Tech_hodowca_koni_321[01].O1.02

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Recenzenci:
dr inŜ. Tadeusz Bąkowski
mgr inŜ. Tadeusz Bzowski

Opracowanie redakcyjne:

mgr inŜ. Maria Majewska

Konsultacja:

mgr Rafał Rzepkowski

Poradnik stanowi obudowę dydaktyczn

programu jednostki modułowej 321[01].O1.02,

„Charakteryzowanie maszyn rolniczych”, zawartego w modułowym programie nauczania dla
zawodu technik hodowca koni.

Wydawca

Instytut Technologii Eksploatacji – Państwowy Instytut Badawczy, Radom 2007

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

SPIS TREŚCI

1. Wprowadzenie

2. Wymagania wstępne

3. Cele kształcenia

4. Materiał nauczania

4.1. Materiałoznawstwo, maszynoznawstwo, podstawy rysunku technicznego

4.1.1. Materiał nauczania

4.1.2. Pytania sprawdzające

4.1.3. Ćwiczenia

4.1.4. Sprawdzian postępów

4.2. Maszyny rolnicze, zasady eksploatacji, agregatowanie

4.2.1. Materiał nauczania

4.2.2. Pytania sprawdzające

4.2.3. Ćwiczenia

4.2.4. Sprawdzian postępów

4.3. Paliwa i smary, silniki spalinowe, instalacje i silniki elektryczne

4.3.1. Materiał nauczania

4.3.2. Pytania sprawdzające

4.3.3. Ćwiczenia

4.3.4. Sprawdzian postępów

4.4. Ochrona metali przed korozją

4.4.1. Materiał nauczania

4.4.2. Pytania sprawdzające

4.4.3. Ćwiczenia

4.4.4. Sprawdzian postępów

5. Sprawdzian osiągnięć

6. Literatura

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

1. WPROWADZENIE

Poradnik ten będzie Ci pomocny w kształtowaniu umiejętności charakteryzowania

maszyn rolniczych.

W poradniku zamieszczono:

−

wymagania wstępne – wykaz umiejętności, jakie powinieneś posiadać aby bez problemów
korzystać z poradnika,

−

cele kształcenia – wykaz umiejętności jakie ukształtujesz podczas pracy z poradnikiem,

−

materiał nauczania – wiadomości teoretyczne niezbędne do osiągnięcia załoŜonych celów
kształcenia i opanowania umiejętności zawartych w jednostce modułowej,

−

zestaw pytań, abyś sprawdził czy juŜ opanowałeś określone treści,

−

wiczenia, które pomogą Ci zweryfikować wiadomości teoretyczne oraz ukształtować

umiejętności praktyczne,

−

sprawdzian postępów,

−

sprawdzian osiągnięć, przykładowy zestaw zadań; zaliczenie testu potwierdzi opanowanie
programu jednostki modułowej,

−

wykaz literatury.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Schemat układu jednostek modułowych

321[01].O1

Podstawy techniki

321.[01].O1

Stosowanie przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy, sanitarno-

weterynaryjnych, ochrony przeciw poŜarowej oraz ochrony

rodowiska i zwierząt

321[01].O1.02

Charakteryzowanie maszyn rolniczych

321[01].O1.03

Zastosowanie maszyn do prac rolniczych

321[01].O1.04

Stosowanie przepisów ruchu drogowego

321[01].O1.05

Stosowanie technik kierowania ciągnikiem rolniczym

i wykonywanie czynności kontrolno-obsługowych

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

2. WYMAGANIA WSTĘPNE

Przed przystąpieniem do realizacji jednostki modułowej powinieneś umieć:

−

interpretować zjawiska fizyczne,

−

interpretować zjawiska chemiczne,

−

posługiwać się podstawowym zestawem kreślarskim,

−

stosować podstawowe wiadomości z metalurgii,

−

charakteryzować ogólnie proces destylacji ropy naftowej,

−

wykorzystywać wiedzę o reakcjach utleniania metali,

−

wyjaśniać zjawisko powstawania prądu elektrycznego,

−

łączyć wiadomości teoretyczne z praktyką,

−

korzystać z róŜnych źródeł informacji,

−

współpracować w grupie.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

3. CELE KSZTAŁCENIA

W wyniku realizacji programu jednostki modułowej powinieneś umieć:

−

rozróŜnić podstawowe materiały stosowane w technice rolniczej i określić ich właściwości,

−

rozróŜnić maszyny i urządzenia stosowane w rolnictwie,

−

rozróŜnić podstawowe części maszyn,

−

posłuŜyć się rysunkiem technicznym i budowlanym,

−

wykonać proste rysunki techniczne,

−

określić sposoby zabezpieczenia połączeń sprzętu rolniczego przed rozłączeniem,

−

określić sposoby zabezpieczenia wałów, łoŜysk i przekładni,

−

określić sposoby ograniczania siły tarcia na pracę ciągników i maszyn rolniczych,

−

określić właściwości, zastosowanie, zasady uŜytkowania oraz składowania smarów i paliw,

−

zabezpieczyć metale przed korozją,

−

określić zasady działania mechanizmów napędowych, jezdnych i hamulców ciągników
rolniczych,

−

określić zasady uŜytkowania instalacji elektrycznych i silników elektrycznych w gospodarstwie
rolnym,

−

określić zasady eksploatacji maszyn i urządzeń rolnych,

−

określić zasady agregatowania maszyn,

−

określić zasady bezpieczeństwa i higieny pracy oraz ochrony przeciwpoŜarowej stosowane
podczas uŜytkowania sprzętu rolniczego.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4. MATERIAŁ NAUCZANIA

4.1. Materiałoznawstwo, maszynoznawstwo, podstawy rysunku

technicznego

4.1.1. Materiał nauczania

W technice rolniczej uŜywane są bardzo róŜne materiały. Ich podziału moŜna dokonać

biorąc pod uwagę stan skupienia ciał. Będą to:

−

materiały w postaci ciał stałych,

−

materiały w postaci płynów,

−

materiały w postaci gazów.
Najbardziej rozpowszechnione i najczęściej stosowane będą ciała stałe a wśród nich

metale  Ŝelazne,  które  charakteryzują  się  duŜą  zdolnością  do  przewodzenia  ciepła,
rozszerzalnością  cieplną,  przewodnością  elektryczną  odpowiednimi  właściwościami
magnetycznymi  i mechanicznymi.  Bardzo  duŜe  znaczenie  ma  tu  twardość,  odporność  na
rozciąganie,  odporność  na  ściskanie  oraz  wytrzymałość  zmęczeniowa.  Właściwości
technologiczne  metali  to  głównie:  skrawalność,  lejność  metali  (staliwo),  plastyczność
(zdolność do kucia, walcowania), spawalność i ścieralność.

W praktyce metale występują w stałym stanie skupienia i jako związki z innymi, np.: stal

to stop Ŝelaza z węglem o zawartości węgla od 0,05 do 2%.

W zaleŜności od potrzeb stale występują w bardzo róŜnych kształtach i przyjmują bardzo

róŜne zastosowanie. Stal w zaleŜności od jej rodzaju znalazła powszechne zastosowanie do
budowy konstrukcji, budowy maszyn, produkcji narzędzi i róŜnego rodzaju półproduktów.
Stal jest powszechnym materiałem stosowanym w technice rolniczej.

Główne cechy charakteryzujące stal to:

−

dobra przewodność elektryczna,

−

dobra przewodność cieplna,

−

duŜa zdolność plastyczna (kucie, walcowanie),

−

dobra odporność na zmęczenie materiałowe,

−

dobra twardość,

−

bardzo duŜe właściwości technologiczne.
Innym waŜnym materiałem Ŝelaznym stosowanym w technice rolniczej jest Ŝeliwo.

eliwo jest to stop Ŝelaza z węglem o zawartości węgla od 2 do 4,5%. śeliwo posiada

podobne właściwości jak i stal z tym, Ŝe:

−

jest kruche (posiada małą zdolność plastyczną),

−

daje się dobrze odlewać (jest stosowane do odlewów korpusów maszyn),

−

ma mniejszą zdolność technologiczną niŜ stal,

−

posiada zdolność do tłumienia drgań.
Metale nieŜelazne i ich stopy to przede wszystkim:

−

miedź i jej stopy,

−

aluminium i jego stopy,

−

inne metale nieŜelazne i stopy łoŜyskowe.

Miedź  i  jej  stopy  to głównie mosiądze (stopy miedzi i cynku o zawartości miedzi do 80%).
Mosiądze o róŜnej zawartości cynku w technice rolniczej wykorzystywane są do wytwarzania
blach,  rur,  drutów,  śrub,  węŜownic,  chłodnic,  itp.  Innymi  stopami  miedzi  z  cyną  są  brązy.
W technice  rolniczej  brązy  o  zawartości  powyŜej  13%  cyny  uŜywane  są  do  odlewania
panewek, armatur, itp.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Aluminium – metal o barwie srebrno-białej odporny na korozję atmosferyczną, działanie
chemiczne kwasów, jest kowalny, ciągliwy i daje się odlewać. W technice rolniczej występuje
jako „duraluminium” – stop aluminium, miedzi i magnezu, uzyskuje dobre właściwości
wytrzymałościowe.

Inne metale nieŜelazne to głównie:

−

cynk i jego stopy – w technice rolniczej głównie odlewy części maszyn, armatur, łoŜysk
ś

lizgowych panewek,

−

ołów – w technice rolniczej spotyka się go w płytach akumulatorowych,

−

chrom – jako dodatek do stopów stali nierdzewnych, które to znajdują szerokie zastosowanie
w przemyśle spoŜywczym,

−

inne metale nieŜelazne rzadziej stosowane w technice rolniczej to wanad, wolfram, mangan,
molibden, kobalt.

Stopy  łoŜyskowe  mają  dobrą  wytrzymałość  na  ściskanie  oraz  mały  współczynnik  tarcia,
dobrą przewodność cieplną, zdolność dostosowywania się do powierzchni wału, odporność na
kwasy  znajdujące  się  w  smarach  oraz  właściwości  mechaniczne  pozwalające  na  pracę
w podwyŜszonych  temperaturach  łoŜyska.  Są  to  głównie:  stopy  cynowe,  stopy  ołowiowo-
cynowe,  stopy  bezcynowe  na  osnowie  ołowiowej.  Oprócz  wymienionych  stopów
łoŜyskowych  stosuje  się  jeszcze  brązy  cynowe  i  brązy  ołowiowe,  głównie  do  wylewania
panewek łoŜysk. Są to stopy trudno topliwe.

Głównymi materiałami występującymi w technice rolniczej w postaci stałej są materiały

metalowe Ŝelazne i nieŜelazne, wszystkie inne to materiały pomocnicze, czyli:

−

skóra,

−

guma,

−

tworzywa sztuczne,

−

drewno,

−

szkło,

−

materiały izolacyjne.
Skórę stosuje się przede wszystkim do produkcji pasów, troków, uszczelek. DuŜe

znaczenie ma w przemyśle rymarsko-galanteryjnym. Gotowa skóra zawiera 25% tłuszczu,
jest miękka, odznacza się duŜą wytrzymałością na rozciąganie i nie przepuszcza wody.

Technik hodowca koni powinien znać właściwości skóry, dlatego, Ŝe cała uprząŜ konia

uprząŜ szorowa i chomątowa, uzd jeździeckich i inne elementy są z niej wykonane.

Koń jako szlachetne i delikatne zwierzę powinien być wyposaŜony we właściwą uprząŜ

w zaleŜności od jego (jej) przeznaczenia: jeździectwo, hipoterapia, agroturystyka konna,
konie pracujące pociągowo, rekreacja konna, itp.

Guma znajduje zastosowanie do produkcji opon, dętek, rur, węŜy, pasów, itp. Guma jest

elastyczna, nie przewodzi prądu, jest wodoszczelna.

Tworzywa sztuczne bardzo szeroki wachlarz zastosowań od śrub, nakrętek, po rury,

złączki, izolatory itp.

Drewno w technice rolniczej wykorzystywane jest głównie jako materiał konstrukcyjny.

Po ulepszeniu drewna uzyskuje się lignofol i lignostal oraz róŜnego rodzaju sklejki. Lignofol
stosuje się w budowie maszyn rolniczych do wytwarzania targańców, niektórych
korbowodów, itp.

Szkło znalazło zastosowanie do produkcji szyb samochodów i ciągników rolniczych,

luster, izolatorów, itp.

Głównymi materiałami izolacyjnymi stosowanymi w technice rolniczej są: tworzywa

sztuczne, papier, tworzywa naturalne, włókna sztuczne, guma oraz wyroby z porcelany
i szkła.

Materiały występujące w postaci płynnej to:

−

woda konsumpcyjna,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

−

woda technologiczna i kotłowa,

−

ciekłe paliwa pędne,

−

ciekłe środki smarne – oleje.
Do wód konsumpcyjnych zalicza się wody źródlane, studzienne i wodociągowe. Woda

konsumpcyjna musi mieć odpowiedni smak oraz unormowaną zawartość soli mineralnych,
tlenu i CO

. Woda do picia tak dla człowieka jak i dla zwierząt, a szczególnie dla koni, musi

być  klarowna,  przezroczysta,  bez  nieprzyjemnego  zapachu  i  smaku.  Najlepszą  wodę
dostarczają potoki górskie, których woda zawiera duŜo tlenu, wskutek czego usunięte zostają
substancje  organiczne.  Technik  hodowca  koni  powinien  uŜywać  odpowiedniej  wody  do
pojenia  i  mycia  koni,  w  szczególności  zaś  do  pojenia  karmiących  klaczy  czy  mycia,  do
odpajania źrebiąt.

Woda technologiczna – jej właściwości są bardzo zróŜnicowane w zaleŜności od jej

przeznaczenia, natomiast woda kotłowa słuŜy do zasilania kotłów parowych.

Ciekłe paliwa pędne będą opisane w rozdziale 4.3.1. poświęconym paliwom i smarom.

Ciekłe  środki  smarne  to głównie oleje pochodzące z przerobu i destylacji ropy naftowej, jak
teŜ  oleje  pochodzenia  roślinnego,  bądź  tłuszcze  pochodzenia  zwierzęcego  rozgrzane  do
temperatury  topnienia.  Ich  głównym  zadaniem  jest  zmniejszenie  siły  tarcia  występującej
w róŜnych maszynach rolniczych.

Materiały gazowe najczęściej stosowane w technice rolniczej to:

−

powietrze,

−

tlen,

−

acetylen.
Powietrze jest mieszaniną gazów mającą zastosowanie do napełniania opon, dętek,

przedmuchiwania mechanizmów, napełniania poduszek amortyzacyjnych, itp.

Tlen jest gazem technicznym, łącznie z acetylenem ma zastosowanie w spawalnictwie

gazowym bądź gazowo-elektrycznym.

Technika rolnicza praktycznie na co dzień operuje róŜnymi rodzajami rysunku

technicznego.  Zgodnie  z  Polską  Normą,  rysunkiem  nazywamy  przedstawienie  przedmiotów
w określonej  podziałce,  wykonane  z  zastosowaniem  określonych  przyborów,  natomiast
szkicem  nazywamy  przedstawienie  przedmiotu  z  zachowaniem  proporcji,  będące  zwykle
podstawą do wykonania rysunku.

