1
Radosław Janicki
Zmiany zaludnienia i użytkowania ziemi w Parku Krajobrazowym Pogórza Przemyskiego
ZARYS TREŚCI
Park Krajobrazowy Pogórza Przemyskiego jest drugim co do wielkości w Polsce. Leży na przedpolu
Bieszczadów, na terenie gdzie środowisko naturalne nigdy nic było zdewastowane przez człowieka. Na skutek
działań wojennych i akcji wysiedleńczej „Wisła", zaludnienie Parku gwałtownie zmalało. Artykuł przedstawia
zarys zmian zaludnienia i użytkowania ziemi w Parku.
Park Krajobrazowy Pogórza Przemyskiego powstał w 1991 roku. Zajmuje powierzchnię 61 862 ha, jest
więc drugim co do wielkości parkiem krajobrazowym w Polsce. Położony jest na granicy Zewnętrznych
Karpatów Zachodnich i Wschodnich (Kondracki 1989), na terenach rozciągających się na południowy zachód
od Przemyśla. Głównym elementem rzeźby parku są długie, niewysokie grzbiety górskie o układzie
rusztowym. Najwyższe wzniesienie - Kopystańka sięga 541 m n.p.m. Wzgórza poprzedzielane są dolinami
potoków. Największe cieki to San, który tworzy zachodnią i północną granicę parku oraz Wiar. Dna dolin tych
rzek, w miejscu, w którym opuszczają one park, znajdują się na wysokości około 200 m n.p.m., zatem
maksymalna różnica wysokości wynosi 340 m. Lokalne deniwelacje wynoszą 150 - 200 m. W parku
prowadzona jest gospodarka rolna i leśna, przy czym większość lasów zakwalifikowano jako ochronne.
Krajobraz tworzy więc szachownica pól i lasów. Te ostatnie stanowią dominujący element, pokrywają bowiem
64% powierzchni parku. Walorami, dla których zdecydowano się powołać do życia park krajobrazowy są:
rusztowa sieć dolin i grzbietów górskich, charakterystyczne przełomy Sanu, unikalne grzędy skalne powstałe
przy tworzeniu się pedymentów oraz zachowany orograficzny brzeg Karpat. Tereny te charakteryzują się
ciekawą budową geologiczną. Zachowana jest piętrowość w układzie zbiorowisk roślinnych, prawie naturalne
buczyny oraz lasy jodłowo-bukowe, stosunkowo mało zmienione lasy łęgowe, bogactwo gatunków roślin
naczyniowych (wiele z nich podlega ochronie). Rośnie tu także wiele gatunków porostów co świadczy o
niewielkim jeszcze zanieczyszczeniu atmosfery dwutlenkiem siarki. Ponadto wielogatunkowe lasy zamieszkują
liczne gatunki ssaków: spotyka się także ciekawe gatunki ptaków (Piórecki, Kotlarczyk 1988).
Podejrzewa się, że człowiek dotarł po raz pierwszy na te tereny 30-40 tys. lat temu. Najstarsze
wzmianki historyczne o osadnictwie dotyczą Przemyśla i pochodzą sprzed dziesięciu wieków. Odkrycia
archeologiczne mówią o istnieniu tu kilkunastu grodzisk we wczesnym średniowieczu (Bachórz, Brzuska,
Chyrzyna, Fredropol, Huwniki, Iskań, Kopyśno, Krzywcza, Posada Rybotycka, Sierakoście, Sólca, Wybrzeże).
Do 1340 roku osadnictwo skupiało się jedynie ndd środkowym Sanem i Wiarem. Sytuacja polityczna nie
sprzyjała osadnictwu na tych terenach aż do XIII wieku. Był co okres wojen, a Ziemia Przemyska przechodziła
z rąk do rąk. Czechy, Węgrzy, Polacy, Litwini, Rusini a nawet Tatarzy rościli sobie do niej prawa. W połowie
XIV wieku zaczęli napływać tu Wołosi czyli ludy pasterskie z Bałkanów (0koń 1987). Kolejna fala osadnictwa
związana jeść z polityką Kazimierza Wielkiego. W celu zwiększenia bezpieczeństwa i zaakcentowania
przynależności tych ziem do Rzeczpospolitej król osiedla tu ludność z Małopolski (Krygowski 1970). Od tego
okresu, podobnie jak dla całej Polski, zaczyna się rozkwit rolnictwa i czas prosperity dla Ziem Przemyskich.
