http://www.fizyka.umk.pl/~duch/Wyklady/Kog1/03-para.htm

3. Folklor Umysłu

3.1. Przednaukowe poj

cia

kształtuj

ce my

lenie o umy

Ludzko

ść

wydaje mi si

knym pocz

tkiem, ale nie

słowem ostatecznym.

Freeman Dyson

Nie powinno nam zale

na trzymaniu si

własnych, ustalonych pogl

dów, tylko na

szukaniu argumentów, by je zmieni

na bardziej wiarygodne; warto si

gle pyta

"sk

to wiemy"? Na ile jest to pewna wiedza, a na ile niepewna interpretacja?
Niestety raz zagnie

one poj

cia lub przekonania trudno jest zmieni

Podstawowa pomyłka to brak rozró

nienia tego co subiektywne, co jest stanem umysłu, od

tego, co da si

obiektywnie zdefiniowa

Jedynie poj

cia abstrakcyjne, np. matematyczne, s

jednoznacznie zdefiniowane w

ramach jakiej

teorii, pozostałe poj

cia s

kulturowo uwarunkowane i subiektywnie

rozumiane.

Z subiektywnego punktu widzenia wszystkie poj

cia istniej

tylko w naszych umysłach, a

te cz

sto przywoływane maj

żą

sił

oddziaływania i wiele skojarze

Wszystkie poj

cia wpływaj

na procesy my

lenia i podejmowane działania, wi

c i te,

którym nie odpowiada

adna rzeczywisto

ść

fizyczna; takie poj

cia istniej

wiecie

mentalnym ale ich skutki przejawiaj

wiecie fizycznym.

Chocia

nie ma powodu, by wierzy

w istnienie jakiego

zjawiska, nie ma wiarygodnych

przyczyn, by mogło istnie

, nie ma pomysłu dlaczego i jak byłoby to mo

liwe, nie ma

wiarygodnych danych by je potwierdzi

lub długotrwałe badania nie potwierdziły jego

istnienia, wiara w jego istnienie utrzymuje si

długo.

Paranaukowa i pseudonaukowa literatura opisuje paranormalne wła

ciwo

ci umysłu,

okre

lane tu jako "folklor umysłu".

Niestety naukowcy o tym nie mówi

, brakuje krytycznego spojrzenia na takie pogl

dy.

Dlaczego nie mówi

? Wielu próbowało robi

badania i zmarnowali tylko czas i pieni

dze.

W recenzowanych pismach naukowych nie było o zjawiskach paranormalnych

adnych

doniesie

, ale to si

zmienia, neuronauki coraz lepiej wyja

niaj

d bierze si

wiara w

zjawiska paranormalne
Np. pismo

Cortex

, wydało numer specjalny "

Neuropsychology of Paranormal Experiences

and Beliefs

", red. P. Brugger i Ch. Mohr, Vol. 44 (10), (11-12 2008)

Osoby wierz

ce w zjawiska paranormalne maj

tendencje do

przypisywania znaczenia przypadkowym koincydencjom, co uwidacznia si

w reakcjach emocjonalnych w prostych eksperymentach.
Tendencja ta jest silniejsza u osób okre

laj

cych si

jako religijne,

trzymaj

ce si

schematów my

lenia, ignoruj

ce i zapominaj

ce informacj

na któr

zwróciły uwag

, ale nie pasowała do schematów.

Wida

tendencj

do mylenia poziomu fizycznego i mentalnego, animizmu,

przypisywania cech organizmów

ywych rzeczom martwym, przenikania si

reprezentacji

zwi

zanych ze swoj

i innymi rzeczami.

Artykuły

pseudonaukowe

ywaj

zyka naukowego w bezsensowny sposób, robi

wra

enie na laikach, np: "

Laserowo Indukowany Paramagnetyzm Antyprotonowy

" (LIPA).

Zunifikowane pole

wiadomo

to raczej poezja inspirowana nauk

sama nauka.

Paranaukowe

to prawie naukowe, a jednak nie całkiem ... np. radiestezja,

parapsychologia.
Parareligijne: fundacja Templetona oferuje nagrod

ponad miliona dolarów za działania

wpływaj

ce na zbli

enie nauki do religii.

li paranaukowe rozwa

ania byłyby prawdziwe umysł nie

mógłby by

tylko funkcj

mózgu.

Wszyscy wiedz

e szkocki matematyk z wodogłowiem

pomimo braku kory mózgu wykazywał inteligencj

przeci

tnej ... ale czy na pewno?

d to wiedz

? Z gazet! Czy gazeta prawd

Ci powie czy

raczej szuka sensacji?
Grupa "urban myth" wytropiła

ródło tej informacji - jest to

typowy mit miejski, oparty na pomyłce (nie ten mózg ...), ale
czy kto

chce to wiedzie

Najpierw sprawdzajmy w

legendach miejskich

...

Wiadomo

ść

prawdziwa (Lancet 370, 2007, pp. 262) oraz

skrót w New Scientist

: wodogłowie spowodowało u 44-

letniego urz

dnika z Francji rozprzestrzenienie si

płynu

mózgowo-rdzeniowego, wypieraj

cego mózgu w kierunku

cianek czaszki.

Jak to mo

liwe,

e nikt nie zauwa

ył problemów? Zmiany

nast

powały powoli, odruchy i schematy post

powania nie

zanikły, ale IQ spadło do poziomu 70 punktów ...

Jak w dobrym kryminale: trup był w zamkni

tym od

rodka

pokoju, nie było szansy, by kto

tam mógł wej

ść

, wszyscy to

widzieli ... a jak doczytamy do ko

ca to zagadka znajduje racjonalne rozwi

zanie, trzeba

go tylko chcie

znale

źć

, zamiast wierzy

wiadkom.

Opowiadania nie maj

warto

ci dowodowej, kontrolowane eksperymenty maj

. Czy s

jakie

naprawd

dobre wyniki w tej dziedzinie?

3.2. Zjawiska paranormalne.

Argument za dualizmem: umysł niezale

ny od materii?

Zjawiska paranormalne: przewidywanie przyszło

ci (jasnowidzenie),

przekazywanie informacji na odległo

ść

(telepatia), postrzeganie

pozazmysłowe (ESP, Extrasensory Perception), uzdrawianie.
Pokrewne pseudonauki: okultyzm, spirytyzm, teozofia, antropozofia ...

Nieporozumienia w popularnej prasie:

nauka zajmuje si

intensywnie takimi zjawiskami;

istniej

wiarygodne dowody na telepati

czy psychokinez

;

niech

ęć

"oficjalnej" nauki do badania tych zjawisk.

Nauka to systematyczne sprawdzanie hipotez i ci

głe szukanie alternatywnych,

najprostszych wyja

nie

, nie mo

na jej dzieli

na "oficjaln

" i jak

ąś

inn

150 lat kontrolowanych eksperymentów przyniosły liczne rozczarowania, wi

c obecnie na

niewielu uniwersytetach mo

na prowadzi

takie badania.

Uniwersytet w Edynburgu (Szkocja), gdzie jest

Katedra Parapsychologii Koestlera

Wydziale Psychologii (fundacja Artura Koestlera), jest wyj

tkiem, ale zajmuje w coraz

kszym stopniu pozycje sceptyczne - czemu ludzie interpretuj

swoje do

wiadczenia

jako parapsychiczne?
Wielu młodych naukowców bardzo by chciało co

w parapsychologii odkry

, ale to udaje

to tylko dziennikarzom w popularnych pismach ...

CSICOP

(Committee for the Scientific Investigation of Claims Of

the Paranormal), zało

ona przez iluzjonist

Jamesa Randi

dzynarodowa organizacja skupiaj

ca sceptyków,

oferuje 1,1

miliona dolarów

temu, kto zademonstruje w kontrolowanych

warunkach paranormalne moce.
Nagroda Australijskich Sceptyków to

tylko 100.000 dolarów

Na jednego sceptyka przypada 1000 entuzjastów zjawisk
paranormalnych.
Gazety i popularne ksi

ąż

ki nie s

ródłem wiarygodnych informacji!

Entuzja

ci ci

gle do mnie pisz

, jaki to jestem naiwny, a tu takie

cuda si

dziej

...

d ten p

d do wiary w pseudowyja

nienia? Czy prawdziwa nauka jest zbyt trudna?

Brak wyja

nienia wi

ąż

e si

z poczuciem l

ku. Wymy

lenie nazwy lub pseudoteorii

wystarczy by uspokoi

umysł i skierowa

li w innym kierunku, nie ma potrzeby

zastanawiania si

, sk

d my to mo

emy wiedzie

i czy to aby prawda.

ywamy 100% mózgu ale tylko 5% albo mniej do krytycznego my

lenia ...

Sceptyczna wersja błogosławie

stwa

: błogosławieni, którzy nie uwierzyli, chocia

widzieli, albowiem to dzi

ki nim wiemy dzisiaj co

wiecie i przestali

my pali

czarownice

na stosach.

Astrologia

Astrologia to pomyłka z czasów, gdy meteorologia i
astronomia nie były rozró

niane.

Ankiety w Poslce pokazały,

e 26% ludzi cz

sto czyta

horoskopy a tylko 20% nigdy.
W 1985 r. w "Nature" opisano wyniki testu: 100
najlepszych brytyjskich astrologów okre

lało dla 50

osób na podstawie horoskopu, który z trzech testów
osobowo

ci odpowiada osobie.

Wyniki były na poziomie przypadku, 1/3 prawidłowych.

Shawn Carlson,

A Double-blind Test of Astrology

Nature, 318, 419-425, 1985.

Dlaczego ludzie wierz

w horoskopy? Rozpoznajemy

siebie w ka

dym opisie.

Wielu bli

niaków dwujajowych ma całkiem inny

charakter, chocia

urodzili si

dokładnie w tym samym

czasie.

Efekt Marsa

, czyli badanie korelacji poło

enia Marsa ze zdolno

ciami sportowymi,

doprowadziła do interesuj

cych dyskusji na temat statystyki takich ocen.

Czy sportowcy rodz

w czasie wschodu lub kuluminacji Marsa?

Jak si

ich dobrze wybierze to efekt jest nieco ponad przypadek, ale na wi

kszej próbce

takich korelacji nie wida

Porwania przez

UFO

Wiara w

UFO,

kontakt psychiczny (channeling)

z superistotami mo

e by

rezultatem

padaczki skroniowej (wywoływanej przez migaj

wiatła), skłonno

ci schizofrenicznych

lub

wiadomym oszustwem.

Test: podanie czynników pierwszych liczby 2

1024

+1 lub lepiej, algorytmu na znalezienie

takich czynników; superistoty powinny je zna

, ale zawsze okazuje si

e na tak trywialne

pytania nie odpowiadaj

...

