1. Rachunek makroekonomiczny
Rachunek makroekonomiczny - jest to system mierzenia zjawisk i
procesów gospodarczych poddających się kwantyfikacji za pomocą
określonych jednostek miary, wskaźników, modeli oraz zasileń
informacyjnych
obejmujący całą gospodarkę narodową.
Podstawowym celem rachunku ekonomicznego jest ilościowe określenie
efektywności gospodarowania, czyli konfrontowanie osiąganych wyników z
ponoszonymi na nie nakładami.
2. Mierniki makroekonomiczne(
definicje i jak obliczać, na symbolach).
Produkcja globalna –
to suma wartości dóbr i usług wytworzonych w
gospodarce w ciągu roku na terenie danego kraju.
Produkt krajowy brutto - [PKB]-
miara wielkości produkcji wytworzonej
przez czynniki wytwórcze zlokalizowane na terytorium danego kraju
niezależnie od tego kto jest ich właścicielem
PKB = C + I
[C] – konsumpcja; [I] – inwestycje.
Produkt krajowy netto – [PKN] –
PKB pomniejszony o amortyzację
PKN = PKB – A
Produkt narodowy brutto - [PNB] –
miernik całkowitych dochodów
osiąganych przez obywateli danego kraju niezależnie od kraju świadczenia
usług przez czynniki produkcji (powinien być większy od PKB).
PNB = PKB + W
[W] -
dochody netto z tytułu własności za granicą
Dochód narodowy – [DN] –
wartość nowowytworzona, która jest efektem
pracy ludzkiej w
ciągu danego roku pomniejszona o koszty amortyzacji; jest
sumą dochodów uzyskanych na terenie danego kraju, uzyskanych z
wykorzystania czynników produkcji;
DN = PNB – A lub DN= V + M
[V] -
płace pracowników; [M] – wartości dodane
NX = EX – IX
[EX] – eksport; [IX] – inwestycje.
NX –
eksport netto, bilans handlowy; może być ujemne lub dodatnie.
PKB = C + J + G – Te ± NX
Amortyzacja – [A] -
miara szybkości zmniejszenie się wartości istniejącego
kapitału w danym okresie będącego wynikiem jego fizycznego lub
ekonomicznego zużycia
Deflator (PKB lub DN) – stosunek DN
b
do DN
r
wyrażony w procentach.
DN
w cenach bieżących
DN w cenach realnych
Y = PKB = C + I + G PKB w cenach rynkowych
Y = PKB = C + J + G - T
e
PKB w cenach bazowych
3.
Budżet państwa (jakie są źródła dochodów i wydatki)
Dochody Budżetu Państwa to głównie podatki:
•
bezpośrednie – [T
d
]–
od nieruchomości (rolny, leśny), dochodów,
spadków i darowizn;
•
pośrednie – [T
e
] -
VAT, akcyza, cło, od gier losowych.
Wydatki Budżetu Państwa:
•
„budżetówka” – [G] – wydatki na płace dla pracowników sfery
budżetowej (rząd, oświata, policja, straż pożarna, sądownictwo,
służba zdrowia, wojsko);
•
wydatki transferowe – [B] –
np. do UE z tytułu przynależności,
zasiłki dla niepełnosprawnych, zasiłki dla bezrobotnych, stypendia)
0
0
100
⋅
4. Determinanty Dochodu Narodowego.
Determinanty to czynniki wyznaczające wielkość DN
Popyt globalny -
suma konsumpcji gosp. dom. i inwestycji przedsiębiorstw.
AD = C + I
Funkcja konsumpcji – pokazuje poziom zamierzonej konsumpcji
całkowitej przy każdym poziomie dochodów rozporządzalnych.
C = a + bY
[a] – popyt autonomiczny –
popyt niezależny od dochodu rozporządzalnego;
[b] –
krańcowa skłonność do konsumpcji – [MPC] – jest to część dochodu
rozp
orządzalnego przeznaczana na wzrost konsumpcji;
[Y] –
dochód rozporządzalny.