Przez dwa wieki Polska była spichlerzem zbożowym dla Europy Zachodniej. Rozwija się także rzemiosło,
Przemyśl rozrasta się, okładane są szkoły. Niestety początek wieku XVII przynosi kryzys. Rozpoczyna się
okres licznych wojen i zajazdów szlachty. Zwiększają się obciążenia nakładane na chłopów, rośnie więc ich
niezadowolenie. Wszystko to powoduje zahamowanie rozwoju rolnictwa, rzemiosła i handlu. Przychodzi głód,
choroby i pomory. Pomimo to liczba ludności wsi wzrasta. Kolejne lata (1772-1914) to okres panowania
Austrii. Sytuacja polityczna i gospodarcza nadal jest niekorzystna. Rolnictwo jest zacofane, opiera się na
systemie pańszczyźnianym. Nie rozwija się tu przemysł, wsie są przeludnione. Bieda, jaka tu panowała, stała
się przysłowiową „biedą galicyjską”. Powoduje ona falę migracji ludności do obu Ameryk w okresie pierwszej
wojny światowej. Okres międzywojenny nie przynosi zdecydowanej poprawy sytuacji. Co najmniej 80%
ludności powiatu przemyskiego utrzymuje się z rolnictwa. Kultura rolna jest bardzo niska a wsie nadal
przeludnione (O k o ń 1987). Tuż przed drugą wojną światową zaludnienie tych terenów osiąga maksymalny
w historii stan. Jednocześnie powierzchnie leśne są najmniejsze, bowiem potrzebowano dużo ziemi aby przy
ekstensywnej gospodarce rolnej wyżywić dużą ilość mieszkańców przemyskich wsi. Wnioski re pozwala
wysunąć porównanie map i analiza danych statystycznych z lat 1880, 1935 i 1995. W okresie drugiej wojny
światowej faszyści dokonali eksterminacji ludności żydowskiej, która stanowiła znaczny procent mieszkańców
powiatu przemyskiego. Mordowano także innych. Masowe egzekucje odbywały się w Birczy, Dubiecku i
Dynowie.
W roku 1944 Ziemia Przemyska zostaje wyzwolona spod okupacji niemieckiej. Na mocy porozumienia
między PKWN a rządem Ukraińskiej Republiki Sowieckiej rozpoczynają się przymusowe przesiedlenia ludności
ukraińskiej z Rzeszowszczyzny i Lubelszczyzny na Ukrainę. Celem ostatecznego rozprawienia się z UPA
przeprowadzono w dniach 28 IV-28 VII 1947 akcję „Wisła”. Polegała ona na wysiedleniu pozostałej części
2
Ukraińców oraz rozgromieniu oddziałów UPA. W toku akcji zginęło około 500 osób, przesiedlono natomiast
przeszło 140 000 ludzi, głównie na „ziemie odzyskane”.
Tabela 1: Powierzchnia, ludność i użytkowanie ziemi w powiecie przemyskim
The area, population and land use in the Przemyśl administrative district
Rok
Powierzchnia
[ha]
Liczba
ludności
Przyrost naturalny
na 1000 ludności
Użytki rolne
[ha]
Lasy [ha]
Tereny pozostałe
[ha]
1950
-
55500
-
- - -
1958
108690
57400 13.0
58975 39576 10159
1960 108690 57518
15.6
56800 51900
-
1964 122573 68700
12.7
80873 39111 2589
1965 122573 69100
12.6
80873 41727
-
1970 122573 70500
11.7
70300 52300
-
1973 122573 70500
12.1
66701 55797
-
Źródło: Mały Rocznik Statystyczny woj. rzeszowskiego, Wydział Statystyki, Rzeszów lata: 1959, 1961, 1965,
1966, 1971 i 1974
Tabela 2: Ludność i użytkowanie ziemi w gminach wchodzących w skład PKPP
The population and land use in communities belonging to the Pogórze Przemyskie Landscape Park
Rok Gmina Bircza Dubiecko Dynów
Dynów
miasto Fredropol Krasiczyn Krzywcza Przemyśl
1975
A 7235 11327
9110
3786 5417 4369 5051 8181
B 11.7 12.4 11.2
5.6 13.6 15.5 14.4 15.7
C
-112 -229
-163
6 -93 -14 -59 -244
D 8808 8974 8227
1361 6794 4727 4830 6814
E 14871 5404 3613
101 8267 7832 3947 3788
F
1785 1092
928
125 838 190 695 942
1980
A 6667 10552
8493
3867 5122 3928 4977 7834
B 12.9 10.7 12.4
-4.6 7.8 6.6 11.6 12.4
C.