Słynne porwania przez UFO to fantazje pod wpływem filmów fantastycznych czy ksi

ąż

ek s-

Betty i Barney Hill

opowiedzieli o swoim porwaniu pod wpływem hipnozy, okazało si

Technika "zimnego odczytu" (

cold reading

): z pyta

ogólnych wydaj

cych si

stwierdzeniami przechodzi

do coraz bardziej szczegółowych pyta

. Techniki

te stosowane s

równie

przez sprzedawców i

kaznodziejów religijnych w USA.

Doniesienia o

uprowadzeniach przez UFO

ste.

Ankiety w USA: około 2% ludno

ci (prawie 5 milionów) miało

prze

ycia, które mog

w czasie seansów hipnotycznych

interpretowane jako porwania i poddawanie zabiegom medycznym
przez istoty z UFO.
Wynik parali

u przysennego? W nocy nie mo

emy si

porusza

ogrania nas silny strach - pobudzanie płatów skroniowych (mo

je wywoła

w laboratorium) wywołuje wra

enia kinestetyczne ruchu

lub dotyku, opuszczania własnego ciała, poczucia czyjej

obecno

ci w pokoju.

Na zaburzenia snu skar

y si

w USA około 50 milionów ludzi.

Kiedy

interpretowano to jako duszenie przez zmory lub diabły,

obecnie wiara w UFO dostarcza pozornie racjonalnych
interpretacji.

Carl Gustav Jung

(1959) uznał UFO za rodz

cy si

archetyp,

odpowiadaj

cy zast

pom aniołów i demonów w czasach

technologicznego rozwoju i szybkich zmian społecznych.
Analiza "

incydentu z Roswell

" (1947 r) przez antropologów kultury:

ewolucja mitu opartego na schemacie bohatera walcz

cego ze

smokiem lub demonem, który kradnie ludziom ogie

, wod

czy

inne cenne dobra.
Smokiem jest rz

d federalny, który ukrywa przed ludzko

wiedz

o kosmicznych odwiedzinach, bohater to ufolog, który z tym

smokiem walczy wydobywaj

c fakty na

wiatło dzienne.

Ciekawostka:

Miyuki Hatoyama

ona premiera Japonii, opisała w

ksi

ąż

ce jak jej dusza w czasie snu poleciała na UFO w kształcie

trójk

ta na Wenus, gdzie było bardzo pi

knie i zielono. Poza tym

pani Hatoyama jada Sło

ce ...

wiele szczegółów wzieli z filmu "Invaders from Mars", nakr

conego 10 lat wcze

niej.

Ksi

ąż

ka "Wspólnota"

Whitleya Stirnberga

to interesuj

cy dokument takich prze

opisuj

cy twory

ce gł

boko w pod

wiadomo

ci autora ...

Tajemnicze kr

wyci

te w zbo

u zanotowano pocz

tkowo w Anglii, pó

niej w innych

miejscach, równie

w Polsce.

Badania: podwy

szona promieniotwórczo

ść

, doskonało

ść

kół miała wyklucza

ich ziemskie

pochodzenie, podejrzewano l

dowanie UFO.

Doug Bower i David Chorley

, emerytowani nauczyciele angielscy, robili je za pomoc

kosy

i sznurka przymocowanego do palika.

Trójk

t Bermudzki

zdobył rozgłos dzi

ki ksi

ąż

ce Charles'a Berlitza, który przekr

cił

kszo

ść

i zmy

lił pozostałe "fakty"

Lewitacja

W 1975 opublikowano
fotografie lewituj

cych w

postawie lotosu,
trenowali oni

program

TM-siddhi

opracowany

przez

Maharishi Mahesh

Yogi

. Wydawało si

lada chwila b

dzie

Po 20 latach nie wykonano podstawowych bada

"Yogic flying".

7000 lataj

cych joginów podskakiwało 3 razy dziennie (w Maharishi Nagar, w pobli

Delhi, na przełomie lat 1980/90).
Maharishi twierdzi,

e dzi

ki temu zako

czyła si

Zimna Wojna, rozwi

zano Pakt

Warszawski i Zwi

zek Radziecki.

Ambitny projekt z 2000 roku: 100,000 lataj

cych joginów (Yogic Flying Vedic Pandits)!

Czy podskoki wynikaj

ze skurczu mi

ęś

ni?

na robi

badania

naukowe tego zjawiska,
ale lata mijały a efekt
ograniczał si

podskoków i nie było
dowodów na spadanie
wolniej ni

powoduje to

grawitacja.

dzynarodowy

Uniwersytet
Maharishiego

oferuje

kursy siddhis, czyli takich
mocy paranormalnych
jak lewitacja, znikanie i
słyszenie na odległo

ść

;

brało w nich udział
80.000 osób.
Przeprowadzono ponad
500 bada

naukowych

na ponad 200
uniwersytetach i
placówkach
badawczych,
dokumentuj

c pozytywne

efekty TM.
Imponuj

ce? Naukowe?

Brakuje niezale

nych

statystyk długotrwałego
wpływu TM na
medytuj

cych.

Organizacja
Maharishiego popiera
astrologi

(Maharishi

Vedic Astrology), a on
sam zdaje si

wierzy,

pozytywne efekty
wynikaj

z produkowania

przez umysły

somy,

któr

spijaj

bogowie

...

Współczynnik korelacji EEG gwałtownie ro

nie. Kwantowa koherencja? Raczej łagodne

wyładowania padaczkowe.
Tybeta

czycy robili zawody wyskakuj

c ze skrzy

owanymi nogami z głebokiego dołu!

Lewitron

, czyli zabawka z wiruj

cym b

kiem, to prawdziwa lewitacja w polu

magnetycznym.

Widzenie na odległo

ść

i wpływ intencji na zdarzenia przypadkowe

Telepatia

badana jest od kilkudziesi

ciu lat, na pocz

tku za pomoc

wiadcze

kartami Zenera

Widzenie na odległo

ść

" (remot viewing) to próby przesyłania obrazów drog

telepatyczn

Eksperymenty na zlecenie CIA prowadzono przez 24 lata, raport wymienia statystycznie
znacz

ce wyniki ale informacje nie przydały si

wywiadowi.

W 15% przypadków informacje uznano za dokładne, ale oceny statystyczne s

tu trudne.

Eksperymenty w Stanford Research International wykonane przez fizyków,

Harolda

Puthoffa

Russella Targa

w 1974 roku były na tyle dobrze wykonane,

e wyniki

opublikowano w presti

owych pismach, Nature i Proceedings of the IEEE.

Krytyka tych do

wiadcze

wynika z trudno

ci z powtórzeniem w innych laboratoriach.

wiadczenia w

Katedrze Parapsychologii Koestlera

na Uniwersytecie w Edynburgu

(

Robert Morris

) prowadzono w

le kontrolowanych warunkach, np. w czasie

deprywacji

sensorycznej

Wpływ intencji człowieka na procesy przypadkowe, np. na generatory szumów REG
(Random Events Generators).

Robert Jahn

i Brenda Dunne zało

yli

Princeton Engineering Anomalies Research

(PEAR),

w kórym od 1979 do 2007 roku zrobiono seri

interesuj

cych do

wiadcze

Badano szum termiczny skorelowany z intencj

człowieka (operatora) w długich seriach

wiadcze

z kwantowymi generatorami szumu (diody termiczne), klasycznym chaosem

(spadaj

ce piłeczki, strumie

wody).

Wyniki - raz na dziesi

ęć

tysi

cy zdarze

poza statystyk

Obecnie PEAR stał sie cz

ęś

International Consciousness Research Laboratories

(ICRL).

Odległo

ść

od aparatury jak i czas zdarzenia (przyszło

ść

lub przeszło

ść

) nie ma znaczenia, korelacje s

podobne.

Nie znaleziono dotychczas systematycznych bł

dów.

Idea synchroniczno

Carla Junga

Wolfganga Pauliego

to jednoczesne zaobserwowanie zdarze

nie zwi

zanych

ze sob

przyczynowo.

e wyja

nieniem nie jest telepatyczny przekaz czy

psychokinetyczny wpływ, lecz

korelacje pomi

dzy intencj

a wynikami pomiarów

;

mechanika kwantowa dopuszcza takie korelacje (zwane korelacjami Einsteina-

Podolskiego-Rosena), ale czy mózg mo

e im podlega

? Nikt tego jeszcze nie udowodnił.

Radiestezja

Ró

karze (radiesteci) wykrywaj

"radiacj

" cieków wodnych.

Mamy tysi

ce biuletynów i ksi

ąż

ek, stowarzysze

, a w Polsce radiestezja jest rzemiosłem i

du uznaj

wiadectwa radiestetów.

Dlaczego nauka jest sceptyczna?
Testy ponad 100 ró

karzy przeprowadzone przez Jamesa Randiego pokazały,

e to

uczciwi ludzie, którzy naprawd

wierz

w swoje zdolno

ci.

Niestety oszukuj

sami siebie - kontrolowane testy nie wykazały

adnych nadzwyczajnych

zdolno

ci.

Cz mo

e to by

promieniowanie nieznane jeszcze nauce?

Badania H.D. Betza (1995), Uni. Monachium: testy 500 ró

karzy

przekonanych o swoich zdolno

ciach. Wybrano 43 najlepszych,

ponad 800 testów "podwójnie

lepej próby", ale nie wykazano

adnej korelacji pomi

dzy wskazaniami ró

karzy a

rzeczywisto

3 najbardziej wiarygodnych ró

karzy z tych bada

przypadkowe korelacje.

P. Kiszkowski

i prof. H. Szydłowski (UAM Pozna

): po 20 latach

bada

radiestezji doszli do wniosku,

e zjawisko nie istnieje, nie

na go wi

c bada

Przemyslaw Kiszkowski,

Co warto wiedzie

o radiestezji

, wyd.

Stella Maris Gdansk 1997.

Pozornie dobrze udokumentowane zjawisko wydaje si

samooszukiwaniem si

ró

karzy!

Strach przed

yłami wodnymi

jest równie racjonalny jak strach przed czarnymi kotami.

Efekt eksperymentatora

"Efekt eksperymentatora" to nie

wiadome nastawienie i wynikaj

ce z tego fałszywe oceny

wyników a tak

e przygotowanie samego eksperymentu.

Homeopatia

: substancje wywołuj

podobne symptomy do choroby powinny
działa

leczniczo.

Stary pomysł: jedzenie mózgów na Nowej
Gwinei lub mózgów w

ciekłych zwierz

t w

nadziei na uleczenie w

cieklizny, ko

czy

bardzo

le.

Laboratorium francuskie badało wpływ
roztworów homeopatycznych na wzrost
kultur komórkowych. Redakcja Nature
wysłała tam specjalistów, ale szybko si

okazało,

e mamy do czynienia z efektem

eksperymentatora, a nie prawdziwym
zwi

zkiem przyczynowym.

