Stosunki międzynarodowe – specjalność Azja Wschodnia i Południowa
str. 1
Azja Wschodnia i południowa w stosunkach międzynarodowych
Dr P. Osiewicz
Azja południowa w polityce globalnej
4 luty 2012 rok
Indie, Pakistan, Korea, Chiny, Japonia, podział regionalny: Azja Wschodnia i Azja Południowa stanowią
część regionu Azji i Pacyfiku, połączone cechy regionalizmu lądowego i morskiego, podział:
•
Północna
•
Południowa
•
Środkowa
•
Wschodnia
•
Zachodnia
Kryterium polityczne
Podział regionu Azji i Pacyfiku
•
Azja północno – Wschodnia
•
Azja Południowa
•
Australia i oceania
•
Ameryka Północna
•
Azja Wschodnia i Południowa
•
Ameryka Północno – Wschodnia i Ameryka Południowo – Wschodnia – wyodrębnione na
podstawie wartości azjatyckich (Asian Rules), buddyzm, konfucjanizm, klasyfikowane i
postrzegane są jako Azja Wschodnia.
Łączne traktowanie Azji Wschodniej i Azji Południowej mimo różnic wynika z faktu rozwijania się
procesów międzyregionalnych i ciążenia państw Azji Południowej np. Indii w kierunku Pacyfiku.
•
Azja Wschodnia – filarem jest tradycja konfucjańska
•
Azja Południowa – filarem jest tradycja hinduska [Hinduizm – 5 KAST i podkasty]
Szanse i atuty
•
Wzrost znaczenia geopolitycznego
•
Szybki wzrost gospodarczy
•
Coraz większy udział w handlu światowym
•
Coraz większy udział w światowym rynku usług
•
Atrakcyjność kulturowa (Soft Power)
Stosunki międzynarodowe – specjalność Azja Wschodnia i Południowa
str. 2
Zagrożenia i wyzwania:
•
Brak wspólnej infrastruktury bezpieczeństwa
•
Nuklearyzacja subkontynentu indyjskiego
•
Terroryzm
•
Problem państw upadłych
•
Niestabilna sytuacja Bangladeszu
•
Sytuacja na półwyspie koreańskim
•
Różnice ekonomiczne
•
Problemy demograficzne
•
Duże kontrasty, rozwarstwienie społeczne w większości państw regionu
•
Różnice kulturowo – językowe
Czy wiek XXI należy do Azji?
Azja podjęła wyzwanie
•
Na początku XIX wieku Chińczycy oraz Hindusi wypracowywali ponad połowę dochodu
narodowego świata
•
Utracili pozycję ponieważ nie udało się im przejąć modelu intensywnej industrializacji
•
Przyczyny załamania: fragmentacja administracji, podziały wewnętrzne, brak identyfikacji
narodowej
•
Powstanie Chińskiej Republiki Ludowej w 1949 roku
•
Odzyskanie niepodległości przez Indie
•
Rola jednostek: Mao, Mahatma Gandhi
•
Nehru: w stronę Indii mocarstwowych
•
ChRL: Deng Xiaoping i początek reform
•
Kwestia podziału Hin: dwa państwa, Chińska Republika Ludowa oraz Republikę Chińską na
Tajwanie
•
ChRL – od 2003 największy partner handlowy USA
•
ChRL – drugi najwyższy na świecie dochód narodowy: Indie – czwarty najwyższy na świecie
•
Gospodarka Indii – równowartość 45% chińskiej
•
Jeszcze na początku lat 70, dochód narodowy Indii był dwa razy wyższy od ChRL, obecnie
dochód chiński jest dwuipółkrotnie wyższy
•
Dynamiczny wzrost gospodarczy zwiększył ich zapotrzebowanie na surowce energetyczne
•
Chiny – 30% ropy z importu, Indie aż 69%
•
Prognoza na 2030 r.: ChRL – 60%, Indie – 94%
•
Brak surowców może być poważną barierą rozwoju
Stosunki międzynarodowe – specjalność Azja Wschodnia i Południowa
str. 3
•
Chińczycy pomagali Pakistańczykom skonstruować bombę atomową
•
Dla USA – Indie są zapleczem gospodarczym i logistycznym dla operacji w Pakistanie i
Afganistanie, a nie strategicznym partnerem w konfrontacji z państwami muzułmańskimi czy
Chinami
•
Oba państwa uzależnione także od eksportu do USA
•
Dynamiczny wzrost gospodarczy zwiększył ich zapotrzebowanie na surowce energetyczne
