Microsoft Word - makbet.doc

William Szekspir

ycie i twórczo

ść

Prosz

stwa!

Dzisiejsza prezentacja dotyczy jednej lektury „Makbeta” W. Szekspira. Omawiamy j

pod k

tem budowy

dzieła, a tak

e tre

ci. Poniewa

informacja w podr

czniku jest bardzo uboga (dwie stroniczki), dlatego została

przeze mnie rozbudowana. Mam nadziej

e znajd

tu Pa

stwo wiele ciekawych informacji. Kolejna uwaga – nie

trzeba zna

biografii Szekspira na pami

ęć

– wystarczy zna

informacje wa

ne – dotycz

ce jego twórczo

ci (a te

zaznaczyłam pogrubion

czcionk

Druga cz

ęść

lekcji dotyczy powstania teatru el

bieta

skiego i mo

na j

traktowa

jako informacj

dodatkow

, ciekawostk

. Najwa

niejsze dla Pa

stwa s

dwie ostatnie cz

ęś

ci lekcji, dlatego te

zadania do

samodzielnego wykonania zwi

zane s

wła

nie z nimi (a dokładniej z lektur

tragedii).

ycz

stwu pasjonuj

cej lektury!

•BIOGRAFIA WILLIAMA SZEKSPIRA Wybitny angielski dramaturg, William Szekspir (Shakespeare) urodził si

w 1564 T.

w poło

onym nad rzek

Avon w mie

cie Stratford (Warwickshire). Ojciec przyszłego poety i dramatopisarza, John

Szekspir, wywodził si

z rodziny chłopskiej, jednak porzucił prac

na roli i przeniósł si

do miasta, gdzie próbował poprawi

swoje warunki materialno - bytowe. Pocz

tkowo zajmował si

wyrobem r

kawic, sprzeda

Ŝą

czmienia, drewna i innych

towarów. Poniewa

był człowiekiem rzutkim i przedsi

biorczym, wiele lat ci

ęŜ

kiej pracy przyniosło mu awans społeczny:

został radnym miejskim, potem burmistrzem, wreszcie ławnikiem i s

dzi

pokoju. Po okresie wzlotów przyszły te

upadki

rozczarowania - Johnowi Szekspirowi zacz

ło si

powodzi

gorzej. Jednak w tym czasie William był ju

uznanym

dramatopisarzem i mógł wspomóc finansowo ojca, nawet zapewni

mu zdobycie tytułu szlacheckiego. Matka Williama,

Mary, pochodziła z zamo

nej rodziny szlacheckiej Ardenów. Pa

stwo Szekspirowie mieli o

mioro dzieci: cztery córki i

czterech synów. Dwie córki zmarły w dzieci

stwie podczas zarazy, jedna (Anna, urodzona w roku 1571) - w wieku o

miu

lat. Najstarszy syn, którym był wła

nie William, urodził si

w roku 1564, młody, Gilbert, w 1566, dalej Ryszard i Edmund

(odpowiednio w roku 1574 i 1580). Najdłu

ej z całego rodze

stwa

yła urodzona w roku 1569 Joanna. Wykształcenie,

jakie zdobył młody William, nie było imponuj

ce. Swoj

edukacj

zacz

ł w siódmym roku

ycia, a wi

c około roku 1571,

w szkole miejskiej, b

cej odpowiednikiem dzisiejszej szkoły

redniej. Była to tzw. grammar school, czyli gimnazjum

humanistyczne. Szekspir uczył si

tu łaciny, historii, literatury antycznej, retoryki. Ogólny poziom nauczania w szkole był jak

na ówczesne czasy niezły, aczkolwiek program nieco przestarzały (np. wymagano od uczniów podtrzymywania stanowiska
o nieruchomej, tkwi

cej w centrum wszech

wiata Ziemi i okr

ąŜ

cych j

ciałach niebieskich). Innego wykształcenia młody

William nie posiadał.
Wa

nym wydarzeniem w

yciu Szekspira był

lub, w roku 1582 o

enił si

z Ann

-Hathaway, kobiet

starsz

osiemnastoletniego wówczas Williama o osiem lat. Z ich zwi

zku narodziło si

troje dzieci: Zuzanna i bli

niaki - Judyta oraz

Hamnet. Pierwsze dziecko przyszło na

wiat ju

sze

ść

miesi

cy po

lubie, co biografom dramaturga ka

e snu

przypuszczenia,

e do zawarcia mał

stwa Szekspir został po prostu zmuszony przez "wy

sze okoliczno

ci".

Okresem pełnym zagadek i niejasno

ci s

w biografii Szekspira lata 1574-1588. O tym, czym dokładnie Szekspir

zajmował si

w szkole i po jej uko

czeniu, jakie były koleje jego losu, wiemy najmniej z całej jego biografii. Szekspirolodzy

przypuszczaj

e przyszły autor Hamleta pracował w ró

nych magnackich rezydencjach jako sekretarz, guwerner, a tak

wyst

pował jako aktor w dworskich teatrach. W ten sposób zdobywał ogład

, poszerzał wykształcenie, czytał, poznawał

ludzi, zyskiwał wielu mo

nych protektorów. W tym czasie wyra

nie pogarszał si

stan maj

tkowy rodziny, ojciec tracił

wpływy, pieni

dze, w roku 1586 pozbawiono go godno

ci ławnika. By

e tu tkwiła praprzyczyna opuszczenia przez

Williama rodzinnego miasta, by

e powody były całkiem inne, na przykład niezbyt fortunne po

ycie mał

skie (fakt

biseksualnych skłonno

ci autora Makbeta został ju

dawno udowodniony i nie wymaga tym samym szerszych rozwa

W roku 1588 Szekspir porzucił

i dzieci, przeniósł si

do Londynu, gdzie mieszkał przez nast

pnych

dwadzie

cia lat, pracuj

c w teatrze i tylko od czasu do czasu odwiedzaj

c najbli

szych. Jednak, jak utrzymuj

biografowie,

coraz popularniejszy w stolicy Anglii dramatopisarz dbał o rodzin

, troszczył si

o jej byt, pomagał te

ojcu, spłacaj

c jego

długi i pomagaj

c w zdobyciu tytułu szlacheckiego (w roku 1596). W Londynie Szekspir prowadził intensywn

działalno

ść

gospodarcz

, mi

dzy innymi inwestował w nieruchomo

ci. Istniej

dowody na to,

e zajmował si

tak

e lichw

, czyli

udzielaniem po

yczek na wysoki procent.

Jak wygl

dało

ycie młodego Szekspira w stolicy? Pierwszy okres pobytu w licz

cym sobie wówczas około stu

tysi

cy mieszka

ców Londynie upłyn

ł mu pod znakiem pracy w teatrach, nierzadko na bardzo podrz

dnych słabo

płatnych stanowiskach. Legenda głosi,

e najpierw zajmował si

mi widzów przybywaj

cych na spektakle do teatru "The

Theatre" Jamesa Burbage'a. Potem dostał pierwsze role, "pełnoprawnym" za

dramaturgiem Szekspir został dopiero

kilka lat pó

niej. Wiadomo,

e w roku 1592 jeszcze współpracował przy tworzeniu trylogii dramatycznej o Henryku VI,

pó

niej przyszły ju

samodzielne próby pisania kolejnych utworów: Komedia omyłek, Dwaj panowie z Werony, Tytus

Andronikus, Stracone zachody miło

ci.

