1
MATURA
Kordian
Juliusza S∏owackiego to jeden z dramatów romantycz-
nych znajdujàcych si´ – w wyborze – na liÊcie lektur obowiàzko-
wych, w ca∏oÊci zaÊ na poziomie rozszerzonym. Utwór ten po-
dobnie jak gatunek nie wzbudza szczególnej sympatii uczniów,
g∏ównie z uwagi na swojà wyrafinowanà budow´ i trudnà wymo-
w´, co jest pot´gowane skomplikowanym, zmetaforyzowanym
j´zykiem. Najcz´Êciej Kordiana omawia si´ po III cz. Dziadów
(utwór S∏owackiego jest formà polemiki z dzie∏em Mickiewicza),
zatem uczniowie – teoretycznie – powinni si´ poruszaç po dra-
macie ju˝ w miar´ swobodnie. Moje nauczycielskie doÊwiadcze-
nie pokazuje jednak, ˝e nie musi to byç normà. Dlatego we
wst´pnej fazie omawiania lektury proponuj´ do zanalizowania
problemy czàstkowe, niezbyt skomplikowane (np. aluzje, symbo-
lik´ czy poetycki j´zyk wypowiedzi).
Prezentowany temat stanowi przyk∏ad takiego çwiczenia (a tak-
˝e niezbyt trudnego zadania maturalnego na poziomie podsta-
wowym). Akt II dramatu, W´drowiec, którego fragmenty stano-
wià materia∏ do analizy, jest w∏aÊciwym punktem wyjÊcia do roz-
wa˝aƒ o dojrzewaniu Kordiana, ewolucji jego postaw, poszuki-
waniu celu istnienia, idei. Wybór scen pozwala na dostrze˝enie
podobieƒstw mi´dzy Dozorcà i Wiolettà, a w rezultacie na okre-
Êlenie przyczyn rozczarowania rzeczywistoÊcià, z jakà bohater
styka si´ podczas swojej podró˝y. Pozosta∏e cz´Êci obowiàzkowe
dramatu (akt I oraz scena 5. i 6. z aktu III) majà stanowiç p∏asz-
czyzn´ odniesieƒ bardziej ogólnych (np. wczeÊniejsze i póêniej-
sze losy Kordiana, ideologia utworu). Oczywiste jest, ˝e lepiej
zrozumie si´ wymow´ dzie∏a, gdy przeczyta si´ ca∏y utwór (na-
wet wówczas, gdy nie musimy). Uczniowie, którzy si´ tego po-
dejmà, na pewno nie po˝a∏ujà, zw∏aszcza gdy na maturze zoba-
czà temat dotyczàcy Kordiana.
Przykładowe wypracowanie
Obok zosta∏o zamieszczone wypracowanie uczennicy klasy dru-
giej (a wi´c dysponujàcej aktualnà wiedza na temat lektury) roz-
wijajàce temat o podró˝ach Kordiana. Zaznaczono w nim
punkty odpowiadajàce modelowi odpowiedzi. Dla u∏atwienia
wnioski punktowane podkreÊlono, w nawiasach kwadratowych
wskazano odpowiednik odpowiedzi w modelu – np. [4b]; dodat-
kowe nawiasy okràg∏e – np. [(2c)] – oznaczajà, ˝e dany punkt
jest nadmiarowy albo ˝e treÊci zosta∏y powtórzone
– punkt nie jest wówczas zaliczany; zapis [10/2] oznacza, ˝e za
wnioski podsumowujàce (punkt 10. w modelu odpowiedzi)
przyznano 2 punkty.
Praca Agnieszki
„Kordian” Juliusza S∏owackiego powsta∏ w 1834 roku i stanowi od-
powiedê poety na III cz´Êç „Dziadów” Adama Mickiewicza. G∏ów-
ny bohater dramatu, po nieudanej próbie samobójstwa, rusza
w podró˝ po Europie. [1c] Celem w´drówki Kordiana jest pozna-
nie prawdziwego ˝ycia, zdobycie wiedzy o otaczajàcym go Êwiecie.
