Peloidy
Peloidy, osady denne (gr. pelos-
błoto) to tworzywa organiczno-
mineralne, powstałe w wyniku procesów geologicznych z udziałem
wody i mikroorganizmów.
Podział ze względu na warunki powstania i skład mineralny:
• peloidy torfowe- borowiny
• osady wód słabo zmineralizowanych
• osady wód zmineralizowanych (osady morskie i osady jezior
słonych)
• osady źródlane (źródeł słabo zmineralizowanych, źródeł
zmineralizowanych,źródeł termalnych)
• inne (gliny , lessy, fango)
• Borowina-jest najczęściej
stosowanym peloidem,
pochodzi od staropolskiego
określenia torfów
wydobywanych w borach.
• Torfowiska to obszary z typu
mokradeł na terenie, których,
wyst
ępuje specyficzna
roślinność i zachodzą procesy
gromadzenia się osadów
organicznych.
•
Jest to teren stale podmokły, o
podłożu trudno przepuszczalnym,
pokryty zbiorowiskami ro
ślin
bagiennych i bagienno-
łąkowych.
• Torfowiska występują
głównie w strefie klimatu
umiarkowanego,
wilgotnego i chłodnego
(północna część Eurazji i
Ameryki Północnej).
• Obszary te są cenne pod
wzgl
ędem przyrodniczym,
mo
żna je także
wykorzysta
ć gospodarczo
– poprzez wydobywanie
torfu.
• Torf jest utworem będącym efektem
niepełnego rozkładu szczątków roślinnych,
zachodz
ącego w warunkach
długotrwałego lub stałego zabagnienia
wierzchniej warstwy gleby.
• Torf składa się z nie rozłożonych
szcz
ątków roślin, oraz bezstrukturalnej
masy zwanej humusem.
• Torf jest w różnym
stopniu nasycony
substancjami
mineralnymi, najcz
ęściej
jest to piasek, czasami
wytr
ącone związki żelaza,
rzadko zwi
ązki fosforu.
• Właściwości torfu
uzale
żnione są od składu
florystycznego zbiorowisk
torfotwórczych oraz
stosunków klimatycznych.
• Złoża torfu zajmują w Polsce ok. 4,2 %
powierzchni kraju, w tym 6,5% stanowią
torfy wysokie, 4,5 % to torfy przej
ściowe a
89 % torfy niskie.
• Wśród torfów wyróżniamy peloidy torfowe
stosowane w fizykoterapii, balneologii i
medycynie uzdrowiskowej.
• W Polsce mamy 19 złóż, z
których wydobywa się
borowinę przeznaczoną do
celów terapeutycznych.
• Pozyskiwana jest ona z 3
typów torfowisk: z torfów
wysokich, mszystych, które
tworz
ą się nad poziomem wód
gruntowych i s
ą w niewielkim
stopniu zmineralizowane.
• Borowina pozyskana z tych
torfowisk jest peloidem z dużą
chłonnością wody, o małym
przewodnictwie cieplnym i
kwa
śnym odczynie.
• torfy przejściowe,
wyst
ępujące w
obni
żeniach terenów
zalanych wod
ą, ze
skłonnością do
zmiany poziomu tej
wody polegaj
ącymi na
okresowym jej braku i
wi
ększym jej
napływie.
Ostatnia grupa złóż, z
których pozyskiwana jest
borowina, to torfy niskie.
S
ą silnie zmineralizowane,
występują w pojeziernych
nieckach, zarośniętych
korytarzach rzek gdzie
woda naniosła składniki
mineralne.
• Borowina jest biologicznie czynnym
rodzajem torfu o specyficznych
właściwościach fizykochemicznych.
• Borowina jest
zbudowana z tzw. ziaren,
z których większość ma
średnicę ok. 4 mm.
• W terapii stosuje się
borowinę rozdrobnioną o
średnicy ziaren do 2 mm.
Cechy fizykochemiczne borowin
• struktura torfu
• zawartość wody
• stopień rozkładu
• skład chemiczny
• zatrzymywanie ciepła
• własności mikrobiologiczne
• Pojemność cieplna borowiny jest duża.
• Porównywalny czas spadku temperatury w
przedziale od 45 do 42
°C wynosi dla
wody 20 min, dla piasku 30 a dla borowiny
70 min.
Działanie lecznicze borowiny
• Zawarte w tym
peloidzie zwi
ązki
chemiczne i
biologiczne a
zwłaszcza kwasy
huminowe działają
przeciwzapalnie,
ściągająco i
przeciwwirusowo.
