II. FINANSE PUBLICZNE W TEORII
II. FINANSE PUBLICZNE W TEORII
NURT INTERWENCJONISTYCZNY
•
MERKANTYLIŚCI
: wiek XVI i XVII
- przedstawiciele: A.M. Fredro, W. Gostkowski
p
,
- główne założenia: podstawowym sposobem
bogacenia się jest rozwój rodzimej produkcji,
proponowali ochronę gospodarki krajowej za
proponowali ochronę gospodarki krajowej za
pomocą ceł i podatków.
Ś
•
KAMERALIŚCI:
wiek XVIII
- przedstawiciele: J. G. H. Justi, J. F. Nax
główne złożenia: przypisują duże znaczenie
- główne złożenia: przypisują duże znaczenie
wykorzystaniu podatków jako instrumentu
interwencji państwowej, sformułowali zasadę
roczności budżetu
roczności budżetu.
NURT INTERWENCJONISTYCZNY
NURT INTERWENCJONISTYCZNY
y
KONCEPCJA PAŃSTWA OPIEKUŃCZEGO
: wiek XVIII i
XIX
- przedstawiciele: L. von Stein, Wagner
- główne założenia: konieczność szerszej ingerencji
państwa w mechanizm rynkowy (prawo wzrastających
państwa w mechanizm rynkowy (prawo wzrastających
wydatków publicznych zw. prawem Wagnera; W. von
Gerloff – prawo narastającego oporu wobec podatków )
y
KENYESIZM
: początek XX wieku
- przedstawiciele: J. M. Keynes, A. Lerner, A. H. Hansen
- główne założenia: gospodarka kapitalistyczna funkcjonuje
- główne założenia: gospodarka kapitalistyczna funkcjonuje
w warunkach braku równowagi, niepełnego wykorzystania
zdolności wytwórczych oraz bezrobocia. Głównym
źródłem zakłóceń jest ograniczona skłonność podmiotów
h d i
i D
ł
i
prywatnych do inwestowania. Dopuszczał występowanie
deficytu budżetowego. Należy koniecznie ograniczać
amplitudę wahań cyklu koniunkturalnego
NURT INTERWENCJONISTYCZNY
NURT INTERWENCJONISTYCZNY
U podstaw interwencjonistycznego nurtu w
U podstaw interwencjonistycznego nurtu w
teorii finansów publicznych leży:
k i
ść k
i
ń t
y
konieczność korygowania przez państwo
mechanizmu rynkowego,
y
możliwość występowania deficytów
budżetowych, które służą jako instrument
łagodzenia wahań cyklu
koniunkturalnego.
DOKTRYNA NEUTRALNOŚCI (I)
DOKTRYNA NEUTRALNOŚCI (I)
y
A. SMITH
: stworzył podstawy liberalizmu
gospodarczego; traktował podatki zło
k i
i
ł l ń t
d
koniczne; ograniczył role państwa do
klasycznych jego funkcji; państwo powinno
finansować obronę zewnętrzną, ochronę
własności, wymiar sprawiedliwości i
organizacje robót publicznych.
y
FIZJOKRACI
: F. Quesnay – twórca jedynego
podatku; jedynym źródłem bogactwa i
d h d j t
l i t
dochodu jest rolnictwo.
y
J B SAY
: deficyt jest nie tylko szkodliwy dla
y
J. B. SAY
: deficyt jest nie tylko szkodliwy dla
gospodarki, ale i nieetyczny; budżet należy
tworzyć wyłącznie do do takiej wysokości,
któ l
fi
ć k i
d i
która pozwala finansować konieczne zadania
publiczne
DOKTRYNA NEUTRALNOŚCI(II)
DOKTRYNA NEUTRALNOŚCI(II)
y
MONETARYZM
: M Friedman postuluje
y
MONETARYZM
: M. Friedman – postuluje
bierność państwa w gospodarce, a
wszelką jego ingerencję uważa za
wszelką jego ingerencję uważa za
szkodliwą; przyczyną wahań
koniunkturalnych w gospodarce jest
koniunkturalnych w gospodarce jest
niedostateczna elastyczność cen.
y
EKONOMIA PODAŻOWA
: koniec lat 70
XX wieku; przyczyny negatywnych
zjawisk gospodarczych leżą po stronie
podaży, a nie popytu.