Jedno z najwa

niejszych pism

medycznych,

The Lancet, w 2005 roku

porównało 110 serii kontrolowanych bada

uwzgl

dniaj

c efekty placebo, w których

stosowno leki homeopatyczne i konwencjonalne dla tego samego rodzaju chorób.
Jedynie dla mało licznej grupy pacjentów, gdy przypadkowe efekty statystycznych
odchyle

maj

wpływ, leki homeopatyczne wydawały si

mie

jaki

wpływ, ale okazał si

on iluzoryczny gdy badano wi

ksze grupy.

W fizyce było równie

kilka takich nieporozumie

, ale wi

kszo

ść

w pierwszej połowie XX

wieku, zanim zautomatyzowano pomiary; wcze

niej promieniowanie wykrywali ludzie

przebywaj

cy przez dłu

sze okresy w ciemno

ci.

Promienie N

zaobserwowane przez fizyków z Nancy w okresie mi

dzywojennym miały

bardzo dziwne własno

ci; okazało si

e to iluzja.

Promieniowanie Czerenkowa

okazało si

rzeczywisto

1960-75 napisano 1500 prac naukowych na temat wpływów efektów

pola magnetycznego

na własno

ci biologiczne wody

, miała powsta

unikalna struktura "poliwody". Po

zautomatyzowaniu wykonywania do

wiadcze

okazało si

e brak jest wyników.

Uri Geller

wyginał ły

eczki wzrokiem, a telewidzom same si

wyginaj

. Swoje rzekome

zdolno

ci otrzymał od UFO-ludków. Jego sztucznik magiczne zostały opisane przez jego

asystenta i innych magików.
Uzdrowiciele, tacy jak

Kaszpirowski

, lecz

na odległo

ść

pojawiaj

c si

w TV i wielu

uzdrowionych dzwoni do stacji opowiadaj

c o cudownych uleczeniach. Poniewa

ęść

tak uzdrowionych trafiała do szpitali z objawami chorób psychicznych program
Kaszpirowskiego zdj

to z anteny (1989).

W 1976 brytyjski

astronom Patrick Moore

ogłosił na prima aprilis przez radio BBC 2,

e w

zwi

zku z niezwykle rzadkim przej

ciem Plutona za Jowiszem chwilowe ł

czne ich

przyci

ganie zneutralizuje przyci

ganie ziemskie i kto o godzinie 9:47 podskoczy b

dzie

odczuwał wra

enie pływania w powietrzu. Setki słuchaczy zadzwoniło o tej porze

twierdz

e to wła

nie odczuwali! Jedna pani nawet twierdziła,

e razem z 11

przyjaciółmi pływała w powietrzu! Nie trzeba dodawa

e nie da si

zneutralizowa

ziemskiego przyci

gania w zauwa

alny sposób.

knym polem do wywoływania iluzorycznych efektów jest muzyka: kable za tysi

złotych za metr, lampowe wzmacniacze i cudowne zabawki w rodzaju Acoustic Revive RR-
77, generatora niskich cz

sto

ci, który ma chroni

sprz

t HiFi przed rezonansem

Schumanna 7.83Hz, a zbli

c CD nalepk

w stron

urz

dzenia na dokładnie 10 sekund

ma wyra

ny wpływ na odtwarzany z płyty d

k. Nie ma w

tpliwo

ci,

e audiofile

prze

ywaj

muzyk

w inny sposób w obecno

ci takich zabawek, jest to wi

c realny efekt.

Jednak

e je

li nie wiedz

czego słuchaj

(w badaniach na

lepo) efekty znikaj

...

Potrzeba wi

cej sceptycyzmu.

Pseudoodkrycia w naukach

cisłych rozpoznawane s

szybko, np. zimna fuzja (chocia

sprawa dopiero powoli si

wyja

nia).

Badania zjawisk psychicznych s

znacznie bardziej podatne na efekt eksperymentatora.

100 lat bada

nad parapsychologi

nie dały dowodów nadal mało przekonywuj

ce.

Chirurgia psychiczna, bioenergoterapia, homeopatia, aromatologia, refleksologia ... to co
najwy

ej efekty placebo.

Nawet gdyby niektóre zjawisk paranormalne istniały, to efekty byłyby bardzo małe i rzadko
si

ujawniaj

ce, bez znaczenia dla kognitywistyki.

Czy umysł jest funkcj

mózgu i bez niego istnie

nie mo

3.3. Nie

miertelna dusza?

Przypadki osobwo

ci mnogiej traktowane były jako opanowanie przez demony; zjawisko to

było znane ju

w staro

ytnej Grecji, np. wyrocznie Delfickie (

Pytia

) mogły si

tak

zachowywa

E. Rohde, Psyche: The Cult of Souls and the Belief in Immortality Among the Greeks
(1925)
Istniej

ce przekonania sprzyjały rozwojowi wiary w zjawiska spirytystyczne.

Zjawisko poruszania tabliczki, któr

uczestnicy

seansu dotykaj

palcami, zbadał słynny fizyk

Michael Faraday

, publikuj

c wyniki w li

cie do The

Times, 30th June 1853.
Wystarczy zbada

lady linii talerzyka i r

k na

zapylonym stoliku, by si

przekona

e to ludzie

nie

wiadomie popychaj

talerzyk, chocia

maj

nieodparte wra

enie,

e to talerzyk ci

gnie ich r

ce.

Ten kierunek bada

rozwin

ł si

dopiero w XXI

wieku w ramach bada

poczucia sprawstwa i iluzji niedziałania b

działania.

Demaskatorem spirytystów w latach 1920-26 był słynny iluzjonista

Harry Houdini

Jako członkek komitetu pisma "Scientific American" badał paranormalne zdolno

ci osób,

które chciały otrzyma

nagrod

; nikomu si

to nie udało.

Houdini opisał swoje do

wiadczenia w ksi

ąż

ce "A Magician Among the Spirits", New York:

Harper & Brothers, 1924.
Wielu ludzi - w tym Artur Conan-Doyle, twórca Sherlocka Holmesa - s

dziło,

e Houdini

miał zdolno

ci parapsychiczne i pozbywał si

konkurencji.

Houdini napisał szereg ksi

ąż

ek wyja

niaj

cych magiczne sztuczki, np. Miracle Mongers

and Their Methods (1920).
Po

mierci Houdiniego jego

ona przez 10 lat brała udział w seansach spirytystycznych,

duch m

ęż

a miał odczyta

wiadomo

ść

, któr

zostawił w zalakowanej kopercie, ale nigdy si

to nie udało.

ycie po

mierci

Zainteresowanie naukowe tematem zacz

ło si

w 1975 od ksi

ąż

ki "

ycie po

yciu

ameryka

skiego psychiatry Raymonda Moody (moja recenzja w 1978 roku w Przekroju

była pierwsz

wzmiank

na ten temat).

Opisuje on prze

ycia osób, które przeszły przez

mier

kliniczn

; niektóre z nich donosiły o

wizjach swojego ciała ogl

danego jakby z zewn

trz, o

wietlistym tunelu, o spotkaniach ze

zmarłymi, którzy z nimi rozmawiali, o prze

ywaniu wielu scen ze swojego

ycia jako

Spirytyzm

rozwin

ł si

dopiero pod koniec XIX wieku.

Mod

na "wywoływanie duchów" wywołały

siostry Fox

w USA.

Czy wiara w istnienie po

mierci jest wrodzona?

Słonie przykrywanie gał

ziami i zasypuj

martwe ciała.

Neandertalczycy 60.000 lat temu mieli prawdopodobnie obrz

pogrzebowe, chocia

sami mogli by

kanibalami.

Egipcjanie, Inkowie: mumie królów miały własn

słu

, prano im

odzie

i pozorowano ich wypró

nienia!

Komunikacja z duchami za pomoc

tabliczki Ouija

swojego rodzaju s

du.

Niestety od 1975 roku nie wida

w tej dziedzinie post

pu, w

szczególno

ci brak weryfikacji prze

doznanych poza ciałem z

rzeczywistymi; badania po kilku latach nie maj

warto

ci ze wzgl

Syndrom Fałszywej Pami

wiadczenia

mierci

, NDE (

Near Death Experiences

)

wywołuj

gł

bokie psychiczne.

Zajmuje si

tym

Association For Near-Death Studies

i ró

ne inne stowarzyszenia, ale

wbrew tremu co mo

na przeczyta

w wielu artykułach do

wiadczenie NDE nie jest wcale

typowe i wielu kardiologów ratuj

cych ludzi w stanie

mierci klinicznej nigdy si

z nim nie

spotkało.

Czego mo

na si

spodziewa

po umieraj

cym mózgu? Dziwnych prze

Niedotlenienie mózgu w chwili

mierci, wpływ narkozy, skomplikowane procesy

neurofizjologiczne mog

wywoła

takie prze

ycia.

Elisabeth KüblerRoss

napisała ksi

ąż

"On death and dying".

Umieraj

cy w stanie euforii rozmawiali z przyjaciółmi i krewnymi; czasami widzieli osoby, o

których

mierci nie mogli wiedzie

! Imponuj

ce?

Prawie 1/4 widzianych w chwili

mierci osób to były osoby

ce!

Opisy "

ycia po

mierci" s

typowe dla danej kultury, np. hindui

ci jad

do nieba na krowie,

spotykaj

boga z głow

słonia (Ganesha).

Wyobra

nia w stanie bliskim

mierci mo

e stwarza

iluzj

rzeczywisto

ci.

Moody zaj

ł si

mediumizmem i regresj

hipnotyczn

pisz

c popularne ksi

ąż

ki, które

trudno uzna

za naukowe.

Kevin Nelson, University of Kentucky: takie prze

ycia wi

ążą

stanami mózgu przypominaj

cymi stan snu REM.

Marzenia na jawie s

zwi

zane z faz

REM.

Ró

ne zaburzenia klinicznie wi

ążą

z pojawieniem si

fazy REM.

e j

wywoła

w szczególno

ci zaburzenie rytmu oddechowego i

rytmu bicia serca.

Efekty takich marze

na jawie wykazuj

podobie

stwa do prze

NDE.

Osoby, które miały do

wiadczenia bliskie

mierci maj

predyspozycje do prze

ywania

marze

REM na jawie.

