Edukacja
Berlin, 6 grudnia 2008r.
Sekretarz Stanu w
Kancelarii Prezesa
Rady Ministrów
Dr Michał Boni
a rynek pracy
(nowa perspektywa)
Edukacja
Berlin, 6 grudnia 2008r.
Sekretarz Stanu w
Kancelarii Prezesa
Rady Ministrów
Dr Michał Boni
a rynek pracy
(nowa perspektywa)
2
2
2
2
Praca i edukacja w XX wieku a cykl życia
Skrócenie czasu pracy w ciągu całej kariery zawodowej, ale
wydłużenie edukacji. Bilans wzrostu czasu wolnego=0
Równoważenie obowiązków domowych kobiet i mężczyzn
Źródło: Ramey V.A., Francis N., A century of work and leisure, Cambridge 2006
Liczba godzin przepracowanych
w przedsiębiorstwach
Liczba godzin spędzanych w szkołach
Czas wolny
3
3
3
3
Do czego przygotowuje edukacja?
– przygotowanie edukacyjne dopasowane do
stabilnych potrzeb rynku pracy, całej kariery
zawodowej, na całe życie; edukacja – efekt
statusu społecznego
– wydłużona edukacja powszechnie dostępna
(1970-2000, średnio o 3 lata w Europie),
późniejszy start zawodowy, zmienna kariera
zawodowa:
Zarządzanie własną karierą zawodową
Planowanie edukacyjne a planowanie kariery
zawodowej (proaktywne doradztwo, bierne
doradztwo)
Cyfryzacja uczenia się
Mobilność (zawodowa, przestrzenna)
Life long learning/Life wide learning
Uczestnictwo w „silver economy”
Dawniej
Obecnie
4
Efekty „boomu edukacyjnego” w Polsce
Odrabianie dystansu cywilizacyjnego (wzrost
osób z wyższym wykształceniem w zasobach
ludzkich)
Wpływ wykształcenia na poprawę
sytuacji na rynku pracy (przewagi
płacowe, przewagi młodej generacji)
Nowe relacje płci – od 1980 roku
przyrost kobiet z wykształceniem
wyższym, znacznie większy (600
tys. kobiet z wyższym
wykształceniem więcej)
Prognozy:
Liczba studentów w Polsce w tys. 1990 - 2006
Cyt. Za: Czapiński
j., Kapitał ludzki i
kapitał społeczny a
dobrobyt materialny:
polski paradoks
Udział wykształcenia w całości zróźnicowania płac w Polsce w latach 1996-2004 (gdzie całość zróżnicowania
płac = 100%) oraz udział osób z wykształceniem wyższym w sile roboczej w latach 1998-2007.
0%
5%
10%
15%
20%
25%
1996
1998
1999
2001
2002
2004
2007
Lata
U
dz
ia
ły
rola wykształcenia
udział osób z wyższym wykształceniem w sile roboczej
Źródło: Obliczenia CASE na podstawie danych z PBW
oraz danych BAEL
Udział osób z wyższym wykształceniem w Polsce w populacji w wieku
produkcyjnym wg definicji EUROSTAT (15 - 64)
0
0,1
0,2
0,3
0,4
19
98
20
00
20
02
20
04
20
06
20
08
20
10
20
12
20
14
20
16
20
18
20
20
20
22
20
24
20
26
20
28
20
30
Lata
Ud
zi
ał
Źródło: Paweł Bochniarz
5
Edukacja od wczesnych lat – wyrównanie szans,
niwelowanie różnic
Edukacja przedszkolna 4-latków
Funkcje egalitarne systemów edukacji
Źródło: Raport o Kapitale Intelektualnym, 2008
Wczesne uczenie się –
efektywność
6
Jakość edukacji – szanse osób na rynku pracy, szanse
gospodarek w osiąganiu przewag konkurencyjnych
Czy system edukacyjny odpowiada
wymogom konkurencyjności
gospodarek?