-139 -204
-105
-11 -55 -22 -99 -154
D 8203 8959 8285
1333 6537 4070 4704 6223
E 15313 5456 3582
101 8284 7891 4055 3674
F
1931 1011
801
222
1147 756 688 942
1985
A 6620 10432
8731
3888 5251 4140 5001 8223
B 10.9 9.0 11.6 4.9 11.5 7.0 8.8 10.9
C -84 -134
-93 0 -73 -32 -30 -58
D 8656 8686 8181
1373 6622 4018 4658 6325
E 15765 5555 3575
100 8047 7904 4069 3757
F
1028 1185
912
183
1299 795 720 757
1990
A 6759 10168
8416
4767 5414 4290 5041 8253
B 7.2 6.5 5.9 9.2 15.0 10.9 12.1 6.4
C
-121 -162
-110
101 -60 -70 -44 -75
D 8637 8738 8137
1338 6614 3962 4534 6268
E 14779 5505 3573
101 8012 7832 4011 3571
F 2033 1183 958 217 1342 923 902 1000
1994
A 7037 10146
7521
6017 5551 4370 5104 8416
B 7.8 5.5 4.8
3.4 5.8 6.9 9.0 7.5
C -78 -51 -91 40 -5
20
-37
-6
U 8610 8738 7602
1876 6551 3936 4656 6291
E 14900 5503 3385
298 8039 7764 4011 3645
F 1939 1185 893 270 1378 1017 780 903
A - liczba ludności; B - przyrost naturalny; C - saldo migracji; D - użytki rolne; E - lasy; F - pozostałe tereny
Źródło: Rocznik Statystyczny województwa przemyskiego za lata: 1976, 1981, 1986, 1991 i 1995
Przy tej okazji odebrano i znacjonalizowano około 700 000 ha gruntów, w tym 150 000 ha lasów. Liczby te
dotyczą całego terenu objętego akcją „Wisła”, a więc południowo-wschodniej Polski. Trudno dziś podać
konkretne liczby odnoszące się do terenów Pogórza Przemyskiego. W latach późniejszych osiedlano tu
ludność polską. W roku 1956 napłynęła fala uchodźców z radzieckich łagrów. Część osiedliła się na stałe, inni
3
traktowali to miejsce tylko jako przejściowe. W larach 60 i późniejszych nie notuje się większych zmian w
zaludnieniu wsi. znajdujących się obecnie w granicach Parku Krajobrazowego Pogórza Przemyskiego (tąb. 1).
Obecnie tereny te nie są postrzegane jako atrakcyjne dla osadnictwa, ludność migruje stąd do ośrodków
miejskich, chociażby do Dynowa (tab. 2). Szansą dla rozwoju tych terenów mogłaby być turystyka.
Wymagałoby to dużych nakładów na rozbudowę bazy turystycznej, a także reklamę, bowiem park pozostaje
w cieniu osławionych Bieszczadów.
Zmiany zaludnienia danych terenów nierozerwalnie łączą się z użytkowaniem gruntów. Jak dotąd, w
historii zagospodarowywania ziem, wraz ze wzrostem liczby ludności, widoczna była tendencja powiększania
użytków rolnych kosztem lasów. Spadek zaludnienia powinien więc wiązać się z porzucaniem ziemi i w
konsekwencji zarastaniem pól przez las. Ten proces odbywa się oczywiście wolniej niż karczunek. Dlatego też
w celu zbadania zmian krajobrazu bardzo ważne jeść prześledzenie zmian w poziomie zaludnienia.
