Paulina Ołdak 

Józef Górniewicz, „Kategorie pedagogiczne” – praca zaliczeniowa 

 

Tolerancja 

 
Pojęcie  „tolerancja”  wywodzi  się  z  języka  łacińskiego  i  jest  kombinacją  dwóch  słów 
tolero 

–  are,  które  w  dosłownym  tłumaczeniu  oznaczają  „cierpliwą  wytrwałość”. 

Używane  jest  ono  w  różnych  dyscyplinach  naukowych,  m.in.  w  naukach 
przyrodniczynych,  wojskowych,  ekonomicznych.  Pojęcie  tolerancji  występuje  także  
w  naukach  społecznych,  gdzie  używane  jest  najczęściej  do  oznaczenia  pewnej 
jakości stosunków społecznych czy pewnego typu postawy ludzkiej.  

Wielka  encyklopedia  powszechna  PWN 

tolerancję  określa  jako  „wyrozumiałość, 

pobłażanie  dla  cudzych  poglądów,  upodobań,  wierzeń,  mimo  że  są  odmienne  
od tego, co się samemu uważa za słuszne lub prawdziwe.” 

W  naukach  społecznych  –  jak  podaje  Górniewicz  –  termin  „tolerancja”  oznacza  
na  ogół  liberalny  stosunek  jednostki  do  zachowań  i  poglądów  innych  osób, 
wyrozumiałość  dla  tych  postaw  ludzkich,  które  są  częściowo  bądź  całkowicie 
niezgodne z postawami przyjmowanymi przez daną jednostkę. 

 

 

Najbardziej istotne cechy kategorii 
 

Jedną  z  najbardziej  trafnych,  według  mnie,  definicji  tolerancji  jest  ta  sformułowana 
przez  J.  Augustyniak 

–  Kapkę.  Mówi  ona,  że  „tolerancja  jest  pewną  umiejętnością 

partnerskiego  traktowania  osób  posiadających  inne  potrzeby,  wartości,  sfery 
interesów i podejmujących w związku z tym odmienne działania”. 

Istotne  cechy  tolerancji  wskazał  J.  Keller.  Według  niego,  pierwszym  warunkiem 
zaistnienia  zjawiska  tolerancji  jest  to,  iż  czyjeś  zachowanie,  pogląd,  bądź  też 
upodobanie wywołuje uczucie przykrości u człowieka  – nie ma tolerancji tam, gdzie 
zachowaniom  i  poglądom  innych  ludzi  towarzyszy  uczucie  zadowolenia.  Drugim 
warunkiem  tolerancji  jest  to,  że  człowiek  może  –  z  racji  swej  pozycji  –  zmienić  ten 
stan,  może  interweniować,  ale  jednak  tego  nie  czyni.  Według  Kellera  ważne  są 
pobudki, z racji których człowiek ten nie interweniuje. Nie może być mowy o tolerancji 
w sytuacji, gdy człowiek nie podejmuje próby zmiany niekorzystnej dla siebie sytuacji 
z  pobudek  komformistycznych 

bądź  z  obawy  o  utratę  swojego  zdrowia  czy 

majętności,  toleruje  się  tu  bowiem  czyjeś  przykre  zachowania  i  poglądy  dla 

zapewnienia  sobie  poczucia  bezpieczeństwa,  umocnienia  własnej  pozycji,  zdobycia 
prestiżu społecznego. Tolerancja we właściwym znaczeniu występuje wówczas, jeśli 
człowiek  nie  podejmuje  żadnych  działań,  zmiany  niekorzystnej  dla  siebie  sytuacji, 
opierając  się  przy  tym  na  uznawaniu  i  szanowaniu  prawa  ludzi  do  własnego 
myślenia,  do  propagowania  swoich  poglądów,  swobodnego  kierowania  swoim 
życiem.  

Według  I.  Lazari  –  Pawłowskiej,  w  filozofii  występowały  trzy  znaczenia  pojęcia 
tolerancji: 

1.  Tolerancja  negatywna 

–  brak  interwencji,  znoszenie  czyichś  zachowań  

i  poglądów,  mimo  negatywnej  ich  oceny  przez  osobę  tolerancyjną.  
Autorka wskazała cztery główne motywy takiego postępowania:  



 

Obojętność 



 

Poczucie przewagi nad innymi ludźmi 



 

Pragnienie harmonijnego współżycia społecznego 



  Quasi-partnerstwo 

2. 

