ĆWICZENIA Z ZOOLOGII BEZKRĘGOWCÓW
BIOLOGIA – STUDIA STACJONARNE
Prowadzący – dr Katarzyna Dancewicz
– dr Elżbieta Roland
Ćwiczenie 1 - Techniki pracy laboratoryjnej
•
Zasady pracy podczas ćwiczeń.
•
Zasady zaliczenia ćwiczeń.
•
Zasady prowadzenia zeszytu ćwiczeń.
•
Budowa i zasada działania mikroskopu świetlnego i stereoskopowego.
•
Zasady mikroskopowania i wykonywania rysunku biologicznego.
•
Techniki przygotowania preparatów przyżyciowych.
•
Zakładanie hodowli bezkręgowców (hodowla „sienna”, „zastałe”
akwarium).
Ćwiczenie 2 - Pierwotniaki
•
Cechy charakterystyczne i przegląd systematyczny protista zwierzęcopodobnych.
•
Ogólny plan budowy (budowa komórki zwierzęcej) i czynności życiowe pierwotniaków
(pinocytoza, fagocytoza, wchłanianie, taksje, osmoregulacja).
•
Sposoby rozmnażania bezpłciowego i płciowego pierwotniaków.
•
Cykle życiowe pierwotniaków diploidalnych i haploidalnych (mejoza post-
i pregamiczna).
•
Koniugacja u orzęsków i cykl rozwojowy zarodźca malarii.
•
Znaczenie pierwotniaków w przyrodzie i gospodarce człowieka.
•
Pasożytnicze pierwotniaki – żywiciele i choroby.
Ćwiczenie 3 - Gąbki. Parzydełkowce
•
Cechy charakterystyczne zwierząt.
•
Klasyfikacja bezkręgowców oparta na podobieństwach ich budowy i rozwoju:
morulopodobne, blastulopodobne, dwuwarstwowe, trójwarstwowe,
beztkankowce i tkankowce,
pierwouste i wtórnouste,
acelomatyczne, pseudojamowce i wtórnojamowce.
•
Cechy charakterystyczne (mezoglea) i podział systematyczny gąbek.
•
Typy komórek budujących gąbki (choanocyty, pinakocyty, porocyty, amebocyty).
•
Typy budowy gąbek (askon, sykon, leukon) i rodzaje ich szkieletu.
•
Rozmnażanie gąbek (podziały, fragmentacja, gemmule).
•
Cechy charakterystyczne i podział systematyczny parzydełkowców.
•
Postacie ciała parzydełkowców – polip (stułbia, obelia, ukwiał), meduza (chełbia modra
i obelia).
•
Budowa ściany ciała parzydełkowca (rodzaje komórek, penetranty, wolwenty,
glutynanty).
•
Rozmnażanie (planula, scyfistoma, strobilizacja, efyry) i cykle rozwojowe stułbi płowej,
obelii, chełbi modrej.
•
Przegląd systematyczny parzydełkowców.
Ćwiczenie 4 - Płazińce
•
Cechy charakterystyczne płazińców (parenchyma, protonefrydia, hermafrodytyzm),
•
Systematyka i środowisko życia.
•
Morfologiczne i anatomiczne cechy płazińców na przykładzie wypławka białego
(cefalizacja, nabłonek orzęsiony).
•
Budowa przywr na przykładzie motylicy wątrobowej.
•
Budowa tasiemców na przykładzie tasiemca uzbrojonego (proglotydy, strobila).
•
Przystosowania do pasożytniczego trybu życia u płazińców.
•
Cykle rozwojowe (żywiciel pośredni, żywiciel ostateczny, monokseniczność,
i polikseniczność) i stadia larwalne pasożytów:
motylicy wątrobowej,
motyliczki,
przywry kociej,
tasiemca uzbrojonego i nieuzbrojonego,
mózgowca ( tasiemiec kręćkowy),
tasiemca bąblowcowego,
bruzdogłowiec szeroki,
•
Choroby wywołane przez pasożytnicze płazińce - sposoby zakażenia i objawy.
Ćwiczenie 5 - Wrotki. Nicienie
•
Cechy charakterystyczne wrotków (schizocel, eutelia, cyklomorfoza, partenogeneza,
anabioza, heterogonia) i nicieni (schizocel, kutikula, dymorfizm płciowy).
•
Systematyka i środowisko życia nicieni.
•
Morfologiczne i anatomiczne cechy nicieni na przykładzie glisty ludzkiej.
•
Przystosowania do pasożytniczego trybu życia u nicieni.