Funkcja oszczędności – pokazuje poziom zamierzonych oszczędności przy
każdym poziomie dochodu rozporządzalnego.
S = -a + bY
[-a] –
oszczędności;
[b] –
krańcowa skłonność do oszczędzania – [MPS] – cześć dochodu
rozporządzalnego przeznaczana na wzrost oszczędności.
Popyt inwestycyjny – popyt autonomiczny
Inwestycje wywołują dwa efekty:
•
efekt popytowy – wzrost popytu na dobra inwestycyjne i konsumpcyjne
spowodowany przez inwestycje (powsta
je z chwilą rozpoczęcia inwest.);
•
efekt podażowy – powiększenie możliwości kreowania dóbr przez
rozbudowę zdolności produkcyjnych (powstaje dopiero po zakończeniu
inwestycji).
Determinanty inwestycji to stopa procentowa i koszty i efektywność
wyposażenia kapitałowego.
Wydatki rządowe
•
polityka zrównoważonego budżetu
•
deficyt budżetowy
Eksport netto
•
stosunek cen towarów krajowych to cen towarów zagranicznych,
•
wielkość krajowego dochodu narodowego,
•
kurs walutowy.
5. Obroty handlu zagranicznego
Handel zagraniczny
to odpłatna wymiana towarów lub usług z partnerami
posiadającymi stałą siedzibę poza granicą celną państwa.
•
w wąskim znaczeniu – odnosi się jedynie do dóbr materialnych
sprzedawanych za gran
icę lub zakupywanych za granicą;
•
w szerokim znaczeniu – obejmuje
obroty majątkowo-kredytowe oraz
obroty bieżące, na które oprócz wymiany składają się zakup i sprzedaż za
granicę usług, dóbr niematerialnych oraz zobowiązania wynikające z
ruchu ludności poza granicę, utrzymywania własnych placówek
dyplomatycznych za
granicą i inne.
→ NX w 2.
6.
Bilans płatniczy (pozycje bilansu płatniczego)
Bilans płatniczy – zestawienie (dochody – wpływy kontra wydatki –
płatności) wszystkich transakcji dokonanych między rezydentami
(gospodarką krajową) a nierezydentami (zagranicą) w danym okresie.
Jest on sporządzany dla całej gospodarki narodowej. Bilans płatniczy Polski
(za poszczególne miesiące, kwartały oraz lata) publikuje NBP. Zestawieniem
komplementarnym dla bilansu płatniczego jest międzynarodowa pozycja
inwestycyjna.
Pozycj
e bilansu płatniczego:
•
R
achunek bieżący bilansu płatniczego – rachunek obrotówo bieżących:
o
obroty towarowe,
o
usługi,
o
dochody,
o
transfery bieżące,
o
NOB –
niesklasyfikowane obroty bieżące;
•
Rachunek obrotów kapitałowych;
•
Rachunek finansowy:
o
inwestycje
bezpośrednie,
o
inwestycje portfelowe,
o
pozostałe inwestycje
o
pochodne instrumenty finansowe;
•
Saldo błędów i opuszczeń (w tym transferowe zyski i efekty stosowania
cen transferowych);
•
Oficjalne aktywa rezerwowe.
7. System bankowy
(wydziały i zadania banków)
System bankowy 2-stopniowy:
•
banki komercyjne:
o
obsługa klientów: indywidualnych osób, przedsiębiorstw i firm,
o
finansowanie, prowadzenie rachunków międzynarodowych firm,
o
są nadzorowane przez Bank Centralny,
o
w Polsce są tylko one i obsługują wszelkiego rodzaju działania
finansowe;
•
banki inwestycyjne:
o
specjalizują się w transakcjach inwestycyjnych,
o
pozyskiwanie nowych
źródeł finansowania działalności przedsięb.,
o
emisja i handel papierów wartościowych dla swoich klientów,
o
przejęcia i fuzje firm.