Pojawiły si

pierwsze sukcesy, na krótko przerwane w latach 1592-1594 przez zaraz

, która spowodowała zamkni

cie

teatrów i zmusiła poet

do opuszczenia Londynu. Napisał wtedy poematy: Wenus i Adonis, Lukrecja (zgwałcona), które

przyniosły mu uznanie w gronie krytyków, oraz liczne sonety. Szekspir zyskał tak

e mo

nego protektora - lorda

Southamptona.

Kiedy w roku 1594 zaraza wygasła i

ycie teatralne Londynu zacz

ło si

odradza

, Szekspir wrócił do stolicy i

zwi

zał si

z zespołem o nazwie słudzy Lorda Szambelana, dla którego napisał swe najlepsze sztuki. 26 i 27

grudnia 1594 roku dost

pił zaszczytu: wyst

pił w swej sztuce przed królow

biet

. Była to Komedia omyłek.

Kolejne lata przyniosły mi

dzy innymi Romea i Juli

, Sen nocy letniej, Kupca weneckiego. W roku 1596 zmarł jedyny

syn Szekspira, Hamnet. Tragedia rodzinna nie wpłyn

ła na zawodowe sukcesy dramaturga: w 1598 roku stał si

udziałowcem nowej sceny wzniesionej przez jego zespół. Był to słynny teatr "Pod Kul

Ziemsk

" ("The Globe"). Na

tej scenie miały miejsce wielkie inscenizacje sztuk szekspirowskich: Juliusza Cezara,

ycia Henryka V, Jak wam si

podoba, Wieczoru Trzech Króli, Hamleta.W mi

dzyczasie nast

piła zmiana na tronie angielskim. Nowy król, Jakub I,

który swe panowanie zacz

ł w roku 1693, był wielbicielem teatru. Zespół Lorda Szambelana zdobył jego uznanie i zyskał

tytuł Sług Jego Królewskiej Mo

ci. Wtedy powstały najwi

ksze tragedie Szekspira: Otello, Król Lear, Makbet. Zespół

poza teatrem pod gołym niebem posiadał równie

pierwsz

w Londynie sal

teatraln

, do której przenoszono

przedstawienia w słotne dni. Dach gmachu teatru "The Globe" zwie

czał pos

g Heraklesa d

wigaj

cego kul

ziemsk

Szekspir zdobył sław

za swego

ycia. Udziały w teatrze oraz sprawnie przeprowadzane operacje finansowe

przynosiły mu poka

ne dochody. Poeta kupił w Stratfordzie posiadło

ść

, miał te

nieruchomo

ci w Londynie. Cz

ęść

maj

tku

zdobył dzi

ki lichwie, cz

ęść

dzi

ki licznym procesom, jakie wytaczał swym dłu

nikom (istniej

ródła, które podaj

Szekspir był gotów procesowa

o ka

, najmniejsz

. nawet kwot

). Jednak pewna bezwzgl

dno

ść

w interesach

sprawiła,

e mógł wspiera

finansowo matk

, wyposa

córki.

W roku 1609 ukazał si

cykl jego 154 sonetów, a w 1610 Szekspir wrócił na stałe do rodzinnego miasta. Teatry londy

skie

nadal grały jego sztuki, dawne i nowe: Antoniusza i Kleopatr

, Burz

, Zimow

opowie

ść

.Do dramatycznych wydarze

doszło w Londynie ju

podczas nieobecno

ci Szekspira w 1613 roku, w trakcie przedstawienia Król Henryk VIII, którego był

współautorem, zapalił si

i doszcz

tnie spłon

ł "The Globe". Nowy gmach wzniesiono ju

w roku nast

pnym (został

rozebrany w 1644 r.).

W 23 IV 1616 roku William Szekspir zmarł w rodzinnym Stratfordzie i został pochowany w

prezbiterium kolegiaty

tej Trójcy. W testamencie, jaki pozostawił, ani słowem nie wspomniał o swoich utworach, co dało

asumpt do snucia podejrze

e tak naprawd

nie on był ich autorem. Zwolennicy tej tezy utrzymuj

do dzi

e autorstwo

sztuk tradycyjnie przypisywanych Szekspirowi jest bł

dem, a tak naprawd

wielkie tragedie, komedie i dramaty historyczne

napisał filozof Francis Bacon (1561-1626) albo wybitny dramaturg Christopher Marlowe (1564-1593?), którego
przedwczesn

mier

upozorowano, był on bowiem równie

tajnym agentem słu

b królewskich.

Jednoznaczne rozstrzygni

cie sporu o to

samo

ść

Szekspira i autorstwo jego dramatów nie wydaje si

liwe ani

definitywne. Brak ostatecznych dowodów potwierdzaj

cych hipotezy o autorstwie Bacona lub Marlowe'a ka

e przyj

ąć

tradycyjn

drog

traktowania Szekspira jako genialnego dramatopisarza, autora mi

dzy innymi Makbeta.•Twórczo

ść

Williama Szekspira (wybór)Brak jednoznacznych informacji, co do chronologii powstania poszczególnych utworów
Szekspira sprawia,

e cz

sto mówimy o przybli

onych lub hipotetycznych datach wyda

niektórych dramatów. Generalnie,

twórczo

ść

poety mo

na podzieli

na trzy (według niektórych szekspirologów na cztery) zasadnicze okresy:- okres I, tzw.

optymistyczny (1590-1599):ok. 1592 - Henryk VI (kroniki historyczne w trzech cz

ęś

ciach, powst. od 1590) 1592 (?) -

Ryszard III (kroniki historyczne)
1593 (?) - Komedia omyłek (komedia)
1594 (?) - Poskromienie zło

nicy (komedia)

1594 (?) - Dwaj panowie z werony (komedia)1594 - Titus Andronicus (tragedia)
1595 (?) - Romeo i Julia (tragedia)1595 (?) - Ryszard]I (kroniki historyczne)
1595 - Stracone zachody miło

ci (komedia)

1595 - Sen nocy letniej (komedia)
1596 - Kupiec wenecki (komedia)
ok. 1597 - Henryk IV (kroniki historyczne, dwie cz

ęś

ci) ok. 1598 - Król Jan (kroniki historyczne)

1599 - Henryk V (kroniki historyczne)
1599 - Jak wam si

podoba (komedia)

1599 (?) - Juliusz Cezar (tragedia)
1600 - Wieczór Trzech Króli (komedia).
W tym okresie powstały tak

e poematy Wenus i Adonis (1593), Lukrecja (zgwałcona) (1594) oraz pierwsze sonety (wydane

w roku 1609).
Uwaga! Niektórzy proponuj

zamiast okresu pierwszego dwa: l - prób literackich (1590-1594),2 - optymistyczny (1594-

1599).- okres II, tzw. okres tragiczny (1600-1608): 1601 - Hamlet (tragedia)
1604 - Otello (tragedia)
1604 - Miarka za miark

(komedia)1606 - Król Lear (tragedia)

1606 (?) - Makbet (tragedia)1607 - TYmon Ate

czyk (tragedia)

1607 - Antoniusz i Kleopatra (tragedia)
1608 - Koriolan (tragedia)- okres III, tzw. okres romantyczny (1608-1613): 1608 - Perykles (tragikomedia)
1610 (?) - Cymbelin (tragikomedia)
ok. 1609 - Zimowa opowie

ść

(komedia)

1611 - Burza (tzw. komedia fantastyczna)
1613 - Henryk VIII (kronika historyczna).