Historia osadnictwa ziem przemyskich rysuje nam pewną tendencję w pojawianiu się nowych wsi i
osiedli. Niestety trudno dotrzeć dziś do dokładnych danych statystycznych. Dane, które można najłatwiej
uzyskać, odnoszą się do dość dużych jednostek administracyjnych typu powiat lub gmina. Wielość zmian w
podziałach administracyjnych regionu sprawia, że nie są one porównywalne. Dlatego też, w badaniach
koniecznym było zejście do poziomu poszczególnych wsi. Tak szczegółowe dane są bardzo trudne do
uzyskania. Dobrym źródłem jest tutaj Słownik Królestwa Polskiego. Podaje on liczbę ludności oraz
powierzchnie użytków rolnych i lasów z lat około 1880 (tab. 3). Dane sprzed drugiej wojny światowej dotyczą
powiatu przemyskiego. Podobnie dane powojenne. tyle tylko, że zmieniły się granice administracyjne powiatu
(tab. l). Pewnym źródłem informacji mogą być księgi metrykalne. Niestety dane tam zawarte dotyczą jedynie
ludności wyznania rzymskokatolickiego. Badany teren licznie zamieszkiwała także ludność grekokatolicka oraz
Żydzi. Tak więc dopiero Narodowe Spisy Powszechne z 1978 i 1988 roku oraz informacje jakie uzyskałem w
urzędach gmin za ostatnie lata, dostarczają danych dla poszczególnych wsi (tab. 4), dlatego też zamieszczony
wykres (rys. l) oparty jest w dużej mierze na wartościach szacunkowych. Pokazuje on drastyczny ubytek
ludności w larach czterdziestych. W toku działań wojennych straciło życie 12,9% ludności powiatu
przemyskiego. Wysiedlono ludność ukraińską a na „ziemie odzyskane" wyjechali także Polacy. Ogółem ze wsi
przemyskich wyjechało 5209 osób pochodzenia polskiego (Biełuś, Gaziński 1991). Ocenia się, że w latach
czterdziestych ubytek ludności osiągnął średnio 40%. Lokalnie zmiany były znacznie większe. Kilka wsi
Rys.1. Zmiany poziomu zaludnienia terenów dzisiejszego Parku Krajobrazowego Pogórza Przemyskiego
spalono w czasie akcji „Wisła” i obecnie są one zupełnie niezamieszkane, bądź też zamieszkane przez kilka
zaledwie osób (tab.4).
Jak wynika z historii zasiedlania terenów dzisiejszego Parku Krajobrazowego Pogórza Przemyskiego,
zaczęło się ono dość późno, a osiedla, z małymi wyjątkami. zawsze miały wiejski charakter. Jedynie wieś
Bircza w pewnym okresie miała prawa miejskie, podobnie jak dzisiaj, położony na granicy parku, Dynów. Tak
więc tutejsze krajobrazy i środowisko nigdy nie były drastycznie zmienione przez człowieka. Nie rozwinął się
tu przemysł, człowiek prowadził jedynie ekstensywną gospodarkę rolną. Wydaje się, że największe
wylesienia miały miejsce tuż przed drugą wojną światową, chociaż jak wynika z analizy map lesistość
omawianego terenu nigdy nie spadła poniżej 42-45%. Prawdopodobnie powierzchnia lasu kurczyła się
stopniowo, aż do wybuchu wojny, a następnie na skutek zaprzestania gospodarki na znacznych terenach, las
4
powoli zaczął na nie wkraczać. Wysiedlenia powojenne doprowadziły do tego, że w granicach powiatu
przemyskiego pozostało bez gospodarzy aż 46,7% użytków rolnych (Biełuś, Gaziński 1991). Obecnie
prowadzi się na nich zalesienia, bądź też las wkracza tam samorzutnie. Pomimo tego, że powierzchnia leśna
przyrasta nieco wolniej niż spodziewali się tego leśnicy, to jednak w stosunku do okresu sprzed wojny,
wzrosła ona aż o 11 588 ha czyli aż 29,27% dzisiejszych lasów nie istniało przed wojną. Ilustruje to
załączona mapka (rys. 2). Należy zauważyć, że zamieszczone w tabelach dane statystyczne obarczone mogą
być błędami. Tereny wyłączone z użytkowania rolniczego nadal traktowane są w statystykach jako pola orne.