[1d]
Na tej drodze spotykajà go jednak ciàg∏e rozczarowania. Sà
one przykre, ale w konsekwencji pozwolà mu na póêniejsze przeisto-
czenie si´ z m∏odego, niedoÊwiadczonego ch∏opca w bohatera, goto-
wego na poÊwi´cenie w∏asnego ˝ycia dla dobra ojczyzny. [6b]
W akcie II, zatytu∏owanym „W´drowiec”, Kordian przebywa
w Londynie. [1a] Jest rozczarowany tym miastem, [3d] nazywa je
„zegarem ludzkim kr´càcym si´ ruchem”, [9] nie zauwa˝a w nim
nic z podziwianej poezji Szekspira, która dotàd wp∏ywa∏a na jego
wyobra˝enia o Êwiecie. [(9)] W James Park spotyka na swojej dro-
dze Dozorc´. Rozmowa z nim uÊwiadamia mu starà prawd´, ˝e to
pieniàdz rzàdzi Êwiatem. [3b] Decyduje np. o pozycji spo∏ecznej:
„Na trzech krzes∏ach zarazem siadajà magnaci: Na jedném lord
si´ k∏adzie, a na drugim nogi, A na trzeciém kapelusz”. Wszystko
na Êwiecie mo˝na kupiç: miejsce w parku, szlachectwo, [(3b)]
a nawet ludzki szacunek. Dozorca zaczyna darzyç nim m∏odego
cz∏owieka dopiero wtedy, gdy przekonuje si´ o jego bogactwie. [2e]
Jedynà osobà, jakà Kordian (przez pomy∏k´) uznaje za podobne-
go do siebie romantyka i „czu∏ego mi∏oÊnika”, jest d∏u˝nik, [3a]
który wychodzi z domu nocà, ale nie z powodu jakiegoÊ szczegól-
nego zami∏owania do ciemnoÊci, lecz aby uciec przed prawem,
bezlitosnym dla bankrutów.
Pod wp∏ywem tego doÊwiadczenia bohater weryfikuje swoje dotàd
idealistyczne poglàdy i zmienia si´ w wi´kszego realist´. [6a]
We W∏oszech Kordian po raz kolejny prze˝ywa rozczarowanie. Tym ra-
zem jego êród∏em staje si´ mi∏oÊç do pi´knej Wioletty, kobiety powierz-
chownej i egoistycznej, kochajàcej go jedynie z powodu jego majàtku
i drogich prezentów. [4d] Bohater poddaje kochank´ próbie, mówiàc,
˝e straci∏ ca∏y majàtek – „u drzwi stojà wierzyciele”. [4a] Nast´pnie in-
formuje jà o przegraniu podarowanych jej wczeÊniej brylantów. „Ach!
ach! ja nieszcz´Êliwa, zabra∏ mi klejnoty!” – w tej wypowiedzi ujawnia
si´ ca∏a rozpacz, ale i charakter Wioletty. [4e] Nie jest ona w stanie ko-
chaç bezinteresownie. Jej uczucie do Kordiana polega∏o jedynie na
zimnym wyrachowaniu, po∏àczonym z fizycznà nami´tnoÊcià. [(4d)]
Scena we w∏oskiej willi obrazuje zdobywanie przez bohatera no-
wego doÊwiadczenia w sferze uczuciowej. Dowiaduje si´ on, ˝e
prawdziwa mi∏oÊç nie istnieje, gdy˝ ludzie stali si´ zbyt przywià-
zani do wartoÊci materialnych. [5d]
KOMENTARZ DO TEMATU 1. z ARKUSZA NR 5
PODRÓŻE KORDIANA
2
ZESZYTY EDUKACYJNE
Podsumowaniem wszystkich doÊwiadczeƒ, jakie zdoby∏ Kordian
w podró˝y po Europie, jest monolog na szczycie Mont Blanc.