•
Cykle rozwojowe pasożytów :
mątwika burakowca,
glisty ludzkiej,
włośnia krętego,
owsika,
włosogłówki,
tęgoryjca dwunastnicy.
•
Choroby wywołane przez pasożytnicze nicienie (nematodozy) - sposoby zakażenia
i objawy.
Ćwiczenie 6, 7 - Pierścienice
•
Przegląd systematyczny i środowisko życia pierścienic.
•
Progresywne cechy typu (cefalizacja, metameria, parapodia, somity, metanefrydia,
trochofora) na przykładzie przedstawiciela wieloszczetów – nereidy.
•
Budowa morfologiczna i anatomiczna dżdżownicy ziemnej i pijawki lekarskiej.
•
Specyficzne cechy trybu życia i rozmnażania się przedstawicieli poszczególnych
gromad pierścienic.
•
Stanowisko filogenetyczne pierścienic i ich rola w filogenezie stawonogów
i mięczaków.
•
Znaczenie pierścienic w przyrodzie i gospodarce człowieka.
Ćwiczenie 8, 9 - Stawonogi – skorupiaki i pajęczaki
•
Cechy charakterystyczne typu i specjalizacja poszczególnych podtypów i gromad
(skleryty, tagmy, rodzaje odnóży, rodzaje aparatów gębowych, narządów oddechowych
i wydalniczych).
•
Budowa morfologiczna i anatomiczna skorupiaka (rak rzeczny) i pajęczaka (pająk
krzyżak).
•
Strategie rozrodcze skorupiaków i pajęczaków – rozwój prosty i złożony, stadia
larwalne.
•
Znaczenie skorupiaków i pajęczaków w przyrodzie i gospodarce człowieka.
Ćwiczenie 10, 11 - Stawonogi – wije i owady
•
Cechy charakterystyczne i przegląd systematyczny tchawkodysznych (skleryty, tagmy,
rodzaje odnóży, rodzaje aparatów gębowych, narządów oddechowych i wydalniczych).
•
Budowa morfologiczna i anatomiczna owada i wija.
•
Przystosowania owadów w budowie morfologicznej do różnych typów środowisk
(modyfikacje aparatów gębowych, skrzydeł, odnóży i czułek).
•
Rozmnażanie się i rozwój owadów (stadia rozwojowe, przeobrażenie niezupełne
i zupełne).
•
Regulacja hormonalna rozwoju i proces linienia.
•
Znaczenie owadów w przyrodzie i gospodarce człowieka.
Ćwiczenie 12, 13 - Mięczaki
1. Cele ćwiczenia:
•
Systematyka i środowisko życia mięczaków.
•
Cechy charakterystyczne typu i specjalizacja poszczególnych gromad (muszla, części
ciała, płaszcz, ktenidia, radula).
•
Budowa morfologiczna ślimaka, małża i głowonoga.
•
Rozmnażanie i rozwój mięczaków (stadia larwalne).
•
Przegląd mięczaków i ich rola w przyrodzie i gospodarce człowieka.
Ćwiczenie 14 - Szkarłupnie
•
Cechy charakterystyczne (układ ambulakralny) i podział systematyczny szkarłupni.
•
Budowa i czynności życiowe rozgwiazd i jeżowców.
Ćwiczenie 15 – Zaliczenie
LITERATURA
•
Jura Cz. 2002. Bezkręgowce. Podstawy morfologii funkcjonalnej, systematyki i
filogenezy. PWN, Warszawa
•
Solomon E.P., Berg L.R., Martin D.W., Villee C.A. 2000. Biologia. MULTICO
Oficyna Wydawnicza, Warszawa
•
Lewiński W. 1996. Zoologia. Wydawnictwo „OPERON”
•
Rajski A. 1988. Zoologia. PWN, Warszawa
•
Moraczewski J., Riedel W., Sołtyńska M., Miński T. 1984. Ćwiczenia z zoologii
bezkręgowców. PWN, Warszawa
•
Czapik A. 1980. Podstawy protozoologii. PWN, Warszawa
•
Kołodziejczyk A., Koperski P. Bezkręgowce słodkowodne Polski. Wyd. Uniwersytetu
Warszawskiego, Warszawa
•
Kuczyńska E. 2007. Mikroskopia świetlna w badaniach komórki roślinnej. PWN,
Warszawa
•
Melosik M., Prabucki J., Rajski A. 1989. Ćwiczenia z zoologii dla zootechników. PWN,
Warszawa
•
Rybak J. I. 2000. Bezkręgowe zwierzęta słodkowodne. Przewodnik do rozpoznawania.
PWN, Warszawa