8. Banki komercyjne
Banki komercyjne –
są to wyspecjalizowane instytucje finansowe trudniące
się obsługą i organizowaniem ruchu pieniądza między wszystkimi
jednostkami gospodarującymi i ludnością. Podstawowe zadania to
gromadzenie środków pieniężnych, udzielanie kredytów i pożyczek oraz
dokonywanie rozliczeń w obrocie krajowym i zagranicznym.
Są to pośrednicy finansowi, którym państwo udzieliło licencji na działalność
polegającą na udzielaniu kredytów i przyjmowaniu depozytów, włączając w
to wkłady (na ich rachunek mogą być wystawiane czeki).
Bank komercyjny
kreuje
pieniądz kredytowy, ma prawo do
kreacji/zwiększania kredytowego pieniądza (ale w określonej ilości).
Aktualnie nie ma w obiegu banknotów
(można je wymienić na określoną
ilość złota), a jedynie pieniądze papierowe.
9. Bank Centralny (organy
i narzędzia BC)
Bank Centralny - instytucja odpowiedzialna za funkcjonowanie systemu
bankowego
. Zazwyczaj działa jako jednostka państwowa bądź
podporządkowana państwu. W Polsce funkcję banku centralnego pełni
Narodowy Bank Polski.
Podstawowe funkcje BC:
•
emisja pieniądza gotówkowego,
•
jest bankiem banków i innych instytucji finansowych,
•
jest bankiem Skarbu Państwa – prowadzi rozrachunki inst. państwowych,
•
formułuje cele polityki pieniężnej państwa,
•
utrzymuje i zarządza rezerwami dewizowymi kraju,
•
reguluje podaż pieniądza w obiegu.
Instytucje (organy):
•
Rada Polityki Pieniężnej – jej zadaniem jest:
o
coroczne ustalanie założeń i realizacja polityki pieniężnej państwa;
o
ustalanie wysokości podstawowych stóp procentowych, określanie
zasad operacji otwartego rynku;
o
ustalanie zasad, tryb naliczania i utrzymywania rezerwy
obowiązkowej;
o
zatwierdza plan finansowy Banku Centralnego.
•
Komisja Nadzoru Bankowego –
instytucja sprawująca nadzór nad
działalnością finansową banków,
•
Generalny Inspektorat Nadzoru Bankowego – organ wykonawczy KNB.
Narzędzia Banku Centralnego:
•
Stopa rezerw obowiązkowych – określa ile procent z depozytów muszą
przekazać banki komercyjne na rachunek w BC lub utrzymać je w swojej
kasie w formie zapasów gotówki;
•
Stopa dyskontowa – jest to stopa procentowa ustalana przez BC przy
udzielaniu kredytów bankom komercyjnym;
•
Operacje otwartego rynku –
dotyczą emisji, skupu i sprzedaży papierów
wartościowych przez Narodowy Bank Polski (obligacje Skarbu Państwa).
10. P
odaż pieniądza (Baza monetarna i Mnożnik kreacji pieniądza)
Podaż pieniądza gotówkowego – całkowita wartość znajdująca się w obiegu
zasobów pieniądza występujące w roli środka wymiany. Obejmuje ona
wartość gotówki (banknotów i bilonu) znajdującej się w obiegu
pozabankowym o
raz wkładów bankowych płatnych na każde żądanie.
Pp = Mn · Bm
[Mn] –
mnożnik kreacji pieniądza; [Bm] – baza monetarna.
Baza monetarna - [Bm] –
inaczej pieniądz wielkiej mocy; to całkowita ilość
pieniądza gotówkowego w obiegu bankowym i pozabankowym.
Mn
ożnik kreacji pieniądza – [Mn] - ilustruje wielkość zmiany ilości
pieniądza wywołanej zmianą bazy monetarnej o jednostkę.
Cp + 1
Cp + Cp
[Cp] –
stopa rezerw do wkładów; [Cb] – stopa rezerw do wkładów
11. Wzrost gospodarczy
(czynniki przyśpieszające tempo wzrostu i bariery)
Wzrost gospodarczy –
oznacza zwiększenie się podstawowych wielkości
ekonomicznych (PKB lub DN) w przyjętym okresie badawczym (njcz. 1rok).