W praktyce najczęściej spotykamy się z następującymi rodzajami rysunków:

1) rysunek rzutowy – rysunek przedstawiający przedmiot w rzutach prostokątnych na

płaszczyzny wzajemnie prostopadłe,

2) rysunek aksonometryczny – przestrzenne przedstawienie przedmiotu w rzucie

aksonometrycznym,

3) rysunek wykonawczy – rysunek zawierający wszystkie dane potrzebne do wykonania

części maszyny,

4)  rysunek surówki – rysunek przedmiotu w stanie surowym (odlewu, odkuwki),
5)  rysunek złoŜeniowy – rysunek złoŜenia wszystkich zespołów i części wyrobu,
6)  rysunek  montaŜowy  –  rysunek  podobny  do  rysunku  złoŜeniowego,  ale  zawierający  dane

potrzebne do montaŜu zespołu lub wyrobu,

7) schemat – przedstawienie w sposób uproszczony zasady działania lub budowy

mechanizmu, maszyny lub urządzenia.

8) rysunek instalacyjny – rysunek przedstawiający rozmieszczenie elementów instalacji

i sposób ich łączenia,

9) rysunek fundamentowy – rysunek przedstawiający fundament oraz sposób zamocowania

na nim maszyny lub urządzenia,

10) rysunek zabiegowy – rysunek zawierający dane potrzebne do wykonania jednego zabiegu

technologicznego,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

11) rysunek operacyjny – rysunek zawierający dane potrzebne do wykonania operacji

technologicznej.

Podstawowe elementy rysunku technicznego
Formaty rysunków, czyli wymiary arkusza, na którym wykonuje się rysunki, są
znormalizowane. Podstawowym formatem arkusza rysunkowego jest A4 o wymiarach
210 x 297 mm. Arkusze A3, A2, A1, A0 powstają przez podwojenie dłuŜszego boku arkusza
wyjściowego, jak to przedstawia poniŜszy rysunek.

Rys. 1. Tworzenie formatów arkuszy [opracowanie własne]

Tabliczki rysunkowe istnieją w róŜnych odmianach róŜniących się wielkością, kształtem oraz
ilością informacji. Według Polskich Norm rozróŜnia się trzy rodzaje tabliczek rysunkowych:
podstawowe, zmniejszone oraz uproszczone. Najczęściej stosowane są tabliczki podstawowe
zawierające najwięcej informacji.. Rysunek 2 przedstawia tabliczkę podstawową.

210

841

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rys. 2. Tabliczka rysunkowa [2, s. 29]

Pismo techniczne jest znormalizowane. Zgodnie z normą stosuje się dwa rodzaje pisma:

proste oraz pochyłe. Do opisywania rysunków technicznych stosuje się głównie pismo
pochyłe zwykłe.

Rodzaje linii rysunkowych

Do wykonania rysunków technicznych stosuje się trzy grubości linii: bardzo grube, grube

oraz  cienkie.  Linie  grube  słuŜą  do  rysowania  widocznych  połączeń  klejonych,  zgrzewanych
oraz  jako  linie  wykresowe.  Linie  grube  słuŜą  do  rysowania  widocznych  krawędzi
przedmiotów  i  wyraźnych  zarysów  przedmiotów  w  widokach  i  przekrojach.  Linie  cienkie
słuŜą  do  rysowania  linii  wymiarowych,  pomocniczych  linii  wymiarowych,  kreskowania
przekrojów,  zarysów  rdzeni  gwintów  oraz  linii  den  wrębów  kół  zębatych  ślimaków  itp.
Ponadto  rozróŜnia  się  linie  ciągłe,  kreskowe,  punktowe,  dwupunktowe,  faliste  oraz
zygzakowate i linie wielopunktowe.

Podziałka rysunkowa jest to stosunek wymiarów przedmiotu na rysunku do jego

wymiarów rzeczywistych.

W rysunku technicznym stosowanym w technice rolniczej stosowane są najczęściej

podziałki: naturalna, tzn. zachowująca wymiary zgodne z wymiarami rzeczywistymi oraz
zmniejszająca, np.: 1:2, 1:5 oraz powiększająca 2:1.

Rysunek wykonawczy jest to taki rysunek na podstawie, którego moŜna wykonać daną

część  maszynową.  Części  wyrobu  są  na  nim  dokładnie  przedstawione,  zawierają
wystarczającą  ilość  rzutów,  przekrojów  i  kładów  umoŜliwiających  jednoznaczne  określenie
jego  kształtów  oraz  jednoznaczne  zwymiarowanie.  Ponadto  rysunek  wykonawczy  powinien
zawierać,  jeŜeli  takowe  są  potrzebne  tolerancje  kształtu  i  połoŜenia  oraz  oznaczenia
dopuszczalnej chropowatości powierzchni. W razie potrzeby podawane na nim są wymagania
dotyczące  obróbki  cieplnej  i  wykańczającej.  W  rysunku  wykonawczym  stosuje  się

180

Konstruował

Rysował

Sprawdził

Kontrola Norm

Zatwierdził

Nazwa przedsiębiorstwa

Nr rysunku

Podziałka

Materiał

Nazwa przedmiotu

CięŜar

Zastępuje rys. nr

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

jednoznaczne przedstawienia kształtu części, dokonując myślowego rzutu prostokątnego na
trzy wzajemnie prostopadłe płaszczyzny, które to przedstawia rysunek 3.

Rys. 3. Rzutowanie prostokątne [opracowanie własne]

Podczas rzutowania naleŜy pamiętać, aby liczba rzutów była ograniczona do niezbędnego

minimum koniecznego do całkowitego zwymiarowania danej części.

Rzut główny powinien przedstawiać daną część w połoŜeniu takim jak ma ona znajdować

się

rzeczywistości

lub

połoŜeniu

uwidaczniającym

najwięcej

jej

cech

charakterystycznych. Rzutami przedmiotów mogą być widoki określające zewnętrzne kształty
jak i przekroje pokazujące budowę wewnętrzną przedmiotów wydrąŜonych. RozróŜnia się
przekroje proste przecięte jedną płaszczyzną jak i przekroje złoŜone powstające przez
przecięcie więcej niŜ jedną płaszczyzną.

Przedmioty symetryczne przedstawia się najczęściej w półwidoku – półprzekroju, a

drobne szczegóły w widokach i przekrojach cząstkowych.

Rys. 4. Półwidok, półprzekrój rzutu głównego [2, s. 32]

Rysunek złoŜeniowy moŜe dotyczyć całego wyrobu, jednego z zespołów lub jednego

z podzespołów. Stosuje się go w celu przedstawienia sposobu złoŜenia wyrobu, zespołu lub
podzespołu, składającego się z wielu części. Na rysunku tym poszczególne części oznacza się

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

kolejnymi numerami, przy czym części największe otrzymują numery najniŜsze, następnie są
numerowane części wykonane specjalnie, a na końcu znormalizowane. Informacje dotyczące
tych części umieszcza się w wykazie części stanowiącym przedłuŜenie tabliczki podstawowej.
W wykazie tym podaje się nazwę części, numer rysunku, lub numer normy w przypadku, gdy
część jest znormalizowana. Ponadto podaje się rodzaj materiału oraz liczbę sztuk
jednakowych części, które potrzebne są do zmontowania całego wyrobu.

Gdy rysunek złoŜeniowy przedstawia wyrób w przekroju, to przekroje części wzajemnie

się  stykających  kreskuje  się  w  kierunku  wzajemnie  prostopadłym.  Na  rysunkach
złoŜeniowych  najczęściej  nie  podaje  się  wymiarów  z  wyjątkiem  wymiarów  gabarytowych.
Rysunek  montaŜowy  jest  pewną  odmianą  rysunku  złoŜeniowego  gdzie  podaje  się  pewne
informacje i wymiary niezbędne do wykonania prawidłowego montaŜu.

Rysunek budowlany przedstawia całość budowli z jej projektem oraz technologią

wykonania. Najogólniej rzecz ujmując, gdy trzymasz rysunek budowlany w ręku i czytasz go
to masz ogólną wizję jak ma wyglądać budowla, z jakich materiałów ma być wykonana, jakie
ma  spełniać  wymogi  prawa  budowlanego.  Ponadto  najprostszy  rysunek  budowlany  musi
przedstawiać  usytuowanie  budowli  w  odniesieniu  do  stron  świata.  Przedstawia  elewację
północną,  południową,  wschodnią  i  zachodnią.  Ponadto  musi  przedstawiać  rzut  pionowy
fundamentów  z  rozmieszczeniem  pomieszczeń  oraz  kolejnych  kondygnacji.  Rysunki
budowlane w całości tworzą plan, projekt, z pełnymi schematami wszystkich instalacji, jakie
przewiduje projektant w danej budowli.

Mechanizm moŜna przedstawić jako zespół ciał sztywnych, ruchomo ze sobą

połączonych.  KaŜde  z  ciał  wchodzących  w  skład  mechanizmu  to  jego  ogniwo.  Mechanizmy
są urządzeniami przeznaczonymi do przenoszenia ściśle określonego ruchu. W zdecydowanej
większości  głównym  zadaniem  mechanizmów  jest  przekształcenie  jednego  rodzaju  ruchu
w inny.  Rozpatrując  działanie  mechanizmów  spotykamy  dwa  zasadnicze  rodzaje  ruchów  –
prostoliniowy  i  obrotowy.  W  maszynach  rolniczych  najczęściej  spotykany  mechanizm  to
czworobok przegubowy, zwany teŜ równoległobokiem przegubowym i mechanizm korbowy.
Maszyna  jest  to  środek  techniczny  wytwarzający  lub  przetwarzający  energię  mechaniczną.
Maszyny słuŜące do wytwarzania energii noszą nazwę silników. Maszyny pobierające energię
mechaniczną (od silnika) w celu wykonania określonej pracy noszą nazwę maszyn roboczych,
wśród  których  moŜna  wyróŜnić  kilka  grup,  np.:  obrabiarki,  maszyny  budowlane,  drogowe,
rolnicze, itp.

Maszyna jest to środek techniczny wytwarzający lub przetwarzający energię

mechaniczną.  Maszyny  słuŜące  do  wytwarzania  energii  noszą  nazwę  silników.  Maszyny
pobierające  energię  mechaniczną  (od  silnika)  w  celu  wykonania  określonej  pracy  noszą
nazwę  maszyn  roboczych,  wśród  których  moŜna  wyróŜnić  kilka  grup,  np.:  obrabiarki,
maszyny budowlane, drogowe, rolnicze, itp.

Maszyna rolnicza jest to środek techniczny z czynnie działającymi częściami roboczymi

otrzymującymi napęd od źródła energii (silnika lub ciągnika) – przeznaczony do
wykonywania prac w rolniczych procesach produkcyjnych.

Narzędzie jest to środek techniczny stanowiący bezpośrednią część roboczą maszyny

(narzędzie  maszynowe)  lub  ułatwiający,  a  nawet  umoŜliwiający  człowiekowi  wykonanie
pracy  ręcznej  (narzędzie  ręczne)  np.:  grabie,  widły,  siekiera,  pilnik,  gwintownik,  itp.
Narzędzie  rolnicze  jest  środkiem  technicznym  składającym  się  głównie  z  bezpośrednich
części  roboczych  wykonujących pracę pod wpływem napędu lub siły pociągowej, np.: pługi,
brony, kultywatory, itp.

Maszynami zaś są siewniki do nasion, rozsiewacze do nawozów, młocarnie,

snopowiązałki,  kopaczki  do  ziemniaków,  itp.  Zespół  źródeł  energetycznych  i  maszyn  lub
narzędzi  zestawiony  do  wykonania  określonego  zadania  roboczego  nazywa  się  agregatem
maszynowym,  np.:  agregat  uprawowo-siewny  lub  agregat  omłotowy.  Natomiast

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

wieloczynnościowa  maszyna  robocza  złoŜona  z  maszyn  lub  mechanizmów  prostych  lub
złoŜonych,  bądź  teŜ  narzędzi  prostych  lub  złoŜonych  przeznaczona  do  wykonywania
w sposób  ciągły  kilku  lub  kilkunastu  operacji  w  określonym  procesie  technologicznym
nazywa  się  kombajnem.  Kombajn  moŜe  być  maszyną  stacyjną  przeznaczoną  do  prac
umiejscowionych, np.: w toku produkcji zwierzęcej bądź teŜ mobilną – przeznaczoną do prac
polowych. Kombajny mobilne moŜna podzielić na bezsilnikowe, silnikowe i samobieŜne.

Kombajn bezsilnikowy otrzymuje napęd od wału odbioru mocy ciągnika, natomiast

kombajn silnikowy – otrzymuje podczas pracy napęd od zamontowanego na nim silnika
stacyjnego. Kombajn samobieŜny jest wyposaŜony w mechanizm jazdy w silnik, który
dostarcza energii do napędu mechanizmu jezdnego i elementów roboczych kombajnu.

W technice rolniczej spotykamy takŜe aparaty oraz przyrządy. Aparaty to urządzenia

techniczne  słuŜące  do  określonych  celów  w  wyniku,  których  zachodzą  pewne  zjawiska
fizyczne  lub  chemiczne,  ale  nie  słuŜą  do  wytwarzania  ani  przetwarzania  energii
mechanicznej.  W  technice  rolniczej  spotykamy  teŜ  wiele  przyrządów,  będą  to:  przyrządy
pomiarowe, pomocnicze, robocze, itp.
Urządzenia  techniczne  stosowane  w  technice  rolniczej  są  to  środki  techniczne,  bierne  np.:
zbiorniki,  zasobniki,  zsypy,  rurociągi,  itp.  Maszyny  i  narzędzia  w  technice  rolniczej
klasyfikowane są według kryterium produkcyjnego oraz technologicznego.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rys. 5. Podział maszyn i narzędzi rolniczych [opracowanie własne]

Poszczególne maszyny, urządzenia, narzędzia i aparaty będą opisane w jednostce

modułowej 321[01].O1.03 „Zastosowanie maszyn do prac rolniczych”.