Powstanie i rozwój teatru el

bieta

skiego

TEATR EL

BIETA

SKI

Klasyfikacja twórczo

ci Williama Szekspira w oparciu o sztywne ramy chronologiczne nie wydaje si

dostatecznie

uzasadniona ani nie przynosi klucza do zrozumienia jego dramatów. Mo

na uzna

e najwa

niejsze utwory angielskiego

dramatopisarza przypadały na zmierzch renesansu, mo

na te

udowadnia

, i

był to pocz

tek baroku. Spór wydaje si

raczej jałowy, tym bardziej,

e o wiele sensowniejsze jest chyba spojrzenie na twórczo

ść

autora Makbeta przez pryzmat

przemian w kulturowym i duchowym

yciu Anglii przełomu XVI i XVII stulecia. O ile do momentu odkrycia Ameryki przez

Kolumba przewodziły w europejskiej sztuce Włochy, o tyle po 1492 roku o

rodki

ycia gospodarczego i kulturalnego

przesun

ły si

nad Atlantyk, do krajów bezpo

rednio uczestnicz

cych w wymianie z Nowym

wiatem - do Hiszpanii i

Portugalii, a po kl

sce Wielkiej Armady hiszpa

skiej - do Anglii.

Za panowania, rz

cej w latach 1558-1603, królowej El

biety I Anglia stała si

wiatowym mocarstwem. Uczestniczyła w

podboju kolonii, zagarniała wielkie bogactwa w postaci ziem, surowców, złota, klejnotów. Angielscy kupcy i korsarze
powi

kszali kapitały, dzi

ki którym rozwijała si

gospodarka kraju, niekr

powana jak miało to miejsce w Hiszpanii)

skostniałymi formami feudalnymi. W Anglii szlachta szybko przestawiła si

na nowe formy gospodarowania i bardziej ni

przywileje urodzenia zaczynała sobie ceni

pełn

kies

. Bogate stało si

mieszcza

stwo. Londyn, stolic

Anglii,

zamieszkiwało ponad sto tysi

cy ludzi.

Nowa klasa

rednia pragn

ła rozrywek, na które mogła sobie pozwoli

, tym bardziej,

e wysoki poziom szkół miejskich

podsycał pragnienia uczestniczenia w

yciu kulturalnym. Taka sytuacja sprzyjała rozwojowi teatru, który szybko stał si

ulubion

rozrywk

warstw

rednich i wy

szych. W drugiej połowie XVI wieku powstało wiele zespołów dworskich i

drownych trup teatralnych, zaspokajaj

cych te estetyczne potrzeby.

Po raz pierwszy w historii były to zespoły zawodowych artystów: muzyków, aktorów z przedsi

biorc

teatralnym na czele, z

bogatym protektorem, sprawuj

cym nad nim opiek

. Teatr stał si

instytucj

publiczn

, opłacaln

w dodatku, gdy

widzowie płacili za bilety. Nierzadko grywano w nim przedstawienia zaspokajaj

ce niezbyt wyrafinowane gusta,

uprawiano sztuk

masow

, z czasem repertuar teatrów stawał si

jednak coraz ambitniejszy. Warto pami

, i

pocz

tkowo nie było specjalnych budynków teatralnych. Zespoły wyst

powały na czworok

tnym dziedzi

cu zajazdu, na

prowizorycznym podwy

szeniu, widzowie za

gromadzili si

na galeriach lub na podwórzu. Spektakle rozpoczynały si

południu, widowni

stanowili ludzie niezbyt bogaci.Z czasem, z my

o wy

szych warstwach społecznych, zacz

wznosi

specjalne budowle teatralne na wzór otoczonego galeri

dziedzi

ca zajazdu. Były one okr

głe lub

mioboczne. Dachem pokryte były tylko dwupi

trowe galerie dla widzów bogatszych, kupuj

cych dro

sze bilety.

Na dziedzi

cu pod gołym niebem gromadzili si

ubo

si widzowie,

ledz

cy spektakl na stoj

co.Za umown

dat

narodzin teatru el

bieta

skiego przyjmuje si

rok 1576, wtedy to bowiem przedsi

biorca James Burbage wybudował pod

Londynem (a wi

c poza zasi

giem władz miejskich) pierwszy gmach przeznaczony wył

cznie do prezentacji widowisk

teatralnych. Nazwał go "The Theatre" (teatr) i rozpocz

ł wystawianie pierwszych sztuk. Wkrótce pojawiły si

dwa kolejne

teatry - "Kurtyna" oraz "Ró

a" - a po nich przyszły nast

pne. Jak mogły wygl

grywane w nich

przedstawienia?Pocz

tkowo aktorzy grali w

wietle dnia, pó

niej - ju

w zadaszonych teatrach tak

e pó

nym

wieczorem przy blasku

wiec. Scen

było podwy

szenie, otoczone z trzech stron przez widzów i nieodgrodzone od

nich ramp

. Powodowało to, i

aktorzy cz

sto zwracali si

do publiczno

ci bezpo

rednio, nawi

zywali z ni

bliski

kontakt. Dekoracji było niewiele, nierzadko zast

pował je napis, głosz

cy,

e akcja toczy si

na przykład w lesie

albo w komnacie zamkowej. Brak dekoracji rekompensowały bogate stroje aktorów. Czwarty bok sceny zamykały
drzwi do garderoby, przez które wchodzili aktorzy. Nad nimi budowano niewielki ganek, galeri

(były one miejscem

rozgrywania scen balkonowych), wsparte na słupach. Pomi

dzy słupami zawieszano kotar

. Dzieliła ona scen

proscenium i niewielk

scen

wewn

trzn

(rozgrywano na niej sytuacje we wn

trzach). Kurtyny nie było (jednym słowem

tło do prezentacji jest niezbyt trafne, ale ma si

stwu kojarzy

z teatrem). Przedstawieniom towarzyszyła muzyka.