W borowinie zawarte s
ą:
• pektyny- produkty rozkładu błonnika i białka
roślinnego,
• bituminy- woski, żywice, tłuszcze,
• związki mineralne-magnez, potas, siarczany,
żelazo, wapń,
• W niewielkich ilościach hormony takie jak:
progesterom, estradiol, testosteron czy kortyzol,
przypisuje się im spore znaczenie w terapii
ginekologicznej
borowiną (niedoczynność
jajników).
• Najważniejsze
działanie lecznicze
borowiny polega na
wykorzystaniu jej
specyficznych
właściwości
termicznych oraz
zawartych w niej
składników
chemicznych i
biologicznych.
Wpływ borowiny na ustrój
• Zwiększenie pojemności minutowej serca,
• przyspieszenie akcji serca,
• zwiększenie objętości wyrzutowej serca,
• pobudzenie wydalania potu,
• zwiększenie przemiany materii,
• przekrwienie mięśni głębokich,
• przekrwienie stawów i tkanek miękkich wokół nich,
• działanie przeciwbólowe, ściągające,przeciwzapalne,
• działanie bakteriobójcze i przeciwwirusowe,
• zwiększenie elastyczności mięśni i ruchomości stawów.
Przygotowanie borowiny do zabiegu
Borowinę zabiegową powinno się podgrzewać
maksymalnie do temp. 65
°C, wyższe temperatury
niszczą jej właściwości chemiczne i fizyczne.
• Borowinę należy zmieszać z wodą do uzyskania
odpowiedniej konsystencji (rzadka, średnia, gęsta).
• Do kąpieli stosuje się papkę borowinową rzadką (1:1),
do okładów średnią (1:2) lub gęstą (1:3).
• Borowina zabiegowa powinna mieć ok. 40-45 °C.
Zabiegi borowiną
• W lecznictwie borowina wykorzystywana
jest
do zabiegów częściowych i ogólnych
m. in. do okładów, kąpieli, nasiadówek,
tamponów, kuracji pitnej.
• Przetworzona stosowana jest jako pasta
borowinowa.
• Terapię borowinową zaleca się
m.in. w chorobie
zwyrodnieniowej kr
ęgosłupa,
po urazach narz
ądów ruchu, w
chorobie reumatycznej.
• Zawijania borowinowe w
zespole bólowym dolnego
odcinka kręgosłupa,działają
przeciwbólowo.
• W zapaleniu wątroby i nieżycie
żołądka borowinę zażywa się
pod postaci
ą napoju z
rozdrobnionej pasty
borowinowej, rozcie
ńczonej
wod
ą destylowaną i
przefiltrowan
ą.
• W stanach pourazowych i
zwyrodnieniowych stawów
zbiegi borowinowe poprawiają
ukrwienie, likwidują
przykurcze więzadeł, tkanek
okołostawowych i torebek
stawowych.
• Jako zabieg kosmetyczny w
celu poprawy wyglądu skóry.
Kąpiele borowinowe
• Kąpiel borowinowa całkowita:
• czas-15-20 min
• temperatura - 40-42
°C
• seria- 2-3 razy w tygodniu
• Półkapiel borowinowa:
• czas-15-20 min
• temperatura - 44-46
°C
• seria- 2-3 razy w tygodniu
•
Po kąpieli należy wziąć
prysznic i odpocząć na leżaku
przez ok. 20 min
• Nasiadówki borowinowe:
• czas-10-20 min
• temperatura - 40-44
°C
• seria- 2-3 razy w tygodniu
• Wskazania do kąpieli
borowinowych
•
niektóre choroby ginekologiczne(
wg wskazań ginekologa)
•
przewlekłe zapalenie pęcherzyka
żółciowego
•
przewlekłe zapalenie wątroby
•
przewlekły nieżyt żołądka
•
zabieg kosmetyczny w celu
poprawienia wyglądu skóry, jej
elastyczności, trofiki i ukrwienia
•
trądzik pospolity,
•
rozstępy, skórka pomarańczowa,
•
stwardnienie rozsiane,
•
półpasiec,
•
łuszczyca
• Przeciwwskazania do
kąpieli borowinowych
•
nowotwory,
•
choroby zakaźne,
•
wysoko zaawansowana ciąża,
•
zaawansowana miażdżyca,
•
niewydolność krążeniowo-
oddechowa,
•
dusznica bolesna,
•
padaczka,
•
ostre i podostre stany zapalne,