Maszyny i narzędzia
w produkcji
roślinnej

Maszyny i narzędzia
rolnicze

Maszyny
i narzędzia
w produkcji
zwierzęcej

maszyny i narzędzia
do uprawy roli

maszyny do
nawoŜenia

maszyny do siewu
i sadzenia

maszyny i aparaty
do ochrony roślin

maszyny do zbioru
zbóŜ

maszyny do zbioru
siana i zielonek

maszyny do zbioru
roślin okopowych

rodki

transportowe

maszyny
i urządzenia do
zaopatrzenia
gospodarstw
w wodę

maszyny
i urządzenia do
przygotowywania
i zadawania pasz

maszyny
i urządzenia do
pozyskiwania
i obróbki wstępnej
mleka

urządzenia do
usuwania odchodów
zwierzęcych z obór

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.1.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  Jakie wyróŜnia się materiały przyjmując za kryterium stan ich skupienia?
2.  Jakie właściwości mają metale Ŝelazne?
3.  Jakie właściwości technologiczne posiada stal?
4.  Jakie właściwości technologiczne posiada Ŝeliwo?
5.  Czym charakteryzują się stopy miedzi?
6.  Gdzie znajdują zastosowanie stopy miedzi?
7.  Gdzie znajduje zastosowanie stal?
8.  Gdzie znajduje zastosowanie Ŝeliwo?
9.  Gdzie znajdują zastosowanie inne metale nieŜelazne i stopy łoŜyskowe?
10. Jakie materiały pomocnicze są stosowane w technice rolniczej?
11. Czym charakteryzują się skóra i guma?
12. Czym charakteryzują się drewno i tworzywa sztuczne?
13. Gdzie znajduje zastosowanie szkło i tworzywa sztuczne?
14. Jakie znaczenie ma woda w hodowli koni?
15. Czy woda technologiczna moŜe być uŜyta dla koni?
16. Jakie płynne paliwa pędne mają zastosowanie w technice rolniczej?
17. Jakie są ciekłe środki smarne?
18. Czy spręŜone powietrze moŜna uŜyć jako materiał technologiczny?
19. Jakie są rodzaje rysunków?
20. Jakie wymiary ma arkusz podstawowy?
21. Czym charakteryzuje się tabliczka rysunkowa?
22. Czym charakteryzuje się pismo techniczne?
23. Jakie są rodzaje linii rysunkowych?
24. Jak powstaje rysunek w rzutach prostokątnych oraz wykonawczy?
25. Jak powstaje rysunek złoŜeniowy?

4.1.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Rozpoznaj materiały konstrukcyjne, które stosowane są w technice rolniczej.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) obejrzeć plansze poglądowe, półprzekroje, przekroje przedstawiające moŜliwości zastosowania

materiałów w budowie maszyn rolniczych,

2)  określić wymagania stawiane materiałom z uwzględnieniem warunków ich pracy,
3)  rozpoznać otrzymane od nauczyciela próbki materiałów,
4)  określić ich właściwości oraz moŜliwości ich zastosowania,
5)  zaprezentować wyniki ćwiczenia.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

–  plansze dotyczące rodzajów materiałów (próbki),
–  półprzekroje części maszyn,
–  literatura z rozdziału 6 poradnika dla ucznia.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Ćwiczenie 2

Odczytaj rysunek techniczny.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  określić rodzaje rysunków technicznych,
2)  odczytać z tabliczki nazwę rysunku,
3)  określić zastosowanie części przedstawionej na rysunku,
4)  przedstawić wyniki ćwiczenia.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

rysunki techniczne (róŜne rodzaje),

−

plansze poglądowe, gabloty obrazujące proces technologiczny,

−

rzeczywiste modele lub mechanizmy, które zostały przedstawione na rysunku,

−

literatura z rozdziału 6 poradnika dla ucznia.

Ćwiczenie 3

Wykonaj rysunek techniczny (wykonawczy) sworznia.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  określić sposób wykonywania rysunków technicznych wykonawczych,
2)  przeanalizować proces technologiczny powstawania sworznia na podstawie tablicy poglądowej,
3)  wykonać rysunek wykonawczy podanego sworznia,
4)  porównać swój rysunek z rysunkiem wzorcowym,
5)  sporządzić notatkę z wykonanej pracy.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

proces technologiczny powstawania sworznia − tablica poglądowa,

−

model sworznia,

−

przybory kreślarskie,

−

rysunek wzorcowy sworznia,

−

literatura z rozdziału 6 poradnika dla czunia.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.1.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) rozpoznać elementy stalowe w silniku spalinowym?

2) rozpoznać elementy Ŝeliwne w silniku spalinowym?

3) rozróŜnić stal od Ŝeliwa?

4) wymienić i rozróŜnić rodzaje stali?

5) rozróŜnić stopy miedzi od stopów aluminium?

6) zastosować wodę konsumpcyjną i wodę technologiczną?

7) zastosować spręŜone powietrze?

8) wymienić rodzaje rysunków technicznych?

9) odczytać rysunki techniczne i budowlane?

10) rozróŜnić rysunki techniczne?

11) wykonać prosty rysunek techniczny?

12) podać definicję maszyny rolniczej?

13) podać definicję urządzenia rolniczego?

14) podać definicję agregatu?

15) podać definicję kombajnu i scharakteryzować go?

16) wskazać zastosowanie układu korbowego w maszynach rolniczych?

17) wskazać zastosowanie równoległoboku przegubowego w maszynach

rolniczych?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.2. Maszyny rolnicze, zasady eksploatacji, agregatownie

4.2.1. Materiał nauczania

W technice rolniczej najwaŜniejsze są normy działu oznaczonego literą M – maszyny,

urządzenia i narzędzia oraz działu oznaczonego literą R – rolnictwo i leśnictwo.

Uniwersalne części maszyn moŜna podzielić na dwie grupy:

1) części maszyn słuŜące do łączenia róŜnych elementów,
2) części maszyn do przekazywania napędu.

Grupy te nazywa się często połączeniami i napędami, w kaŜdej z grup głównych moŜna

wyróŜnić liczne podgrupy i rodzaje części maszyn (rys. 6).

Rys. 6. Schematyczne zestawienie waŜniejszych grup części maszyn [opracowanie własne]

Części maszyn

połączenia

napędy

rozłączne

nierozłączne

zgrzewane

lutowane

spawane

kołkowe

rurowe

spręŜyste

sworzniowe

wielowypustowe

wpustowe

klinowe

gwintowe

wciskowe

nitowe

osadzone na

gorąco

klejone

hamulce

przekładnie

sprzęgła

łoŜyska

wały i osie

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Połączenia rozłączne to takie, które moŜna rozłączyć ponownie bez uszkodzenia

elementów  łączonych  i  łączących,  czyli  połączenia:  gwintowe,  klinowe,  wpustowe,
wielowypustowe oraz kołkowe, spręŜyste i rurowe. W połączeniach gwintowych podstawową
rolę  odgrywa  gwint.  Teoretycznie  gwint  jest  to  równia  pochyła  nawinięta  na  walec.
RozróŜniamy  gwinty  nacięte  zewnętrznie,  które  stanowią  śruby  oraz  gwinty  nacięte
wewnętrznie, które stanowią nakrętki.

Połączenia klinowe, wpustowe, wielowypustowe i sworzniowe

W zaleŜności od rodzaju połączenia, elementem łączącym moŜe być klin, wpust, sworzeń

bądź  teŜ  odpowiednio  ukształtowana  powierzchnia  łączących  części  tworząca  wielowypust.
Połączenia  wielowypustowe  są  stosowane  obecnie  bardzo  często  w  maszynach  rolniczych.
Połączenie takie polega na wsunięciu czopa wielowypustowego do otworu wielorowkowego,
wykonanego  w  piaście  innego  elementu.  Najczęściej  stosuje  się  wypusty  równoległe,  bądź
ewolwentowe – to znaczy wg krzywej odwijającej się. Typowym powszechnym połączeniem
wielowypustowym jest końcówka wału odbioru mocy ciągnika, na którą to nasuwa się otwór
wielorowkowy  wału  przegubowo-teleskopowego.  Połączenia  sworzniowe  polegają  na
przetknięciu  obydwu  łączonych  części  okrągłym  sworzniem.  Typowym  połączeniem
sworzniowym  w  maszynach  rolniczych  jest  połączenie  ciągnika  z  maszyną  rolniczą
zawieszoną  za  pomocą  trójpunktowego  układu  zawieszenia  na  podnośniku  hydraulicznym,
tegoŜ ciągnika.

Połączenia kołkowe stosowane są zarówno jako połączenia przenoszące moment

obrotowy  jak  i  połączenia  ustalające.  Najczęściej  stosuje  się  kołki  ustalające,  których  celem
jest  ustalenie  połoŜenia  wzajemnie  łączonych  części  z  zachowaniem  odpowiedniej  klasy
dokładności.  Zazwyczaj  są  to  połączenia  dokładne.  Jako  główne  rodzaje  rozróŜnia  się  kołki
cylindryczne  i  stoŜkowe.  Połączenia  nierozłączne  są  to  takie,  w  których  części  łączące  lub
łączone ulegają uszkodzeniu w wypadku rozłączenia. Są to połączenia: spawane, zgrzewane,
nitowe,  lutowane,  klejone.  W  maszynach  rolniczych  spawanie  stosuje  się  głównie  do
wykonywania róŜnych rodzajów ram, konstrukcji nośnych, konstrukcji szkieletowych, itp.
Szczególne  znaczenie  odgrywają  połączenia  spawane  w  doraźnej  naprawie  róŜnych
elementów  maszyn  rolniczych.  Spawanie  polega  na  stopieniu  brzegów  łączonych  części
z dodaniem  lub  bez  dodania  spoiwa.  Przy  spawaniu  nie  stosuje  się  docisku  części.
RozróŜniamy  spawanie  elektryczne  oraz  spawanie  gazowe.  Przy  wykonywaniu  napraw
maszyn rolniczych najpowszechniej stosuje się spawanie elektryczne, rzadko gazowe. Spoina
jest  elementem  łączącym  w  połączeniach  spawanych.  RozróŜnia  się  spoiny  czołowe,
pachwinowe, wypukłe, wklęsłe.

Stal przeznaczona do spawania musi odznaczać się niską zawartością węgla wynoszącą

0,15–0,25% i nie więcej niŜ 0,3%. Innym połączeniem wykonanym na gorąco są połączenia
zgrzewane. Zgrzewanie polega na nagrzewaniu obu łączonych części do stanu ciastowatości
(plastyczności) i w momencie uzyskania takiego stanu wzajemnym ich dociśnięciu.

Połączenie nitowe polega na tym, Ŝe łączone części nakłada się na siebie, wierci się otwór

przelotowy  w  złoŜeniu  wkłada  się  nit  lub  nity,  które  zamyka  się  przez  podparcie  łba  nitu
wspornikiem  i  uformowanie  zakuwki,  zakuwnikiem.  Zamykanie  nitów  odbywa  się  z reguły
na  gorąco,  na  zimno  zamykane  są  tylko  nity  o  średnicy  poniŜej  10  mm.  Połączenia  nitowe
wykonywane  są  najczęściej  w  postaci  szwów  jednego  lub  kilku  szeregów  nitów.  RozróŜnia
się  połączenia  zakładkowe,  nakładkowe  jednostronne,  nakładkowe  dwustronne.  Połączenia
wciskowe moŜna podzielić na wtłaczane i skurczowe. W obu przypadkach w celu uzyskania
niezbędnych  nacisków  wykorzystuje  się  odkształcenia  łączonych  ze  sobą  części.  Połączenia
wtłaczane  uzyskuje  się  przez  wykonanie  z  nadmiarem  części  zewnętrznej  i  wtłoczenie  siłą
jednej  części  w  drugą.  Połączenia  skurczowe  uzyskuje  się  przez  podgrzanie  części
zewnętrznej  lub  schłodzenie  części  wewnętrznej,  wykorzystując  w  tym  przypadku

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

odkształcenie  termiczne  do  wprowadzenia  jednej  części  w  drugą  i  uzyskania  trwałego
połączenia  po  wyrównaniu  temperatur.  Połączenia  wciskowe  zalicza  się zwykle do połączeń
nierozłącznych;  połączenia  typu  wtłaczanego  moŜna  rozłączyć  poprzez  uŜycie  odpowiednio
duŜej siły. Połączenia typu skurczowego są całkowicie nierozłączne.
Wały  są  elementami  maszyn  osadzonymi  w  łoŜyskach  i  słuŜą  do  przenoszenia  momentów
skręcających,  czasem  do  przenoszenia  momentów  zginających  oraz  sił  ściskających
i rozciągających. Głównym zadaniem osi jest przenoszenie momentów zginających.
Osie  dzieli  się  na  stałe  lub  ruchome  w  zaleŜności  od  tego,  czy  element  wirujący,  którego
połoŜenie  ustalają,  obraca  się  względem  osi,  czy  obraca  się  wraz  z  osią  względem  ramy.
W skład  osi  i  wałów  wchodzą:  czopy,  odcinki  swobodne  oraz  osadzenia  i  kołnierze,
stanowiące jedną całość lub na stałe z nim związane.
ŁoŜyska  są  elementami  maszyn  słuŜącymi  do  podtrzymywania  osadzonych  w  nim  wałów
i osi oraz ustalającymi ich połoŜenie względem nieruchomej podstawy. ŁoŜyska dzieli się na
dwie  podstawowe  grupy,  a  mianowicie:  ślizgowe  i  toczne.  ŁoŜyska  ślizgowe  to  takie,
w których powierzchnia czopa wału lub osi ślizga się po powierzchni obejmującej go, zwanej
panwią. RozróŜnia się trzy rodzaje łoŜysk w zaleŜności od kierunku przenoszenia obciąŜenia
są to łoŜyska poprzeczne, poprzeczno-wzdłuŜne oraz wzdłuŜne. Odpowiednie ukształtowanie
czopa i panwi daje minimalizację siły tarcia oraz zastosowanie odpowiedniego smaru. Tarcie
ś

lizgowe, które występuje w łoŜyskowaniu ślizgowym dzieli się na suche (minimum smaru),

półpłynne,  gdy  tylko  szczyty  nierówności  materiału  stykają  się  ze  sobą,  wgłębienia
wypełnione  są  smarem  oraz  tarcie  płynne,  podczas  którego  następuje  całkowite  oddzielenie
powierzchni  trących  od  siebie  warstwy  smaru  (oleju).  W  maszynach  rolniczych  łoŜyska
ś

lizgowe nie znalazły szerszego zastosowania ze względu na małe prędkości obrotowe,

zwartość konstrukcji tych maszyn oraz charakter obciąŜeń preferujących zastosowanie łoŜysk
tocznych.
ŁoŜyska  toczne  w  odróŜnieniu  od  ślizgowych  to  takie,  w  których  zachodzi  tarcie  toczne.
Uzyskanie  tego  tarcia  stało  się  moŜliwe  dzięki  wprowadzeniu  dodatkowego  elementu
tocznego  między  powierzchnią  czopa,  a  powierzchnią  „panwi”  łoŜyska  tocznego  zwanej
gniazdem.  ŁoŜysko  toczne  składa  się  z  dwóch  pierścieni  (zewnętrznego  i  wewnętrznego)
z bieŜniami  zewnętrzną  i  wewnętrzną,  koszyczka  dla  elementów  tocznych.  Do  elementów
tocznych  naleŜą:  kulki,  wałeczki  walcowe  krótkie,  wałeczki  walcowe  długie,  wałeczki
igiełkowe,  wałeczki  stoŜkowe,  wałeczki  baryłkowe  symetryczne  i baryłkowe  asymetryczne.
ŁoŜyska  toczne  w  zaleŜności  od  kierunku  przenoszonego  obciąŜenia  dzieli  się  na  trzy
podstawowe grupy: poprzeczne, skośne i wzdłuŜne.
Sprzęgła  są  urządzeniami  do  łączenia  ze  sobą  dwóch  współpracujących  wałów  w  celu
przenoszenia  mocy.  Podstawowym  zadaniem  sprzęgieł  jest  przenoszenie  momentu
obrotowego  oraz  prędkości  kątowej  bez  zmiany  jej  kierunku  z  wału  czynnego
„napędzającego” na wał bierny „napędzany” przez ich wzajemne łączenie.