DOKTRYNA NEUTRALNOŚCI (III)
DOKTRYNA NEUTRALNOŚCI (III)
DOKTRYNA NEUTRALNOŚCI (III)
DOKTRYNA NEUTRALNOŚCI (III)
i fi
U podstaw doktryny neutralności finansów
publicznych leży:
y
maksymalnie neutralna, nie prowadząca
do redystrybucji dochodów polityka
podatkowa,
y
„mały budżet” i to bezwzględnie
„
y
g ę
zrównoważony, finansujący jedynie
podstawowe zadania publiczne państwa.
p
p
p
Tabela. 1. Wydatki publiczne jako % PKB.
Tabela. 1. Wydatki publiczne jako % PKB.
Wyszczególnienie
2000
2007 2009
UE27
45,2
45,7
50,7
UE15
45 4
46,0
51,2
UE15
45,4
46,0
51,2
UE12
42,1
41,2
44,5
Belgia
49,2
48,4
54,2
Bułgaria
:
41 5
40 7
Bułgaria
:
41,5
40,7
Czechy
41,8
42,5
46,1
Dania
53,6
50,9
58,7
Niemcy
45 1
43 7
47 6
Niemcy
45,1
43,7
47,6
Estonia
36,5
34,8
45,4
Irlandia
31,5
36,6
48,4
Grecja
46 7
45 0
50 4
Grecja
46,7
45,0
50,4
Hiszpania
39,1
39,2
45,9
Francja
51,6
52,3
55,6
Włochy
46 2
47 8
51 9
Włochy
46,2
47,8
51,9
Cypr
37,0
42,2
46,4
Tabela. 1. Wydatki publiczne jako % PKB.
Tabela. 1. Wydatki publiczne jako % PKB.
Wyszczególnienie
2000
2007
2009
Łotwa
37,3
35,7
42,9
Litwa
39 1
34 8
43 0
Litwa
39,1
34,8
43,0
Luksemburg
37,6
36,2
42,4
Węgry
46,5
49,8
49,8
Malta
41 0
42 4
44 3
Malta
41,0
42,4
44,3
Holandia
44,2
45,5
51,6
Austria
52,1
48,7
51,8
Polska
41 1
42 2
44 5
Polska
41,1
42,2
44,5
Portugalia
43,1
45,8
51,0
Rumunia
40,6
36,0
40,4
Słowenia
46 7
42 4
49 9
Słowenia
46,7
42,4
49,9
Słowacja
50,7
34,4
40,8
Finlandia
48,3
47,3
55,6
Szwecja
55 6
52 0
55 8
Szwecja
55,6
52,0
55,8
Wielka Brytania
39,0
44,2
51,7
Tabela 2.
Tabela 2. Human
Human development
development index
index..
W
ól i i
2000
2007
2009
2010
Wyszczególnienie
2000
2007
2009
2010
Belgia
0.945
0.953
0.865
0.867
Bułgaria
0.803
0.840
0.741
0.743
Czechy
0.868
0.903
0.841
0.841
Dania
0.936
0.955
0.864
0.866
Dania
Niemcy
0.947
0.883
0.885
Estonia
0.835
0.883
0.809
0.812
0 936
0 965
0 894
0 895
Irlandia
0.936
0.965
0.894
0.895
Grecja
0.895
0.942
0.853
0.855
0.931
0.955
0.861
0.863
Hiszpania
Francja
0.941
0.961
0.869
0.872
Włochy
0.927
0.951
0.851
0.854
Włochy
Cypr
0.897
0.914
0.809
0.810
Łotwa
0.866
0.769
0.769
0 830
0 870
0 782
0 783
Litwa
0.830
0.870
0.782
0.783
Tabela. 1.
Tabela. 1. Human
Human development
development index
index ((cd
cd).
).
W
ól i i
2000
2007
2009
2010
Wyszczególnienie 2000
2007
2009
2010
Luksemburg
0.845
0.960
0.850
0.852
Węgry
0.844
0.879
0.803
0.805
ęg y
Malta
0.874
0.902
0.813
0.815
Holandia
0.950
0.964
0.888
0.890
A
t i
0 940
0 955
0 849
0 851
Austria
0.940
0.955
0.849
0.851
Polska
0.853
0.880
0.791
0.795
Portugalia
0.895
0.909
0.791
0.795
Rumunia
0.788
0.837
0.764
0.767
Słowenia
0.892
0.929
0.826
0.828
Słowacja
0 840
0 880
0 815
0 818
Słowacja
0.840
0.880
0.815
0.818
Finlandia
0.825
0.959
0.869
0.871
Szwecja
0.954
0.963
0.884
0.885
Wielka Brytania
0.932
0.947
0.847
0.849
Japonia
0.943
0.960
0.881
0.884
Stany Zjednoczone
0.949
0.956
0.899
0.902
y j
0.956
0.899