[7d]
Stanowi on Êwiadectwo zwrotu moralnego i duchowego, ja-
ki dokona∏ si´ w ˝yciu bohatera. [7b] Kordian traci z∏udzenia co
do Êwiata, [7a] zaczyna rozumowaç innymi kategoriami ni˝ do-
tychczas. Idealizm, jakim odznacza si´ na poczàtku, zmienia si´
w ˝yciowy realizm. [6a] Ale nie przestaje byç romantykiem –
choç porzuci∏ marzenia o karierze w Êwiecie oraz o prawdziwej
mi∏oÊci, pozosta∏a mu jeszcze jedna sfera goràcych uczuç. To mi-
∏oÊç ojczyzny – bohater staje si´ patriotà gotowym poÊwi´ciç si´
dla Polski. [7c]
Kordian wskutek doÊwiadczeƒ zdobytych podczas w´drówki po
Europie nabywa nowà wiedz´ o Êwiecie. Zarówno w Anglii, jak
i we W∏oszech przekonuje si´ o tym, ˝e Êwiatem rzàdzi pieniàdz. Te
gorzkie rozczarowania pozwalajà Kordianowi odnaleêç cel istnie-
nia i w∏asne pos∏annictwo. Rodzi si´ polski Winkelried. [10/2]
Ocena pracy Agnieszki:
Rozwini´cie tematu – 21 pkt
Kompozycja – 3 pkt
Styl – 3 pkt
J´zyk – 9 pkt
Zapis – 3 pkt
Razem – 39 pkt
Agnieszka w swojej pracy uzyska∏a 21 punktów za rozwini´cie te-
matu
. Pozwoli∏a jej na to zarówno szczegó∏owa analiza wskaza-
nych fragmentów drugiego aktu, jak i znajomoÊç ca∏ego dramatu
(wskazanie innych wàtków, przytaczanie cytatów, celne wnioski
uogólniajàce). Stosunkowo niewiele uwagi autorka poÊwi´ci∏a za-
chowaniom bohaterów scen, ich reakcjom ujawnianym w dialo-
gach. JednoczeÊnie umia∏a wykorzystaç wnioski czàstkowe dla
zbudowania istotnych dla tematu uogólnieƒ (np. o ideologicz-
nym dojrzewaniu Kordiana). Nale˝y tak˝e zwróciç uwag´ na
umiej´tne potwierdzanie stawianych tez cytatami z dramatu.
Kompozycja
pracy jest na ogó∏ spójna i przemyÊlana (wnioski
rzadko si´ powtarzajà). Niewielkie zastrze˝enia mo˝e budziç
wprowadzanie do wywodu informacji z punktu widzenia tematu
drugorz´dnych (np. wzmianka o roku powstania utworu czy
utworze Mickiewicza we wst´pie) oraz sposób spuentowania te-
matu (podsumowanie niepe∏ne). Wprawdzie w zakoƒczeniu pa-
da odpowiedê na pytanie postawione w temacie, ale jest ona do-
syç zdawkowa.
Styl
wypowiedzi jest swobodny i p∏ynny, choç nie jest wolny od
niewielkich uchybieƒ, jak powtórzenia czy nadmierna sk∏onnoÊç
do form zaimkowych.
PoprawnoÊç j´zykowa
wypowiedzi zak∏ócona bywa niekiedy nie-
wielkimi usterkami sk∏adniowymi spowodowanymi najcz´Êciej
sk∏adnià wielokrotnie z∏o˝onà lub eliptycznà (konsekwencja nad-
miernych skrótów myÊlowych).
Ogólna punktacja daje wysokà ocen´ pracy (na poziomie pod-
stawowym za wypracowanie mo˝na uzyskaç maksymalnie
50 punktów). Autorka zawdzi´cza jà przede wszystkim umie-
j´tnoÊciom analitycznym, sprawnoÊci j´zykowej i dobrej znajo-
moÊci utworu. To jeszcze jeden powód, aby czytaç lektury,
a nie bryki (streszczenia).
Oprac. Dorota ˚ytkiewicz
.
Umiejętność zdobywania i rozwijania wiedzy.
.
stały i niepowstrzymany ruch,
rozwój wiedzy,
wyzwolenie,
doskonalenie człowieka.
.
Sokrates twierdził, że zło ma swoje źródło
w niewiedzy, zatem nauczanie (propagowanie
wiedzy) jest zarazem wpajaniem człowiekowi
dobra (cnoty).
.
zapanuje nad naturą,
rozwinie swoją kulturę i cywilizację,
będzie korzystał z dóbr materialnych
(owoców ziemi),
zachowa zdrowie,
rozwinie wartości duchowe (mądrość,
rozsądek).
.
d) zapożyczenie.
.
Społeczeństwo to oparte jest na zasadach
racjonalizmu (rozumu), a Salomon to
największy biblijny mędrzec (patron
mądrości, rozumu).
.
Wiara (przekonanie) w moc wiedzy
(postęp nauki).
.
Teoria degeneracji to pesymistyczna wizja
rozwoju ludzkości.
.
. utopijny – mający charakter mrzonki,
nierzeczywisty,
. futurystyczny – odnoszący się
do przyszłości, przyszłościowy.
.
zmiana natury (formy) rządów (władzy),
zmiana zasad (praw), na których opiera się
władza (rządy),
walka z dominacją Kościoła (kleru),
szczęście ludzi (rodzaju ludzkiego, narodu).
.
. druk,
. nauczanie (szkolnictwo).