Sprzęgła mechaniczne dzieli się na trzy klasy:

−

nierozłączne (sztywne, podatne oraz samonastawne), w których człony czynny i bierny są
połączone trwale, a włączenie ich jest moŜliwe tylko w czasie demontaŜu maszyny,

−

sterowane (przełączalne, synchroniczne lub asynchroniczne) mające moŜliwość złączenia
i rozłączenia członów składowych w czasie pracy maszyny przez jej obsługę,

−

samoczynne (odśrodkowe, jednokierunkowe oraz bezpieczeństwa) gdzie złączenie oraz
rozłączenie odbywa się wskutek zmian parametrów pracy.

Przekładnie  są  częściami  maszyn  słuŜącymi  do  przekazywania  energii  od  elementu
napędzającego  czynnego  do  elementu  napędzającego biernego. Towarzyszy temu najczęściej
jednoczesna  zmiana  prędkości  oraz  odpowiadająca  jej  zmiana  momentów  lub  sił.
W zaleŜności  od  sposobu  przenoszenia  energii  wyróŜnia  się  przekładnie  mechaniczne,
hydrauliczne,  pneumatyczne  i  elektryczne.  Przekładnie  w  zaleŜności  od  tego,  czy  ruch

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

obrotowy  koła  napędzającego  jest  przenoszony  bezpośrednio  na  koła  czy  pośrednio  za
pomocą np.: ciągu (pasa, łańcucha) dzieli się na bezpośrednie i pośrednie. Przekładnie zębate
są  przekładniami  bezpośrednimi.  Przekładnie  pasowe,  łańcuchowe  są  przekładniami
pośrednimi.  W  zaleŜności  od  wzajemnego  kątowego  połoŜenia  osi  wałów  czynnego
i biernego, przekładnie dzieli się na równoległe, kątowe i wichrowate.

Mechanizm hamowania słuŜy do zmniejszenia prędkości i zatrzymania pojazdu lub części

będącej  w  ruchu.  Hamulce  słuŜą  teŜ  do  unieruchomienia  pojazdu  podczas  postoju.
Najogólniej  rzecz  ujmując  podczas  hamowania  dąŜy  się  do  maksymalizacji  siły  tarcia
w sposób  najbardziej  efektywny  i  najbezpieczniejszy  w  jej  wykorzystaniu.  W  technice
rolniczej najpowszechniej stosuje się hamulce cierne. W zaleŜności od konstrukcji elementów
ciernych  rozróŜnia  się  hamulce:  taśmowe,  szczękowe,  tarczowe.  W  zaleŜności  od  sposobu
przenoszenia  sił  z  pedału  hamulca  na  element  cierny  rozróŜnia  się  hamulce  mechaniczne,
hydrauliczne i pneumatyczne.

Eksploatacja maszyn rolniczych polega na uŜytkowaniu tych maszyn do ściśle

określonych celów i w konkretnych warunkach pracy maszyny.

W systemie eksploatacji rozróŜnia się przynajmniej dwa podsystemy, tj. podsystem

uŜytkowania maszyn rolniczych i podsystem odnowy maszyn rolniczych. KaŜdy z tych
podsystemów będzie posiadał swojego nadzorcę, w praktyce jest to kierownik gospodarstwa,
a w małych gospodarstwach indywidualnych wszystkie te funkcje pełni zwykle właściciel.

Pierwszą i podstawową zasadą eksploatacji maszyn jest dobór maszyn do określonych

procesów produkcyjnych oraz na ogólne potrzeby całych gospodarstw, czyli zapewnienie
terminowego i niezawodnego zrealizowania wszystkich prac, przy zaangaŜowaniu minimum
ś

rodków technicznych i nakładów finansowych. Innymi słowy jest to kryterium ekonomiczne,

które  warunkuje  dalsze  funkcjonowanie  gospodarstwa  bądź  jego  upadłość  lub  bankructwo.
KaŜda  maszyna  zbędna  lub  niewykorzystana  prawidłowo  stanowi  w  gospodarstwie
obciąŜenie  ekonomiczne  z powodu  zamroŜenia  środków  finansowych.  Przy  doborze  maszyn
oprócz kryterium ekonomicznego naleŜy równieŜ brać pod uwagę rozkład obciąŜenia prac w
ciągu  roku  i określić  terminy  spiętrzeń  prac.  Planując  zestaw  maszyn  w  gospodarstwie
musimy kierować się tym, w jakim stopniu chcemy zmechanizować dany odcinek prac. Inny
zestaw  maszyn  zastosujemy  do  kompleksowej  modernizacji  prac,  podczas  której  wszystkie
czynności  będą  zmechanizowane,  a  inny  do  mechanizacji  wycinkowej,  w  której  z  reguły
najcięŜsze prace są zmechanizowane, a lekkie wykonywane są ręcznie.

Drugą zasadą eksploatacji jest tzw. zasada energetyczna, która oznacza, Ŝe źródło energii

(moc  ciągnika,  silnika  elektrycznego)  dla  maszyny  musi  być  tak  dobrane,  aby  moŜna  było
właściwie  wykonać  pracę,  nie przeciąŜając przy tym ciągnika, ale maksymalnie wykorzystać
jego  osiągi.  Przyjmuje  się,  Ŝe  najkorzystniejsze  warunki  pracy  agregatu  (techniczno-
ekonomiczne)  występują  wtedy,  gdy  obciąŜenie  silnika  wynosi  80–90%  jego  mocy
nominalnej.  Energetyczne  warunki  pracy  w znaczącym  stopniu  uzaleŜnione  są  od warunków
agrotechnicznych,  a  w  szczególności  od  rodzaju  obrabianej  gleby,  jej  wilgotności,  stanu
podłoŜa oraz zbieranej masy ziemiopłodów.

Kolejną zasadą dotyczącą eksploatacji maszyn jest zapewnienie odpowiedniej siły uciągu

dla danego narzędzia, maszyny, agregatu. Opory, jakie stawia narzędzie lub maszyna podczas
pracy  nie  powinny  powodować  występowania  nadmiernego  poślizgu  kół  napędowych
ciągnika,  a  siły  działające  na  ciągnik  muszą  zapewnić  jego  równowagę  i  stabilność  ruchu
podczas  pracy.  W  pracach  uprawowych  dopuszczalną  wartość  poślizgu  przyjmuje  się  około
15%, dla innych agregatów poślizg powinien wynosić 5–10%. Równowagę podłuŜną ciągnika
zapewnia  obciąŜenie  jego  przednich  kół  siłą  nie  mniejszą  niŜ  0,2  G  (gdzie  G  oznacza
całkowity cięŜar własny ciągnika). CięŜar ciągnika ma wpływ na prawidłową pracę agregatu.
Eksploatator  moŜe  go  regulować  przez  załoŜenie  bądź  zdjęcie  obciąŜników  przewidzianych
fabrycznie  dla  danego  typu  ciągnika.  W  praktyce  moŜliwości  zostawiania  agregatu  są

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

ograniczone rodzajem maszyn i ciągników, którymi dysponuje gospodarstwo. Dotyczy to
zwłaszcza małych gospodarstw indywidualnych.

Najogólniej rzecz ujmując właściciel gospodarstwa, aby móc funkcjonować na rynku

powinien stosować się do zasad eksploatacyjnych sprzętu rolniczego:

−

musi wiedzieć jakie maszyny ma mieć w gospodarstwie, aby je maksymalnie
wykorzystać, a jakimi ma mieć robione usługi,

−

musi wiedzieć, gdzie ma stosować mechanizację kompleksową, a gdzie wycinkową,

−

odpowiednio zapewnić właściwe źródło energii do odpowiedniego zestawu maszyn
(ciągnik odpowiedniej mocy),

−

musi mieć osiągi techniczne (energetyczne) ciągnika rolniczego, jego siłę uciągu,
moŜliwości regulacji, rozstawu kół jezdnych itp.

−

znać i utrzymywać równowagę i sterowność ciągnika szczególnie przy pracach na
zboczach (rejony górzyste),

−

powinien umieć korzystać z literatury w celu sporządzenia bilansu energetycznego
ciągnika,

−

powinien znać sposoby ruchu agregatów (zagonowy i figurowy) oraz umieć prawidłowo
wykonywać nawroty,

−

umieć sporządzić bilans czasu pracy jeŜeli zajdzie taka potrzeba,

−

dbać o bezpieczeństwo pracy i znać zasady ergonomii w budowie maszyn i ciągników
rolniczych.

Zasady bezpiecznej pracy ciągnikami i maszynami rolniczymi
1) NaleŜy znać działanie danej maszyny i urządzenia.
2) Dbać o prawidłowość zamocowań, połączeń, osłon i upewnić się o zabezpieczeniu

połączenia ciągnika z maszyną roboczą (wyeliminować przypadkowe rozłączenie).

3) NaleŜy bezwzględnie sprawdzić, czy w zasięgu działania maszyny nie przebywają ludzie

lub występują zbędne przedmioty.

4) Wykonywanie regulacji oraz usuwanie drobnych usterek winno odbywać się przy

wyłączonym silniku i z zachowaniem norm bezpieczeństwa.

5) Nie wolno jeździć na ciągnikach siedząc na błotniku lub stojąc na zaczepie.
6) Nie wolno przebywać między ciągnikiem a maszyną ani w czasie ruchu agregatu, ani

podczas postoju, jeŜeli silnik nie został wyłączony.

7) Po kaŜdym zatrzymaniu ciągnika obsługujący powinien przed zejściem z siedziska

wyłączyć wał odbioru mocy.

8) Części wirujące takie jak: koła pasowe, pasy, łańcuchy, koła zębate przeguby powinny

być osłonięte w sposób zapewniający bezpieczną ich obsługę.

9) Wszelkiego rodzaju smarowanie, czyszczenie i czynności związane z regulacją winny być

wykonywane tylko przy wyłączonym napędzie i zatrzymaniu maszyny przez wyłączenie
silnika w ciągniku.

10) Podczas prac uprawo-siewnych, a w szczególności orki na stoku (na pochyłościach)

zawracać tak, aby nie doprowadzić do przewrócenia ciągnika na bok.

11) NaleŜy stosować wszelkie środki ostroŜności w kaŜdej z wykonywanych prac sprzętem,

naleŜy być wypoczętym; właściwie i logicznie myśleć w trakcie wykonywania pracy.
Podstawowym zespołem branym pod uwagę w eksploatacji maszyn jest agregat

maszynowy. Przez pojęcie to rozumie się zespół złoŜony z energetycznego źródła
napędowego i narzędzia lub maszyny roboczej. We współczesnym rolnictwie źródłem napędu
maszyn i narzędzi jest ciągnik. Takie agregaty nazywamy agregatami ciągnikowymi.

W zaleŜności od przeznaczenia narzędzie lub maszyny, z którą połączony jest ciągnik,

rozróŜnia się agregaty: uprawowe, do nawoŜenia, siewne, uprawowo-siewne, do ochrony
i pielęgnacji roślin oraz do zbioru ziemiopłodów.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

W zaleŜności od sposobu wykonywania pracy agregaty ciągnikowe dzieli się na proste,

złoŜone jednoczynnościowe, złoŜone wieloczynnościowe.
Agregat  prosty  tworzy  ciągnik  pracujący  z  jednym  narzędziem  z  pługiem,  kultywatorem,
glebogryzarką, itp.
Agregatem  złoŜonym  jednoczynnościowym  jest  ciągnik  połączony  z  kilkoma  narzędziami
lub  maszynami  wykonującymi  tę  samą  czynność,  np.:  ciągnik  plus  dwa  pługi  połączone
hydraulicznie  lub  ciągnik  plus  dwa  kultywatory  połączone  hydraulicznie,  lub  za  pomocą
specjalnego sprzęgu.
Agregatem  złoŜonym  wieloczynnościowym  jest  ciągnik  rolniczy  pracujący  z  zestawem
złoŜonym  z  kilku  narzędzi  lub  maszyn  wykonujących  róŜną  czynność  agrotechniczną,  np.:
ciągnik zagregatowany z zestawem złoŜonym z kultywatora i siewnika zboŜowego lub brony
rotacyjnej,

siewnika

kombinowanego

(nawozowo-zboŜowego),

opryskiwacza

itp.

W zaleŜności  od  sposobu  połączenia  narzędzi  i  maszyn  z  ciągnikiem  rozróŜnia  się  agregaty:
przyczepiane, półzawieszane, zawieszane, nabudowane.
Agregaty przyczepiane powstają w wyniku połączenia narzędzi lub maszyn z ciągnikiem za
pośrednictwem  zaczepu  umieszczonego  na  stałej  wysokości  niezmiennej,  podczas  pracy
i transportu. W agregatach przyczepianych podczas pracy i transportu cięŜar przenoszony jest
całkowicie przez ich własny układ jazdy i nie obciąŜa ciągnika.
Agregaty  półzawieszane  są  połączone  z  ciągnikiem  za  pośrednictwem  układu  zawieszenia
i podnośnika hydraulicznego. Podnośnik hydrauliczny jest wykorzystywany do przestawienia
maszyny lub narzędzia z połoŜenia transportowego w robocze i odwrotnie. W wyniku takiego
połączenia część cięŜaru przenoszona jest przez układ jezdny maszyny a część obciąŜa tylną
oś ciągnika. Typowym przykładem takiego agregatu moŜe być ciągnik połączony z przyczepą
jednoosiową,  pługiem  półzawieszanym,  koparką  elewatorową,  kombajnem  ziemniaczanym
półzawieszanym, itp.
W  agregatach  zawieszanych  narzędzia  i  maszyny  są  połączone  z  podnośnikiem
hydraulicznym  ciągnika  poprzez  trójpunktowy  układ  zawieszenia.  Hydrauliczny  układ
sterowania podnośnikiem ciągnika umoŜliwia regulowanie ustawieniem narzędzia i maszyny
podczas  pracy.  W  czasie  pracy  narzędzia  działa  na  ciągnik  poziomo  skierowana  siłą  uciągu
oraz siły pionowe pochodzące od cięŜaru narzędzia i obciąŜeń roboczych.
Ten  sposób  agregatowania  maszyn  i  narzędzi  jest  najszerzej  stosowany  w  rolnictwie.
Przykładem  takich  agregatów  są:  ciągnik  połączony  z  pługiem  zawieszanym,  kultywatorem
zawieszanym, siewnikiem, opryskiwaczem, itp.
Narzędzia  i  maszyny  nabudowane  mają  układ  nośny  na  sztywno  związany  z  ciągnikiem.
Zmianę  połoŜenia  zespołów  roboczych  do  pracy  lub  transportu  uzyskuje  się  najczęściej  za
pośrednictwem  siłowników  hydraulicznych  i  układu  dźwigniowego.  Ze  względu  na
róŜnorodność konstrukcji narzędzi maszyn i ciągników oraz konieczność dopasowania układu
mocującego  do  kaŜdego  agregatu,  narzędzia  i  maszyny  z  reguły  są  nabudowane  tylko  na
jednym  typie  maszyny.  Typowym  przykładem  agregatu  nabudowanego  spotykanego
w technice rolniczej jest ładowacz czołowy. Narzędzie i maszyny nabudowane podczas pracy
i transportu obciąŜają układ jezdny ciągnika.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.2.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  Jak dzielą się części maszyn?
2.  Na czym polega połączenia śrubowe?
3.  Czym charakteryzują się połączenia spawane i zgrzewane?
4.  Jakie są połączenia wciskowe i sposoby ich uzyskiwania?
5.  Jakie są rodzaje łoŜysk i podaj ich zastosowanie?
6.  Jakie rodzaje sprzęgieł najczęściej mają zastosowanie w maszynach rolniczych?
7.  Jakie są podstawowe rodzaje tarcia?
8.  Do czego słuŜy sprzęgło bezpieczeństwa?
9.  Jak zbudowana jest przekładnia prosta?
10. Jakie znasz przykłady zastosowania przekładni?
11. Jak dzieli się agregaty ciągnikowe?