Wyniki badań PISA – słabości w edukacji
matematycznej i naukach przyrodniczych
(przy wysokim nakładzie czasu)
% uczniów z dobrymi i bardzo dobrymi wynikami w teście PISA z czytania
0
10
20
30
40
50
60
Fi
nla
nd
ia
Irla
nd
ia
Be
lgia
Ho
lan
dia
Po
lsk
a
Sz
we
cja
Nie
m
cy
Au
st
ria
W
ielk
a
Br
yta
nia
Fr
an
cja
Cz
ec
hy
Po
rtu
ga
lia
G
re
cja
His
zp
an
ia
% uczniów z dobrymi i bardzo dobrymi wynikami w teście PISA z nauk przyrodniczych
0,0
5,0
10,0
15,0
20,0
25,0
Fi
nl
and
ia
W
iel
ka
B
ry
tani
a
Ho
lan
dia
Ni
em
cy
Cz
ec
hy
Bel
gi
a
Aus
tri
a
Irl
an
di
a
Fr
anc
ja
Sz
wec
ja
W
ęgr
y
Po
lsk
a
Hi
sz
pani
a
W
łoc
hy
Gr
ec
ja
Por
tu
gal
ia
% uczniów z dobrymi i bardzo dobrymi wynikami w teście PISA z matematyki
0
10
20
30
40
50
60
Fi
nl
an
dia
Ho
la
nd
ia
Be
lgi
a
Cz
ec
hy
Au
str
ia
Ni
em
cy
Sz
we
cja
Fr
an
cja
Irl
an
di
a
Po
lsk
a
W
ie
lka
B
ry
ta
nia
W
ęg
ry
Hi
sz
pa
nia
Po
rtu
ga
lia
W
ło
ch
y
Gr
ec
ja
Źródło: ¹ OECD(2007), „PISA 2006: Science Competencies for Tomorrow’s World”, Vol. 1.
² UNDP (2007), „Edukacja dla pracy. Raport o rozwoju społecznym – Polski”, Warszawa.
³ OECD (2007), „PISA 2006: Science Competencies for Tomorrow’s World”, Vol. 1.
Źródło: World Economic Forum
Polski system edukacyjny jest słabo dostosowany
do potrzeb globalnie konkurującej gospodarki
1,00
2,00
3,00
4,00
5,00
6,00
7,00
Fin
lan
dia
Da
nia
Be
lgia
Irla
nd
ia
Ho
lan
dia
Au
str
ia
Sz
we
cja
Nie
m
cy
Cy
pr
Ma
lta
Fr
an
cja
W
ielk
a
Cz
ec
hy
Es
ton
ia
Lu
ks
em
bu
rg
Ło
tw
a
Sło
we
nia
Po
lsk
a
His
zp
an
ia
Ru
mu
nia
Sło
wa
cja
W
ęg
ry
Po
rtu
ga
lia
Bu
łga
ria
W
łoc
hy
Gr
ec
ja
1 =
n
ie
od
po
wi
ad
a p
ot
rz
eb
om
ko
nk
ur
en
cy
jn
ej
go
sp
od
ar
ki,
7 =
o
dp
ow
iad
a p
ot
rz
eb
om
ko
nk
ur
en
cy
jn
ej
go
sp
od
ar
ki
7
Kompetencje w gospodarce opartej na wiedzy –
rola nauk ścisłych i technicznych (1)
Studenci kierunków technicznych w UE (dostępność
inżynierów, jako czynnik przewagi konkurencyjnej)
Studenci kierunków technicznych w UE-27 w 2005
(udział wśród ogółu studentów)
Doktoraty z nauk ścisłych:
W Polsce doktoraty z nauk ścisłych należą do zdecydowanej mniejszości
0%
10%
20%
30%
40%
50%
60%
70%
80%
90%
100%
Po
lsk
a
W
ęg
ry
Ko
re
a
Hi
sz
pa
nia
Au
st
ria
Ja
po
nia Ind
ie
Ni
em
cy
Tu
rc
ja
Fi
nl
an
di
a
Ro
sja
Au
st
ra
lia
No
wa
Z
el
an
dia
Ho
la
nd
ia
Po
rtu
ga
lia
Br
az
yli
a
M
ek
sy
k
W
ie
lka
B
ry
ta
nia
Irl
an
di
a
W
ło
ch
y
Cz
ec
hy
Be
lg
ia
Sz
we
cja US
A
Iz
ra
el
Ch
in
y
Fr
an
cja
Da
ni
a
G
re
cja
Doktoraty z nauk przyrodniczych i w kierunkach technicznych
Inne kierunki
Źródło:
Science and Engineering Indicators 2008
8
Kompetencje w gospodarce opartej na wiedzy –
rola nauk ścisłych i technicznych (2)
Prawo
2%
Informatyka
4%
Medycyna
4%
Inżynierowie
6%
Usługi dla ludności
3%
Ochrona środowiska
3%
Pozostałe
10%
Ekonomia i
administracja
31%
Społeczne
14%
Pedagogika
16%
Humanistyczne
7%
Źródło: GUS