Porównanie cz

sto

ci wyst

powania parali

u przysennego i halucynacji wzrokowych i

słuchowych w grupie 55 osób, które prze

yły NDE (przyczyn

były operacje lub wypadki) i

grupie kontrolnej.
W grupie NDE 60% osób prze

yło wcze

niej stan pomi

dzy snem i jaw

, w grupie

kontrolnej 24%.
Takie prze

ycia mog

zdarzy

przy wybudzaniu, wi

pora

eniem przysennym

halucynacjami słuchowymi, wzrokowymi i dotykowymi, utrzymywaniem si

stanu

charakterystycznego dla snu REM po przebudzeniu.
W stanie REM jeste

wiadomi marze

sennych ale nie mamy kontroli nad mi

ęś

niami,

pie

mózgu hamuje aktywno

ść

ęś

ni, powstaje wra

enie parali

Prawdopodobnie zostaje wyhamowana aktywno

ść

dra miejsca

sinawego

w pniu mózgu, które pobudza si

w momentach stresu, i

wpływa pobudzaj

co (wydzielaj

c du

o noradrenaliny) zarówno na

dro migdałowate jak i

dro półle

żą

, mog

c wywoła

stany

euforii.
W sytuacjach silnego stresu nale

y si

spodziewa

stszych

efektów NDE u osób maj

cych skłonno

ci do prze

ywania marze

REM na jawie (REM intrusion).

OOB i NDE

, ciekawe strony.

Kevin R. Nelson i inn.

Does the arousal system contribute to near death experience?

Neurology, 66. 1003 - 1009 (2006).

Reinkarnacja

drówka dusz - reinkarnacja - to popularna wiara zarówno na zachodzie jak i wschodzie;

wierz

w ni

Indianie Tlingit i Haida na Alasce, Druzowie w Libanie, Afryka Pn, Indie,

Tybet, Daleki Wschodu.
Szeroko omawiana

ankieta z 2009 roku

powołuj

ca si

na projekt Human Values Studies

twierdzi,

e w Polsce 32% ludzi wierzy w reinkarnacj

Hinduizm: reinkarnacja to w

drówka nie

miertelnej

duszy, przekaz pewnej trwałej substancji.
Buddyzm: odrodzenia, kontynuacja procesu bez
przekazu substancji (nie ma nic trwałego).

Ian Stevenson

, psychiatra (Uni. Wirginia w

Charlottesville) prowadził badania na szerok

skal

przypadków spontanicznego przypominania sobie
poprzednich wciele

Wywiady z dzie

mi, typowo w wieku 3 do 5 lat, oraz z ich

rodzinami.
Notowano opowie

ci o poprzednim

yciu, rodzinie,

nietypowe zachowania i obyczaje u dzieci.
Stevenson szczegółowo opisał kilkadziesi

t przypadków,

zebrał wzmianki o około 20 tysi

cach.

W takich badaniach s

trudno

ci weryfikacji, gdy

badania prowadzono lata po wydarzeniach.
Stevenson jest z przekonania dualist

, wi

c interpretuje fakty stronniczo.

Dokładne badania przeprowadzono tylko w krajach, gdzie nietrudno o motyw dla oszustwa.

li co

w tym jest, to najprostsze wyja

nienie wymaga transferu pami

ci.

li mo

liwe, to byłoby ewolucyjnie wa

ne, ale trudno jest zrobi

model fizyczny takiego

zjawiska.
Fala solitonowa powstaj

ca w chwili

mierci przy przej

ciu

ywych komórek do stanu

martwego? Rodzaj niskoenergetycznego pioruna kulistego?
S

to czyste spekulacje: nie wiemy jak to mierzy

i nie mamy teorii, jest wi

c bł

dne koło

braku teorii i do

wiadcze

Buddyjska wersja zwi

zana z kontynuacj

procesu (głownie pami

ci) jest mo

liwa, chocia

mało prawdopodobna; kontynuacja substancji jest znacznie mniej prawdopodobna.

Hipnoza i regresja

Hipnoza lub autohipnoza nie jest trudna do wywołania, np. wpatruj

c si

w kryształow

kul

, co prowadzi do halucynacji.

Status tych zjawisk jest anegdotyczny.

Regresje hipnotyczne

do czasów sprzed narodzin lub do przyszło

ci mog

wynikiem

halucynacji lub wspomnie

z dzieci

stwa.

Przypadek

Virgini Tighe

: w 1952 roku pod wpływem hipnozy zacz

ła

mówi

irlandzkim dialektem, jako Bridey Murphy

yła w XIX wieku w

Irlandii.
Ksi

ąż

ki o niej przetłumaczono na kilkana

cie j

zyków, zrobiono nagrania starych

irlandzkich historii i piosenek.
Bridey Murphy okazała si

Irlandk

z Chicago, s

siadk

Długoletnie badania regresji hipnotycznych nie dały przekonywuj

cych rezultatów.

Mediumizm

, spirytyzm, channeling to interesuj

ce zjawiska psychiatryczne lub oszustwa.

W USA najcz

ęś

ciej ludzi nawiedza i pomaga im duch ...

Elvisa Presley'a

Noosfera

(sfera ludzkiego umysłu)

Thaiarda de Chardin

istnieje w zbiorowej

nie

wiadomo

ci, ale jest czasami interpretowana jako sfera niematerialnej, wspólnej

wiadomo

ci całej ludzko

ci. Te idee powstały w czasach wiary w siły witalne, ale

wzrastaj

ca szybko

ść

i cz

sto

ść

interakcji prowadzi do całkiem nowych zjawisk

społecznych.
W ramach

Projektu Globalnej

wiadomo

poszukuje si

korelacji w przypadkowych

danych maj

cych stanowi

lady "super

wiadomo

ci" globalnego mózgu.

drówki poza ciałem i wa

enie duszy

W 1854 roku na kongresie fizjologów odbywaj

cym si

w Getyndze Rudolf Wagner

zaproponował dyskusj

na temat szczególnej substancji z której zło

ona jest dusza. W

ród

500 uczestników nie znalazł si

jednak nikt, kto chciałby broni

spirytualizmu.

li dusza w momencie

mierci opuszcza ciało to powinno to mie

jakie

obserwowalne

konsekwencje, pomy

lał ameryka

ski lekarz

Dr Duncan MacDougall

na pocz

tku XX

wieku.
Je

li dusza mo

e przetrwa

mier

to musi by

substancj

i nie mo

e by

substancj

eteryczn

, bo ta jest rozci

gła, nie pozwala wi

c na zachowanie indywidualnej to

samo

ci.

da inna substancja powinna mie

mas

, a wi

c powinno da

zmierzy

MacDougall wykonał seri

eksperymentów z lud

mi umieraj

cymi na gru

lic

, którzy

utracili znaczn

ęść

płynów.

Umie

cił pod ich łó

kiem czuł

wag

. Kilka godzin przed

mierci

na skutek parowania

zwi

zanego z poceniem si

i oddychaniem tracili oni około 0.5 grama na minut

. W

momencie

mierci pierwszej osoby waga pokazała ubytek 21 gramów.

Drugi pacjent umierali powoli trac

c od 15 gramów w chwili

mierci do 40 gramów w 20

minut pó

niej.

Trzeci pacjent utracił 40 gramów w chwili

mierci a po kilkunastu minutach ubytek wzrósł

do 70 gramów.
Czwarty pacjent utracił 10 gramów. Dwa dodatkowe przypadki MacDougall odrzucił (waga
nie była zbalansowana).
Te same eksperymenty powtórzono na 15 psach nie zauwa

c zmniejszenia wagi.

Wyniki tego eksperymentu opublikowało pismo American
Medicine w kwietniu 1907 roku, dyskusja toczyła si

równie

do grudnia na łamach New York Times. Artykuł ko

czy si

pytaniem: czy

by udało si

odkry

substancje duszy o której

lał Rudolf Wagner?

MacDougall oceniał dokładno

ść

wagi na 6 gramów, a w

niektórych przypadkach obserwowany ubytek był rz

du 70

gramów.
Brak było powtarzalno

ci wyników (waga raz gwałtownie si

zmieniała, a w innych przypadkach zmieniała si

stopniowo).

Liczba przypadków była niewielka, sam autor przyznał,

uznanie jego odkrycia wymagałoby znacznie wi

kszej liczby

eksperymentów.
Efekty zwi

zane z umieraniem s

subtelne: po ustaniu

oddychania krew przestaje by

chłodzona, jej temperatura

nie, co poci

ga za sob

wzmo

one pocenie i parowanie.

Psy nie poc

tak jak ludzie, tylko trac

wilgo

dysz

c, wi

c mogłoby to wyja

ró

nic

wyników.
Niestety nigdy nie przeprowadzono dokładniejszych pomiarów tego rodzaju.

W 1911 roku na łamach New York Times doniesiono o próbach dr MacDougalla
sfotografowania unosz

cej si

duszy za pomoc

promieni Roentgena. Wierzył on,

dusza emituje „eteryczne

wiatło” oddzielaj

c si

od ciała.

W 2003 roku Universal Studios nakr

ciło film „

21 gramów

” (re

. Alejandro González

Inárritu) nawi

zuj

cy do tej historii.

Czy

"energia psychiczna"

mierci nie mo

e zgin

ąć

? Taki pogl

d wynika z brak

zrozumienia relacji pomi

dzy energi

i entropi

ywienie potrzebne jest do utrzymania niskiej entropii, wi

kszo

ść

energii wydalana jest

w postaci ciepła.
Omdlenie to zanik informacji z pami

ci roboczej, informacja ginie, bo nie została zapisana.

Pami

ęć

trwała i osobowo

ść

zapisane w fizycznej strukturze mózgu, wi

c informacja nie

ginie dopóki istnieje mózg.

OOB, out of body experiences

, do

wiadczenia przebywania poza

ciałem.
Pomimo wielu anegdot, zanotowanych po długim czasie od
zdarzenia, a wi

c mało wiarygodnych, nigdy nie uzyskano w ten

sposób interesuj

cych wiadomo

ci.

"Omni", popularnonaukowe pismo, opublikowało artykuł o
odwiedzinach w transach OOB mitycznych bibliotek na "

równi

Akasha

", ale nic ciekawego z tego nie wynikło.

Badania reprezentacji ciała pokazuj

e mo

na wywoła

iluzj

przebywania poza ciałem.

Henrik Ehrsson

, University College London i Karolinska Institutet, The Experimental

Induction of Out-of-Body Experiences. Science 317(5841), p. 1048 DOI:
10.1126/science.1142175;

skrót prasowy

OOB i prze

ycia autoskopiczne:

Olaf Blanke

i inn,

Out-of-body experience and autoscopy

of neurological origin

, Brain, Vol. 127, No. 2, 243-258, 2004

Stymulacji polem magnetycznym podlegało skrzy

owanie skroniowo-potyliczne (temporo-

parietal junction, TPJ).

Ketamina

. blokuj

ca receptory NMDA w mózgu, równie

wywołuje takie efekty.

Realistyczne halucynacje

: dlaczego nas to dziwi? Mniej ni

20% pobudze

dociera do

kory wzrokowej od oczu, reszta to pobudzenia wewn

trzne z innych struktur mózgu.