wiatło dzienne uniemo

liwiało wykorzystanie efektów

wietlnych. Najwa

niejszymi elementami widowiska były: gra

aktorska i tekst dramatu. Aktorzy byli zawodowcami, dbali o wymow

, ka

dym gestem i ruchem starali si

uzyska

wra

enie prawdopodobie

stwa. Wa

ny był te

kostium, rekwizyty, którymi si

posługiwali, by stworzy

iluzj

przedstawianej rzeczywisto

ci. Był to teatr gwiazdorski. Dobrzy aktorzy cieszyli si

zasłu

. sław

, byli

szanowanymi, zamo

nymi lud

mi. W teatrze tym nie wyst

powały kobiety, role kobiece grali młodzi, urodziwi m

ęŜ

czy

ni.

nym członkiem zespołu był dramaturg, dostarczaj

cy scenariuszy spektakli. W owym czasie było ich około dwustu,

konkurencj

miał wi

c Szekspir wcale poka

. Teksty na ogół nie były ogłaszane drukiem, stanowiły własno

ść

zespołu,

który je grał. Cz

sto je zmieniano, modyfikowano i przerabiano, w zale

ci od potrzeb i mo

liwo

ci teatru, miejsca

wystawiania (np. podczas objazdu) lub liczebno

ci zespołu. Scenariusz musiał uwzgl

dnia

gusty publiczno

ci, która

preferowała zabawne komedie, wstrz

saj

ce i wyciskaj

ce łzy tragedie oraz kroniki ilustruj

ce wydarzenia z historii

ojczystej. Przedstawienia musiały wzrusza

, bawi

, budzi

groz

, obfitowa

w niezwykłe, sensacyjne wydarzenia. Powinny

one by

tajemnicze, zawikłane, krwawe. Postacie bohaterów, grane przez ulubionych aktorów tak

e musiały by

interesuj

ce: miały ostrzega

, słu

przykładem, podbudowywa

Jako ciekawostk

podam jeszcze,

e w czasach królowej El

biety I tworzyli mi

dzy innymi: Thomas Kyd (1557?-1595),

Christopher Madowe (1564-1593), rówie

nik Szekspira, ale znacznie wcze

niej od niego debiutuj

cy; nast

pnie Thomas

Dekker (1570?-1641 ?), Ben Jonson (1573?-1637), Francis Beaumont (1584?-1616) i John Fletcher (15791625). Dwaj
ostatni stanowili jedn

z modnych w owym czasie spółek autorskich, mog

pochwali

dorobkiem liczonym w dziesi

tki

dramatów. Rozkwit teatru angielskiego przypadł na panowanie El

biety l i jej nast

pcy Jakuba I, zmierzch na rz

niech

tnych tej dziedzinie sztuki purytanów i rewolucj

, czyli niemal dokładnie połow

wieku XVII.

„Makbet” W. Szekspira – analiza utworu

Okoliczno

ci powstania

Czas i miejsce akcji

Budowa i kompozycja tragedii

„Makbet” jako dramat szekspirowski (podr. str. 282 – 283)

•OKOLICZNO

CI POWSTANIA I WYDANIA MAKBETANa Makbeta nale

y spojrze

jako na dzieło powstałe w oparciu o

autentyczne, historycznie udokumentowane wydarzenia, si

gaj

ce swymi korzeniami jakie

ęć

set sze

ść

dziesi

t lat przed

Szekspirem. Wtedy to bowiem, w połowie wieku XI, a dokładniej w roku 1040, król Szkocji Dunkan został zamordowany
przez swego generała Makbeta, który w roku 1057 poległ z r

ki niejakiego Malkolma, kolejnego monarchy, koronowanego

jako Malkolm III.
Wiadomo te

e pisz

c sw

tragedi

Szekspir korzystał z Kronik Anglii, Szkocji i Irlandii Raphaela Holinsheda (oparł

c swe dzieło na wydarzeniach prawdziwych), wydanych w roku 1577 i wznowionych dziesi

ęć

lat pó

niej. Dokładna data

powstania Makbeta nie jest mo

liwa do ustalenia, przyjmuje si

e miało to miejsce około roku 1606.

wiadczy o

tym kilka przesłanek, których uwzgl

dnienie stopniowo wyklucza inne hipotezy.

Po pierwsze, biografowie Szekspira wskazuj

e jednym z istotniejszych bod

ców do napisania dramatu była dynastyczna

zmiana na tronie Anglii. W roku 1603; po

mierci El

biety, królem został, pochodz

cy ze szkockiej dynastii Stuartów, Jakub

I, monarcha uwa

cy si

za potomka Banka, jednego z bohaterów Makbeta (zgodnie z przepowiedni

Czarownic Banko

miał by

protoplast

całego, wielopokoleniowego rodu królewskiego). Wł

czenie do akcji utworu postaci Banka oraz

przepowiedni Czarownic mo

na by wi

c traktowa

jako komplement pod adresem króla. Fakt ten dobitnie dowodzi,

e Szekspir musiał napisa

Makbeta po roku 1603, ju

za rz

dów Jakuba I.

Kolejne zaw

ęŜ

enie czasu powstania tragedii zwi

zane jest ze słowami Od

wiernego, bohatera 3 sceny z aktu II. Id

c do

bramy, Od

wierny marudzi pod nosem, wyrzekaj

c mi

dzy innymi na wie

niaka, "co si

powiesił z rozpaczy,

e si

zbo

zanadto sypało". Według niektórych szekspirowskich komentatorów jest to aluzja do niezwykle obfitych zbiorów, istnej
"kl

ski urodzaju", która nawiedziła Angli

w roku 1606.

Ten sam Od

wierny, w tym samym monologu, wspomina o "kr

taczu", który "co w Imi

e popełnił wyst

pków bez liku, a

jednak nie mógł wkr

do nieba". I znowu, według komentatorów, słowa te mog

odnosi

do wydarze

z lat 1605-

1606, kiedy to ujawniono antykrólewski spisek (zwany spiskiem prochowym, gdy

celem spiskowców było wysadzenie w

powietrze gmachu parlamentu wraz z królem i posłami). "kr

taczem, co umiał na dwóch stołkach siada

" byłby w tej sytuacji

Henry Grant, popieraj

cy spisek prowincjonał jezuitów, który w trakcie procesu, powołuj

c si

na doktryn

dwuznaczno

słów i my

li, bezustannie wykr

cał si

od zło

enia zrozumiałych, jednoznacznych zezna

Z drugiej strony, od roku 1607 pojawiaj

w ró

nych angielskich sztukach i utworach literackich aluzje do Makbeta, który

w tym czasie musiał by

wystawiony na scenie teatru jako prawdopodobny czas premiery podaje si

zwykle lipiec lub

sierpie

1606 roku.