Absolwenci studiów 2006/2007
Sektory
Przyrost zatrudnienia
2001-2025
w tys. osób
% całego przyrostu
zatrudnienia
- usługi komputerowe
700
28,1
- służba zdrowia
620
24,9
- gastronomia i bary
345
13,9
- doradztwo w zarządzaniu
220
8,4
- przemysły wysokiej techniki
200
7,7
- nauka i B+R
170
6,8
- hotele
160
6,4
- szkolnictwo dla dorosłych
150
6,0
- reklama i marketing
125
5,0
Źródło: Dane za: prof. A Karpiński, Rynek pracy, ewolucja popytu na kwalifikacje, Warszawa 2006,
9
Mobilność na rynku pracy – źródła, wymogi, formy (1)
Czy jesteśmy gotowi do zmieniania zawodu i pozycji na rynku
pracy?
Indeks elastyczności zatrudnienia:
Zatrudnienie na czas określony
30%
Part time job
12%
Samozatrudnienie
18-20%
Telepraca
0,3%
Przedsiębiorczość
Tylko 29% Polaków uważa, że zmiana pracy co
kilka lat jest dobra dla człowieka
10
Mobilność na rynku pracy – źródła, wymogi, formy (2)
Migracje (2 mln osób, 18 mld transferów, wyjazdy i powroty,
„boom edukacyjny” a wyjazdy)
Członkowie polskich gospodarstw domowych czasowo
nieobecni w kraju (pow. 2 mieś.), 1994-2007
Źródło: Kaczmarczyk P., Okólski M., Polityka migracyjna…, Warszawa, 2008
* Intensywność migracji – liczba migrantów na 100
mieszkańców danego województwa; dane pochodzą z
BAEL; okres przed-akcesyjny obejmuje lata 2002-2004,
po-akcesyjny 2004-2006
Intensywność migracji zagranicznych w
okresie przed- i po-akcesyjnym*
11
Edukacja dorosłych – adaptacyjność pracowników,
potrzeby pracodawców
Udział w różnych formach edukacji dorosłych (UE)
Źródło: Eurostat
Edukacja dorosłych (wg grup
wiekowych)
Rysunek 3.11 Uczestnictwo w jakichkolwiek formach edukacji w Polsce w porównaniu do średniej dla
UE oraz do wybranych krajów Europejskich dla różnych grup wiekowych.
0
10
20
30
40
50
60
70
80
90
100
S
ło
w
e
n
ia
S
ło
w
a
c
ja
F
ra
n
c
ja
Ir
la
n
d
ia
W
ło
c
h
y
Ł
o
tw
a
E
U
N
ie
m
c
y
P
o
ls
k
a
-2
0
0
6
E
s
to
tn
ia
P
o
ls
k
a
-2
0
0
3
C
z
e
c
h
y
L
itw
a
H
is
z
p
a
n
ia
W
ę
g
ry
Kraje
O
d
s
e
te
k
u
c
z
ą
c
y
c
h
s
ię
Razem
25-34
35-44
45-54
55-64
Źródło: Mateusz Walewski według EUROSTAT
12
Cykl kariery zawodowej a cykl życia
Aktywność kobiet na rynku pracy
a dzietność (harmonizacja
polityki rynku pracy i polityki
rodzinnej)
Deklaratywna (nie)równość płci* a dzietność
* Odsetek respondentów zgadzających się z opinią: zadaniem
mężczyzny jest zarabianie pieniędzy, zadaniem kobiety jest opieka
nad domem i dziećmi
Źródło: Mortvik i Spant w oparciu o dane
ONZ i ISSP
Preedukacja
System szkolny
Szkoły
wyższe
Praca
LLL,
Zmiana
pracy
45+
utrzymanie
zatrudnienia
(nowe
kwalifikacje)
Wyjście
z rynku
pracy
„Silver
economy”
Fazy:
Funkcje:
Wyrównywanie
szans
Kompetencje
komunikacyjne
Wiedza
Umiejętności
Wybór ścieżki
edukacji
Egalitaryzm a
elitaryzm (talenty)
Start zawodowy
Funkcje
macierzyńsko-
wychowawcze (K/M)
13
50+ na rynku pracy: w jakiej skali jest to problem
edukacyjny?