Urzędnicy wykonujący spisy po prostu inaczej patrzą na środowiska niż przyrodnicy. Bardziej miarodajna
byłaby ocena wykonana na podstawie zdjęć lotniczych.
Prowadzona w parku gospodarka leśna ma na celu zwiększenie powierzchni leśnej. Jak dotąd odbywa
się to nieco mniej intensywnie niż zakładano. Przyczyn jest kilka. Niewielka liczba pracowników leśnych nic
jest w stanie przeciwdziałać kradzieżom drewna, materiał stosowany do odnowień jest średniej jakości, a
ponadto niezbyt starannie prowadzono pielęgnacje sadzonek. Wreszcie odnawianiu się lasu przeszkadza
zwierzyna płowa, dość liczna na tych terenach. Obecnie głównymi gatunkami lasotwórczymi są: bardzo
ekspansywny buk, wprowadzona sztucznie na niewłaściwe siedlisko na gruntach porolnych sosna oraz jodła.
Ta ostatnia ciągle jest dość liczna i charakteryzuje się dobrą jakością techniczno-hodowlaną. Niestety
ustępuje ona powoli ze składu za sprawą globalnego wzrostu zanieczyszczenia atmosfery. Podkreślić jednak
należy brak zagrożeń ze strony owadów i grzybów pasożytniczych. Przeciętny wiek drzewostanów przekracza
obecnie 70 lat. Największe powierzchnie zajmują lasy 30 – 40 letnie (Raport...).
Tak więc na krajobraz Parku Krajobrazowego Pogórza Przemyskiego składa się mozaika pól, łąk,
ogrodów, sadów i lasów oraz zabudowy wiejskiej. Zmiany krajobrazu polegały tu głównie na zmianach
wzajemnego stosunku pomiędzy dwoma dominującymi jego elementami - polami i lasami. Początkowo pola
były elementem ekspansywnym w krajobrazie. W okresie drugiej wojny światowej miało miejsce załamanie
tego trendu i obecnie obserwujemy rozwój lasów, a więc dziczenie terenu.
Na zakończenie chciałbym nadmienić, że chociaż niniejsza praca dowodzi postawionych tez, to nie
uważam jej za pełną i zakończoną. Nie zostały jeszcze wyczerpane wszystkie potencjalne źródła informacji.
Rys. 2. Zmiany powierzchni leśnych na przestrzeni ostatnich 60 lat.
czerwony kolor oznacza tereny wylesione; zielony - tereny gdzie pojawił się las; żółty - brak zmian
Changes of forests area in the latest 60 years
red - deforestation areas; green - afforestation areas; yellow - no changes
5
Tabela 3: Liczba ludności i użytkowanie gruntów w miejscowościach leżących w obrębie PKPP - 1880 rok
The population and land use in villages which belongs to Pogórze Przemyskie Landscape Park-1880
Gmina Miejscowość
Liczba ludności
1880 rok
Użytki rolne [ha]
Lasy [ha]
Łąki, ogrody,
pastwiska [ha]
Bircza
Bircza (cz)
22428
-
-
-
Borownica (cz)
-
-
-
-
Brzuska
-
-
-
-
Huta Brzuska
-
-
-
-
Jasienica Sufczyńska
343
148.40
436.24
21.28
Jawornik Ruski (cz)
1131
1000.16
742.00
291.76
Korzeniec + Boguszówka
565
449.12
360.64
201.04
Kotów
384
366.24
213.92
67.20
Krajna
166
153.44
186.48
56.56
Leszczawa (cz)
798
791.84
392.56
360.08
Lipa (cz)
1263
1025.92
350.00
346.64
Łodzinka Dolna
195
207.76
312.48
52.08
Łodzinka Górna
284
228.48
229.60
97.44
Łomna
509
495.50
241.36
172.60
Malawa (cz)
499
403.20
168.56
115.36
Nowa Wieś
- - - -
Rudawka
283
50.96
137.76
78.96
Sufczyna
764
583.52
196.56
214.48