Stopę wzrostu gospodarczego [r] obliczamy ze wzoru:
Δ
D
b
D
b – 1
[D] – dochód; [D
b
] – d. w ro
ku bieżącym; [D
b-1
] – d. w roku poprzednim.
Czynniki wzrostu gospodarczego:
•
Bezpośrednie – związane z zatrudnieniem i wydajnością pracy,
pracochłonnością, intensywnością pracy):
o
w
ielkość zatrudnienia (czynnik o char. ekstensywny, bo wymaga
zwiększenia kosztów na płace),
o
wydajność pracy (czynnik intensywny, bardzo chętnie
wykorzystywany przez wszystkich, bo nie pochłania kosztów, a
zwiększa się wydajność);
r = Z · W
[Z] - zatrudnienie; [W] –
wydajność pracy.
•
Pośrednie – mają związek z inwestycjami (wielkość majątku
produkcyjnego, produktywno majątku produkcyjnego):
o
współczynnik postępu organizacyjnego,
o
współczynnik zużycia środków trwałych.
I . 1
D m
[1/m] –
współczynnik efektywności; [I] – inwestycje; [D] – dochód.
Bariery wzrostu gospodarczego:
•
bariery technologiczne,
•
bariera surowcowa,
•
bariera handlu zagranicznego (powinien być eksport > import),
•
bariera transportowa (występuje w prawie każdym kraju),
•
bariera zatrudnienia (zasoby ludzkie),
•
bariera instytucjonalna (nierówny podział ziemi, podział kastowy itp.).
Każdy czynnik może stać się barierą wzrostu gospodarczego.
12. Rozwój gospodarczy
(rozwój zrównoważony)
Rozwój gospodarczy –
jest długofalowym procesem przemian
dokonujących się w gospodarce. Obejmuje zarówno zmiany ilościowe
dot
yczące wzrostu produkcji, zatrudnienia, inwestycji, kapitału, dochodów i
in. wielkości ekonomicznych char. gosp. od strony ilościowej (wzrost gosp.),
jak również towarzyszące im zmiany o char. jakościowym (niemierzalne).
Rozwój zrównoważony – polega na dążeniu do wysokiego poziomu wzrostu
gospodarczego przy poszanowaniu środowiska naturalnego oraz zachowania
sprawiedliwości międzypokoleniowej.
Polega na właściwym zużywaniu we właściwych proporcjach trzech
kapitałów: ekonomicznego, ludzkiego i przyrodniczego (ekologicznego).
W Konstytucji jest zapisane, że Polska rozwija się zgodnie z rozwojem
zrównoważonym.
Zasady
zrównoważonego rozwoju:
•
zasada ekorozwoju:
o
równorzędne traktowanie polityki gospodarczej, ekologicznej i
społecznej i ich współgranie,
o
harmonizacj
a procesów gosp. z przyrodą,
o
trwały, stabilny, samopodtrzymujący się rozwój,
•
zasada integralności środowiska (ekosystemu)
„M
yśleć globalnie, działać lokalnie”,
•
zasada
kooperacji w ochronie środowiska – współpracy podmiotów na
rożnych szczeblach zarządzania,
•
zasada ekonomizacji
(zanieczyszczający płaci, użytkownik płaci, zasada
wspólnej odpowiedzialności),
•
zasada etapowania i wyboru priorytetów,
•
zasada uwzględnienia,
•
zasada prewencji (zapobieganie zanieczyszczeniom),
•
zasada obowiązku reagowania na istniejące/pojaw. się zagrożenia ekol.,
•
zasada partycypacji publiczna
(prawo od roszczeń i informacji o stanie
środowiska),
•
zasada regionalizacji polityki ekol.,
•
zasada praworządności,
•
zasada sprawiedliwości międzypokoleniowej – jednakowe prawo do
korzystania ze środ. wszystkich i obowiązek dbania o nie,
•
zasada
subsydiarności (pomocniczości) – wyższy szczebel zarządzania
wyłącznie gdy niższe są wykorzystane.