Na pierwsze wydanie Makbeta druk1em czytelnicy musieli czeka

jeszcze kilka lat po

mierci Szekspira. W roku 1623, w

zbiorowym wydaniu zwanym Pierwszym Folio, okazał si

utwór zatytułowany The Tragedy oj Macbeth. Podstaw

druku był

zapewne skre

lony przez samego Szekspira r

kopis lub jego kopia.Czy mo

emy uzna

Makbeta za utwór historyczny z

dziejów

redniowiecznej Szkocji? Raczej nie, albowiem lektura dramatu wyra

nie dowodzi, i

autor materiały

ródłowe wykorzystał do

ść

swobodnie, dostosowuj

c je do potrzeb i wymogów formalnych sztuki dramatycznej w

czasach el

bieta

skich.

wiadcz

o tym cho

by liczne anachronizmy i (pozorne) niezgodno

ci w czasie akcji

utworu.•MIEJSCE I CZAS AKCJI TRAGEDII
1. MiejscePod spisem bohaterów tragedii Szekspir umie

cił informacj

: "Rzecz dzieje si

przy ko

cu czwartego aktu - w

Anglii; przez wszystkie inne - w Szkocji". Ju

ta wiadomo

ść

okre

la przestrze

utworu, geograficznie rozci

gaj

ce si

dwa pa

stwa. O klasycznej zasadzie jedno

ci miejsca akcji utworu nie ma wi

c mowy. Jednak przytoczony powy

ej tekst z

didaskaliów (tekstu pobocznego, odautorskiego) warto doprecyzowa

o konkretne miejsca, w których rozgrywaj

losy bohaterów dramatu. S

to mi

dzy innymi: wrzosowiska znajduj

ce si

gdzie

w Szkocji, pole bitwy i obóz wojskowy

pod Forres, szkockie zamki (Makbeta Inverness, królewski Forres, Makdufa Fajf, wTeszcie oblegany przez wojska
angielskie Dunzynan), ró

ne parki, lasy i drogi, komnata w pałacu królewskim w Anglii, wreszcie tajemnicze domostwo -

siedziba Czarownic.2. CzasCzas akcji Makbeta, to - w najwi

kszym przybli

eniu - wiek XI. Wtedy wła

nie tron w Szkocji

dzier

ył bohater tytułowy tragedii Szekspira. Według Kronik Anglii, Szkocji i Irlandii Holinsheda s

to lata 1040-1057 (w roku

1040 król Szkocji Dunkan zgin

ł z r

ki Makbeta, a w roku 1057 sam Makbet stracił

ycie za spraw

Malkolma - u Szekspira

zabójc

króla jest Makduf). Tez

o datowaniu akcji na połow

XI stulecia potwierdzałyby słowa Lorda z szóstej sceny III

aktu, wspominaj

cego kolejn

posta

historyczn

- panuj

cego w latach 1004-1066 króla Anglii, Edwarda Wyznawcy,

uwa

anego przez współczesnych za

tego. U Edwarda schronienie miał znale

źć

Malkolm, syn zamordowanego

Dunkana i prawowity nast

pca tronu szkockiego.

li trzyma

kurczowo „Kronik...” Holinsheda, czas akcji dramatu Szekspira obejmuje całe panowanie Makbeta, od

chwili zdobycia przeze

władzy do

mierci tyrana. Łatwo policzy

e mieliby

my w takim przypadku do czynienia z akcj

utworu obejmuj

... siedemna

cie lat. Według niektórych komentatorów wła

nie siedemna

cie lat oddziela akt II od III.

Czy tak dzieje si

w rzeczywisto

ci? Słowa Banka, otwieraj

ce scen

1. aktu III, brzmi

: "Masz tedy berło, Kawdor, Glamis".

"Masz tedy", a wi

c wydaje si

e Banko komentuje wydarzenia, które dopiero co miały miejsce. Potwierdza to bardziej

prawdopodobn

tez

e Szekspir uczynił Kroniki... Holinsheda jedynie punktem wyj

cia, nie traktuj

c ich jako koniecznego

wyznacznika czasu akcji. Tym bardziej,

e mamy w tek

cie Makbeta szereg aluzji do wydarze

z pocz

tku XVII wieku

(dynastia Stuartów jako potomkowie Banka, spisek prochowy, urodzaj plonów).
•BUDOWA I KOMPOZYCJA UTWORUMakbet jest tragedi

, utworem zło

onym w oryginalnym, pierwszym wydaniu z

roku 1623, z 2106 wersów, podzielonych współcze

nie na 29 scen, tworz

cych V aktów.

bogat

w wydarzenia histori

, rozgrywaj

w wielu miejscach i w ci

gu niezbyt dokładnie okre

lonego czasu,

Szekspir ukazał poprzez wybór zdarze

najistotniejszych, najbardziej dramatycznych, wreszcie najwa

niejszych dla

zilustrowania wewn

trznej walki tocz

cej si

w duszy Makbeta. Przeniósł w ten sposób uwag

odbiorcy z zewn

trznego

układu sensacyjnych wydarze

na dramat psychologiczny, wewn

trzny. Rozbudował tak

e obraz

wiata przedstawionego o

wiele w

tków pobocznych, czyli:

- w

tek Lady Makbet,

- w

tek Banka i jego nast

pców,

- w

tek synów Dunkana, czyli Malkolma i Donalbeina,

- w

tek Makdufa.

Utwór został wzbogacony przez wprowadzenie

wiata nadprzyrodzonego w osobach

czarownic i bogini Hekate. Pogł

biono refleksje filozoficzne na temat natury i historii. Przedstawiona rzeczywisto

ść

została

otoczona przejmuj

cym nastrojem, pos

pnym i tragicznym, uzyskanym przez zastosowanie metafor zaczerpni

tych z

symbolicznych motywów natury (noc, wrzosowiska, burza, błyskawice, grzmoty, głosy puszczyków itp.).Prosz

wzi

ąć

ki lektur

utworu i porówna

jej zawarto

ść

z opisem, który podaj

.Budowa Makbeta przedstawia si

nast

puj

co:Sceny 1. i 2. to wprowadzenie w akcj

(ekspozycja): scena 1. z Czarownicami jest zapowiedzi

, i

zdarzy si

niezwykłego, scena 2., przynosz

ca opis bitwy, zawiera charakterystyk

Makbeta jako dzielnego, nieustraszonego

wojownika. Z kolei w scenie 3. zawi

zuje si

konflikt dramatyczny: walka dobrych i złych skłonno

ci w umy

le bohatera.

Pot

guj

one w scenach nast

pnych i kolejnych zdarzeniach: spełnienie pierwszej cz

ęś

ci przepowiedni Czarownic,

zapowied

wizyty Duncana w Inverness oraz naciski Lady Makbet na m

ęŜ

a, by dokonał zbrodni.

Akt II zawiera informacje o pierwszej zbrodni Makbeta - zamordowaniu króla i stanowi zamkni

cało

ść

kompozycyjn

. W

scenach 1. i 2. Makbet i jego

ona opowiadaj

o przebiegu zabójstwa. Scena 3. z komicznym monologiem Od

wiernego

stanowi kontrastowy przerywnik, rozładowuje napi

cie i wydłu

a czas wydarze

, które w drugiej cz

ęś

ci sceny pora

aj Ił

zebranych w zamku wie

cił o

mierci króla i zabiciu stra

ników przez Makbeta Scena 4. zawiera informacje o ucieczce

synów Dunkana i o koronacji Makbeta (według niektórych komentatorów mi

dzy aktem II a III mamy a

17 lat przerwy,

jednak hipoteza ta nie znajduje

adnego potwierdzenia w tek

cie).

