3. Dializa Dyfuzyjna
Rozdział kwasów i soli
Celem
ćwiczenia jest zbadanie efektywności rozdziału kwasów i soli na przykładzie
odpadowego kwasu solnego z ocynkowni ogniowej. kwas ten zawiera jeszcze dużą ilość
wolnego HCl (ok. 2,6-3 mol/l), 80-100 g/l Fe(II) praz 1-5 g/l Zn(II). Oddzielenie kwasu
solnego poprzez membranę anionowymienną następuje łącznie z cynkiem (chlorokompleksy
Zn Cl
3
-
) i umożliwia bezpieczną utylizację pozostałego chlorku żelaza(II).
1. Opis aparatury
1. Moduł membranowy płaski (Osmonics):
- membrana anionwymienna FumaTech FAD
- komora nadawy:
10 cm
3
- komora dializatu:
2 cm
3
- grubość membrany:
0,11 mm
- powierzchnia efektywna:
150 cm
2
2. Pompa perystaltyczna.
3. Konduktometr z naczynkiem przepływowym sprzężony z komputerem.
2. Opis procesu
Proces polega na selektywnym transporcie kwasów przez membranę anionowymienną,
przy czym sole są zatrzymywane na zasadzie tzw. wykluczenia Donnana. W układzie np.
HCl ─ FeCl
2
membrana anionowymienna jest obsadzona jonami Cl- i dostatecznie silnie
uwodniona (ok. 50%). Jeśli z drugiej strony membrany umieścimy czystą wodę lub roztwór
mniej kwaśny, to po obu stronach membrany powstaną jony wynikające z dysocjacji wody
(potencjał transmembranowy). Po stronie roztworu mniej stężonego uwalniać się będą jony
H+ i Cl- z matrycy membranowej, a po stronie bardziej stężonej jony OH- będą wymieniane
na Cl-, aby zapewnić elektroobojętność matrycy membranowej. W efekcie obserwuje się
transport kwasu poprzez membranę. Sole obojętne nie wykazują tego mechanizmu i będą
zatrzymywane prawie całkowicie.
Mo
du
ł
m
embr
anow
y
Kondu
ktometr
Zbiornik
dialiazatu
Zbiornik
nadawy
Pompa
3. Przebieg ćwiczenia
Układ dializatora napełnić wodą dejonizowana i usunąć powietrze przepuszczając
wodę z szybkością 20 ml/min przez okres 15-20 minut, aż do ustalenia stałej wartości
przewodnictwa po stronie dializatu. Objętość robocza dializatora po stronie nadawy i dializatu
wynosi odpowiednio 50 i 30 ml, objętość przewodów doprowadzających wynosi
każdorazowo 8 ml.
Do
badań pobrać 250 ml roztworu zasilającego, z czego 70 ml zużyć do wypchnięcia
wody z układu, po czym zamknąć obieg przepływu. Dializat stanowi woda dejonizowana w
ilości 100 ml, plus objętość komory dializatora i wężyków doprowadzających (w sumie 138
ml), pompowana z szybkością 20 ml/min w obiegu zamkniętym. Z dializatu pobiera c próbki
do pomiarów analitycznych w ilości 1,5 ml oraz mierzyć przewodnictwo elektrolityczne w
podanych przez prowadzącego czasach. Po zakończeniu procesu oznaczyć objętość roztworu
dializatu i nadawy w celu określenia wielkości przepływu osmotycznego wody. W próbkach
dializatu oznaczyć zawartość kwasów i chlorokompleksów.
Oznaczanie zawartości kwasu i chlorokompleksów
Próbkę dializatu w ilości 0,1 – 1 ml rozcieńczyć wodą dejonizowaną i miareczkować
0,1 N NaOH przy użyciu titratora 686f. Metrohm. To samo przeprowadzić dla próbki 50
μl
roztworu zasilającego.
4. Opracowanie wyników
1. Wykonać wykresy: przewodnictwo, kwasowości i stężenie żelaza w dializacie
względem czasu.
2. Obliczyć strumień dializowanego kwasu z zależności:
⎟
⎠
⎞
⎜
⎝
⎛
⋅
⎟
⎠
⎞
⎜
⎝
⎛
Δ
Δ
=
A
V
t
C
F
D
gdzie:
F- strumień przepływu substancji dializowanej, [mol/m
2
h]
t
C
Δ
Δ
- gradient stężenia odczytany z początkowego nachylenia krzywej, [mol/h]
V
d
– objętość dializatu, [l]
A – powierzchnia membrany, (A=150·10
4
m
2
)
3. Obliczyć strumień przepływu osmotycznego wody w kierunku od dializatu do
nadawy.
5. Wymagane zagadnienia
1. Dializa klasyczna, dyfuzyjna i Donnana (podstawy procesu, transport przez
membrany, stosowane membrany, zastosowanie).
2. Wykluczenie Donanna.
3. Prawa dyfuzji Ficka.
6. Literatura
1. Bodzek M., Bohdzelewicz J., Konieczny K., Techniki Membranowe w Ochronie
Środowiska, Wydawnictwo Politechniki Śląskiej, Gliwice 1997.
2.
Chemia fizyczna