•
%
100
⋅
a
−
+
µ
Instrumenty polityki ekologicznej (w Polsce):
•
opłaty za zanieczyszczenie,
•
opłaty za korzystanie (np. woda),
•
kary pieniężne,
•
subsydiowanie ekol. źródeł energii,
•
opłaty produktowe i depozyty ekolog.,
•
opłaty użytkowe za korzystanie z przyrządów ekol.
13.Koniunktura gospodarcza
(cykl koniunkturalny, jakie wielkości)
Koniunktura -
splot okoliczności wywierający znaczny, głównie
pozytywny, wpływ na warunki ekonomiczne.
Pojęcie to oznacza stan aktywności gospodarczej charakteryzowany poprzez
całokształt zmieniających się w czasie wskaźników życia gospodarczego,
takich jak: PKB, ceny, płace, zatrudnienie.
Może dotyczyć stanu gospodarki kraju lub konkretnego rynku towarowego.
W przypadku giełdy dobra koniunktura polega na ogólnym wzroście
wartości akcji.
Cykl koniunkturalny –
zjawisko występowania w gospodarce wahań
różnych mierników ekonomicznych char. poziom koniunktury, wokół
rosnącego trendu wzrostu gospodarczego, analizowanego w długim okresie.
Najczęściej tymi zmiennymi są:
•
PKB,
•
zatrudnienie,
•
ceny,
•
wielkość eksportu i importu,
•
wskaźniki rynku kapitałowego,
•
nakłady inwestycyjne i zapasy przedsiębiorstw,
•
dochody i wyd
atki ludności,
•
obroty i zyski przedsiębiorstw.
14. Rodzaje cykli (+
osoby tworzące je)
Fazy klasycznego cyklu koniunkturalnego:
(do II Wojny Światowej)
•
AB – faza kryzysu:
o
rośnie: bezrobocie,
o
maleją: produkcja, zatrudnienie, inwestycje, popyt, ceny;
•
BC – faza depresji:
o
koniec spadku; w
w. wielkości pozostaje się na niskim poziomie;
•
CD –
faza ożywienia:
o
rosną: produkcja, zatrudnienie, inwestycje, popyt, ceny;
o
maleje: bezrobocie
•
DE – faza rozkwitu:
o
koniec wzrostu; ww. wielkości utrzymują się na wysokim poziomie.
A
B C D
Trend wzrostu
E
Po
II Wojnie Światowej: AC – faza recesji; CE – faza ekspansji.
Podział cykli koniunkturalnych:
•
krótkie - Cykle Kitchina –
trwające 2-4lata, związane ze zmianami
zapasów, cen hurtowych, jak również z rozliczaniem operacji
bankowych; 1890-1922, GB, USA;
•
średnie:
o
Cykle Juglara –
trwające 7-11lat, związane ze zmianami wydatków
inwestycyjnych, PNB, inflacją i bezrobociem; piniężno-kredytowe
przyczyny zmian w gospodarce, XIX wiek, Francja;
o
Cykle Kuznetsa –
trwające 15-23lata, związane z akumulacją
czynników wytwórczych w długim okresie (inwestycje,
budownictwo, migracje);
•
długie – Cykle Kondratiewa – trwające 40-60lat, związane z odkryciami
lub ważnymi innowacjami technicznymi oraz procesem ich
rozprzestrzeniania się (elektryczność, silnik parowy, koleje, komputery,
Internet);
Kondratiew zauważył 3 długie fale: 1790-1951, 1851-1896,
1896-
19??, w każdej najpierw wzrost a potem spadek;
•
super
długie – Cykle van Ewijka – trwające 150-160lat z czego ok. 90lat
to spadek, a ok. 70lat to wzrost gospodarczy
; tworzą go lata 1760 do
1915/1920, po przełomie rozpoczął się drugi; brytyjska gospodarka
15
. Interwencjonizm państwowy
Interwencjonizm państwowy to polityka czynnego oddziaływania państwa
na gospodarkę narodową. Zaliczają się do niej:
•
polityka pieniężno-kredytowa – państwo wykorzystuje związek między
działalnością banków, a produkcją przedsiębiorstw (manipulowanie
stopą %, reglamentacja rezerwy obowiązkowej, operacje otwart. rynku),
•
polityka budżetowa – wpływa na gospodarkę przez stosowanie ulg
podatkowych, potrącanie kwot do opodatkowania, sum wydawanych na
inwestycje; stosowanie przyspieszonej amortyzacji –
zmniejsza się zysk
bilansowy do opodatkowania,
•
polityka cen -
cena maksymalna, żeby ochronić konsumentów,
•
polityka dochodów –
wpływ na dochody pewnych grup społecznych (aby
nie były zbyt wysokie) oraz planowanie gospodarcze (indykatywne) –
zachęcanie do działalności w tych dziedzinach, które państwo chce
rozwijać (wszystkie dziedziny powinny się równomiernie rozwijać).