Widzenie to wynik działania mózgu, wi

c zabarwione jest subiektywnymi do

wiadczeniami.

W Polsce około 400 tysi

cy ludzi cierpi na schizofreni

i ma halucynacje; nie u wszystkich

zdiagnozowano.

li słyszysz głos "złó

w ofierze swojego syna", nie s

e to Jahwe, lepiej odwied

psychiatr

OOB mo

na wywoła

(Henrik Ehrsson, Karolinska Institutet, Sztokholm) pokazuj

ludziom, nosz

cym okulary do wirtualnej rzeczywisto

ci ich plecy i głaszcz

c plecy. Daje to

siln

iluzj

bycia w miejscu gdzie widzimy plecy

, czyli par

metrów przed sob

- korelacja

bod

ców wzrokowych i dotykowych ustala poło

enie ciała!

3.4. Naiwno

ść

ludzka nie zna granic

Cudowne uzdrowienia

Uzdrowiciele lecz

przy pomocy telewizji!

Rosyjski uzdrowiciel

Kaszpirowski

"ładuje energi

" wod

w naczyniach umieszczonych na

telewizorze.
W

ród milionów ogl

daj

cych niektórym musi si

poprawi

! Niektórym b

dzie si

nawet

wydawa

e lewituj

Diagnozy lekarzy bywaj

bł

dne, a je

li wyzdrowienie nast

piło po wypiciu wody z

Lourdes ...

Dlaczego w

adnych wizjach ludzie nigdy nie usłyszeli,

e nale

y gotowa

wod

ce?

Ska

ona woda i gor

czka połogowa zabiła wi

cej ludzi ni

wszystkie wojny ...

Cuda najcz

ęś

ciej s

w Indiach, np.

bóstwa pij

ce mleko

- wspomniane w wydarzeniach XX

wieku wg. Time Magazine.
W Chinach istniała uzdrawiaj

ca wiara w

czerwon

ksi

ąż

eczk

Zanotowano uzdrowienie dzi

ki grze komputerowej w PacMana! Pewna kobieta

wyobra

ała sobie intensywnie,

e pojawiaj

ce si

na ekranie stworki zjadaj

jej komórki

rakowe.

Cud eucharystyczny

, z pa

dziernika 2009 roku: przemiana hostii z

cioła

w. Antoniego

w Sokółce

, na której miał pojawi

fragment ludzkiego serca. Zanotowano ponad 100

takich przypadków.
Dwie ekspertyzy patomorfologów orzekły,

e to tkanka mi

ęś

nia sercowego, ale nie

przeprowadzono bada

genetyczno-molekularnych.

Czerwone zgrubienie na hostii okazało si

prawdopodobnie dziełem bakterii Serratia

marcescens, czyli

pałeczki krwawej

, która wytwarza czerwony pigment i ro

nie na

pieczywie.

Wpływ wyobra

ni na stan organizmu jest całkiem mo

liwy.

Psycho-immunno-neurologia

psycho-neuro-endokrynologia

to nauki badaj

ce w jaki

sposób stan umysłu wpływa na stan mózgu, który wpływa na aktywno

ść

układu

odporno

ciowego

endokrynologicznego

Czy wiara i kontakt z uzdrowicielem pobudza psychik

i wywołuje realne skutki?

e, ale brak jest wiarygodnych argumentów: mo

e niektórym to bardziej szkodzi ni

pomaga? Sk

d mo

emy to wiedzie

li nie mamy statystyki opartej na rzetelnych

obserwacjach?
Który z bioenergoterapeutów wspomniał o efektach negatywnych swojej działalno

ci?

Z drugiej dopóki nie potrafimy podzieli

ludzi na takich, którym pomo

e i którym zaszkodzi,

statystyka wszystko rozmyje i b

dzie si

wydawa

e nie ma

adnego wpływu.

Jak wygl

da statystyka uzdrowie

z miejsc pielgrzymek?

Na 80 tysi

cy pielgrzymów rocznie odwiedzaj

cych Lourdes jest

70 uzdrowie

rocznie

, ale

tylko z chorób, które si

czasem spontanicznie cofaj

(co zdarza si

w ka

dym szpitalu).

Nikomu nie odrosła r

ka czy oko, co byłoby faktycznie cudem.

Czy jest bardziej prawdopodobne,

e to cuda, czy te

czysty przypadek?

W roku 2005 po drodze do Lourdes zgin

ło w wypadkach wi

cje osób, ni

ozdrowiało.

Czy modlitwa leczy? Je

li tak powinno to si

zweryfikowa

w XIX wieku sprawdzono (

Galton 1872

e biskupi, za których modli si

wielu

wiernych, nie

dłu

ej ni

przeci

tna dla osób o ich statusie społecznym.

Jest cała literatura na temat

efektów modlitwy

, w latach 2000-2004 rz

d USA wydał 2.3

mln $ na badania wpływu modlitwy na zdrowie.
55% Amerykanów modliło si

o zdrowie, 52% o wł

sne, 31% prosiło innych o modlitw

swoje zdrowie, 23% uczestniczyło w grupach modlitewnych, 5% odprawiało rytuały
(Washington Times); modlitwa jest najbardziej popularn

form

alternatywnych terapii, je

tak to mo

na okre

Historia bada

jest długa, ale rezultatów nie wida

... modlitwy chrze

cijan, muułamnów,

ydów, buddystów, nie zmniejszyły powa

nych medycznych komplikacji kardiologicznych.

oczywi

cie psychologiczne efekty, ale cz

sto odwrotne: ludzie, którzy wiedzieli,

modl

za nich grupy modlitwene, cz

ęś

ciej umierali, by

e był to dodatkowy stres

(Herbert Benson i inn.

Study of the Therapeutic Effects

of Intercessory Prayer (STEP) in

Cardiac Bypass Patients, American Heart Journal, April;151(4):934-42,2006).

d bierze si

k przed

promieniowaniem

, o którym wkoło opowiadaj

medyczni

szarlatani?
Grzejniki wysyłaj

promieniowanie podczerwone

, znacznie bardziej energetyczne ni

mikrofale z telefonów komórkowych, a jednak nie boimy si

kaloryferów, sk

d wi

c ten

strach przed mikrofalówkami i komórkami?
Szanse na to,

e umrzemy na serce, raka, dostaniemy Alzheimera lub zginiemy w

wypadku jest tysi

c razy wi

ksza ni

szansa na zgon z powodu chorób, które zgodnie z

pseudomedycyn

mogłoby wywoła

promieniowanie, sk

d wi

c ta obsesja

promieniowania?

Polecam ksi

ąż

Johna Diamonda, "

Cudowne mikstury i inne troski

", która jest "nie tylko

biczem na szarlatanów przemysłu alternatywnej medycyny, ale tak

e obro

lekarzy".

Edgar Cayce

, zmarły w 1945 roku wizjoner i znachor - przypisywał osteopatyczne kuracje

na gru

lic

, raka czy padaczk

, był w kontakcie z mieszka

cami Atlantydy, opisał

fantastyczn

histori

powstania Ziemi.

Czy jasnowidze naprawd

pomagaj

policji?

Krzysztof Jackowski, słynny polski jasnowidz z Człuchowa, zapowiedział na listopad 2008
roku atak na Iran i wojn

, która wymknie si

spod kontroli.

Tatrza

skie Ochotnicze Pogotowie Ratunkowe wystawiło mu rachunek za dwa dni

poszukiwa

w górach pary turystów z Kalisza, którzy odnale

li si

w Pradze [PAP

27.I.2001].

Inne wpadki naszych jasnowidzów

; czemu nie chc

zarobi

milion dolarów, które oferuje

CSICOP

za demonstracje nadprzyrodzonych zdolno

ci ?

Krytycznie o Ojcu Pio

Antropozofia

maj

ca nadal wielu zwolenników została stworzona przez Rudolfa Steinera:

ten jasnowidz snuł fantazje bez granic, opisywał

ycie na Sło

cu!

Ale jego zintegrowane

szkoły (Waldorfschule)

i przedszkola oparte s

na sensownych

podstawach, jest ich ponad 900 na

wiecie, w tym kilka w Polsce.

Scientologia

została zało

ona przez pisarza science-fiction Rona Hubbarda.

75 mln lat temu

kosmiczny tyran Xenu

lataj

cy pojazdem przypomniaj

cym samolot DC-8s

bez silnika, przep

dził wszystkich renegatów z układu słonecznego na Ziemi

, a nast

pnie

zrzucał wodorowe bomby do wn

trz wulkanów, niszcz

c całe

ycie.

Duchy zabitych zostały zgrupowane w klastry i zmuszone do ogl

dania dziwnych scen

filmowych, co doprowadziło do wielkiego pomieszania umysłów, do dzisiaj widocznego w
naszym

yciu.

Psychotechnika, testy osobowo

ci, kursy TR (Training Routines) z wykorzystaniem E-

meterów (mierz

cych oporno

ść

skóry) robi

wra

enie, pomagaj

scientologom stopniowo

w praniu mózgów uczestników kursów.

Prorocy

, wcielenia bogów (

awatary

) i religijni uzdrowiciele.

Proroctwa si

nie sprawdzaj

- wystarczy zajrze

do starszych

ksi

ąż

ek o

Nostradamusie

, w 2000 roku miała latem by

wielka

kometa, pojawiły si

liczne ksi

ąż

ki i kasety wideo ... kolejny rok

2012 gdy ko

czy si

kalendarz Majów.

Nagłówki z grudnia 2009: Badacze przepowiedni Nostradamusa
przyznaj

zgodnie: w 2010 roku czeka nas zbrojny konflikt w

skali globalnej, III wojna

wiatowa! Czy mamy si

czy

raczej

mia

W Indiach jest kilkudziesi

t "boskich wciele

", czyli awatarów, w

tym kilku ma miliony wyznawców.
W Afryce s

setki afrochrze

cija

skich sekt religijnych,

zało

onych przez natchnionych proroków.

Hector Avalos, jeden z "uzdrowicieli przez wiar

" z ko

cioła

Pentakostalnego (Zielono

tkowców) przyznał,

e uzdrowienia s

pozorne,

odpowiedzialne s

za to bł

dne diagnozy i nastrój ceremonii, w wyniku którego ludzie

twierdz

e im si

zrobiło lepiej.

Takie uzdrawianie przez wiar

przynosi wi

cej szkody ni

ytku.

w XIX w. jeden angielski uczony sprawdzał, czy biskupi lub ich rodziny

dłu

ej i

choruj

mniej ni

ludzie o porównywalnym statusie, ale nie udało si

znale

źć

ró

nic.

Koniec tysi

clecia

w roku 1000 powitały wielkie przygotowania do ko

wiata, w roku

2000 były niezauwa

alne.