•
cukrzyca,
Fasony borowinowe
•
Obszar zabiegowy-
•
przedramiona, dłonie, łydki, stopy
•
zabieg wykonujemy, gdy pacjent
źle znosi pozycję leżącą, lub
preferuje pozycję siedzącą np.po
operacjach w obrębie klatki
piersiowej
• czas-10-20 min
• temperatura - 40-44
°C
• seria- 3-4 razy w tygodniu
• Wskazania do fasonów
borowinowych
• choroby zwyrodnieniowo-
wytwórcze stawów,
• choroby pourazowe narządów
ruchu,
• przykurcze stawów,
• reumatyzm mięśni (nie w
okresie ostrym i podostrym),
• wysięki w okresie zejściowym
• Przeciwwskazania do
fasonów borowinowych
•
ostre i podostre stany zapalne
•
c
horoby zakaźne,
•
Nowotwory,
•
wysoko zaawansowana ciąża,
•
zaawansowana miażdżyca,
•
niewydolność krążeniowo-
oddechowa,
•
dusznica bolesna,
•
padaczka,
•
cukrzyca
Okłady borowinowe
•
okłady górne lub dolne oraz częściowe
•
na kozetce kładziemy prześcieradło,
ceratę, pacjenta owijamy na koniec
kocem
•
ogrzaną papkę (masę) borowinową
nakłada się bezpośrednio na skórę
•
ogrzaną papkę borowinową nakłada
się w postaci gotowego podgrzanego
okładu
•
czas-20-30 min
•
temperatura - 42-44
°C
•
seria- 2-3 razy w tygodniu
•
Po zawijaniach należy odpocząć na
leżaku przez ok. 20 min.
• Wskazania do okładów
borowinowych
• choroby zwyrodnieniowo-
wytwórcze kręgosłupa i
stawów,
• choroby pourazowe narządów
ruchu,
• przykurcze stawów,
• przewlekłe nerwobóle,
• bóle mięśni,
• rozstępy,skórka
pomarańczowa
• Przeciwwskazania do
okładów borowinowych
• niewydolność krążenia,
• zaawansowana miażdżyca,
• wiek do 7 r. ż.,
• ciąża powyżej 3 miesiąca,
• nowotwory,
•
choroby zakaźne,
•
dusznica bolesna,
•
padaczka,
• ostre i podostre stany zapalne,
• cukrzyca,
Pasta borowinowa
• Stosowana głównie w lecznictwie pozauzdrowiskowym,
jako produkt do zabiegów kosmetyczno-leczniczych
wygodna w użyciu.
• Jest to bardzo rozdrobniona borowina , używana w
temperaturze 35
°C .
• W zabiegach stosuje się ją w postaci
cienkowarstwowych okładów oraz w kąpielach jako
zawiesinę wodną.
• Nie obciąża ustroju wpływem cieplnym ale można
wykorzystać działanie biologiczne i fizykochemiczne
borowiny.
Fango
•
Glinka pochodzenia
wulkanicznego, w skład której
wchodzą krzemiany glinu, potasu,
sodu i wapnia.
•
Fango poddawane jest
długotrwałemu działaniu wody
siarczkowej często termalnej.
•
Podczas takiego dojrzewania w
mieszaninie rozwijają się glony i
drobnoustroje charakterystyczne
dla danego środowiska.
•
W balneoterapii Fango miesza się
z parafiną i stosuje w postaci
okładów.
• Fango ma mniejsze w
porównaniu z
borowiną zdolności
utrzymywania ciepła.
• Zabieg działa
przeciwbólowo,
przekrwiennie,
rozluźniająco, zmniejsza
napięcie mięśniowe i
poprawia ogólne
samopoczucie
Wskazania do zabiegów Fango:
•
schorzenia stawów na tle
zwyrodnieniowym,
•
stany po urazach ortopedycznych,
•
obrzmienia przeciążeniowe
•
zaparcia,
•
zaburzenia czynności wątroby i
pęcherzyka żółciowego,
•
bóle menstruacyjne,
•
stany zapalne nerek i pęcherza
moczowego skłonność do,
•
zaburzenia psychosomatyczne
•
nerwice (zabieg relaksacyjny)
•
Przeciwwskazania:
• ostre choroby serca i jego
niewydolność,
• stany zapalne i zaostrzenie
stanów reumatycznych,
• wysoka ciąża,
• krwawienie lub wrzody z
żołądka i jelit,
• gorączka,
• padaczka,
• cukrzyca,
• nowotwory