Strategie geopolityczne USA, CHIN oraz Indii
Strategie geopolityczne
•
Indie i Chiny – najstarsze cywilizacje ale od niedawna nowoczesne państwa, quasi narodowe
•
Chiński komunizm – forma nacjonalizmu, obrona przed obcymi wpływami, zwłaszcza
Zachodu
•
W Indiach – nie nacjonalizm ale wspólne doświadczenia historyczne oraz religia: brak jednej
ideologii
•
Współdziałania aż do wojny w Himalajach (1962)
Różnice strategiczne:
•
Różnice strategiczne dzielące oba państwa: dostęp do surowców energetycznych, roli wśród
innych państw azjatyckich oraz ekspansją Chin w Tybecie i roszczeniami terytorialnymi ChRL
w stosunku do Indii
•
Wizyta Busha w Delhi w 2006 roku – ustanowienie globalnego partnerstwa Indii i USA uznały
Indie za państwo atomowe, choć nie były stroną układu NPT
•
Był to przełom, włączenie Indii do „klubu mocarstw”.
Porozumienia militarne:
•
Porozumienie o współpracy militarnej USA – Indie (2006)
•
Wznowienie dostaw technologii atomowych i uranu od czasu 1988 roku (indyjskie próby
atomowe)
•
Wielu analityków np. Daniel Zbytek, utrzymuje, że formuje się „Wielka Trójka” mocarstw
(USA, Chiny, Indie) – kosztem Wielkiej Brytanii, Francji oraz Rosji
•
Rosja i inne mocarstwa energetyczne – będą stanowiły jedynie zaplecze światowej
gospodarki
Wielka Trójka
•
Żadne z państw Wielkiej Trójki nie dąży do konfrontacji militarnej
•
Maja też świadomość współzależności chociaż konkurują ze sobą zwłaszcza gospodarczo
Stosunki międzynarodowe – specjalność Azja Wschodnia i Południowa
str. 4
•
Proeksportowa polityka Chin niebezpieczna, ponieważ przy nadwyżce z deficytu handlowego
z USA muszą inwestować w amerykańskie papiery dłużne (mechanizm Breton Woods II) – już
ponad 250 mld USD: pokrywają deficyt budżetowy i handlowy USA
•
Większość wpływów handlowych Chin jest lokowana w USA by zapewnić stabilność systemu,
ponadto Chiny nie są w stanie wchłonąć wszystkich dochodów
•
Państwa „Wielkiej Trójki” muszą zapewnić sobie bezpieczeństwo dostaw surowców
energetycznych
•
Ocean Indyjski nadal głównym szlakiem transportowym ropy z Bliskiego Wschodu na Daleki
Wschód i do Azji Południowej
Pomoc atomowa USA
•
Pomoc atomowa dla Indii ma znaczenie gospodarcze, gdyż broń atomowa ma już głównie
charakter odstraszający (nie ma zagrożenia atakiem)
•
Problem podejścia do Iranu: dla Indii i Chin irański program atomowy nie stanowi zagrożenia,
przeważa pragmatyzm i chęć kupowania irańskich surowców.
•
Indie i Chiny zaniepokojone rozwojem sytuacji w Pakistanie, który staje się państwem
upadłym (50% budżetu Pakistanu na cele wojskowe)
5 luty 2012
Azjatycki wyścig zbrojeń
•
W Azji kilka ośrodków napięć, główne w Azji Zachodniej
•
Znaczenie napięć regionalnych: Półwysep koreański, rywalizacja ChRL i Republiki Chińskiej na
Tajwanie
•
Najmniej znaczy i najmniej widoczny konflikt między Chinami i Indiami np. wspieranie
Pakistanu przez Pekin oraz indyjska aktywność w Tybecie i Mayamarze
•
Kilka tysięcy lat kontaktów i tylko jeden konflikt zbrojny w 1962 roku
•
Atak chiński i zajęcie części spornych obszarów w Himalajach było szokiem dla ludzi, do
dzisiaj istnieje „kompleks chiński” w świadomości elit Indii
•
Chiny wspierały pakistański program atomowy za pieniądze Arabii Saudyjskiej
•
Chiny blokują Indie w ich staraniach o status Stałego Członka w Radzie bezpieczeństwa ONZ:
faworyzują Niemcy i Brazylię
Chiński program zbrojeń
•
Podstawę chińskiego programu zbrojeń stanowi własna produkcja
•
W 1990 roku (5 mld. RMB) na zbrojenia, w 2002 roku (60 mld.)