Heaven's gates

(Bramy niebios) to sekta, której członkowie popełnili zbiorowe

samobójstwo.
39 osób wierz

cych w UFO skryte za komet

Hale-Boppa w 1997 roku zabiło si

wierz

w "przeniesienie do lepszego

wiata".

Brat Hong-Ming Chen

" i Ko

ciół Boskiego Zbawienia (God's Salvation Church),

oczekuj

cy Boga w telewizji 24.03 a potem osobi

cie, w lataj

cym spodku 31.03.1998, w

Dallas, Texas. "Je

li Bog si

nie uka

e mo

na mnie ukrzy

owa

Liczne przykłady takich zdarze

podaje

Martin Gardner

w ksi

ąż

ce "Pseudonauka i

pseudouczeni" (w 1966 roku cenzura w Polsce usun

ła z niej krytyk

Łysenki

kne historie dotycz

ce przes

dów medycznych s

w ksi

ąż

ce "

History of the Warfare of

Science with Theology in Christendom

", współzało

yciela Cornell University, Andrew

Dickson White'a.
Królowie zawsze leczyli dotykiem, specjalizuj

c si

skrofulozie

, zwanej te

zołz

albo

"chorob

królewsk

", czyli gru

licy w

złów chłonnych.

Karol II dotkn

ł prawie 100.000 ludzi (pobieraj

c za to spore opłaty), a o jego skuteczno

napisano ksi

ąż

, jest wiele nie pozostawiaj

cych w

tpliwo

wiadectw,

potwierdzaj

cych skuteczno

ść

królewskiego dotyku, a jednocze

nie

wiadectw zgonów na

te choroby podobno "uleczonych" ludzi.

Przyczyny takich wierze

Do niedawna nic nie wiedziano o przyczynach chorób, wi

c zabobony si

utrwaliły.

Programy "Akta X" i "Czynnik Psi" robi

wra

enie autentycznych, zachowuj

pozory

dokumentu.

"Epidemia paranormalnej propagandy" (Richard Dawkins), pozuj

cej na naukowe

doniesienia.

Gestalt: podstawowy mechanizm działania mózgu, szukanie sensu przez selektywny
wybór danych.

Przeci

tny człowiek nie potrafi sceptycznie oceni

informacji.

Media szukaj

sensacji, ch

tnie podaj

niesprawdzone wiadomo

ci.

Przykład: po zniszczeniu WTC Internet
obiegły

takie instrukcje

1. Otwórz MS Worda.
2. Napisz"Q33NY" du

ymi literami

(numer lotu samolotu, który
uderzył w wie

żę

3. zmie

rozmiar czcionki na 72.

4. zmie

czcionk

na webdings.

5. zmie

czcionk

na wingdings.

Otrzymany obrazek ma symbolizowa

samolot, dwie wie

mier

i gwiazd

Dawida.

Wstrz

saj

ce? Proroctwo? Wyja

nienie zagadki

jest całkiem proste

Cold reading

, dosłownie "

zimny odczyt

", to technika stosowana przez

bioenergoterapeutów i wró

bitów, cz

sto nie

wiadomie:

ywanie ogólników lub pyta

: "widz

e co

trapi", lub "popatrzmy, co ci

dolega", czyli "sformułowania horoskopowe".

Wyszukiwanie szczegółów, np. "co

stało zim

" albo "ostatnio co

poruszyło",

pod

ąż

a si

za odpowiedziami robi

c uwagi "dokładnie to widz

"; obserwuj

c reakcji

chorego podczas ogl

dzin łatwo jest zgadn

ąć

, gdzie boli.

czowy fortel", czyli stwierdzenie opisuj

ce jak

ąś

cech

i jej przeciwie

stwo:

zwykle jeste

spokojny ale czasami pobudliwy.

"Ostrzeliwanie", czyli mówienie wielu rzeczy, z których zostanie nam w pami

ci tylko

to, co pasowało, bo tylko to wzbudzi w nas emocje.

Skłonno

ść

do zapominania wszystkiego, co nie pasuje do przyj

tej hipotezy.

Oto pasuj

ca do ka

dego wypowied

astrologa:

Ludzie stoj

cy blisko ciebie wykorzystuj

. Jeste

przyzwoitym człowiekiem i

dlatego przepu

ciłe

wiele okazji nie chc

c wykorzystywa

innych. Lubisz

czyta

ksi

ąż

ki i artykuły o tym, jak ulepszy

twój umysł. Masz ogromne

zdolno

ci by zrozumie

problemy innych i potrafisz im współczu

. Kiedy jednak

masz do czynienia z t

pot

lub zwykł

głupot

potrafisz by

stanowczy. Twoje

poczucie sprawiedliwo

ci jest silne i mógłby

pracowa

w s

downictwie.

Kto nie czuje si

przyzwoitym i wykorzystywanym człowiekiem ...

Cytat z Michael Drosnin, "Kod Biblii 2. Odliczanie".
W li

cie zamkni

tym w zalakowanej kopercie i zdeponowanym w roku 1998 u mojego

adwokata, z poleceniem otwarcia w roku 2002, wymieniłem trzy przepowiednie kodu
biblijnego:
a)

wiat stanie w obliczu globalnego kryzysu ekonomicznego, który rozpocznie si

w roku

hebrajskim 5762 (2002 zgodnie z naszym kalendarzem);
b) zapa

ść

gospodarcza doprowadzi do bezprecedensowego zagro

enia wynikaj

cego z

niestabilno

ci pa

stw posiadaj

cych bro

drow

oraz z mo

liwo

ci zakupu lub kradzie

przez terrorystów

rodków zdolnych niszczy

całe miasta;

c) kulminacja zagro

enia nast

pi w roku hebrajskim 5766 (2006 według współczesnego

kalendarza), który jest wyra

nie poł

czony w kodzie z «wojn

wiatow

» i «atomow

zagład

».

Zagłada

miała nadej

ść

3.08.2006

. Czy

my nie zauwa

yli tych kryzysów i atomowej

zagłady?

Wiara w

teorie spiskowe

: typowy przykład to przekonanie,

e koncerny

farmaceutyczne nie chc

dopu

leków medycyny alternatywnej, np.

leków na raka, by nie utraci

swoich dochodów.

Np. protesty przeciwko szczepionkom, które rz

dy chc

rzekomo

wykorzysta

by zmniejszy

przeludnienie i zabi

swoich obywateli.

To całkowicie bł

dne rozumowanie z nast

puj

cych powodów:

Koncerny farmaceutyczne konkuruj

ze sob

, gdyby który

wprowadził lek na raka

zarobiłby na nim bardzo du

Wyleczenie chorób takich jak rak nie oznacza,

e ludzie przestan

chorowa

koncerny farmaceutyczne zarobi

cej je

li ludzie b

yli dłu

ej.

Rak zbyt szybko zabija, bardziej opłaca si

leczy

choroby przewlekłe, takie jak

Alzheimer, wi

c wyleczenie raka da w sumie wi

ksze zyski.

Nikt nie mo

e zabroni

przeprowadzenia bada

nad skuteczno

leków zgodnych

ze standardami medycznymi (tzn. za pomoc

metod "podwójnej

lepej próby").

li nie ma wyników takich bada

nie mo

na twierdzi

e lek jest skuteczny.

W przypadku preparatów homeopatycznych i innych cudownych mikstur wszelkie
próby pokazywały,

e takie preparaty nie działaj

Leki homeopatyczne te

produkowane przez ró

ne koncerny, nie mniej chciwe ni

wszystkie inne.

Inne ciekawostki

Podobnie jak z dobrym kryminałem, czasami nie znamy rozwi

zania, chocia

ono by

proste.

Proroctwa w Biblii

: "The Bible Code", czyli "Kod Biblii", o którym

napisano wiele ksi

ąż

ek - odczytywanie co n znaków tekstu

hebrajskiego umieszczonego w tabeli o m znakach w wierszu.
Statystyka trudna do podwa

enia? W ka

dym przypadkowym

zbiorze N znaków o długo

ci n podci

gi o długo

ci logN(n)

pojawi

prawie na pewno.

To samo w tekstach powie

ci: Brendan McKay (po hebrajsku

usuwa si

samogłoski, BRNDN MQYY) sporz

dził na podstawie

powie

ci Moby Dick list

zamachów i

mierci, pocz

wszy od

Leona Trockiego, a

po ksi

ęż

Dian

- ale wszystkie po fakcie.

na te

znale

źć

dowolne fałszywe stwierdzenia. Chocia

Internecie nie brakuje programów do tego typu analiz
publikowane ksi

ąż

ki kłami

ywe oczy!

Całun Tury

ski

był tak tajemniczy,

e powstała nowa dziedzina nauki,

syndologia

zajmuj

ca si

jego badaniem. Datowanie metod

gla

C wskazywało na lata 1260 a

1390, ale ten wynik próbowano podwa

Całun miał by

nie do podrobienia a

do czasu, gdy profesor chemii organicznej, Luigi

Garlaschelli zrobił to w 2009 roku

całkiem prostymi

rodkami

, dost

pnymi w

redniowieczu.

Na pewno chc

cym wierzy

w autentyczno

ść

całunu to nie wystarczy.

3.5. Irracjonalno

ść

potocznego my

lenia

Analiza przyczyn irracjonalnych zachowa

Stuart Sutherland, Rozum na manowcach. Dlaczego post

pujemy irracjonalnie. KiW,

Warszawa 1996.

Dan Ariely,

Predictably irrational, The Hidden Forces That Shape Our Decisions

Harper-Collins 2008.

Gary Marcus, Prowizorka w mózgu. O niedoskonało

ciach ludzkiego umysłu. Wyd.

Smak Słowa, Sopot 2009.

Formy irracjonalnego my

lenia

Staro

ytni grecy uznawali rozum za wa

niejszy od obserwacji.

Rozum jednak bardzo długo nie wystarczał do zrozumienia natury wielu
zjawisk, pojawiło si

c przekonanie o wy

szo

ci wiary, intuicji i uczucia.

Autorytety (naukowe, religijne) przez wieki utrwalały bł

dne przekonania:

sto były to pomyłki lub wnioski oparte na złych obserwacjach (Kopernik

absolutnie wierzył w wyniki obserwacji ruchów planet, które były bł

dne).

Dopiero Kartezjusz przywrócił rozumowi pierwotne miejsce.

Działanie racjonalne to działania inteligentne, czyli wykorzystuj

ce w pełni

posiadan

wiedz

, ale wiedza nigdy nie jest pełna, wi

c nie zawsze prowadzi

do najlepszych rezultatów.
Taka jest cena plastyczno

ci mózgu: utrwalaj

w nim rzeczy istotne,

eliminowane s

ewolucyjnie szkodliwe, a te, które maj

mały wpływ zalegaj

prowadz

do irracjonalnych zachowa

Psycholodzy zajmuj

cy si

podejmowaniem decyzji w licznych eksperymentach

pokazali,

e nasze działania cz

sto s

irracjonalne! Dlaczego?