.
główny sprawca przeobrażeń społecznych,
.
. Postać mityczna: Prometeusz, Salomon.
. Postać historyczna: Sokrates, Bacon,
Kartezjusz, Bury.
.
b) rola wiedzy w procesie postępu,
Oprac. Jacek Inglot
0-1
0-2
0-1
0-2
0-1
0-1
0-1
0-1
0-2
0-2
0-2
0-1
0-2
0-1
TEST CR Wiedza
– punktacja
i model odpowiedzi
Punktacja:
MATURA
3
TEMAT . Model odpowiedzi i schemat oceniania
ROZWINIĘCIE TEMATU
(można uzyskać maksymalnie 25 punktów)
. Wstępne rozpoznanie,
-
umiejscowienie fragmentów
w dramacie
np.:
a) fragment aktu II zatytułowanego
Wędrowiec;
b) Kordian w trakcie podróży po Europie;
etapy wędrówki – Londyn, Dover,
Włochy, Watykan;
c) motywacja wędrówki, np. wcześniej-
sze doświadczenia Kordiana (poszuki-
wanie celu życia, nieodwzajemniona
miłość do Laury, śmierć przyjaciela,
„ból świata”, nieudana próba
samobójcza itp.);
d) określenie celu wędrówki
(chęć poznania życia, poszukiwanie
doświadczeń).
. Rozmowa Kordiana z Dozorcą
-
np.:
Kordian
a) hojny (daje większą sumę pieniędzy,
nie chcąc reszty);
b) ciekawy, otwarty (dopytuje Dozorcę);
c) zainteresowanie samotną postacią
w parku – chęć poznania „bratniej duszy”;
d) oburzenie podejrzeniami Dozorcy
(o to, że także jest ścigany prawem);
Dozorca
e) podziw dla tytułów, bogactwa (mate-
rializm);
f) obojętność wobec losów dłużnika;
g) konserwatyzm (obawa przed zmianami).
. Wnioski z analizy rozmowy
-
Kordiana z dozorcą
np.:
a) idealizm Kordiana – prostoduszność
(forma „bracie”), naiwność (interpre-
tacja zachowań dłużnika);
b) pieniądz jako główna wartość w świe-
cie (daje poczucie wartości, zapewnia
wygodne i spokojne życie);
c) negatywny wpływ pieniądza na ludzi
(próżność magnatów, interesowność
Dozorcy);
d) skutki braku pieniędzy (postać dłużnika);
e) rozczarowanie zmaterializowaną
rzeczywistością.
. Rozmowa Kordiana z Wiolettą
-
Kordian
np.:
a) podjęcie gry z Wiolettą w celu spraw-
dzenia szczerości jej uczuć (opowieść
o bogatych przodkach, granie roli ban-
kruta, który przegrał ofiarowane
wcześniej klejnoty);
b) wylewność w okazywaniu uczuć,
oddanie, szczodrość;
c) emocjonalizm;
Wioletta
np.:
d) kobieta piękna, lecz egoistyczna
i próżna; udawanie uczucia do Kordia-
na (czułość na początku rozmowy);
e) zmiana postawy (od niedowierzania do
gniewu, rozpaczy), narastanie irytacji;
f) obłuda, dwulicowość kochanki.
. Wnioski z analizy rozmowy
-
Kordiana z Wiolettą
a) interesowna, egoistyczna postawa
Wioletty;
b) kolejny dowód wartości pieniądza (za
pieniądze można kupić nawet miłość);
c) większe doświadczenie życiowe
bohatera (Kordian nie jest już tak
naiwny jak w spotkaniu z Dozorcą
– nie dowierza uczuciu Wioletty);
d) rozczarowanie Kordiana,
pozbycie się romantycznych złudzeń
(zweryfikowanie poglądów
na miłość).
Cały dramat
. Ewolucja poglądów
-
i postawy Kordiana
np.:
a) od idealizmu do realizmu;
b) od egotyzmu do winkelriedyzmu.
. Sens ideowy wędrówki Kordiana
-
np.:
Punktacja:
Punktacja:
Punktacja:
a) kolejne etapy procesu rozczarowywa-
nia się światem;
b) dojrzewanie bohatera (emocjonalne,
ideowe);
c) poszukiwanie idei (odnalezienie jej
w posłannictwie narodowym);
d) zwieńczenie wędrówki monologiem
na Mont Blanc.