4.2.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Rozpoznaj elementy robocze stosowane w róŜnych narzędziach, urządzeniach i maszynach

rolniczych.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) określić elementy robocze maszyn i narzędzi znajdujących się w parku maszynowym

gospodarstwa szkolnego,

2) obejrzeć przeźrocza i film dydaktyczny „Urządzenia przyłączeniowo-zaczepowe ciągnika

rolniczego”,

3)  określić warunki pracy wskazanego przez nauczyciela elementu roboczego maszyny,
4)  porównać swoje opracowanie z wzorcową kartą pracy określonego elementu roboczego,
5)  sporządzić notatkę z wykonanego ćwiczenia.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

instrukcje obsługi sprzętu rolniczego

−

film dydaktyczny „Urządzenia przyłączeniowo-zaczepowe ciągnika rolniczego” i przeźrocza,

−

wykaz elementów roboczych z parku maszynowego,

−

literatura z rozdziału 6 poradnika dla ucznia.

Ćwiczenie 2

Dobierz zestaw maszyn do agregatu uprawowego.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  określić wymagania uprawowe, jakie powinien spełniać agregat,
2)  obejrzeć film dydaktyczny „Kompleksowa uprawa gleby”,
3)  opracować technologię uprawy gleby,
4)  dobrać zestaw maszyn do uprawy gleby,
5)  zaagregatować maszyny do uprawy gleby,
6)  zaprezentować wyniki wykonanego ćwiczenia.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

karty technologiczne kompleksowej uprawy gleby,

−

film dydaktyczny „Kompleksowa uprawa gleby”,

−

wykaz maszyn tworzących agregat,

−

literatura z rozdziału 6 poradnika dla ucznia.

4.2.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) zastosować połączenia gwintowe?

2) zastosować połączenia kołkowe?

3) rozróŜnić połączenia spawane od zgrzewanych?

4) zmniejszyć siłę tarcia?

5) zwiększyć siłę tarcia?

6) wskazać, gdzie występują sprzęgła przeciąŜeniowe w maszynach

rolniczych ?

7) wskazać przekładnie w maszynach rolniczych?

8) wymienić zasady doboru maszyn do określonych procesów

technologicznych?

9) wymienić co najmniej trzy zasady eksploatacji maszyn rolniczych?

10) podać zasady bhp oraz zasady ergonomii pracy ciągników

rolniczych?

11) podać róŜnicę między mechanizacją kompleksową a wycinkową?

12) podać przykłady mechanizacji kompleksowej?

13) podać przykłady mechanizacji wycinkowej?

14) podać zaleŜności energetyczne warunków pracy agregatu?

15) zdefiniować „agregat prosty”?

16) podać przykład agregatu prostego?

17) zdefiniować „agregat złoŜony jednoczynnościowego”?

18) podać przykład agregatu złoŜonego jednoczynnościowy?

19) zdefiniować „agregat złoŜony wieloczynnościowy”?

20) wymienić sposoby łączenia agregatów?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.3. Paliwa i smary, silniki spalinowe, instalacje i silniki elektryczne

4.3.1. Materiał nauczania

W technice rolniczej paliwa mają bardzo szerokie zastosowanie. WyróŜniamy:

−

paliwa stałe,

−

paliwa ciekłe,

−

paliwa gazowe.
Najbardziej rozpowszechnionym w Polsce paliwem stałym jest węgiel kamienny i jego

pochodne. Klasyfikację węgla kamiennego określają Polskie Normy, wyróŜnia się: węgiel
płomienny, gazowopłomienny, gazowy, gazowokoksowy, ortokoksowy, metakoksowy,
semikoksowy i węgiel chudy. Cechą charakterystyczną węgla jest jego wartość opałowa. Jest
to ilość kcal uzyskana po spaleniu 1 kg węgla. NajwyŜszą wartość opałową ma antracyt, gdyŜ
zawiera on największą ilość czystego węgla.

Inne paliwa stałe to: węgiel brunatny, drewno, torf, itp.
Paliwa ciekłe to płyny uzyskane z przerobu (rafinerii) ropy naftowej lub teŜ pochodne

spirytusu,  oleju  rzepakowego,  itp.  Powszechnie  stosowanymi  paliwami  są  benzyny  oraz  olej
napędowy.  Uzyskiwane  są  one  z  destylacji  ropy  naftowej.  Obecnie  stosowane  benzyny
samochodowe  to  Etylina  98  i  Etylina  95  (liczby  obok  nazw  oznaczają  liczby  oktanowe).
Liczby te charakteryzują dane paliwo.

Liczba oktanowa jest wskaźnikiem odporności paliwa na zjawisko detonacji (stukanie)

w silnikach spalinowych z zapłonem iskrowym. Określa ona zawartość izooktanu (wyraŜona
w procentach objętościowych) w paliwie złoŜonym z izooktanu i n–hepatanu, które w silniku
wzorczym w ściśle określonych warunkach wykazują taką samą odporność na detonację jak
badane paliwo.

Liczba cetanowa jest wskaźnikiem skłonności do samozapłonu paliw w silnikach

z zapłonem samoczynnym (wysokopręŜnych). Określa ona zawartość procentową cetanu
w mieszaninie

–metylonaftalenu, która w silniku w ściśle określonych warunkach spala się

w taki sposób, jak badane paliwo.
Paliwami  samochodowymi  mogą  być  równieŜ  mieszaniny  benzyn  lub  mieszaniny  benzyn  ze
spirytusem  bezwodnym  i  z  beznolem.  Do  benzyn  specjalnych  zaliczamy:  eter  naftowy,
benzynę ekstrakcyjną, benzynę do lakierów, benzynę apteczną i benzynę do lamp górniczych.
Eter  naftowy  to  najlŜejsza  frakcja  benzyny,  stosowany  jest  jako rozpuszczalnik w przemyśle
i praktyce laboratoryjnej.

Oleje napędowe są to frakcje ropy naftowej i są stosowane do napędzania silników

z zapłonem samoczynnym oraz do zasilania pieców grzewczych w ogrzewaniu domów,
silnikach trakcyjnych i silnikach Ŝeglugowych.

Mazut naleŜy do olejów opałowych, słuŜy jako paliwo opałowe do zasilania kotłów

parowych oraz pieców przemysłowych.

Paliwa gazowe to głównie gaz ziemny i gaz płynny. Gaz ziemny daje dwa razy więcej

energii cieplnej niŜ węgiel kamienny. Stosowany jest do celów grzewczych, opałowych, jako
paliwo  gazowe  do  silników  spalinowych  oraz  do  przeróbki  chemicznej.  Gaz  płynny  (gazol,
LPG)  otrzymuje  się  przez  oddzielenie  metanu  ze  skroplonego  gazu  ziemnego  oraz  z  ropy
naftowej  podczas  destylacji.  Gaz  płynny  jest  mieszaniną  propanu,  n–butanu  i  izobutanu;
przechowywany  jest  w  butlach  stalowych  wysokociśnieniowych.  Gaz  płynny  stosowany  jest
do napędu pojazdów mechanicznych, do celów grzewczych w gospodarstwie i przemyśle oraz
do  otrzymywania  propenu,  butanu  i  rozpuszczalników.  Paliwami  gazowymi  najczęściej
stosowanymi  w  gospodarstwie  są:  gaz  koksowniczy,  gaz  gazowniczy,  gaz  miejski,  gaz
węglowy, gaz wielkopiecowy i inne.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Smary są to substancje zmniejszające tarcie między stykającymi się powierzchniami

poruszających się względem siebie części oraz zmniejszające zuŜycie powierzchni.
WyróŜniamy smary: roślinne, zwierzęce, mineralne.

Smary pochodzenia roślinnego to głównie oleje słonecznikowe, rzepakowe, olej

rycynowy (rącznikowy), w technice rolniczej stosowane rzadko, ale głównie w obróbce
skrawaniem do nacinania gwintów, w przemyśle spoŜywczym, itp.

Do smarów zwierzęcych zaliczamy olej kostny, łój, tran wielorybi i delfinowy.

W technice rolniczej stosowane rzadko jedynie do smarowania mechanizmów zegarowych.

Smary mineralne są to produkty otrzymywane z destylacji ropy naftowej i znalazły one

powszechne  zastosowane  w  technice  rolniczej.  Występują  w  postaci  płynnej  jako  oleje  oraz
w postaci stałej jako pasty lub oleje bardzo zagęszczone o duŜej lepkości. Mogą one zawierać
dodatki  olejów  roślinnych,  emulgatorów,  grafitu,  dwusiarczku  molibdenu,  dwusiarczku
wolframu i inne. W technice rolniczej najbardziej rozpowszechnione są oleje silnikowe i oleje
przekładniowe  oraz  smary  stałe.  Oleje  silnikowe  stosowane  do  silników  niskopręŜnych  to
selektole,  a  do  silników  wysokopręŜnych  to  superole.  Charakteryzują  się  średnimi
wskaźnikami lepkości, dobrymi właściwościami antyoksydacyjnymi oraz wysoką temperaturą
zapłonu.  Oleje  przekładniowe  to  hipole  stosowane  do  róŜnego  rodzaju  skrzyni
przekładniowych,  mostów,  itp.  Oleje  hydrauliczne  znajdują  zastosowanie  w  przekładniach
hydraulicznych,  układach  regulujących  i  sterujących  oraz  w  innych  urządzeniach
smarowanych  obiegowo  lub  kąpielowo.  Są  to  oleje  stabilne,  odporne  na  pienienie.
Najpopularniejsze  smary  stosowane  w  technice  rolniczej  to  smary  stałe  do  łoŜysk  tocznych
oraz smary maszynowe zwane dawniej smarami Tovottz’a.

Najbardziej popularne smary do łoŜysk tocznych to:

–  ŁT2 – temperatura pracy – 30–70 C,
–  ŁT3 – temperatura pracy – 50–100 C,
–  ŁT4 – temperatura pracy – 30–120 C.

Smary te są odporne na działanie wody, chronią łoŜysko przed korozją i przedłuŜają jego

ywotność. Smary prostsze o gorszych właściwościach smarnych stosowane są do prostych

narzędzi i maszyn rolniczych, głównie w celu zabezpieczenia przed korozją. Magazynowanie
paliw  pędnych  i  smarów  powinno  odbywać  się  w  budynku  tylko  do  tego  przeznaczonym.
Magazyn  ten  powinien  znajdować  się  z  dala  od  zabudowań  gospodarskich,  a  szczególnie
takich,  w  których  składowane  są  słoma,  siano,  ziarno,  itp.  Powinien  być  wyposaŜony
w podstawowe  środki  gaśnicze  i  sprzęt  przeciwpoŜarowy,  taki  jak:  gaśnice  śniegowe
i pianowe, azbestowe koce gaśnicze, pojemniki z piaskiem, łopaty.

Benzyn w większych ilościach nie naleŜy magazynować poza stacjami paliw. Małe ilości

mogą  być  przechowywane  w  magazynach,  ale  w  metalowych  kanistrach.  Olej  napędowy
moŜe być magazynowany w metalowych beczkach 200-litrowych. Budynek przeznaczony na
magazyn  paliw  płynnych  musi  być  zbudowany  z  materiałów  ogniotrwałych,  wewnątrz
wyposaŜony  w  legary  drewniane,  które  przeciwdziałają  przetaczaniu  się  beczek.  Winien  być
wyposaŜony  w  odpowiednie  pompy  do  paliwa,  a  instalacja  elektryczna  powinna  być
hermetyczna.

Silniki spalinowe

Silniki spalinowe są to maszyny słuŜące do zamiany energii chemicznej zawartej

w paliwach płynnych na energię mechaniczną ruchu posuwisto-zwrotnego lub obrotowego
tłoka. Charakterystyczne wielkości silnika tłokowego przedstawiono na rysunku 7.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

–

objętość skokowo cylindra,

–

objętość komory spalania,

S –

skok tłoka,

DZP – dolny zwrotny punkt tłoka,
GZP – górny zwrotny punkt tłoka.

Rys. 7. Schemat mechanizmu korbowego czterosuwowego silnika spalinowego [2, s. 225]

Stosunek objętości całkowitej cylindra do objętości komory spalania nazywa się stopniem

spręŜania  ε  i  wskazuje,  ile  razy  zmniejszyła  się  objętość  gazów  w  cylindrze  podczas  ruchu
tłoka  od  górnego  do  dolnego  zwrotnego  połoŜenia.  W  zaleŜności  od  wartości  stopnia
spręŜania silniki dzieli się na niskopręŜne (ε<12) i wysokopręŜne (ε >12).

Silniki niskopręŜne – to silniki z zapłonem iskrowym, w których mieszanka paliwowo-

powietrzna znajdująca się nad tłokiem, zostaje zapalona iskrą elektryczną przeskakującą
między elektrodami świecy zapłonowej.

W silnikach wysokopręŜnych zapłon mieszanki następuje samoczynnie w wyniku

temperatury wytworzonej przy spręŜaniu – przez tłok – powietrza, do którego jest
wtryskiwane paliwo. Silniki te nazywamy silnikami z zapłonem samoczynnym.