Tolerancja jako wartość pozytywna – przyjęcie postawy tolerancji ze względu 
na  treści,  do  których  się  ona  odnosi  (jednostka  tolerancyjna  wyraża 
zrozumienie  i  szacunek  dla  odmienności  innych  ludzi,  ich  poglądów  
i zachowań). 

3. 

Tolerancja  jako  brak  przymusu  przy  oddziaływaniu  na  partnerów  interakcji  – 
jednostka  tolerancyjna  nie  narzuca  innym  swojego  zdania  lub  sposobu 
rozumienia świata, a stara się wniknąć w tok rozumowania innych.  

 
 

Aby móc realizować w szkole zasadę tolerancji, należy przede wszystkim zaznajomić 
dzieci  z  odmiennością  i  innością  oraz  nauczyć  je  kontrolowania  i  odpowiedniego 
wyrażania swoich emocji i poglądów.  

Zakresy kategorii umożliwiające pracę z dziećmi w wieku: 

a)  5 lat 



 

Uświadomienie  dzieci,  że  ludzie  są  do  siebie  bardzo  podobni,  ale  też  często 
różnią się w wielu kwestiach – np. mają inny kolor skóry, mówią innymi językami, 
inaczej się ubierają itp. ale nie są przez to gorsi 



 

Zapoznanie  dzieci  z  różnorodnością  kulturową  świata,  wzbogacenie  wiedzy  na 
temat różnych kultur i uświadomienie ich istnienia 



 

Pokazanie  dzieciom  odmienności  innych  ludzi  (np.  rasowej,  religijnej, 
niepełnosprawności) i nauczenie jej akceptowania  



 

Zapewnienie  dzieciom  (w  miarę  możliwości)  okazji  do  obcowania  z  ludźmi 
odmiennymi, do ich poznania 
 

b)  10 lat 



 

Ćwiczenia ułatwiające nazywanie własnych uczuć i zdystansowanie się do nich –  
opisanie  osoby,  której  dziecko  nie  lubi,  jej  osobowości  i  zachowania,  jak 
najbardziej szczegółowe nazwanie cech, za które jej nie lubi 



 

Bardziej szczegółowe zapoznanie dzieci z odmiennością kulturową innych państw 
–  wykonanie  w  grupach  plakatów  o  kulturze  innych  krajów  (ważne,  by  były  to 
kultury jak najbardziej odmienne od rodzimej kultury dzieci) 



 

Zapoznanie  dzieci  z  innymi  religiami,  prawami,  którymi  się  one  rządzą  
i związanymi z nimi obyczajami 



 

Uświadomienie dzieci, że można błędnie osądzać innych, podobnie jak inni mogą 
błędnie  osądzać  nas,  poprzez  opisanie  przez  nie  sytuacji,  w  której  one  same 
wydały o kimś błędną opinię i jak się czuły kiedy odkryły swój błąd  – dzieci uczą 
się w ten sposób kwestionować własne opinie 
 
c)  15 lat 



 

Uświadomienie  niektórych  źródeł  uprzedzeń,  jakimi  są  negatywne  stereotypy  – 
charakterystyka  różnych  grup  społecznych  (osoby  otyłe,  kobiety,  mężczyźni, 
Żydzi,  Romowie,  nauczyciele,  homoseksualiści  itp.);  ćwiczenie  to  uczula  też  na 
negatywne stereotypy dotyczące grupy, do której uczeń należy 



 

Wykonanie  grupowego  projektu  na  temat  związany  ze  sprzeciwem  wobec 
rasizmu lub ze zjawiskiem wielokulturowości 



 

Zapoznanie młodzieży z prawami człowieka, napisanie eseju na temat znaczenia 
tych praw 



 

Poszanowanie  demokratycznego  prawa  posiadania  i  wyrażania  własnych 
poglądów  –  np.  poprzez  zabawę  w  szkolny  sejm  (stworzenie  „szkolnej 
konstytucji”, głosowanie za i przeciw nowym ustawom)