Akt III tak

e stanowi kompozycyjn

cało

ść

con

sprawie zabójstwa Banka. W scenie l. Makbet

egna si

z Bankiem i

zaprasza go na wieczorn

uczt

, a nast

pnie układa si

z mordercami maj

cymi go zabi

. W scenie 2. rozmawia z

tym,

e kto raz wszedł na drog

zbrodni, jest zmuszony popełnia

je nadal. Scena 3. jest prezentacj

mierci Banka oraz

ucieczki jego syna. Scena 4. to opis uczty u króla, w czasie której Makbetowi ukazuje si

duch Banka (nikt inny go nie

widzi). Sceny 5. i 6. zawieraj

w skrócie opis pocz

tków panowania Makbeta.

W akcie IV ukazane s

w skrócie napi

tnowane terrorem rz

dy Makbeta. W scenie 1. Makbet kolejny raz odwiedza

Czarownice i uzyskuje od nich nowe przepowiednie dotycz

ce swojej przyszło

ci. Konsekwencj

tego jest zamordowanie

rodziny Makduf (scena 2) oraz zbieranie si

opozycjonistów w Anglii, gromadzenie wojsk przeciw tyranowi (scena 3)

(mi

dzy aktem IV a V jest kilka dni, mo

e tygodni, przerwy).

Akt ostatni znowu stanowi zwart

cało

ść

i ukazane zostaj

ostateczne konsekwencje zbrodni popełnionych przez par

bohaterów: obł

d Lady Makbet (scena l), atak wojsk Malkolma na Dunzynan i przygotowania Makbeta do wojny (sceny 2-4),

zbli

anie si

lasu birnamskiego i

mier

królowej (scena 5), opis krwawych zmaga

(sceny 6-7),

mier

Makbeta z r

Makdufa (scena 8) oraz obj

cie tronu przez Malkolma (scena 9).

•MAKBET JAKO DRAMAT SZEKSPIROWSKIO Szekspirze mówi si

jako o wielkim reformatorze teatru i buntowniku

przeciw klasycznym zasadom dramatycznym. Pami

nale

y, i

w XVI i XVII wieku w Europie wi

kszo

ść

autorów

trzymała si

reguł sformułowanych przez Arystotelesa w Poetyce. Inaczej Szekspir, który szczególn

sław

zdobył

zwłaszcza w dobie romantyzmu, kiedy uznano,

e jego twórczo

ść

zapocz

tkowała de facto nowoczesny teatr

europejski. Szekspir w swoich dramatach stworzył własn

, na wskro

oryginaln

odmian

gatunku, do której

odwoływała si

cała rzesza autorów w nast

pnych epokach historyczno-literackich. Od nazwiska autora Makbeta

przyj

to uprawiany przez niego gatunek literacki okre

mianem dramatu szekspirowskiego. Najbardziej typowymi

cechami dramatu szekspirowskiego s

te, które

wiadcz

o zerwaniu z wszystkimi "kanonicznymi" zasadami klasycznego

dramatu antycznego.1. Zerwanie z antyczn

zasad

trzech jedno

ci (czasu, miejsca i akcji), uwa

za kanon dramatu

klasycznego. W antyku akcja dramatu musiała zamkn

ąć

maksymalnie w 24 godzinach (cho

przewa

nie trwała mniej

cej od

witu do zmierzchu), wszystkie przedstawione w utworze zdarzenia rozgrywały si

w jednym miejscu, a ponadto

akcja była jednow

tkowa. W Szekspirowskim Makbecie dzieje si

zupełnie inaczej: akcj

poszczególnych aktów

oddziela czasem kilka tygodni lub nawet lat (na przykład niezbyt precyzyjnie okre

lona przerwa mi

dzy aktem II a

III, okre

lana przez niektórych badaczy a

na siedemna

cie lat, przez innych "zaledwie" na kilka tygodni). Oprócz

tego wydarzenia rozgrywaj

w wielu miejscach (na przykład na 'szkockich wrzosowiskach, w komnatach kilku

szkockich zamków, w parku przed zamkiem, na polach walki). O zerwaniu z klasyczn

zasad

jedno

ci akcji

wiadcz

pojawiaj

ce si

w tek

cie epizody nie maj

ce bezpo

redniego wpływu na rozwój akcji (np. "relacje"

Czarownic o ich złych uczynkach albo monolog Od

wiernego).2. Brak chóru, którego zadaniem w dramacie

antycznym było komentowanie przebiegu akcji, obja

nianie poczyna

bohaterów i pomaganie widzowi we wła

ciwej

interpretacji utworu. Konsekwencj

rezygnowania przez Szekspira z chóru jest wieloznaczno

ść

poszczególnych bohaterów,

którzy zaistniałe wydarzenia komentuj

w swoich, nierzadko stosunkowo długich, monologach. Tym samym autor nie

narzuca czytelnikowi interpretacji utworu przez czynnik obiektywny, jakim jest chór, daj

c mu woln

wyci

ganiu wniosków z przebiegu akcji. Brak chóru oznacza wreszcie zdynamizowanie przebiegu wydarze

.3.

Zerwanie z zasad

. decorum (stosowno

ci), która w dramacie antycznym nakazywała, by tragedia pisana była stylem

wysokim, komedia za

rednim lub niskim. Szekspir wprowadza do słownictwa bohaterów wyrazy potoczne nierzadko

wulgarne (doskonałym przykładem jest rozmowa Od

wiernego z Makdufem o konsekwencjach nadmiernego spo

ycia

alkoholu).
Kolejnym nast

pstwem funkcjonowania w antyku zasady decorum było nieukazywanie na scenie

mierci bohaterów. U

Szekspira

mier

bohaterów ukazana jest wprost, na oczach publiczno

ci (w ten "jawny" sposób ginie Banko, synek

Makdufa, Młody Siward czy wreszcie sam Makbet). Takie epatowanie okrucie

stwem mo

na uzna

za cech

teatru

bieta

skiego, zaspokajaj

cego gusty równie

mało wybrednej cz

ęś

ci widzów, płac

cych jednak za bilety i

wymagaj

cych stosownych do swoich oczekiwa

wra

.4. Zerwanie z zasad

. jedno

ci estetyk, która nakładała na

autora dramatu wymóg utrzymania całego utworu w jednej konwencji. Nie wolno było, w obr

bie danego utworu, przeplata

scen tragicznych z komicznymi, gdy

mogło to doprowadzi

do zakłócenia percepcji sztuki. Wymóg jednej estetyki

uzasadniany był w przypadku tragedii konieczno

wywołania u widzów uczu

lito

ci i trwogi, prowadz

cych do wstrz

uczuciowego, oczyszczenia tzw. katharsis. Tragizm wynikał z upadku szlachetnego bohatera, który znalazł si

w sytuacji

wymagaj

cej wyboru mi

dzy jednym a drugim katastrofalnym zako

czeniem, a którego poczynania budziły u odbiorców

utworu lito

ść

i trwog

. Celu wywołania wstrz

su uczuciowego nie maj

sztuki Szekspira, w których sceny tragiczne

przeplataj

ze scenami komicznymi, o czym

wiadczy najlepiej wspomniany ju

epizod z Od

wiernym,

zawieraj

cy mało powa

ne wypowiedzi na temat zgubnych skutków nadu

ywania alkoholu.