Cykl pracy silnika spalinowego obejmuje:

−

napełnianie silnika mieszanką paliwowo-powietrzną,

−

spręŜanie ładunku i zapalanie mieszanki,

−

rozpręŜanie gazów spalinowych połączonego z wykonaniem pracy uŜytecznej,

−

usunięcie spalin z cylindra.
W zaleŜności od tego, w ilu suwach odbywa się cykl pracy silnika dzielimy je na:

−

dwusuwowe – jeden obrót wału karbowego zamyka cały cykl pracy,

−

czterosuwowe – dwa obroty wału karbowego zamykają cały cykl pracy.
Silniki dwusuwowe mają głównie zastosowanie do urządzeń o mniejszym

zapotrzebowaniu energetycznym, będą to wykosiarki, piły spalinowe, kosiarki, otrząsarki, itp.
Wszędzie  tam,  gdzie  zapotrzebowanie  mocy  jest  większe,  mają  zastosowanie  silniki
czterosuwowe.  Silniki  czterosuwowe  posiadają  większą  sprawność  ze  względu  na  ich
konstrukcję  oraz  przebieg  procesu  spalania  mieszanki.  W  technice  rolniczej  powszechnie
stosuje  się  silniki  czterosuwowe  z  zapłonem  samoczynnym.  Są  głównym  źródłem  napędu
ciągników

rolniczych,

maszyn

samobieŜnych,

maszyn

stacyjnych,

agregatorów

prądotwórczych, itp. Koszty ich eksploatacji są stosunkowo niskie w porównaniu do silników
zasilanych etyliną.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Budowa silników spalinowych

Kadłub silnika tworzy szkielet, który łączy poszczególne zespoły silnika. Odlewany jest

z Ŝeliwa  lub  ze  specjalnych  stopów  lekkich.  Górną  część  kadłuba  stanowi  blok  cylindrowy,
w którym  osadzone  są  cylindry,  a  dolną  skrzynia  korbowa  z  wałem  karbowym.  Do  kadłuba
od  góry  poprzez  uszczelkę  lub  uszczelki  mocuje  się  głowicę,  od  dołu  równieŜ  poprzez
uszczelkę  miskę  olejową.  Głowica  ogranicza  od  góry  roboczą  część  cylindra  i  jest
przykręcana  do  kadłuba.  W  głowicy  mieszczą  się  świece  zapłonowe  lub  wtryskiwacze
i przymocowana  jest  do  niej  górna  klawiatura  rozrządu.  Miska  olejowa  wykonana  jest
w większości w formie wytłoczki z blachy stalowej i spełnia rolę miski olejowej. Mechanizm
tłokowo-karbowy  tworzą:  tłoki,  korbowody,  wał  korbowodowy,  koło  zamachowe.  Tłok
zbudowany  jest  z  denka  tłoka,  części  uszczelniającej,  piasty  tłoka  oraz  płaszcza  tłoka.
Korbowód tworzy główka, trzon i stopa. Na część uszczelniającą tłoka przychodzą pierścienie
tłokowe  uszczelniające,  a  miejsce  przecięcia  pierścienia  nazywa  się  zamkiem.  PoniŜej
pierścieni  uszczelniających  znajdują  się  pierścienie  zgarniające.  Sworzeń  tłokowy  łączy
przegubowo tłok z korbowodem, a zabezpieczeniem przed samoistnym wysunięciem się tłoka
i niebezpieczeństwem uszkodzenia gładzi cylindrowej są pierścienie spręŜyste.

Korbowód – poprzez sworzeń łączy tłok z wałem korbowym. Jego zadaniem jest

przeniesienie sił między tłokiem, a wałem podczas kolejnych cykli pracy. Wał korbowy
pośredniczy w przekazywaniu energii między tłokiem a kołem zamachowym oraz odwrotnie.
Od wału korbowego są napędzane równieŜ inne mechanizmy silnika, np.: układ rozrządu.
W wale korbowodowym moŜna rozróŜnić czopy główne, czopy korbowodowe, ramiona oraz
kanały olejowe tworzące część głównej magistrali olejowej.

Koło zamachowe – forma Ŝeliwnego lub stalowego pierścienia, mocuje się go na końcu

wału  korbowego  i  ma  za  zadanie  magazynowanie  energii  kinetycznej  (wyrównuje  obroty
wału  korbowego).  Wewnętrzna  powierzchnia  koła  zamachowego  słuŜy  jako  powierzchnia
cierna  dla  umieszczonego  wewnątrz  sprzęgła.  Na  obrzeŜu  koła  zamachowego  znajduje  się
wieniec zębaty, słuŜy do rozruchu silnika.

Układ rozrządu – steruje wymianą gazów w przestrzeni nad tłokiem i wlotem mieszanki

paliwowo – powietrznej do komory spalania. W silnikach spalinowych stosuje się dwa
zasadnicze typy rozrządu:

−

zaworowy – zawory grzybkowe otwierają i zamykają kanały,

−

tłokowy – gdzie kanały są zasłaniane i odsłaniane przez ściankę tłoka.
Rozrząd zaworowy powszechnie stosuje się w silnikach czterosuwowych, a rozrząd

tłokowy w silnikach dwusuwowych. Rozrząd zaworowy moŜe być górnozaworowy, obecnie
powszechnie stosowany i dolnozaworowy bardzo mało spotykany.

Wał rozrządu moŜe być umieszczony w kadłubie (rozwiązanie powszechnie stosowane)

lub  w  głowicy  silnika.  Otrzymuje  napęd  od  wału  korbowodowego  w  przełoŜeniu  1:2.  Wał
rozrządu  ma  dwukrotnie  mniejsze  obroty  od  wału  korbowodowego.  Na  wale  rozrządu
umieszczone są krzywki, po dwie dla kaŜdego cylindra, na krzywkach oparte są popychacze,
w których umieszczone są trzonki popychacza, jeden trzonek na jeden popychacz. Dalej drugi
trzonek popychacza naciska na końcówkę dźwigienki zaworowej pokonując opór spręŜyny, tu
naciska  na  trzonek  zaworu  i  powoduje  jego  otwarcie.  Do  podstawowych  czynności
związanych  z  obsługą  układu  rozrządu  naleŜy  regulacja  luzu  zaworowego.  Wielkość  luzu
określana  jest  wielkością  szczeliny  między  dźwignią,  a  trzonkiem  zaworu,  zaleŜy  od  typu
silnika i jego cech konstrukcyjnych. W ciągnikach Ursus luz zaworowy mierzony na zimnym
silniku wynosi 0,3 mm.

Układ smarowania – zadaniem układu smarowania jest dostarczenie oleju między

współpracujące części, a tym samym zmniejszenie siły tarcia do minimum. Ponadto olej
wprowadzony pomiędzy trące powierzchnie powoduje:

−

odprowadzenie ciepła powstałego wskutek tarcia,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

−

oczyszczenie trących powierzchni i odprowadzenie zanieczyszczeń do filtrów,

−

uszczelnienie współpracujących powierzchni,

−

zabezpieczenie powierzchni przed korozją,

−

tłumienie drgań i hałasu pracujących części.
PoniŜszy schemat przedstawia obieg oleju w silniku:

Rys. 8. Obieg oleju w silniku [2, s. 236]

Obsługa układu smarowania to czynności obsługi codziennej i okresowej. W ramach

obsługi  codziennej  naleŜy  sprawdzić  poziom  oleju  w  misie  olejowej  oraz  podczas  pracy
kontrolować  ciśnienie  oleju.  NaleŜy  zwracać  uwagę  na  moŜliwe  nieszczelności  w  silniku.
Obsługa  okresowa  polega  na  wymianie  oleju  i  czyszczeniu  bądź  wymianie  filtrów.  Obecnie
podczas  wymiany  oleju  powszechnie  wymienia  się  filtr  olejowy  i  czyści  filtr  powietrza  lub
wymienia jego wkład. Postępuje się według instrukcji ksiąŜki obsługi samochodu, ciągnika, itp.

Dźwignie zaworowe

ŁoŜyska wału rozrządu

Główki korbowodów

cianki cylindrów

Panewki korbowodowe

Wał korbowy

Panewki główne wału korbowego

Kanał główny

Pompa olejowa

Zawór

przelewowy

Filtr oleju

Filtr siatkowy

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Układ zasilania ciągnika – jego zadaniem jest dostarczenie powietrza i paliwa do komory

spalania  cylindra  w  celu  wytworzenia  mieszanki  o  odpowiednim  składzie.  Klasyczny  układ
zasilania  ciągnika  rolniczego  tworzą  zbiornik  na  paliwo,  pompa  zasilająca,  filtry  (zgrubny
i dokładny),  pompa  wtryskowa,  regulator  odśrodkowy,  wtryskiwacze,  przewód  przelewowy
(nadmiarowy).  Obsługa  układu  zasilania  paliwem  ma  na  celu  utrzymywanie  w  czystości,
zapewnienie  szczelności  połączeń,  wymianę  filtrów,  odpowietrzanie  układów,  kontrolę
działania  poszczególnych  elementów  układu.  W  silnikach  z  zapłonem  samoczynnym  do
obsługi  naleŜy  regulacja  okresowa  pompy  wtryskowej,  a  w  gaźnikowych  regulacja  gaźnika
bądź komputerowego urządzenia wtryskowego.

Układ chłodzenia silnika ogólnie moŜna podzielić na układ chłodzenia powietrzem oraz

układ chłodzenia cieczą z wymuszonym obiegiem cieczy. Podstawowymi elementami układu
chłodzenia  powietrzem  są  dmuchawa  i  osłona  kierunkowa.  Klasycznym  przykładem
i najbardziej rozpowszechnionym chłodzeniem powietrzem był i nadal są silniki samochodów
Fiat  126p  i  ciągnik  rolniczy  popularny  (Władimirec)  T–25A.  Jednak  najbardziej
rozpowszechnionym w silnikach ciągników i maszyn rolniczych jest układ chłodzenia cieczą,
z wymuszonym obiegiem cieczy. Zadaniem układu chłodzenia tak w jednym jak i w drugim
przypadku,  jest  utrzymywanie  temperatury  silnika  w  temperaturze  pracy  najbardziej
ekonomicznej  dla  niego.  Podstawowymi  zespołami  układu  są  chłodnica,  wentylator,  pompa,
termostat,  kanały  chłodzenia  bloku  i  głowicy  (płaszcz  wodny).  Obsługa  układu  chłodzenia
powietrzem polega głównie na regulacji napięcia paska klinowego napędu dmuchawy, a takŜe
na  utrzymaniu  w  czystości  uŜebrowania  (Ŝeberek)  cylindrów.  Okresowo  równieŜ  naleŜy
kontrolować  sprawność  termostatu  sterującego  osłoną  wylotu  gorącego  powietrza.  Obsługa
układu  chłodzenia  cieczą  polega  głównie  na  kontrolowaniu  poziomu  i  ewentualnym
uzupełnianiu płynu chłodzącego. Poziom płynu powinien zakrywać kanały rdzenia chłodnicy,
a  jeŜeli  układ  jest  wyposaŜony  w  zbiorniczek  wyrównawczy  to  poziom  płynu  powinien
znajdować  się  pomiędzy  kreskami  oznaczającymi  górny  i  dolny  dopuszczalny  poziom  płynu
w układzie. Najpopularniejsze płyny stosowane do chłodnic występujące na rynku krajowym
to „Borygo” i „Petrygo”. Obsługa kaŜdego silnika winna być zgodna z instrukcją, w którą jest
on zaopatrzony.

Instalacje elektryczne

Prąd elektryczny jest przesyłany z elektrowni za pośrednictwem sieci elektroenergetycznej

składającej  się  z  linii  przesyłowych  wysokiego  napięcia  i  stacji  transformatorowych.  Linię
przesyłową  tworzą  trzy  przewody  fazowe  i  przewód  neutralny  (dawniej  zerowy).  Prąd  jest
doprowadzony do uŜytkownika linią niskiego napięcia. Według obecnie obowiązujących norm
(JEC), w tej części linii, napięcie pomiędzy przewodem neutralnym N i kaŜdym z przewodów
fazowych  (L1,  L2,  L3)  powinno  wynosić  230  V  (dawniej  220  V)  natomiast  między
przewodami fazowymi powinno wynosić 400 V (dawniej 380 V).

Miejsce połączenia instalacji elektrycznej budynku z siecią zewnętrzną nazywa się

przyłączem  i  jest  umiejscowione  na  dachu  lub  na  bocznej  ścianie  budynku.  Od  słupa  linii
przesyłowej  do  przyłącza  prąd  moŜe  być  doprowadzony  kablem  ziemnym  lub  przewodami
napowietrznymi.  Podstawowymi  elementami  instalacji  elektrycznej  budynku  są:  przewody
elektryczne,  łączniki,  bezpieczniki  i  wyłączniki  samoczynne,  gniazda  wtyczkowe.  Na
początku  instalacji  elektrycznej  montuje  się  licznik  mierzący  zuŜycie  energii  elektrycznej.
Licznik  rejestruje  liczbę  obrotów  tarczy,  której  prędkość  obrotowa  w  danej chwili zaleŜy od
wartości pobierczej energii.

Stała licznika jest to wartość podawana na tabliczce znamionowej licznika i określa liczbę

obrotów  tarczy  odpowiadającej  poborowi  1–kilowatogodziny.  W  gospodarstwach  rolnych
instaluje  się  równieŜ  liczniki  dwutaryfowe  do  osobnego  pomiaru  zuŜycia  tańszej  energii  w
godzinach  nocnych.  Przewód  elektryczny  składa  się  z  jednej  lub  kilku  Ŝył  metalowych

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

(miedzianych, aluminiowych, stalowych) obłoŜonych izolacją. Najczęściej stosuje się izolację
gumową lub poliwinylową. Niektóre przewody mające dodatkowe warstwy wzmacniające
i ochronne przed zawilgoceniem i działaniem czynników chemicznych nazywane są kablami.
Kable nadają się do układania w ziemi. Przewody elektroenergetyczne mają znormalizowane
przekroje (podawane w mm) i oznaczenia literowe określające ich budowę np.:

−

YKY3x16 oznacza przewód kabelkowy (K) w powłoce poliwinylowej (Y) z trzema
Ŝ

yłami miedzianymi o przekrojach 16 mm

w izolacji poliwinylowej (Y).

−

ADYt oznacza drut (D) aluminowy (A) w izolacji i powłoce poliwinylowej (Y),
wtyczkowy (t).
Łącznikami nazywa się urządzenia elektryczne słuŜące do otwierania, zamykania lub

przyłączania  obwodów  elektrycznych.  W  gospodarstwie  rolnym  stosuje  się  najczęściej
łączniki  niskonapięciowe  (do  1 kV),  które  moŜna  podzielić  na  łączniki  wtykowe,  łączniki
ręczne,  bezpieczniki,  łączniki  samoczynne  i  łączniki  sterownicze.  Łączniki  wtykowe  stosuje
się do przyłączania odbiorników małej mocy (oświetlenie, urządzenia grzejne) pracujące pod
napięciem  230 V.  Gniazda  i  wtyczki  mogą  być  dwubiegunowe  ze  stykiem  ochronnym  (dla
odbiorników trójfazowych). W instalacjach elektrycznych stosowane są często łączniki ręczne
warstwowe i noŜowe.

