GAWĘDY O ZWIERZĘTACH

Skuteczna ochrona niedźwiedzia polarnego, pozwalająca na wyprowadzenie go z Czerwonej Księgi 
jako gatunku niezagrożonego wyginięciem, jest optymistycznym przykładem dla rządów i obrońców 
przyrody: zagrożony gatunek można międzynarodowym wysiłkiem ocalić.

Wiosną  2004  roku  przebywałam  na 

Spitsbergenie - w krainie lodowców i białe-
go niedźwiedzia. Kiedy z grupą parlamenta-
rzystów dotarliśmy do hotelu, ostrzeżono nas 
przed zdarzającymi się atakami niedźwie-
dzi. Kilkanaście dni przed naszym przyjaz-
dem, w godzinach popołudniowych wyszły 
na spacer dwie turystki i w pobliżu hotelu 
zostały zaatakowane przez niedźwiedzie. 
Jedna zginęła na miejscu, a druga, ucieka-
jąc, spadła z dużej skalnej półki, odnosząc 
poważne obrażenia - ją uratowano. Po tym 
wypadku każdego, kto chciał pójść podzi-
wiać urządzenia stacji polarnej, wyposaża-
no w specjalny pistolet - rakietnicę, który 
stanowił wypróbowaną ochronę przed roz-
zuchwalonymi polarnymi misiami. Więk-
szość uczestników wyprawy zrezygnowała 
oczywiście z samotnych spacerów.

Niedźwiedź polarny, 

zwany  również  niedźwiedziem  białym, 
zamieszkuje najbardziej na północ wysu-
nięte krańce kuli ziemskiej. Rejony jego 
występowania  uzależnione  są  od  obec-
ności otwartych wód i obfitości fok, na
które głównie poluje.

Od pozostałych niedźwiedzi zasadniczo 

różni się trybem życia i budową ciała. Jego 
tułów jest wydłużony, szyja również długa 
i wyraźnie zaznaczona, głowa wydłużo-
na i lżejsza. Palce wszystkich kończyn z 
bardzo silnymi pazurami, od połowy swej 
długości połączone są skórą, co ułatwia 
niedźwiedziowi pływanie. Owłosiona po-
deszwa stóp stanowi dobrą izolację przed 
zimnem i ułatwia spacer po śliskich taf-
lach lodu. 

Białe niedźwiedzie zamieszkują pół-

nocne rejony polarne, przede wszystkim 
Alaskę, północną Kanadę, Grenlandię, 
Spitzbergen i Syberię. Południową gra-
nicą ich zasięgu jest tundra. Najchęt-
niej  przebywają  na  dalekiej  północy, 
gdzie olbrzymie pola lodowe tworzą po-
między północnymi skrawkami Eura-
zji,  wyspami  kanadyjskimi,  Islandią 
i  Grenlandią,  pomosty  połączone  w 
grube pokłady lodu w kierunku Biegu-
na Północnego. W tej krainie wiecznych 
lodów są niepodzielnymi władcami.

Niedźwiedzia  polarnego,  chociaż  co 

najmniej 1/3 życia spędza w wodzie, zgod-
nie  uznano  za  jednego  z  największych 
drapieżników lądowych. Potwierdzają to 
rozmiary  jego  ciała:  długość  tułowia  z 
głową  1,8  -  2,5  m,  wysokość  w  kłębie 
1 - 1,6 m, ciężar ciała samca średnio 400 kg,
 maksymalnie nawet do 1 000 kg. Samice 
są  znacznie  mniejsze  i  osiągają  średni 
ciężar 300 kg.

Niedźwiedź polarny nie jest wybredny 

w wyborze pokarmu. Jego podstawowym 
pożywieniem w wodzie są foki, także ryby. 
Na foki poluje szczególnie zimą, kiedy w 
celu zaczerpnięcia powietrza ukazują się 
one w rozpadlinach tafli lodowych. Niedź-
wiedź,  niczym  kot  przy  mysiej  norze, 
godzinami  cierpliwie  czatuje,  aż  ukaże 
się foka. Wówczas błyskawicznym ude-

rzeniem łapy ogłusza ją, wyciąga na lód 
i pożera.

W końcu długiej zimy, 

kiedy foki gromadzą się na powierzchni 
lodu lub lodowca i tu rodzą swoje bez-
bronne młode, dla niedźwiedzia nastają 
„tłuste czasy” - bez wysiłku morduje fo-
częta, ale tylko tyle, ile może zjeść. W tej 
zimowej uczcie biorą udział również inni, 
mniejsi mięsożercy, a przede wszystkim 
lisy  polarne,  które  przebywają  razem  z 
niedźwiedziami, zachowując oczywiście 
od nich odpowiedni dystans i czekając na 
resztki niezjedzone przez niedźwiedzie.

Z nastaniem lata trudniej jest o pożywie-

nie i wówczas niedźwiedź, przebywając 
głównie na lądzie, żywi się korzonkami, 
ziołami, jagodami, rybami, ptakami wod-
nymi, ich jajami. Poluje też na zające bie-
laki  i  lemingi.  W  badawczych  stacjach 
Kanady stwierdzono, że w czasie lata 70% 
pokarmu  niedźwiedzia  stanowią  ptaki. 
Jeżeli ma on okazję, w tym okresie poluje 
również na renifery i karibu.

Gody  odbywają  się  w  marcu,  kwiet-

niu i maju, i tylko w tym okresie osob-
niki przeciwnej płci interesują się sobą. 
Przez pozostałe miesiące pędzą samotni-
cze życie. 

W okresie godowym 

samica pozostawia sygnały zapachowe, 
dzięki którym samiec może ją odnaleźć. 

Niekiedy można zobaczyć walki samców 
- rywali. Ruja u samicy trwa około trzech 
tygodni i wówczas przebywa ona w to-
warzystwie  tego  samca,  który  pokonał 
konkurentów.  Jest  to  luźny,  jednorazo-
wy związek i często samiec w tym samym 
sezonie przechodzi od jednej samicy do 
kilku innych.

Do rozrodu przystępują samice w wieku 

3 - 4 lat, samce w wieku 6 - 8 lat. Ciąża 
trwa 200 - 265 dni. 

W drzemkę zimową zapadają tylko cię-

żarne samice, które już na początku zimy, 
w  październiku,  przygotowują  sobie  w 
śniegu odpowiednią „izbę porodową”. 

NIEDŹWIEDŹ   

KRÓL

KRÓL  LODOWYCH   

PAPIER

EKOLOGICZNY

 

14 

MARZEC 2005 

NR 3 (140)