. Wskazanie innych elementów
-
utworu dla potwierdzenia związanych
z tematem tez, wniosków
. Funkcjonalne wykorzystanie
-
kontekstów interpretacyjnych
np.:
a) obyczajowych (np. dandyzm,
werteryzm, reneizm itp.);
b) historyczno-politycznych (np. sytuacja
Polski);
c) światopoglądowych (np. ideologia
romantyzmu);
d) artystycznych (np. topos wędrówki).
. Podsumowanie
-
Pełne
np.:
Dostrzeżenie podobieństw obydwu scen
(materialistyczny wymiar świata); ideolo-
gicznego sensu wędrówki Kordiana po
Europie (dojrzewanie bohatera), weryfi-
kowania poglądów i postaw romantycz-
nych; zauważenie stopniowania rozcza-
rowania światem.
Częściowe
()
np.:
Podsumowanie wniosków cząstkowych
dotyczących sensu obydwu scen,
zauważenie wpływu wędrówki na życie
i losy Kordiana.
Próba podsumowania
()
np.:
Wskazanie efektu wędrówki Kordiana
– rozczarowanie światem, pozbawienie
idealistycznych złudzeń.
Oprac. Dorota Żytkiewicz
4
ZESZYTY EDUKACYJNE
TEMAT . Model odpowiedzi i schemat oceniania
ROZWINIĘCIE TEMATU
(można uzyskać maksymalnie 25 punktów)
Analiza fragmentów
– wyróżnienie typów ludzkich
i przypisanie im cech/zachowań
. Esesman (esman)
-
np.:
– brak uczuć wyższych, pozorny brak
emocji,
– poczucie wyższości,
– skrajne okrucieństwo,
– logika, uporządkowanie, skuteczność
działania,
– zewnętrzny pozór kultury: higiena,
sztuka,
maniery, nienaganny ubiór.
. Kapo
-
np.:
– lojalność wobec oprawców zamiast
wobec współwięźniów,
– okrucieństwo,
– złodziejstwo,
– służalczość.
. Muzułman
-
np.:
– apatia,
– brak woli przetrwania,
– wycieńczenie fizyczne,
– jałowość duchowa,
– pogardzany przez pozostałych więź-
niów.
. Prominent
-
np.:
– silna wola przetrwania,
– zaradność (tzw. cwaniactwo),
– znieczulenie na cudzą krzywdę,
– jednak: nie jest zdrajcą (w tym lepszy
od kapo),
– możliwe przejawy dobroci.
Opowiadania
Tadeusza Borowskiego
. Inne typy ludzkie ukazane
w opowiadaniach Borowskiego
-
Za każdy wyróżniony typ z poprawną
charakterystyką uczeń otrzymuje do
pkt (nie więcej niż pkt, za szczególnie
szeroką wiedzę i wiele innych typów mo-
że otrzymać punkty z puli za szczególne
walory pracy).
np.:
– lekarz obozowy/felczer,
– kobieta z puffu,
– więzień bohater.
. Posłużenie się kontekstem
-
(np. odwołanie do typów ludzkich z in-
nych dzieł opisujących obóz hitlerowski
lub sowiecki).
. Podsumowanie
-
Pełne
()
– Postawienie tezy, że kontakt z lagro-
wym koszmarem wymusza zmianę
osobowości, każe myśleć i kierować się
kategoriami moralności obozowej.
– Wyróżnienie elementów psychiki czło-
wieka złagrowanego: oswojenie się ze
złem, nieczułość na cudzą krzywdę,
skupienie na własnych potrzebach.
– Wskazanie przyczyn: biologiczny in-
stynkt przetrwania przebudzony ekstre-
malnymi warunkami (u wszystkich
więźniów); zyskiwanie profitów za ego-
izm i okrucieństwo (u kapów, esma-
nów); ideologiczne wypranie umysłów
(u esmanów).
Częściowe
()
– Wskazanie, że kontakt z lagrowym
koszmarem wymusza negatywną zmia-
nę osobowości.
– Wyróżnienie elementów psychiki czło-
wieka zlagrowanego bez wskazania
przyczyn.
lub
– Wskazanie przyczyn bez szczegółowe-
go wyróżnienia elementów.
Próba podsumowania
()
– Wskazanie, że kontakt z lagrowym
koszmarem wymusza negatywną zmia-
nę osobowości.
Punktacja:
Punktacja:
Punktacja:
lub
– Nieudana lub niekompletna próba wy-
różnienia zmian psychiki i/lub analizy
przyczyn tego zjawiska.
Oprac. Michał Mochocki