Uwzgl

dnianie czynników robi

cych

najwi

ksze wra

enie

- np. katastrofy

samolotów wywołuj

strach przed

lataniem, samochodów du

mniejszy.

Uwzgl

dnianie czynników

najcz

ęś

ciej spotykanych

- np.

wałkowanie tematu w TV, np.
katastrof lotniczych czy rekinów-
ludojadów.

Bł

d dost

pno

- ocena w oparciu

o pierwsz

l kojarz

z dan

sytuacj

Dwa razy wi

cej osób s

dzi,

e ma wi

ksze szanse zgin

ąć

w samochodowym

wypadku ni

z powodu wylewu krwi do mózgu - kilkadziesi

t razy wi

cej ludzi

umiera co roku z powodu wylewu.

Pierwsze wra

enie

, wst

pne pobudzenie ("priming") umysłu, zmienia

skojarzenia.

Przeczytanie listy pozytywnych lub negatywnych cech charakteru zmienia
ocen

bohatera czytanej nast

pnie historii.

Kolejno

ść

cech na listach mo

e mie

wpływ na pó

niejsze oceny.

Cena 9.95 zł wydaje si

sza ni

10 zł.

Lekarze stawiaj

diagnozy zgodne z tymi, które w ostatnim okresie najcz

ęś

ciej

postawili.

Czy nie ulegamy sugestii?
Czy nie zapomnieli

my o alternatywnych mo

liwo

ciach?

Czy nie jest to decyzja, na któr

wpływ ma jeden dobrze zapami

tany

przypadek?

"Efekt aureoli" i "efekt diabła"

Jedna rzucaj

ca si

w oczy cecha pozytywna mo

e zdominowa

cał

ocen

, i

odwrotnie.
Charakter pisma zmienia ocen

Znane nazwisko autora lub nazwa uniwersytetu zmienia nastawienie
recenzenta.
Nagrodzona ksi

ąż

ka "Kroki" Jerzego Kosi

skiego wysłana bez nazwiska autora

została odrzucona przez 14 du

ych wydawnictw i nikt nie rozpoznał,

e była ju

publikowana.

Efekt autorytetu.

Szkoły wpajaj

nawyk posłusze

stwa.

Zakładamy,

e eksperci wiedz

co czyni

Wynik: bezsensowne posłusze

stwo znane w historii wojen, działa

polityków,

lekarzy,

eksperymentu wi

ziennego Zimbardo

itp.

Konformizm

, dostosowanie si

do norm grupy.

Widoczny nawet w prostych ocenach długo

ci czy

ta nachylenia pokazywanych linii.

Brak zaufania do własnych ocen prowadzi do
zdenerwowania, gdy odbiegaj

one od ocen

innych.
Projektanci mody lansuj

niewygodne obuwie lub

ubrania.
Dostosowanie do zachowania tłumu.
Tłum zwalnia od indywidualnej odpowiedzialno

- im wi

ksza grupa obserwuje sytuacj

wymagaj

interwencji policji tym mniejsze

szanse,

e kto

zadzwoni.

Radykalizacja pogl

dów w grupie, wi

ksze ryzyko,

mocniejsze przekonane o słuszno

ci decyzji,

kszy optymizm.

Autorytety trac

skłonno

ść

do samokrytycyzmu.

Wpływ mundurów i strojów ró

nych organizacji na zachowanie.

Duma z przynale

ci do jakiej

grupy prowadzi do zani

enia ocen grup

konkurencyjnych.
Rywalizacja grup mo

e przerodzi

w nienawi

ść

ladowanie autorytetów

Aktorzy czy sportowcy pytani s

o zdanie na wszelkie tematy.

Mody w sztuce, architekturze czy nauce.

Stereotypy

Stereotypy odci

ąż

pami

ęć

ale mog

zdominowa

oczekiwania, nie

pozwalaj

c spojrze

obiektywnie.

stereotypy rasowe, narodowo

ciowe, zawodowe i wiele innych.

Obserwacje dopasowujemy do stereotypów.
Stereotypy prowadz

samospełniaj

cych si

proroctw

: czarni s

leniwi,

c nie warto ich zatrudnia

, wi

c nie pracuj

, wida

leniwi.

Nadanie ró

nych nazw sprzyja dostrzeganiu nie istniej

cych ró

nic.

Stereotypy utrzymuj

przez całe pokolenia.

Niech

ęć

do zmian

Im wi

ksza organizacja tym bardziej

bezwładne s

jej struktury.

aden z kilkunastu wielkich

projektów informatycznych w Polsce
po 1990 roku nie został
doko

czony.

Trudno si

wycofa

zainwestowaniu czasu lub pieni

dzy.

Upór generałów kosztował

ycie setki tysi

ołnierzy.

Utrzymywanie nierentownych firm gdy dalsze inwestycje przynosz

dalsze

straty.

Efekt bumerangu

Podanie decyzji do wiadomo

ci publicznej zwi

ksza motywacj

jej realizacji.

Obrona decyzji za wszelk

cen

"Efekt kwa

nych winogron"

Zawy

anie ocen wybranych

przez siebie przedmiotów,
osób czy rozwi

"Kiedy nie ma si

tego, co si

lubi, lubi si

to, co si

ma".

Prób

poprawienia własnego

wizerunku w oczach innych.
Przecenianie stron
negatywnych, miło

ść

przeradza si

w nienawi

ść

Zmiana decyzji drobnymi
kroczkami.

Inne efekty

Dan Ariely, w ksi

ąż

Predictability irrational, The Hidden Forces That Shape

Our Decisions

, zwraca uwag

na szereg innych efektów.

Szczególnie dodanie nowej, okrojonej oferty tego samego produktu znacz

wpływa na podwy

szenie oceny starej wersji produktu, który chcemy

wypromowa

; dotyczy to dowolnych ofert, ł

cznie z partnerem

yciowym ...

Rzeczy same w sobie nie maj

warto

ci, ale warto

ść

łatwo mo

na okre

wzgl

dem innych rzeczy, wi

c wystarczy je doda

do porównania by zwiekszy

zaintersowanie danym produktem.
Wi

kszo

ść

ludzi nie wie, czego chce, dopóki nie zobaczy tego w kontek

cie,

np:

jakie kolumny gło

nikowe kupi

, dopóki sprzedawca nie poka

e im

kolejnych jeszcze lepszych;

jaki rower kupi

dopóki nie zobacz

ostatnich modeli na wy

cigach;

chocia

nie potrzebuj

drogiego programu do edycji zdj

ęć

lub tekstu, bo

nigdy nie wykorzystaj

jego opcji, porównuj

c kolejne programy w ko

kupuj

Photoshopa;

jak

subskrypcj

wybra

, dopóki specjali

ci od marketingu nie oferuj

opcji "druk i elektroniczna wersja" za t

sam

cen

co druk (ale znacznie

dro

ej ni

tylko wersja elektroniczna);

nie maj

nawet poj

cia, co zrobi

ze swoim

yciem dopóki kto

im tego

nie powie lub nie poka

e dobrego wzoru.

Pocz

tkowa sugestia, chocia

pozornie całkiem nie zwi

zana z decyzj

, któr

trzeba podj

ąć

, ma na ni

silny wpływ. Dan Ariely i George Loewenstein

pokazali,

e napisanie dwóch cyfr ostatnich ich numerów ubezpiecznia (social

security) miało du

y wpływ na deklarowane sumy podczas aukcji; mózgi

działaj

w sposób spójny, nawet nie

wiadoma sugestia wpłynie na decyzj

Przyczyny irracjonalnego my

lenia

Przystosowania ewolucyjne

Podejmowanie szybkich
decyzji - silne emocje
pobudzaj

układ limbiczny

blokuj

c procesy korowe.

Uzale

nienie od wspólnoty

koniecznej do przetrwania,
długi okres dzieci

stwa,

prowadzi do konformizmu i
wiary w autorytety.
Meta-my

lenie wymaga

wyj

cia poza spójny system

wierze

i jest bardzo trudne.

Mózg nie słu

ył do my

lenia

tylko zwi

kszenia szans na

prze

ycie.

Irracjonalne zachowania nie
zostały wyeliminowane bo nie
miały du

ego wpływu na

prze

ycie.

Rozwój technologiczny zmienił sytuacj

- zło

one decyzje wpływaj

na losy

całej ludzko

ci.

Nale

y zdawa

sobie spraw

z ogranicze

umysłu człowieka.

Ograniczenia pami

ci krótkotrwałej - lepiej wypisa

wszystkie argumenty za i

przeciw.
Syndrom Fałszywej Pami

ci: zapami

tane zdarzenia z przeszło

ci mog

ulec

całkowitej przemianie, zmieniaj

skojarzenia, na skutek sugestii tworz

wspomnienia nieistniej

cych faktów.

Procesy o molestowanie seksualne przez rodzin

w USA, wynik psychoanalizy.

Racjonalne decyzje wymagaj

znajomo

statystyki

eli wirusa HIV ma

rednio 1 osoba na 1000 (nie nale

żą

ca do grupy osób o

podwy

szonym ryzyku) i je

li test ma 95% dokładno

ci to jakie jest

prawdopodobie

stwo,

e naprawd

masz HIV, je

li test wypadł pozytywnie?

Prawie nikt nie ocenia tego poprawnie.

Irracjonalno

ść

e te

wynikiem choroby mózgu lub tymczasowego

zaburzenia.
Choroby mózgu s

stsze ni

jakichkolwiek innych narz

dów.

Mechanizmy działania mózgu, odpowiedzialne za zdolno

ść

do uogólniania,

tworzenia nowych kategorii - silne skojarzenia, ostatnie wiadomo

ci, rzucaj

w oczy cecha, blokuj

liwo

ść

pobudzenia innych obszarów, rozwi

alternatywnych.
Percepcja jest "łatwa", bo oparta o wyspecjalizowane struktury, my

lenie jest

o trudniejsze.

Łatwiej uwierzy

w autorytet ni

dokładnie rozwa

samemu - nadzieja na

"dobrego Pana" i rz

dy silnej r

ki.

Dylemat

stabilno

ci obrazu

wiata i plastyczno

koniecznej do nauki

"Przepowiadanie przyszło

ci" było

przydatne ewolucyjnie, dlatego
reagujemy emocjonalnie na
hipotetyczne odkrycie.
Utrwalenie "skrzywionego
spojrzenia" na rzeczywisto

ść

przes

dów, uogólnianiania

wyj

tków.

Trudno przyzna

do bł

du.

Uogólnienia mog

zbyt

szybkie.
Nasze decyzje s

lepsze ni

decyzje innych ludzi.