5. Sceny zbiorowe, czyli wprowadzenie na scen

tłumu. O ile dramat antyczny dopuszczał jednoczesn

obecno

ść

scenie tylko trzech aktorów prowadz

cych rozmow

(w wyj

tkowych okoliczno

ciach na scenie mogła si

pojawia

czwarta

osoba, tzw. posta

niema, a wi

c nie zabieraj

ca głosu), o tyle w dramatach Szekspira mamy nierzadko do czynienia ze

scenami zbiorowymi. Przykładem takiej sytuacji s

sceny batalistyczne (bitewne) oraz ostatnia scena, w której Malkolm

zostaje obwołany nowym królem Szkocji.6. Wprowadzenie na scen

postaci o niejasnym statusie ontologicznym (w

zasadzie mo

na nazwa

je postaciami fantastycznymi, nierealnymi), czyli "nie wiadomo sk

d" (z za

wiatów? z

pogranicza dwóch

wiatów?). S

to wszelkiego rodzaju czarownice, wied

my, duchy, zjawy i upiory.

wiadczy to o

złamaniu kolejnej antycznej zasady, polegaj

cej na ukazywaniu

wiata przedstawionego utworu w jednej tylko,

realistycznej konwencji. Wynikała ona z naczelnej dla antyku kategorii estetycznej, jak

była mimesis (odzwierciedlanie,

czyli obrazowanie rzeczywisto

ci przez dzieło sztuki - utwór literacki, rze

malowidło). Konsekwencj

pojawienia si

w tragediach Szekspira ró

nych zjaw i czarownic jest inna od tradycyjnej (psychologicznej lub społecznej) motywacja

post

powania bohaterów.

W przypadku Makbeta mo

emy mówi

o tak zwanej motywacji metafizycznej, bowiem prezentowane losy tego bohatera

maj

tak

e pozarozumowe, fantastyczne uzasadnienie (przepowiednie Czarownic, widmo no

a, duch Banka albo zjawy

niemowl

t i pochód królów - potomków Banka). O ile wi

c w tragedii antycznej o losach bohaterów decydowali bogowie i

przeznaczenie, skazuj

ce ich na zgub

, sam za

bohater wybierał tylko sposób i form

zagłady (im szlachetniejsz

, tym

godniejsz

podziwu i bardziej budz

lito

ść

i trwog

), o tyle u Szekspira kara za zbrodnie jest wynikiem

wiadomych, cho

rozmaicie uzasadnionych, wyborów bohaterów. Nie ulega w

tpliwo

ci,

e obecno

ść

wied

m i przywidzenia Makbeta

czyni

z krwawej historii rz

dów tego tyrana prawdziwe arcydzieło literackie oraz doskonale umotywowane

psychologicznie studium zbrodni.
7. Pogł

bienie psychologicznych wizerunków bohaterów. Bohaterowie tragedii antycznych byli silnie stypizowani, je

eli

w ich działaniu nast

pował jaki

przełom, stanowił on

cisłe nast

pstwo reguły kompozycyjnej. Tymczasem u Szekspira

bohaterami s

ludzie wewn

trznie skomplikowani, motywowani ró

nymi czynnikami, a przez to wymykaj

cy si

jednoznacznej ocenie. Tak wła

nie dzieje si

w przypadku bohatera tytułowego, Makbeta, który znajduje si

w stanie

wewn

trznego rozdarcia mi

dzy

Ŝą

władzy a obawami wynikaj

cymi ze

wiadomo

ci, i

jedyn

drog

zdobycia korony

jest popełnienie zbrodni. Podobnie Lady Makbet, która popycha m

ęŜ

a do zbrodni, zdaje si

osob

siln

psychicznie, ale

w pewnym momencie nie wytrzymuje napi

cia, załamuje si

i popada w obł

d.8. Budowa. Akcja w dramacie antycznym

skonstruowana była według jasno okre

lonego schematu:

- prolog,
- zawi

zanie akcji,

- punkt kulminacyjny - rozwi

zanie - zako

czenie utworu.

Analiza Makbeta wskazuje na bardziej skomplikowan

budow

, któr

charakteryzuje przede wszystkim wielo

ść

tków oraz wielo

ść

konfliktów w obr

bie utworu, zaskakuj

ce zwroty w akcji, kilka punktów kulminacyjnych, po których nast

puje spadek napi

cia i jego ponowny wzrost,

wreszcie sceny wstrzymuj

ce bieg zdarze

(tak zwana retardacja, czyli opó

nianie).

Interpretacja „Makbeta”

„Makbet” – studium zbrodni

Portret psychologiczny Makbeta

Studium psychiki kobiecej – Lady Makbet

KREW i KORONA – dwa wa

ne motywy w „Makbecie”

•„Makbet” – czyli ksi

ąŜ

ka dla psychologa, studium zbrodni

Oczywi

cie rzecz

łatw

jest dowie

ść

słuszno

ci powy

szego wyra

enia. Dla nas istotne jest jednak to, jak ta

zbrodnia została popełniona, w jakich warunkach i przez kogo. Dlatego zajmiemy si

dwoma głównymi postaciami –

Makbetem i Lady Makbet.
•Portret psychologiczny Makbeta

Poniewa

to Pa

stwo musz

odczytywa

sens utworu – proponuj

zabaw

w prawda/fałsz. Polega ona na tym,

potwierdzaj

stwo moje zdania lub im zaprzeczaj

, ale odpowied

jest wiarygodna tylko wtedy – gdy argumentem

dzie fragment – cytat z utworu. Zaczynajmy:

1.Makbet nie był człowiekiem zbyt ambitnym.
2.Przed popełnieniem zbrodni toczy si

w nim wewn

trzna walka dobra ze złem, w której pocz

tkowo zwyci

ęŜ

a honor

rycerski.
3.

ona Makbeta nie ma wpływu na

adne kroki podejmowane przez Makbeta,

adne zbrodnie.

4.Makbet – idealista, który

yje w

wiecie morderstw (sam je popełnia), ale jednocze

nie marzy o rzeczywisto

ci bez

przemocy.
5.Po zabiciu króla Makbet od razu wie,

e zrobił to, co powinien, nie

ałuje swego post

pku.

6.Nast

puje w nim przemiana w zbrodniarza (notorycznego) wraz z morderstwem Blanka.

7.Makbet jest osob

pewn

siebie, nie boi si

niczego ani nikogo. Zachowuje do ko

ca spokój.

8. Bohater po wysłuchaniu przepowiedni (drugiej) czarownic popada w stan paranoi – jest nieczuły dla otaczaj

cego go

wiata,

ony, a zarazem dostrzega mechanizm zbrodni, w jaki wpadł.