Zatrudnienie 50+:
Wiek a doświadczenie – pozycja 50+ na rynku pracy
“Sta ysta
ż
"
“Profesjonalista”
“Mistrz”
“Coach”
“Ambasador"
m dro
ą
ść
Fizyczne
mo liwo ci
ż
ś
WIEK
szybko
ść
“Gaw dziarz
ę
”
65
Kumulatywna
pami
ęć
d ugookresowa
ł
14
Edukacja, rynek pracy a potencjał kreatywności –
warunki dla ekonomicznego rozwoju gospodarczego (1)
Talenty, technologie, tolerancja - wielkomiejskość/metropolitarność
współczesnego rozwoju
Nowe technologie
Wykorzystanie technologii
w pracy wg krajów
Wykorzystanie technologii
w pracy wg sektorów
Źródło: The Economist
15
Edukacja, rynek pracy a potencjał kreatywności – warunki
dla ekonomicznego rozwoju gospodarczego (2)
Tolerancja (otwartość na innych)
Źródło: Dla wszystkich krajów, włącznie z Polską ESS: European Social Survey 2004. Dla Polski DS.:
Diagnoza Społeczna z lat 2003- 2007 . Średnia dla wszystkich krajów w ESS= 32 proc. Eliza Durka
16
Edukacja, rynek pracy a potencjał kreatywności – warunki
dla ekonomicznego rozwoju gospodarczego (3)
Źródło: Florida and Tinagli: Europe in a Creative Age (2004)
Zawody kreatywne jako procent
wszystkich zatrudnionych.
USA
Austria
Belgia
Dania
Finlandia
Grecja
Hiszpania
Holandia
Irlandia
Niemcy
Portugalia
Szwecja
W. Brytania
Włochy
0,00%
5,00% 10,00% 15,00% 20,00% 25,00% 30,00% 35,00%
Talenty a klasy kreatywne
Potencjał kreatywny zależy od
krążenia wysoce mobilnej
„klasy kreatywnej”,
wykonującej zawody
wymagające “rozwiązywania
kompleksowych problemów,
podejmowania niezależnych
decyzji oraz wysokich
poziomów zdobytej edukacji
bądź kapitału
ludzkiego” (Florida 2002).
Członkowie tej klasy wybierają
miejsca wyróżniające się ze
względu na:
jakość instytucji wiedzy, w tym
szczególnie sektora hi – tech
(uniwersytety, firmy
innowacyjne);
poziom sektora usługowego,
decydującego o jakości oraz
atrakcyjności życia (w tym usług
„lifestyle’owych”);
tolerancyjności i różnorodności.
17
Edukacja, rynek pracy a potencjał kreatywności – warunki
dla ekonomicznego rozwoju gospodarczego (4)
Klastry konkurencyjności i innowacji
18
Konkluzje – nowa perspektywa
Edukacja a rynek pracy/Edukacja a udział w zmieniającej
się gospodarce
Cykl kariery zawodowej – a cykl życia
Rosnąca rola wykształcenia – rozwój kapitału
intelektualnego
Gospodarka oparta na wiedzy – inżynierowie, informatycy,
kreatorzy
Mobilność – zawodowa, przestrzenna
Od life long learning do life wide learning (infrastruktura –
rola cyfryzacji)
Zarządzanie własną karierą – kompetencja edukacyjna i
kompetencje rynku pracy