16. Inflacja (kiedy mamy do czynienia, przyczyny , rodzaje)
Inflacja to
zjawisko monetarne wywołane szybkim wzrostem cen na rynku,
czego skutkiem jest gwałtowny spadek wartości pieniądza (obniżenie się siły
nabywczej pieniądza).
Może być mierzona na 2 sposoby: poprzez indeks wzrostu cen towarów i
usług konsumpcyjnych (CPI) lub indeks cen producentów (PPI) – jest to
wskaźnik zmiany cen produkcji przemysłowej.
Nie każdy wzrost cen jest procesem inflacji; dopiero gdy wzrost utrzymuje
się ponad rok i jest to proces powszechny.
Przyczyny:
•
nadmierna emisja pieniędzy – nieproporcjonalna do wzrostu
gospodarczego, prowadzona poprzez:
o
dodruk banknotów nie mających pokrycia,
o
oprocentowanie pieniędzy
o
działalność kredytową banków komercyjnych (tzw. "bankowa kreacja
pieniądza"),
•
niespodziewany i gwałtowny wzrost kosztów produkcyjnych (np.
surowców energetycznych), który prowadzi do ograniczenia
zagregowanej podaży,
•
wzrost zagregowanego popytu w gospodarce,
•
niezrównoważony budżet państwa (wydatki z budżetu przewyższają
wpływy)
•
przeinwestowanie gospodarki
(nadmierne rozwinięcie procesu
inwestycyjnego finansowanego przez państwo),
•
ingerencja państwa w politykę emisyjną Banku Centralnego, co prowadzi
w rezultacie do nadmiernej ilości pieniądza.
•
wadliwa struktura gospodarki,
•
import inflacji
(wraz ze wzrostem cen artykułów importowanych przez
dany kraj następuje wzrost kosztów produkcji, co powoduje wzrost cen),
•
długookresowe dodatnie saldo bilansu handlowego (nadwyżka eksportu
nad importem),
•
monopolizacja gospodarki
(monopoliści wzrost kosztów produkcji mogą
przenosić na cenę),
•
zadłużenie głównych przedsiębiorstw w danym sektorze.
•
Skutki:
Negatywne:
•
realny spadek wartości zobowiązań i wierzytelności, które nie podlegają
waloryzacji
(w szczególności skutkiem inflacji jest względne
zmniejszenie się dochodów osób, których nominalne dochody są stałe;
emeryci) –
można je w pewnym stopniu zmniejszyć dokonując
odpowiednio często waloryzacji zobowiązań,
•
niechęć przedsiębiorców do inwestycji → spadek innowacji w firmach,
•
dewaluacja waluty handlowej,
•
zakłócenia na giełdzie,
•
tzw. koszty zdartych zelówek –
są związane z tym, że w warunkach
wysokiej inflacji ludzie dążą do utrzymywania mniejszych zasobów
gotówki, co związane jest z pewnymi kosztami, jak np. koszty dojazdu do
bankomatu – wraz z
rozpowszechnianiem się obrotu bezgotówkowego
znaczenie tych kosztów będzie maleć,
•
tzw. koszty zmienianych jadłospisów – są to koszty związane z tym, że w
warunkach wysokiej inflacji firmy częściej muszą zmieniać ceny, co
wiąże się z dodatkowymi kosztami – przykładowo restauracje muszą
częściej zmieniać jadłospisy.