9.Makbet to posta

tragiczna, poniewa

wkraczaj

c w

wiat zbrodni liczył na to, i

uda mu si

ten mechanizm zatrzyma

10. Makbet nie popełnił samobójstwa, poniewa

chciał by

konsekwentnym do ko

ca, nie mógł si

podda

, poniewa

byłoby to przyznaniem si

do bł

du.

Na odpowiedzi czekam z niecierpliwo

•Studium psychiki kobiecej

Kolej na analiz

post

pków Lady Makbet.

Prosz

zebra

argumenty w postaci cytatów z lektury, które potwierdz

lub zaprzecza poni

szym twierdzeniom (czyli ci

dalszy zabawy w prawd

/ fałsz ).

1.Nie wpływa i nie manipuluje ambicjami m

ęŜ

2.Waha si

, ma w

tpliwo

ci moralne przed popełnieniem przez m

ęŜ

a pierwszej zbrodni.

3.Okrutna, bezduszna, bezwzgl

dna (patrz cho

by na fragment - scen

, w której ukazuje si

duch Banka)

4.Obł

d jest u niej wyrazem pod

wiadomego przyznania si

do zbrodni (motyw mycia r

k), wykroczyła przeciwko swej

naturze kobiecej odrzucaj

c kobieco

ść

, wra

liwo

ść

i czuło

ść

Powodzenia w wertowaniu lektury! Mo

na oczywi

cie doda

własne spostrze

enia i je udokumentowa

•MOTYW KRWI I KORONY W MAKBECIE

W tragedii tej zauwa

amy specyficzny mechanizm zbrodni powi

zany z

Ŝą

władzy. Prosz

zatem jako

ciekawostk

i rozwini

cie interpretacji utworu przeczyta

fragment o dwóch wa

nych motywach – koronie i krwi. S

one

swoi

cie powi

zane.

w pisanych przed rokiem 1606 kronikach historycznych oraz tragediach (mi

dzy innymi Ryszard III, Henryk IV i

Hamlet) Szekspir dawał wyraz swym przekonaniom na temat historii. Dzieje 'były według autora Króla Leara przesuwaniem
si

po scenie

wiata kolejnych postaci władców oraz podwładnych. Symbolem władzy jest korona i wła

ciwie nie ma

innego sposobu na jej zdobycie, jak przelanie czyjej

krwi. St

d w dramatach Szekspira tak wielu bohaterów posuwa

do zbrodni. Istot

tak rozumianej historii nie jest linearny bieg czasu, lecz cykliczny - historia toczy si

tu kołem i wci

ąŜ

wraca do tego samego punktu: zabicie władcy jest sposobem zdobycia tronu, wkracza si

w ten sposób na drog

znaczon

zdrad

okrucie

stwem, skrytobójstwem. W ko

cu kat sam staje si

ofiar

zostaje zabity i kolejny władca wst

puje na t

sam

drog

. Wynikiem takiej historiozofii (filozofii dziejów) jest uczynienie przez Szekspira naczelnymi motywami kolejnych

utworów, w tym tak

e Makbeta, krwi (symbolu zbrodni, królobójstwa) oraz korony (symbolu władzy).

Zbrodnia jest gwałtem uczynionym naturze i jej prawom, z czego zdaje sobie spraw

Makbet, mówi

c: "Na

całym teraz półobszarze

wiata/ Natura staje si

martwa i straszne/ Marzenia szarpi

; snu cich

; zasłon

" . W

wiecie

istnieje jednak równowaga - ka

dy krwawy czyn obróci si

w ko

cu przeciw grzesznikowi. Pozostaje tylko kwestia

ceny, kosztów, jakie zapłac

wszyscy wpl

tani w machin

mierci ludzie.

Gdy po wielu wewn

trznych rozterkach Makbet decyduje si

na zabicie króla, jest jednocze

nie przekonany,

e na

jednym morderstwie uda mu si

poprzesta

. Nie bierze jednak pod uwag

e zabijaj

c Dunkana uruchomił o wiele

pot

ęŜ

niejsz

od siebie samego machin

mierci. Królobójstwo wpl

tuje go w nieko

cy si

ła

cuch kolejnych

morderstw, jakie musi teraz popełnia

, aby prawda o pierwszej zbrodni nie ujrzała

wiatła dziennego. Najpierw zgin

ąć

musz

stra

nicy Dunkana, którzy mogliby zacz

ąć

tłumaczy

z zaniedbania swych obowi

zków pilnowania króla Szkocji i

tym samym skierowa

podejrzenia na prawdziwego zabójc

. Po nich przychodzi kolej na Banka, przyjaciela Makbeta, który

miał to nieszcz

ęś

cie,

e był

wiadkiem przepowiedni Czarownic. Banko zaczyna podejrzewa

e za koron

Makbeta kryj

jakie

nieczyste sztuczki i tym samym podpisuje na siebie wyrok. Jego los jest przes

dzony, tym bardziej,

e zgodnie ze

słowami wied

m ma w dziejach wyznaczon

rol

tego, który zapocz

tkuje dynasti

nast

pców na tronie Szkocji. Znowu

ludzka krew zostaje przelana.

dy Makbeta to czasy straszliwego tenoru. Władca-tyran otacza si

szpiegami i konfidentami,

aden z

obywateli nie mo

e by

pewny swoich dni. W

ród wielu niewymienionych z imienia ofiar Makbeta s

te najbardziej

bezbronne – kobiety i dzieci.
Jest w

ród nich Lady Makduf,

ona szkockiego dostojnika, który zbiegł do Anglii, by tam szuka

pomocy w pozbyciu si

tyrana. Razem z Lady Makduf ginie jej synek, a wła

ciwie dzieci (w utworze opisana jest scena

mierci jednego dziecka, ale

przebywaj

cemu w Anglii Makdufowi donosz

mierci jego dzieci).

Zbrodnia musi jednak zosta

ukarana. W ko

cu wybuchnie pochłaniaj

ca nowe ofiary wojna, machina

mierci toczy

dzie do momentu, a

królobójca nie zostanie zabity. Ostatnie chwile Makbeta ukazuj

, jak

daleko posun

ł si

rozpad osobowo

ci mordercy:"

ycie jest tylko przechodnim półcieniem,

dznym aktorem, który swoj

, rol

Przez par

godzin wygrawszy na scenie

W nico

ść

przepada - powie

, idioty

Gło

wrzaskliw

" a nic nie znacz

mier

nie ominie tak

e Lady Makbet, współwinnej wszystkich

zbrodni. Ta bezwzgl

dna i okrutna kobieta popadnie w obł

d i w stanie obł

kania zako

czy swoje

ycie, gdy

, jak

stwierdzi obserwuj

cy j

Lekarz: "Czyny przeciwne naturze / Rodz

, przeciwny naturze niepokój”.

na równie

samodzielnie prze

ledzi

motyw snu i sztyletu w tragedii, ale to ju

zadanie dla hobbistów i tych,

którym „Makbet” zawrócił nieco w głowie. Mam nadziej

e takich w

ród Pa

stwa nie zabraknie.