Przykładem łącznika warstwowego jest przełącznik „zero–gwiazda–trójkąt” stosowany do

uruchamiania  silników  trójfazowych.  Łączniki  noŜowe  stosuje  się  w instalacjach
trójfazowych.  Celem  stosowania  bezpieczników  jest  ochrona  instalacji  przed  przepływem
prądu  o  zbyt  wysokim  natęŜeniu  mogącym  doprowadzić  do  przegrzania  się  instalacji
i w efekcie do jej uszkodzenia. WyróŜniamy bezpieczniki topikowe i wyłączniki samoczynne.
W  celu  zapewnienia  bezpiecznej  pracy  stosujemy  instalację  uziemiającą.  Ma  ona  za  zadanie
niedopuszczenie  do  pojawienia  się  niebezpiecznego  dla  człowieka  napięcia  na  elementach
urządzenia  elektrycznego,  które  podczas  uŜytkowania  mogłoby  być  dotknięte  przez
człowieka. Jako uziom mogą być wykorzystane: ułoŜony w ziemi rurociąg wodny, metalowa
część  konstrukcji,  taśma  ocynkowana  ułoŜona  pod  powierzchnią  terenu  (na  głębokość
0,3–1,0 m),  drut  stalowy  ocynkowany,  kątownie,  itp.  Instalacja  uziemiająca  musi  odznaczać
się małą opornością, by dotykający urządzenie nie został poraŜony.

Zerowanie ochronne polega na bezpośrednim połączeniu metalowych części urządzenia

elektrycznego  z  uziemionym  przewodem  ochronnym  (PE)  linii  niskiego  napięcia.  Do
zerowania  stosuje  się  specjalne  gniazda  wtyczkowe  i  wtyczki  wyposaŜone  w  styk  ochronny.
Najbardziej  rozpowszechnione  w  technice  rolniczej  są  silniki  asynchroniczne  trójfazowe.
Podstawowymi częściami silnika asynchronicznego są: nieruchomy stojan i obrotowy wirnik.

Wewnątrz kadłuba stojana jest umieszczone uzwojenie trójfazowe składające się

z izolowanych  przewodów  (cewek).  Końce  przewodów  wyprowadzone  są  na  zewnątrz  do
tabliczki  zaciskowej  silnika.  Wirnik  obraca  się  wewnątrz  stojana  i  łoŜyskowany  jest
w bocznych  pokrywach  obudowy  silnika.  Na  obwodzie  wirnika  w  specjalnych  Ŝłobkach
umieszczone  jest  uzwojenie.  W  zaleŜności  od  wykonania  uzwojenia  wirnika  rozróŜnia  się
silniki pierścieniowe i klatkowe. Podczas pracy uzwojenie stojana jest połączone z trójfazową
siecią  prądu  przemiennego.  Przepływ  prądu  o  zmiennym  kierunku  i  natęŜeniu  przez
uzwojenie  stojana  wytwarza  wirujące  pole  magnetyczne.  Pod  wpływem  wirującego  pola
magnetycznego – w uzwojeniu wirnika – indukuje się prąd elektryczny i wytwarza się własne
pole  magnetyczne,  powodujące  obrót  wirnika  za  wirującym  polem  stojana.  Na  wale  wirnika
powstaje  moment  obrotowy  wykorzystywany  do  napędu  połączonych  z  silnikiem  maszyn
i urządzeń.  KaŜdy  silnik  wyposaŜony  jest  w  tabliczkę  znamionową.  Zawiera  ona  informacje
i wielkości  charakteryzujące  silnik  np.:  nazwę  producenta,  rodzaj  i  typ  silnika,  jego
nr fabryczny,  napięcie  i  natęŜenie  prądu,  moc  silnika,  prędkość  obrotową.  Łączenie uzwojeń
stojana w silnikach trójfazowych moŜe być „w trójkąt” (∆) lub „w gwiazdę” (Y). Do łączenia
poszczególnych faz słuŜą miedziane łączniki tzw. mostki. Połączenie w: trójkąt” (∆) uzyskuje

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

się przez połączenie końca uzwojenia kaŜdej cewki z początkiem uzwojenia cewki następnej.
KaŜda  cewka  stojana  jest  zasilana  prądem  o  napięciu  400 V.  Połączenia  w  „gwiazdę”  (Y)
uzyskuje się po połączeniu ze sobą końcówek cewek, ich początki zaś podłącza się do sieci.
Wówczas kaŜda z cewek zasilana jest prądem o napięciu 230 V.
Wartość  napięcia  roboczego  jest  podawana  na  tabliczce  znamionowej  w  postaci  ułamka,
np.: 230/400. Liczba 230 oznacza napięcie dopuszczalne w uzwojeniu wirnika i jednocześnie
informuje o wartości napięcia, z jakim moŜe pracować silnik po połączeniu uzwojenia stojana
w trójkąt. Liczba 400 oznacza, Ŝe po połączeniu uzwojeń stojana w gwiazdę moŜna podłączyć
silnik  do  napięcia  400 V.  Do  napędu  mniejszych  urządzeń  mogą  być  wykorzystywane
jednofazowe  silniki  indukcyjne o mocy mniejszej niŜ 1 kW. Jednofazowe uzwojenie stojana
nie wytwarza w silniku wirującego pola magnetycznego. Silniki jednofazowe wyposaŜone są
w urządzenie rozruchowe umoŜliwiające powstanie strumienia magnetycznego przesuniętego
w fazie i wytworzenia wirującego pola magnetycznego potrzebnego do rozruchu silnika. Gdy
silnik osiągnie odpowiednią prędkość obrotową urządzenie rozruchowe zostanie wyłączone.

4.3.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  Jak klasyfikujemy paliwa?
2.  Jakimi właściwościami charakteryzuje się paliwo stałe?
3.  Jakie są paliwa stałe?
4.  Co oznacza liczba oktanowa?
5.  Co oznacza liczba cetanowa?
6.  Jakie są paliwa pędne stosowane w rolnictwie?
7.  Jakie paliwo stosujemy do silników niskopręŜnych?
8.  Jakie paliwo stosujemy do silników wysokopręŜnych?
9.  Jakie oleje stosujemy do silników niskopręŜnych?
10. Jakie oleje stosujemy do silników wysokopręŜnych?
11. Jakie oleje stosujemy do skrzyń przekładniowych?
12. Jakie zastosowanie ma olej hydrauliczny?
13. Jakie są smary do łoŜysk tocznych?
14. Jaki smar stosuje się do zabezpieczenia antykorozyjnego?
15. Jakie właściwości ma wazelina techniczna?
16. Jakie są podstawowe wielkości silnika spalinowego?
17. Co składa się na cykl pracy silnika czterosuwowego?
18. Jak jest kolejność obiegu oleju w silniku?
19. Jak jest kolejność obiegu wody w silniku?
20. Jakie są podstawowe elementy instalacji elektrycznej w budynku?
21. Czym charakteryzuje się budowa silnika asynchronicznego?
22. Co oznacza termin „połączenie w gwiazdę” i „połączenie w trójkąt”?
23. Jaka jest róŜnica między zerowaniem, a uziemieniem ochronnym?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.3.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Rozpoznaj materiały eksploatacyjne stosowane w technice rolniczej.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  określić materiały eksploatacyjne stosowanymi w gospodarstwie szkolnym,
2)  obejrzeć film dydaktyczny „Eksploatacja ciągnika MF–235” (lub innego),
3)  określić zastosowania wskazanych przez nauczyciela materiałów eksploatacyjnych,
4)  porównać  poprawność  wykonanego  ćwiczenia  z  instrukcjami  obsługi  i  kartami  pracy

sprzętu.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

instrukcje obsługi i karty pracy sprzętu rolniczego,

−

film dydaktyczny „Eksploatacja ciągnika MF–235” (lub innego),

−

literatura z rozdziału 6 poradnika dla ucznia.

Ćwiczenie 2

Podłącz silnik elektryczny siłowy 230/400 do sieci.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) przeanalizować schemat instalacji elektrycznej występującej w gospodarstwie szkolnym,
2) obejrzeć filmy dydaktyczne „Instalacje elektryczne w gospodarstwie rolnym”,

„Urządzenia elektryczne w gospodarstwie rolnym”,

3) sporządzić wykaz czynności, które naleŜy wykonać w celu podłączenia silnika

elektrycznego do sieci,

4)  porównać opracowany projekt z instrukcją obsługi lub kart pracy silnika elektrycznego,
5)  podłączyć silnik do sieci,
6)  sporządzić notatkę z wykonanego ćwiczenia.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

silnik elektryczny siłowy 230/400 V,

−

instrukcje obsługi silników elektrycznych,

−

karta pracy silnika elektrycznego,

−

filmy dydaktyczne „Instalacje elektryczne w gospodarstwie rolnym”, „Urządzenia
elektryczne w gospodarstwie rolnym”,

−

literatura z rozdziału 6 poradnika dla ucznia.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.3.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) odróŜnić etylinę 98 od etyliny 95?

2) odróŜnić olej napędowy od oleju opałowego?

3) odróŜnić zwykły smar od smaru do łoŜysk?

4) zastosować olej silnikowy?

5) określić, czy wolno mieszać olej silnikowy z przekładniowym?

6) określić, czy wolno mieszać oleje silnikowe?

7) określić podstawowe wielkości silnika spalinowego?

8) wymienić podstawowe układy silnika czterosuwowego?

9) scharakteryzować cykl pracy silnika czterosuwowego?

10) opisać obieg oleju w silniku (układ smarowania)?

11) opisać obieg wody w silniku (układ chłodzenia)?

12) określić rolę, jaką (jakie zadania) spełnia olej w silniku?

13) określić, jaką rolę odgrywa układ chłodzenia w silniku?

14) wymienić podstawowe elementy instalacji elektrycznej budynku?

15) opisać budowę silnika asynchronicznego?

16) podać róŜnicę w budowie silnika jedno- i trójfazowego?

17) wyjaśnić oznaczenie 230/400 na tabliczce znamionowej silnika

elektrycznego?

18) wyjaśnić termin „połączenie w trójkąt”?

19) wyjaśnić termin „połączenie w gwiazdę”?

20) określić róŜnice między zerowaniem, a uziemieniem ochronnym?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.4. Ochrona metali przed korozją

4.4.1. Materiał nauczania

Słowo „korozja” pochodzi od łacińskiego słowa „corrosio”, które oznacza gryzienie.

Korozją nazywa się niszczenie tworzyw w wyniku oddziaływań chemicznych
i fizykochemicznych otaczającego środowiska.

Ogólnie rozróŜnia się dwa zasadnicze typy korozji: chemiczną i elektrochemiczną.

Korozją chemiczną nazywamy zjawiska niszczenia metalu wskutek bezpośredniej reakcji ze
ś

rodowiskiem nieelektrolitycznym. W technice rolniczej jest to korozja elementów grzejnych

pieców elektrycznych, korozja zbiorników, przewodów powodowana działaniem takich
gazów jak: H

S, H

, CO, CO

, Cl

, NH

itp. Spośród wielu przypadków korozji chemicznej

największe znaczenie ze względu na wysokość strat ma korozja gazowa, czyli utlenianie
w wysokiej temperaturze w atmosferze suchych gazów.

W praktyce najliczniej spotyka się przykłady zniszczeń konstrukcji metalowych wskutek

korozji  elektrochemicznej.  Przyczyny  powstawania  ogniw  korozyjnych  są  róŜne  i  wynikają
z właściwości  zarówno  metalu  (rodzaj,  struktura,  niejednorodności  obecność  warstewki  lub
powłoki), jak i środowiska elektrolitycznego (rodzaj, stęŜenie, temperatura, kwasowość, itp.)
Na  przebieg  korozji  elektrochemicznej  wpływ  mają  takŜe  warunki  eksploatacji  konstrukcji
metalowej.  Do  tej  grupy  zalicza  się  następujące  rodzaje  korozji:  atmosferyczną,  ziemną,
morską, elektrolityczną, biologiczną i inne. W technice rolniczej najczęściej spotykamy wyŜej
wymienione rodzaje korozji z wyjątkiem korozji morskiej.

Pierwszym ogniwem stosowanym w praktyce ochrony metali przed korozją jest

profilaktyka przeciwkorozyjna. Polega ona na prawidłowym zaprojektowaniu urządzenia lub
maszyny rolniczej z uŜyciem właściwego materiału o konkretnym kształcie, właściwościach

Prawidłowo wykonana konstrukcja w technice rolniczej powinna być wykonana zgodnie

z następującymi zasadami:

−

ukształtowanie konstrukcji nie powinno sprzyjać gromadzeniu się wilgoci, kurzu itp.,
jeŜeli się nie da tego uniknąć, naleŜy zaprojektować otwory do odprowadzania zbierającej
się wody,

−

częściowo lub całkowicie zamknięte przestrzenie winny mieć zapewnioną dobrą
wentylację,

−

w przypadku zbiorników, projekt powinien zapewnić moŜliwość ich całkowitego
opróŜnienia i wyczyszczenia oraz nie dopuszczać do gromadzenia się wilgoci pod
zbiornikiem,

−

naleŜy unikać szczelin, gdyŜ mogą się w nich gromadzić wilgoć i kurz powodując wzrost
korozji, jeŜeli szczelin nie da się uniknąć, naleŜy je wypełnić np.: drogą spawania lub za
pomocą wypełniaczy uzyskując kształt opływowy,

−

naleŜy unikać ostrych krawędzi, które łatwo ulegają uszkodzeniom mechanicznym
i powodują nierównomierne nakładanie powłok ochronnych,

−

konstrukcja powinna być tak zaprojektowana, aby nie było nagłych zmian kierunku
przepływu cieczy, aby nie powstało zjawisko korozji – erozji (wymywania korozyjnego),

−

niewskazane są równieŜ martwe przestrzenie, gdyŜ w praktyce mogą być przyczyną
wywołania lokalnej korozji wskutek powstałych osadów lub wzrostem stęŜenia
składników,

−

naleŜy

unikać

warunków

sprzyjających

powstawaniu

nadmiernych

napręŜeń

mechanicznych, szczególnie materiałów podatnych na pękanie powstałe wskutek wŜerów
korozyjnych pod napręŜeniem (stale odporne na korozję to mosiądze, duraluminium).

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Drugim ogniwem zabezpieczającym metale przed korozją jest wybór sposobu

zabezpieczenia.

NaleŜy tu wziąć pod uwagę następujące czynniki:

−

rodowisko w jakim dana konstrukcja ma pracować,

−

przewidywany czas pracy konstrukcji lub elementu,

−

czas pracy między remontami,

−

znaczenie konstrukcji lub elementu,

−

dostępność elementu do celu konserwacji lub wymiany,

−

kształt i rozmiar konstrukcji,

−

ochrona podczas magazynowania i transportu,

−

metody fabrykacji.
Prawidłowy system zabezpieczenia przeciwkorozyjnego powinien uwzględnić mechanizm

procesu korozyjnego, a w szczególności rodzaj kontroli korozji. Znajomość tego procesu
ułatwia dokonanie trafnego wyboru ochrony.

Trzecim i zasadniczym ogniwem zabezpieczeń metali przed korozją jest nakładanie

powłok  ochronnych  na  metale.  Mogą  to  być  powłoki  malarskie,  niemetalowe,  metalowe
i galwaniczne.  Ochrona  czasowa  przeciwkorozyjna  polega  na  nakładaniu  na  chronione
powierzchnie  łatwo  usuwalnych  środków  takich  jak:  smary,  oleje,  kompozycje  ochronne,
powłoki  zdzieralne  z  tworzyw  sztucznych,  papiery  nasycone  inhibitorami  itp.  Ma  ona
zastosowanie doraźne np.: na czas transportu, magazynowania lub między operacjami czy teŜ
między sezonowo. Ochrona kompleksowa antykorozyjna polega na zastosowaniu kilku metod
jednocześnie.  W  praktyce  stosuje  się  często  w  postaci  ochrony  elektrochemicznej
z jednoczesnym  udziałem  inhibitorów  np.:  mogą  to  być  zbiorniki  na  nawozy  ciekłe,
chemikalia rolnicze, itp.