Pozytywne:
•
zyskują osoby przewidujące i skłonne do ryzyka, zaciągające kredyty
hipoteczne w czasie inflacji,
•
zyskuje rząd, bo dodrukowuje pieniądz, ale ubożeje społeczeństwo.
Rodzaje inflacji:
Ze
względu na przejawianie się oraz skutków:
•
Inflacja jawna – wzrost cen,
•
Inflacja ukryta –
ceny niezmienne, ale zaczyna brakować towarów.
Ze względu na przyczyny:
•
Inflacja kosztowa – spowodowana wzrostem kosztów,
•
Inflacja popytowa – spowodowana wzrostem popytu na pewne towary
przy niedostatecznej podaży; zachodzi gdy podaż pieniędzy na rynku
przekracza wartość towarów i usług.
•
Inflacja strukturalna –
zmiana formy własności, struktury gospodarczej.
Ze względu na tempo:
•
pełzająca – nie przekracza 5% rocznie,
•
k
rocząca – do 5 do kilkunastu %,
dwucyfrowe → niepokojące
•
galopująca – powyżej 20 % - narastanie zakłóceń w procesach gosp.,
osłabienie systemu motywującego do działania gosp.→ zahamowanie.
tempa wzrostu gosp.,
•
hiperinflacja –
miesięczny wzrost cen przekracza 50% - uniemożliwia
racjonalne gospodarowanie, prowadzenie/planowanie rachunku
ekonomicznego → anarchizacją życia społecznego.
Ze względu na zależność od innych kategorii ekonomicznych:
•
stagflacja – stagnacja (zerowe lub ujemne tempo wzrostu gosp.)
gospodarki połączona ze wzrostem cen.
•
slumpflacja –
wzrost cen połączony ze spadkiem PKB, co oznacza, że
wraz z bezrobociem i inflacją występuje recesja (wyst. od połowy lat 50
XX wieku)
Inflacja inercyjna (oczekiwana) – jest to oczekiwana stopa inflacji, która
zostaje wbudowana w umowy i porozumienia nieformalne oraz założenia
polityki fiskalnej i pieniężnej; ma tendencję do utrzymywania się przez
dłuższy czas na określonym poziomie; jej obniżenie jest bardzo drogie.
Ograniczenie inflacji lub przeciwdzi
ałanie jej występowaniu wymaga
odpowiedniej polityki państwa w zakresie dochodów społeczeństwa,
ograniczania deficytu budżetowego (polityka fiskalna), kontroli emisji
pieniądza przez bank centralny i kreacji pieniądza kredytowego przez banki
komercyjne (polityka monetarna).
17. Bezrobocie
(rodzaje, polityka państw- jak zmniejszają)
Bezrobocie –
ilość osób w wieku produkcyjnym chętnych do podjęcia pracy,
które nie znajdują zatrudnienia dla siebie.
Rodzaje:
•
frykcyjne
(przejściowe) – związane z przerwami w zatrudnieniu z
powodu poszukiwania lepszej/innej pracy, zmiany miejsca zamieszkania,
•
dobrowolne –
tworzą je osoby, którym nie zależy na podjęciu pracy,
•
sezonowe –
związane z pewnymi działami w gospodarce (np. rolnictwo,
ogrodnictwo, budownictwo),
•
przymusowe (niebezpieczne) –
dotyczy osób, które powinny mieć
odpowiednie zarobki, ze względu np. na stan rodzinny,
•
normalne – na poziomie 3-4% ogólnej liczny zasobów pracy – nie jest
powodem do niepokoju; nie zależy ono od cyklu koniunturalnego,
•
chroniczne
(długotrwałe) – tworzą je osoby pozostające bez pracy co
najmniej 12 miesięcy (często są to osoby w podeszłym wieku, które nie
mogą znaleźć pracy, ze względu na swoją przeszłość polityczną),
•
strukturalne –
powstaje na tle strukturalnych rozbieżności między
podążą, a popytem na pracę; jest konsekwencją zmian technologicznych i
ewolucji struktury produkcji, zachodzących w danej gospodarce,
•
jawne –
odnosi się od osób zarejestrowanych w Urzędach Pracy,
•
ukryte –
występuje, gdy zwiększenie liczby pracowników nie powoduje
zwiększenia produkcji (marginalna produkcyjność pracy równa zero);
także osoby nie zarejestrowanych w UP,
•
częściowe – dotyczy pracy w niepełnym wymiarze godzin,
•
całkowite – należy mieć na uwadze pozostawanie bez pracy w
określonym czasie(?).