Potrzeba szcz

ęś

cia mniej wa

na, ni

potrzeba przyznania racji.

"Niemal ka

dy profesor przekłada swoje własne teorie ponad prawd

. A dzieje

to dlatego,

e jego teorie to własno

ść

prywatna, a prawda nale

y do

wszystkich" (Ch. C. Colton).
Racjonalne tłumaczenie godzi w poczucie naszej własnej wa

ci -

"Umiłowanie cudów opiera si

na egoizmie" (Evans).

Nie

wiadomo

ść

problemu irracjonalno

ci.

Wynika to z nieznajomo

ść

podstawowych zasad statystyki i rachunku

prawdopodobie

stwa.

Głównym problemem jest mylenie korelacji i zwi

zków przyczynowych.

Pami

tamy tylko te fakty, które si

sprawdziły, np. pomyłki zgodne z naszymi

intencjami.
Sceptycyzm postrzegany jako zagro

enie: "błogosławieni ci, co nie widzieli a

uwierzyli" - tak we wszystko, bezkrytycznie, z powodu tradycji? Jakie s

kryteria

tego, w co warto wierzy

W efekcie powstaj

liczne sekty, i dochodzi do masowej histerii, np. w USA w

listopadzie 1929 roku 1.25 miliona ludzi na cmentarzu w miejscowo

ci Malden

(Massachussetts) czekało na cud w pobli

u grobu zmarłego na gru

lic

60 lat

wcze

niej

Patricka Powera

z powodu pogłosek o cudownych uzdrowieniach.

li szansa na sen, który si

sprawdzi, jest 1:10.000 to w USA w ci

gu roku 9

milionów ludzi b

dzie miało taki sen, je

li jest to tylko 1:100.000 to i tak b

dzie

to prawie milion osób.
Wniosek: w du

ej populacji rola przypadku mo

e by

bardzo silna.

Jak mo

na sprawdzi

, czy naprawd

A jest przyczn

B, np. druty wysokiego

napi

cia powoduj

białaczk

, lub parówki raka

oł

dka?

Słabe korelacje o niczym nie

wiadcz

, zwykle

nie da si

zrobi

statystycznie

poprawnych oszacowa

i nic z nich nie wynika!

Próba klasyfikacji na podstawie doniesie

gazetowych co powoduje raka, a co

go leczy:

The Daily Mail Oncological Ontology Project

Jakie s

gł

bsze przyczyny zjawisk? Dlaczego np. osoby samotne

krócej:

brak opieki, wypadki, a mo

e potrzeba

spermidyny

Naszym my

leniem rz

dzi przypadek ...

Czym ró

ni si

pseudonauka
od nauki?
Pseudonauka
opiera si

powerzchownych
obserwacjach,
naiwnie uznaj

przypadkowe
korelacje za
zwi

zki

przyczynowe.
Nauka opiera
si

systematycznych
obserwacjach,
doszukuj

c si

prawdziwych przyczyn.
Medycyna jest niezwykle skomplikowana, trudna do zrozumienia, s

w niej

miliony szczegółów znanych tylko specjalistom, nie ma cudownego lekarstwa,
które naprawi wszystko.
Na medycyn

alternatywn

w USA wydaje si

(2007 r) około 34 mld $.

Ludzko

ść

jest jeszcze bardzo młoda.

Zapisana historia to ok. 5000 lat, tylko 50 razy dłu

sza od

ycia jednego

człowieka.
Nauka - 300 lat, teoria ewolucji, badania nad mózgiem - 100 lat, biologia
molekularna, informatyka - 50 lat.
Liczne przes

dy: rasowe, zdrowotne (kołtun), setki lat bł

dnych obserwacji

(puszczanie krwi), czarownice palono 200 lat temu, wiara w czary i astrologi

nadal trwa.
Media pełne pseudodokumentalnych programów o zjawiskach paranormalnych.

Jeste

my na granicy mo

liwo

ci przystosowania si

do zło

onego

rodowiska.

Julian Jaynes (Uni. w Princeton), The Origin of Consciousness in the
Breakdown of Bicameral Mind (Boston, 1976) -

wiadomo

ść

powstała par

tysi

cy lat temu.

Sny na jawie (daydreaming) w

wiecie staro

ytnych, np. w Iliadzie Homera.

Współistnienie nauki i przes

dów staro

ytnych i

redniowiecznych filozofów.

Przyszło

ść

- zbyt szybki rozwój?

3.6. Wnioski: fantazja i rzeczywisto

ść

Wiara w paranormalne zjawiska jest silnie zakorzeniona.
Bardzo łatwo jest ulec autosugestii w badaniach z udziałem ludzi.
Łatwo wzi

ąść

przypadkowe korelacje za zwi

zki przyczynowe.

Ksi

ąż

ki sceptyków s

trudno dost

pne, brak tłumacze

liwe a prawdopodobne to ogromna ró

nica.

Zasady Transhumanizmu:

Nieograniczona ekspansja: inteligencji, m

dro

ci, sprawno

ci, długo

ycia, usuwanie psychologicznych, politycznych, kulturalnych i

biologicznych ogranicze

aktualizacji potencjału człowieka.

Autotransformacja: afirmacja moralnego, intelektualnego i fizycznego
post

pu przez rozum, krytyczne my

lenie, odpowiedzialno

ść

osobist

szukanie nowych rozwi

, w tym neurologicznych i biologicznych

metod rozwoju.

Dynamiczny optymizm: racjonalny optymizm oparty na działaniu,
przeciwstawiaj

cy si

lepej wierze i stagnacji pesymistów.

Inteligentna technologia: nauka i technologia powinna pozwoli

przekroczenie "naturalnych" granic zwi

zanych z nasz

budow

biologiczn

, kultur

rodowiskiem, w którym si

wychowali

my.

Spontaniczny porz

dek, zdecentralizowana koordynacja procesów

społecznych, docenianie ró

norodno

ci, tolerancja, wolno

ść

odpowiedzialno

ść

osobista.

Instytut Extropii, pismo

Extropy: The Journal of Transhumanist Thought"

przedstawia nowo

ci w zakresie technik przedłu

ania

ycia,

rodków

opó

niaj

cych procesy starzenia, technologii integracji układu nerwowego z

układami elektronicznymi (inteligentne protezy), technik kognitywnego treningu
umysłu i

rodków psychofarmakologicznych, zagadnie

społecznych,

moralnych i politycznych wynikaj

cych z rozwoju nauki, oraz zagadnie

filozoficznych.

Literatura.

W ostatnich latach badania nad mózgiem wyja

niły wiele zagadek zwi

zanych

ze skłonno

do prze

uznawanych za parapsychologiczne, np.

dezintegracji informacji o lokalnej przestrzeni i wynikaj

cych st

d zjawiskach

autoskopowych.
Niewiele jest ksi

ąż

ek demaskuj

cych paranauki; najlepiej demaskuje je czas,

bo z sensacji nic nie wynika, chocia

lata płyn

...

Transhumanizm

to nowy pr

d w kulturze, konieczno

ść

nast

pnego kroku w ewolucji człowieka.

Ekstropianizm

, filozofia

yciowa poszukuj

ca wi

kszej

ekstropii.

Ekstropia

to przeciwie

stwo entropii, miara inteligencji,

witalno

ci, zdolno

ci do wzrostu i rozwoju, akomodacji nowych

wiadcze

Literatura

1. Evans Bergen, Naturalna historia nonsensu, Wiedza Powszechna 1964
2. Moody Raymond,

ycie po

yciu.

3. Penrose Roger, Nowy umysł Cesarza (Wyd. Naukowe PWN, Warszawa

1995)

4. Stenger V.J. Fizyka a psychika, Wydawnictwo Pandora, Łód

1996

5. Przemyslaw Kiszkowski,

Co warto wiedziec o radiesteji

, wyd. Stella Maris

Gdansk 1997; strona

Przemyslawa Kiszkowskiego

6. Szymborski Krzysztof, Spó

nione dementi. Wiedza i

ycie (Luty 1998);

Kosmiczna legenda XX wieku, Wiedza i

ycie (Marzec 1998) - UFO i

Roswell.

7. Sutherland Stuart, "Rozum na manowcach. Dlaczego post

pujemy

irracjonalnie" - analiza przyczyn irracjonalnych zachowa

8. Wróblewski Andrzej K, Prawda i mity w fizyce (Iskry, Warszawa 1987) -

efekt eksperymentatora.

Kilka pozycji zagranicznych opisuj

cych testy zjawisk paranormalnych lub

demaskuj

cych oszuka

cze techniki.

1. Avalos Hector, Free Inquiry Magazine 17, Nr 3 (1997)
2. Betz Hans-Dieter, Unconventional Water Detection: Field Test of the

Dowsing Technique in Dry Zones, Journal of Scientific Exploration, Part 1,
Vol. 9, Nr 1, Part II Vol. 9, Nr. 2 1995; Naturwissenschaften 83 (1996) 272

3. Carlson Shawn, A doubleblind test of astrology, Nature, 318 (1985) 419-

425.

4. Enright J.T, Skeptical Inquirer 1 (1999)

Testing Dowsing. The Failure of

the Munich Experiments

5. Hyman, Ray. 'Cold Reading': How to Convince Strangers That You Know

All About Them, The Skeptical Inquirer, Spring/Summer 1977

6. Jahn Robert, The persistent paradox of psychic phenomena: an

engineering perspective. Proc. of IEEE 70 (1982) 136-170

7. Jahn Robert, Dunne Brenda, Margins of Reality. The role of

consciousness in the physical world. (Harvest/HBJ 1987)

8. Jung Carl G, Flying soucers: a modern myth of things seen in the skies.

(Nowy Jork, Harcourt Brace 1959)

9. McCrone John, Roll up for the telepathy test. New Scientist, 15.05.1993

10. Mishlove Jeffrey, Roots of consciousness (Council Oak Books, Tulsa

1993)

11. Mott Nevill, Can scientist believe? Some examples of the attitude of

scientist to religion (James & James 1991)

12. Moulton, S. T., & Kosslyn, S. M. (2008). Using neuroimaging to resolve

the psi debate. Journal of Cognitive Neuroscience, 20, 182-192.

13. Stevenson Ian, Twenty cases suggestive of reincarnation (University of

Virgina Press 1974)

14. Ray Hyman,

How people Are Fooled by Ideomotor Action

, wyja

nia

przyczyny radiestezji, sensów spirytystycznych itp.

Polecam w Internecie

strony sceptyków

, a w szczególno

ci:

Biuletyn

Sceptyczny

Skeptical Inquirer

, CSICOP Magazine |

Quackwatch

Badania ankietowe w Polsce:

PBS dla Go

cia Niedzielnego

| CBOS

ankieta

2009 o religijno

w Polsce |

Artykul KAI

w co wierz

Polacy.