Stara Bircza
-
-
-
-
Wola Korzeniecka
-
-
-
-
Żohatyn
798
b
601.44 381.92 299.60
Dubiecko Bachórzec (cz)
990
646.80
134.40
344.40
Iskań
821
a
654.64 284.48 378.83
Nienadowa (cz)
-
-
-
-
Piątkowa
1550
1245.44
711.20
453.04
Podbukowina
d
(cz)
155
205.52
96.88
98.00
Polchowa
192
-
-
-
Sielnica
724
467.04
278.32
198.24
Słonne 205
-
-
-
Tarnawka
234
235.76
108.08
34.16
Wybrzeże (cz)
594
409.36
162.96
101.92
Dynów
Bachórz
(cz)
- - - -
Dąbrówka Starzyńska
- - - -
Dylągowa (cz)
1000
193.76
557.20
543.20
Dynów + Bartkówka
370
-
-
-
Pawłokoma
- - - -
Fredropol Aksmanice (cz)
515
218.67
-
-
Gruszowa
-
-
-
-
Huwniki
511
a
413.84 268.24 413.84
Kalwaria Pacławska
318
-
-
-
Kniażyce (cz)
413
277.20
254.24
67.20
Kuniusza
166
133.28
95.76
36.40
Kopyśno
411
424.48
303.52
105.28
Leszczyny
- - - -
Makowa
385
499.52
1953.84
176.40
Nowe Sady (cz)
-
-
-
-
Nowosiółki Dydyńskie
- - - -
Paportno
722
168.00
466.48
191.52
Posada Rybotycka
-
-
-
-
Rybotycze
1437
660.24
76.72
224.56
Sopotnik
285
258.72
183.68
75.04
Solca (cz)
239
80.08
61.60
36.96
Krasiczyn Brylińce
589
393.12
1124.48
111.44
6
Chołowice
250
217.28
268.80
60.48
Cisowa
- - - -
Korytniki
747
376.88
822.08
84.56
Krasice
314
197.12
151.20
64.40
Krasiczyn
c
918
334.88
542.64
122.64
Kruhel Wielki (cz)
467
150.08
127.68
91.84
Krzeczkowa
763
470.96
771.12
135.5
Mielnów
219
141.68
99.68
39.20
Olszany
884
572.88
362.32
143.36
Prałkowce (cz)
466
203.28
298.72
73.36
Rokszyce
469
348.32
281.12
104.16
Śliwnica
620
-
-
-
Tarnawce (cz)
605
487.20
336.56
67.20
Zalesie
- - - -
Krzywcza Babice (cz)
623
486.64
148.96
118.72
Bachów(cz)
1192
910.00
641.76
200.45
Chyrzyna (cz)
424
221.76
457.52
70.00
Kupna
339
198.24
553.28
58.80
Krzywcza(cz) +Wola K(cz)
875
454.72
105.28
82.32
Reczpol
- - - -
Ruszelczyce (cz)
662
346.64
328.16
101.92
Średnia (cz)
509
329.84
455.84
91.84
Przemyśl Bełwin (cz)
259
153.44
592.48
82.88
Grochówce (cz)
669
971.04
Łetownia (cz)
217
126.56
375.20
43.68
Pikulice (cz)
701
547.68
199.92
189.84
Wapowce (cz)
479
244.72
732.50
87.92
Witoszyńce (cz)
397
283.92
530.88
81.76
a - dane dla 1869 roku, b - dane dla 1890 roku, c - dane dotyczące powierzchni użytków obejmują także
wieś Śliwnika, d - dane dotyczące powierzchni użytków obejmują także wsie: Słonne i Polchowa, (cz) -
częściowo w granicach Parku
Tabela 4: Liczba ludności i użytkowanie gruntów w miejscowościach leżących w obrębie PKPP - 1995
The population and land use in villages which belongs to Pogórze Przemyskie Landscape Park - 1995
Gmina Miejscowość
Liczba
ludności
1997 rok
Użytki rolne
[ha]
Lasy [ha]
Tereny
pozostałe [ha]
ZZ* [%]
Bircza
Bircza (cz)
1127
332.42
43.31
87.83
Boguszówka
111
156.22
11.19
19.50
Borownica (cz)
118
189.39
182.76
75.69
75.8
Brzuska
300
452.32
999.43
115.62
Huta Brzuska
397
403.53
226.86
70.70
Jasienica Sufczyńska
243
156.55
424.78
20.78
Jawornik Ruski (cz)
163
542.27
1080.32
96.70
Korzeniec
535
381.46
407.39
83.63
Kotów
95
255.80
410.85
13.51
Krajna
0
101.43
217.75
28.12
65.7
Leszczawa Dolna (cz)
646
494.70
982.42
157.18
Leszczawa Górna (cz)
135
388.69