•
Centralny ośrodek zakupów a także badań dla wojska (Zhou Zhunangbei – ZZB)
•
Nowy system przyczynił się do podniesienia jakości uzbrojenia
•
Dynamiczny rozwój chińskiego IT
•
Chiny zbudowały 4 niszczyciele w technologii „Stealth” – oprócz ChRL technologię taką
posiadają USA i UK
Stosunki międzynarodowe – specjalność Azja Wschodnia i Południowa
str. 5
•
Seryjna produkcja rakiet średniego zasięgu (aż 450 rozlokowano na wybrzeżu w pobliżu
Tajwanu)
•
Chiny dysponują wieloma satelitami geostacjonarnymi, część z nich prowadzi działania
szpiegowskie
•
Transfer technologii lotniczych z Rosji do ChRL dzięki zakupowi samolotów SU 27
•
Indie nie maja takich sukcesów i prawie całkowicie zależą od importu uzbrojenia
•
Program budowy nowoczesnego czołgu bojowego ARJUN trwa już ponad 30 lat
Polityka zagraniczna ChRL – uwarunkowania polityki zagranicznej
•
Najludniejsze państwo świata – 1,35 mld (2010 rok)
•
Jedno z największych terytorialnie państw świata – 9596960 km/2
•
Duże zróżnicowanie narodowościowe i etniczne
•
Chiny nie są państwem – to cywilizacja
•
Druga potęga gospodarcza świata
•
Jedna z najbardziej energochłonnych gospodarek świata
•
Ekspansja gospodarcza i polityczna, zwłaszcza w Afryce i Azji Środkowej
•
Mocarstwo atomowe
•
Kwestia tajwańska
•
Kwestia tybetańska
•
Status specjalny: Makau i Hong Kong
Nowe Chiny (po 1978 roku)
•
Druga potęga gospodarcza
•
Roczny wzrost PKB na poziomie ponad 10%
•
ChRL zaczyna wyznaczać nowe trendy w gospodarce, nauce, kulturze a także polityce
•
Pojawiają się propozycje utworzenia grupy G-2 wraz z Stanami Zjednoczonymi
•
ChRL według American Goldman Sachs Group w 2041 roku będzie miała wyższy PKB od USA
•
Żadna rodzina nie może być bogata przez więcej niż 3 pokolenia
•
Zgodnie z teorią George`a Modelskiego trudno utrzymać pozycję dominującą na świecie
przez więcej niż 100 lat, zgodnie z teoria długich cykli dominacja USA to lata 1945 – 2045
•
George Friedman – jeśli Chiny nie rozważą swoich problemów rozpadną się na wiele
mniejszych państw
•
Jedno państwo – dwa systemy
Ewolucja polityki zagranicznej ChRL.
W okresie 60 lat od polityki państwa zamkniętego przez politykę państwa pół zamkniętego aż do
państwa otwartego w relacjach międzynarodowych. Przełom nastąpił w 1978 roku – początek reform
i otwarcia się na świat Cin za rządów Deng Xiaopinga.
Stosunki międzynarodowe – specjalność Azja Wschodnia i Południowa
str. 6
Rozwój ekonomiczny
•
Główny kierunek rozwoju relacji ze Stanami Zjednoczonymi, Australią, Japonią i państwami
Europy Zachodniej
•
Równie dynamiczny rozwój stosunków handlowych z państwami sąsiadującymi
•
W latach dziewięćdziesiątych USA i Chiny zmuszone do ustanowienia przyjaznego
partnerstwa