Formy przeciw
działania:
•
poradnictwo zawodowe, doradztwo, kluby pracy,
•
aktywne formy
o
szkolenia grupowe i indywidualne,
o
dotacje dla osób rozpoczynających działalność gospodarczą,
o
refundacja pracodawcom kosztów wyposażenia i doposażenia
stanowisk pracy dla skierowanych do nich bezrobotnych,
o
aktywizacja zawodowa absolwentów (umowy absolwenckie, staże),
o
przygotowanie zawodowe,
o
roboty publiczne oraz prace interwencyjne,
18. Systemy walutowe
(jakie są, charakterystyki)
System walutowy -
ściśle określony zespół norm prawnych, reguł oraz
zasad, które określają warunki oraz regulują określony sposób
funkcjonowania pieniądza danego kraju świata w transakcjach
międzynarodowych.
Międzynarodowy system walutowy kształtuje się w wyniku różnych umów
międzypaństwowych. W warunkach istnienia odrębnych systemów
pieniężnych oraz walutowych w poszczególnych krajach zachodzi
konieczność szczegółowej regulacji określonych stosunków walutowych
pomiędzy poszczególnymi krajami.
Rodzaje:
•
stały – waluta danego kraju w stosunku do innych walut jest
utrzymywana na stałym poziomie (utrzymuje go rząd za pośrednictwem
Banku Centralnego),
•
płynny – nie ma stałego kursu walutowego; w zależności od zmian
popytu i podaży na rynku międzynarodowym na określone waluty
kształtują się kursy walut poszczególnych krajów,
19.Integracja gospodarcza (unia, nafta itp.)
Unia
jest to dobrowolny związek dwóch lub więcej państw przynoszący im
korzyści.
Unia Europejska –
powstały 1 XI 1993r. na mocy Traktatu z Maastricht
gospodarczo-
polityczny związek demokratycznych krajów europejskich (27),
będący efektem wieloletniego procesu integracji politycznej, gospodarczej i
społecznej zapoczątkowanej po II Wojnie Światowej. Jest unikalna formą
tego typu na świecie mającą 30% udziału w światowym PKB.
NAFTA
(Północnoamerykański Układ Wolnego Handlu) – umowa zawarta
1 I 1994 między USA, Kanadą i Meksykiem, tworząca pomiędzy tymi
państwami strefę wolnego handlu. Kraje należące zniosły stawki celne w
handlu wzajemnym, zachowując jednak autonomiczne stawki celne w handlu
z krajami trzec
imi. NAFTA w przeciwieństwie do UE nie tworzy
ponadpaństwowych ciał rządowych, a jej prawo nie jest nadrzędne w
stosunku do prawa narodowego.
CEFTA -
Środkowoeuropejskie Porozumienie o Wolnym Handlu – powstała
na podstawie porozumienia podpisanego 21 grudnia 1992 r. w Krakowie.
Sygnatariuszami porozumienia były pierwotnie trzy kraje: Czechosłowacja,
Polska i
Węgry. Przyczyną powstania CEFTY był drastyczny spadek
wymiany handlowej między krajami Europy Środkowej po upadku muru
berlińskiego i rozwiązaniu RWPG. Obecnie rozciąga się od Bałtyku po
Morze Czarne i Adriatyk.
(???)