1034.99
82.53
Lipa (cz)
312
507.74
1206.59
92.43
Łodzinka Dolna
2
72.98
513.66
42.48
82.5
Łodzinka Górna
127
300.68
221.95
23.17
Łomna
0
277.93
757.80
41.77
53.2
Malawa (cz)
193
297.52
360.80
61.04
56.7
Nowa Wieś
103
167.18
243.49
35.48
Rudawka
219
268.88
675.87
56.25
Sufczyna
289
307.81
637.75
116.98
61.0
Stara Bircza
548
315.09
537,02
46.91
7
Wola Korzeniecka
236
269.81
386.40
30.04
Żohatyn
154
210.25
1007.65
117.79
79.2
Dubiecko Bachórzec(cz)
946
943.37
186.70
108.43
Iskań
289
529.72
574.43
114.53
Nienadowa (cz)
2301
1448.13
619.39
151.08
Piątkowa
348
752.75
1644.68
141.74
Podbukowina (cz)
281
79.49
108.95
18.58
Polchowa
0
81.89
263.44
14.07
76.2
Sielnica
351
619.90
373.38
99.29
Słonne
176
124.97
38.59
33.29
Tarnawka
113
170.44
200.63
13.65
Wybrzeże (cz)
395
429.71
226.09
145.76
Dvnów
Bachórz(cz)
1235
914.55
203.44
133.13
Dąbrówka Starzeńska
476
369.34
299.54
68.49
Dylągowa (cz)
704
910.88
882.27
93.10
Dynów + Bartkówka
5252+988
1875
298
271
Pawłokoma
509
693.65
155.28
167.20
Fredropol Aksmanice (cz)
263
276.38
211.67
63.41
Gruszowa
74'
127.20
53.61
14.66
Huwniki
722
345.00
309.13
82.07
Kalwaria Pacławska
143
330.54
155.97
43.02
Kniażyce (cz)
376
339.17
329.13
32.00
Koniusza
19
136.50
120.88
15.16
Kopyśno
2
324.93
536.44
53.22
74.9
Leszczyny
51
124.37
192.48
39.09
62.1
Makowa
318
378.52
2143.94
210.97
66.7
Nowe Sady (cz)
298
379.41
214.36
52.44
Nowosiółki Dydyńskie
155
141.26
153.25
64.43
Paportno
?
149.56
452.99
54.73
61.1
Posada Rybotycka
66
164.75
644.06
63.20
Rybotycze
436
525.94
325.30
115.19
50.9
Sierakośce (cz)
?
598.55
7.19
119.2
Sopotnik
2
120.49
391.74
38.49
70.6
Solca (cz)
68
96.73
165.81
7.62
Krasiczyn Brylińce
192
295.65
1256.79
90.3
Chołowice
74
159.65
10.58
356.85
95.7
Cisowa
126
337.96
1573.04
66.79
Korytniki
611
416.76
902.06
86.64
Krasice
75
183.00
228.60
59.32
Krasiczyn
446
187.09
476.31
51.96
Kruhel Wielki (cz)
146
90.87
135.35
12.80
Krzeczkowa
82
185.64
1210.45
30.27
Michnów
102
152.14
126.87
67.35
Olszany
418
395.06
455.27
99.53
Prałkowce (cz)
569
155.03
358.95
34.49
Rokszyce
233
258.47
327.12
98.08
55.4
Śliwnica 360
198.00
37.80
28.43
Tarnawce (cz)
451
637.34
279.28
251.43
Zalesie 236
246.68
55.82
24.81
Krzywcza Babice (cz)
895
466.09
221.26
114.83
Bachów (cz)
874
996.19
735.32
245.93
Chyrzyna (cz)
166
203.39
542.17
42.85
55.5
Kupna
98
213.31
605.17
31.87
Krzywcza (cz)
514
483.11
110.53
154.63
Reczpol
744
433.68
168.97
130.70
Ruszelczyce (cz)
585
405.90
333.83
87.02
Średnia (cz)
277
288.48
598.57
35.15
8
Wola Krzywiecka (cz)
501
418.39
413.27
108.94
Przemyśl Bełwin (cz)
99
174.05
672.88
15.22
Grochówce (cz)
740
616.48
322.53
86.30
Łętownia (cz)
512
241.60
304.74
25.60
Pikulice (cz)
476
332.66
157.27
71.80
Wapowce (cz)
380
314.18
834.90
50.88
Witoszyńce (cz)
411
275.16
626.75
34.01
*ZZ - Procentowy udział terenów zakrzaczonych i zadrzewionych w terenach pozostałych. Brak danych w tej
kolumnie oznacza, że udział terenów zadrzewionych i zakrzaczonvch w powierzchni terenów pozostałych jest
mniejszy niż 50%, (cz) - częściowo w granicach Parku.
LITERATURA
Bieluś R., Gaziński Z., 1991 Przemiany demograficzne i społeczno - gospodarcze na wsi przemyskiej w
pierwszych latach powojennych. Rocznik Przemyski, XXVIII Kondracki J., 1989 - Karpaty. WSiP. Warszawa
Krvgowski W., 1970: Bieszczady i Pogórze Strzyżowsko - Dynowskie (część wschodnia). Przewodnik, Sport i
Turystyka. Warszawa
Okoń M., 1987: Beskidy część wschodnia. Beskid Niski, Bieszczady i ich Pogórza. Biblioteczka Turysty
Górskiego, t. XV. Wydawnictwo PTTK „Kraj”. Warszawa-Kraków
Piórecki J., Kolarczyk J., 1988: Park krajobrazowy na Pogórzu Przemyskim. Rocznik Przemyski, XXVI
Raport o stanie gospodarki w lasach Parku Krajobrazowego Pogórza Przemyskiego, 1995 (opracował
Kostarkiewicz R.) Wojewódzki Zarząd Parków Krajobrazowych w Przemyślu. Przemyśl
Changes in the Land Use of the Pogórze Przemyskie Landscape Park
The Pogórze Przemyskie Landscape Park is the second biggest Park in Poland. It is located in
southeaster Poland, where natural environment has never been devastated by the man activity. As a result
of the World War II and a military action just after the War, this region was rapidly depopulated. This article
shows the changes in the population level and landscape use.
The Pogórze Przemyskie Landscape Park is the second biggest Park in Poland. It covers 61 862 ha.
The park is located north of the Bieszczady Mountains and south-west of Przemyśl. This terrain is very
attractive from the point of view of tourists because of interesting relief picturesque landscape and big value
of environment. The biggest differences between the heights are about 470 m, which makes hiking possible
both for experienced tourists and not so fit people. Despite big value of environment, which lets to develop
different kinds of sports and activities for the whole year long, the park is visited quite seldom. It is due to
the fact that in the neighborhood there are very famous among tourists Bieszczady Mountains and the
touristic base is not well developed in the Pogórze Przemyskie Landscape Park.
Man has never made big changes in the natural environment, there was no industry and the man's
activity was mainly limited to extensive farming. The number of inhabitants was always rather small.
Moreover, this number rapidly decreased during the war and just after the war. Then, the government was
trying to bring some people back there. Still one can find complete.-!. inhabited villages in this region.
Population in the centrally located administration unit – Bircza is 27.7 person per sq. km. It is 3.4 times less
than average index for the Przemyśl Voivodeship. Results of the analysis of old and current maps say that
villages are depopulated. It is quite typical that nowadays the population achieves only about 20% of the
pre-war level. The landscape is influenced by the changes of the population. A lot of arable lands are
abandoned and now the forest grows there. The forestation of the Pogórze Przemyskie Landscape Park is
about 64%. One third of this amount is a forest that did not exist in the forties.
The force and direction of changes of the population in this part of East Carpathian Mountains is
different than in the neighborhood. While some of the areas in the Bieszczady Mountains are managed now,
the economical situation in the Pogórze Przemyskie Landscape Park makes people go out. There are no
signs which could indicate that the situations in this region could change in the near future.