Aby dobrze nałoŜyć powłokę ochronną naleŜy przedtem dokładnie przygotować do tego

chronioną  powierzchnię.  Przygotowanie  to  polega  na  dokładnym  oczyszczaniu. Niedokładne
(niewłaściwe)  przygotowanie  powierzchni  metalu  przed  naniesieniem  powłoki  ochronnej
powoduje szereg skutków, np.:

−

zmniejszenie przyczepności powłoki,

−

zmniejszenie gładkości powłoki,

−

rozwój korozji podpowłokowej,

−

powstawanie pęcherzy,

−

pękanie i łuszczenie się powłoki.
WyróŜniamy następujące metody przygotowania powierzchni pod powłoki ochronne.
Metody mechaniczne:

−

oczyszczenie z pomocą narzędzi: młotkowanie, skrobanie, szczotkowanie szlifowanie,

−

oczyszczanie strumieniowe: piaskowanie, śrutowanie, za pomocą strumienia wody,
strumienia powietrza,

−

za pomocą luźnego ścierniwa.
Metody termiczne.
Metody fizykochemiczne:

−

odtłuszczanie w rozpuszczalnikach organicznych, roztworach alkalicznych, emulsjach,
elektrolitycznie,

−

trawienie: chemiczne i elektrochemiczne.
Polerowanie:

−

mechaniczne, elektrolityczne i chemiczne.
Na właściwie przygotowaną powierzchnię nanosimy powłokę ochronną. Podstawowe

i najczęściej stosowane w technice rolniczej występują powłoki malarskie. Powłoki te
stanowią farby podkładowe – międzywarstwowe, farby i emalie nawierzchniowe.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Właściwości powłok farb podkładowych przeciwkorozyjnych (gruntowych):

−

izolujące – główne zadanie to mechaniczna i elektryczna izolacja chronionego podłoŜa od
ś

rodowiska,

−

pasywujące – izolują i tworzą na powierzchni warstwę tlenków i soli metalu, która
pasywnie chroni metal podłoŜa przed korozją,

−

protektorowe – zawierają w swym składzie, np.: pył cynkowy lub aluminiowy.
Celem wyrobów malarskich nawierzchniowych przeznaczonych do ostatecznego

malowania podłoŜa zagruntowanego i pokrytego powłoką międzywarstwową jest:

−

osiągnięcie przewidzianej technologią grubości powłoki,

−

nadanie pokrycia malarskiemu estetycznego wyglądu,

−

nadanie pokryciu cech specjalnych, np.: przeciwdziałanie porastaniu grzybów,
przeciwdziałaniu

poślizgowi,

nadanie

odporności

wysoką

temperaturę,

rozpowszechnianiu się ognia, itp.
Techniki malowań (nanoszenie powłok malarskich) to malowanie pędzlem, natryskowe

(pistoletem), przez zanurzanie, przez polewanie i elektrostatyczne. Rzadziej, ale spotyka się
w technice powłoki niemetalowe, czyli:

−

powłoki z tworzyw sztucznych,

−

powłoki gumowe,

−

pokrycia izolacyjne,

−

emalie techniczne,

−

powłoki ceramiczne natryskiwane plazmowo,

−

powłoki konwersyjne: fosforanowe, chromianowe i utleniane anodowo.
W technice rolniczej stosowanie metalowych powłok najczęściej spotykamy w maszynach

i urządzeniach  podczas  pozyskiwania  mleka  oraz  w  przemyśle  rolno-spoŜywczym
(przetwórstwie).  Najczęściej  stosowane  metale  do  tworzenia  powłoki  ochronnej  to  cyna,
cynk, aluminium. Metalizowanie powłok następuje poprzez naniesienie metalu odpowiednim
sprzętem  na  powierzchnie  chronione.  W  technice  rolniczej  występuje  to  rzadko  i  jest
wykonywane przez specjalistyczne ekipy ludzi.

Galwanotechnika polega na elektrolitycznym nakładaniu powłok metalowych na

powierzchnie chronione. Jest najpowszechniej stosowana i stanowi najbardziej wszechstronną
metodę  nakładania  powłok  metalowych.  Galwanicznie  moŜna  osadzić  większość  metali
począwszy  od  elektrododatnich,  jak  Au,  Ag,  Cu  i  metali  grupy  platyny,  a  skończywszy  na
elektroujemnych  jak  Zn,  Al.  Do  najwaŜniejszych  korzyści  wynikających  ze  stosowania
metody elektrolitycznego nakładania metali w porównaniu z innymi metodami, naleŜą:

−

duŜa równomierność otrzymywanych powłok,

−

moŜliwość regulowania grubości powłok w szerokim zakresie,

−

duŜa czystość nakładanych powłok,

−

małe straty osadzanego metalu,

−

moŜliwości automatyzacji procesu.
Podstawowe

rodzaje

procesów

galwanicznych

to:

miedziowanie,

niklowanie,

chromowanie, cynkowanie, srebrzenie, złocenie. W technice rolniczej dość rzadko występują
tego typu zabezpieczenia antykorozyjne metali ze względu na ich kosztowny proces. Jednak
powszechnie występuje w przemyśle rolno-spoŜywczym np.: mleczarstwie, masarstwie,
obróbce mięsnej, przetwórstwie owoców i warzyw itp.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.4.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  Co to jest korozja?
2.  Jakie są rodzaje korozji?
3.  Jaki rodzaj korozji najczęściej występuje w technice rolniczej?
4.  Jakie są ogniwa działania antykorozyjnego?
5.  Jakie są malarskie powłoki ochronne?
6.  Jakie techniki nanoszenia powłok malarskich stosuje się w technice rolniczej?
7.  Jakie są techniki przygotowywania powierzchni do naniesienia powłoki ochronnej?
8.  Jakie  są  mechaniczne  techniki  przygotowywania  powierzchni  pod  naniesienie  powłoki

ochronnej?

9. Na czym polegają fizykochemiczne metody przygotowywania powierzchni chronionej?
10. Na czym polega ochrona powierzchni powłoką niemetalową i metalizowaną?
11. Gdzie najczęściej moŜna spotkać powierzchnie zabezpieczone galwanicznie?

4.4.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Zabezpiecz przed korozją elementy robocze siewnika rzędowego.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  określić zasady pracy siewnika rzędowego,
2)  obejrzeć film dydaktyczny „Przygotowanie siewnika do pracy”,
3)  zaplanować proces zabezpieczania antykorozyjnego elementów pracujących w siewniku,
4)  porównać opracowany projekt z instrukcją obsługi bądź kartą technologiczną,
5)  zabezpieczyć elementy roocze przed korozją,
6)  sporządzić notatkę z przeprowadzonego ćwiczenia.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

siewnik,

−

instrukcja obsługi siewnika,

−

film dydaktyczny „Przygotowanie siewnika do pracy”,

−

wykaz części najbardziej naraŜonych na korozję,

−

narzędzia do zabezpieczenia elementów przed korozją,

−

literatura z rozdziału 6 poradnika dla ucznia.

Ćwiczenie 2

Dokonaj zabezpieczenia antykorozyjnego kultywatora.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  ocenić stan techniczny maszyny,
2)  określić rodzaj korozji,
3)  obejrzeć  film  dydaktyczny  „Zabezpieczanie  metali  przed  korozją  metodą  nakładania

powłok malarskich”,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4)  zaplanować sposób postępowania podczas wykonywania zadania,
5)  zabezpieczyć antykorozyjnie kultywator,
6)  sporządzić notatkę z przeprowadzonego ćwiczenia.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

kultywator,

−

tablice poglądowe z próbkami korozji,

−

film dydaktyczny „Zabezpieczanie metali przed korozją metodą nakładania powłok
malarskich”,

−

narzędzia do wykonania zabezpieczenia antykorozyjnego,

−

literatura z rozdziału 6 poradnika dla ucznia.

4.4.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) wymienić podstawowe działania antykorozyjne podejmowane

przez człowieka?

2) określić rodzaj korozji powszechnie występującej w technice

rolniczej?

3) przewidzieć skutki złego przygotowania powierzchni przed

nałoŜeniem powłoki malarskiej?

4) scharakteryzować mechaniczne metody czyszczenia powierzchni

chronionych?

5) Określić właściwości farb podkładowych (międzywarstwowych)

powłok malarskich?

6) wykonać techniką malowania pędzlem zabezpieczenie

antykorozyjne (np.: kultywatora)?

7) wymienić przykłady zastosowania metody galwanicznej

w technice rolniczej?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

5. SPRAWDZIAN OSIĄGNIĘĆ

Instrukcja dla ucznia

Przed rozpoczęciem rozwiązywania testu przeczytaj uwaŜnie instrukcję.

Podpisz imieniem i nazwiskiem kartę odpowiedzi.

Zapoznaj się z zestawem zadań testowych.

Test zawiera 20 zadań. Do kaŜdego zadania dołączone są cztery odpowiedzi, tylko jedna

jest prawidłowa.

Za prawidłową odpowiedź otrzymasz 1 punkt.

Udzielaj odpowiedzi tylko na załączonej karcie odpowiedzi stawiając znak „X”

w odpowiedniej rubryce. W przypadku pomyłki błędną odpowiedź zaznacz kółkiem,
a następnie zakreśl prawidłową odpowiedź.

Pracuj samodzielnie.

JeŜeli będziesz miał problem z rozwiązaniem na któregoś zadania, to odłóŜ jego

rozwiązanie na później i wróć do niego jeszcze raz.

Na rozwiązanie testu masz 45 minut.

10. Jeśli czas Ci pozwoli, przed oddaniem swojej pracy sprawdź odpowiedzi jeszcze raz.

Powodzenia!

ZESTAW ZADAŃ TESTOWYCH

1. Powszechnie stosowane materiały do budowy maszyn rolniczych to

a)  drewno, tworzywa sztuczne.
b)  skóra, drewno, stal.
c)  stal, Ŝeliwo i metale nieŜelazne.
d)  tworzywa sztuczne, stal skóra.

2. Stal jest głównie stosowana do konstrukcji maszyn rolniczych, poniewaŜ

a)  łatwo ulega korozji jeŜeli jest niezabezpieczona.
b)  jest cięŜka.
c)  posiada  duŜą  zdolność  technologiczną  jest  plastyczna  na  gorąco,  posiada  dobrą

twardość i odporność na zmęczenie materiałowe.

d) jest bardzo tania i łatwo dostępna.

3. Rysunek techniczny to

a) rysunek wykonany według PN przedstawiający przedmiot lub mechanizm

w określonej podziałce, który spełnia konkretne zadanie techniczne lub
technologiczne opisany pismem technicznym.

b)  dowolny rysunek opisany zwykłym pismem.
c)  widok przedstawiający reklamę danego towaru.
d)  rysunek wykonany w formie plakatu.

4. Rysunek wykonawczy, to rysunek

a)  zawierający wszystkie dane potrzebne do wykonania części narysowanej na rysunku.
b)  złoŜenia wszystkich zespołów i części roboczych maszyny.
c)  przedstawiający schemat działania danego urządzenia.
d)  przedstawiający elementy instalacji i sposób ich łączenia.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

5. Rysunek budowlany przedstawia

a) zasadę działania i budowę mechanizmu maszyny.
b) budynek w rzutach (elewacja północna, południowa, wschodnia, zachodnia)

schematyczny rzut pionowy pomieszczeń na poszczególnych kondygnacjach.

c) sposób montaŜu elementów podnośnikowo-śrubowych.
d) dane potrzebne do montaŜu i demontaŜu maszyny rolniczej.

6. Kombajn to

a)  narzędzie.
b)  maszyna prosta.
c)  maszyna wieloczynnościowa, złoŜona z maszyn lub mechanizmów prostych przeznaczona

do wykonywania kilku bądź kilkunastu operacji technologicznych jednocześnie.

d) jest to maszyna zestawiona tylko z samych źródeł energetycznych.

7. Kombajn bezsilnikowy napędzany jest

a)  od silnika spalinowego nabudowanego na nim.
b)  od silnika elektrycznego poprzez układ akumulatorów.
c)  od (WOM) wału odbioru mocy ciągnika, z którym współpracuje.
d)  od dwóch silników, elektrycznego i spalinowego jednocześnie.

8. Połączenia gwintowe, wpustowe, klinowe, sworzniowe naleŜą do

a)  połączeń nierozłącznych.
b)  połączeń rozłącznych.
c)  napędów.
d)  łoŜysk.

9. Podstawowe zadanie, jakie spełnia sprzęgło to

a) łączenie dwóch współpracujących ze sobą wałów w celu przenoszenia mocy

(momentu obrotowego, prędkości kątowej).

b)  zwiększanie obrotów na wale sprzęgła.
c)  hamowanie obrotów na wale sprzęgła.
d)  powodowanie wibracji i bicie łoŜyskowań wałów.

10. Podstawową cechą, która charakteryzuje wszystkie przekładnie mechaniczne jest

a)  duŜa obudowa wykonana z Ŝeliwa.
b)  przełoŜenie przekładni lub inaczej przełoŜenie kinetyczne.
c)  to, Ŝe pracuje w kąpieli olejowej.
d)  to, Ŝe moŜe pracować bez smarowania.

11. Liczba oktanowa określa

a)  zdolność paliwa do zachowania postaci ciekłej.
b)  odporność paliwa na uleganie krystalizacji.
c)  odporność paliwa na detonację (stukanie).
d)  zdolność paliw stałych do zachowania tego stanu.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

12. Liczba cetanowa jest szczególnie waŜna do zasilania silników z zapłonem samoczynnym,

poniewaŜ
a)  określa zdolność paliwa na stukanie (detonację).
b)  w ogóle nie dotyczy silników spalinowych.
c)  jest wskaźnikiem skłonności paliwa do samozapłonu.
d)  jest wskaźnikiem krystalizacji paliwa.

13. Najczęstszym rodzajem korozji występującej w technice rolniczej jest korozja

a)  atmosferyczna, ziemna i biologiczna.
b)  morska.
c)  gazowo-elektrolityczna.
d)  gazowo-morska.

14. Najbardziej powszechną metodą antykorozyjną w technice rolniczej jest metoda

a)  nakładania powłok malarskich.
b)  metalizacyjna polegająca na srebrzeniu.
c)  metalizacyjna polegająca na platynowaniu.
d)  galwaniczna.

15. Dokładne oczyszczenie powierzchni przed nałoŜeniem powłoki malarskiej jest waŜne,

poniewaŜ
a)  zwiększa przyczepność, gładkość i przedłuŜa czas uŜytkowania.
b)  powoduje chropowatość powierzchni.
c)  powoduje powstanie pęcherzy podpowłokowych.
d)  powoduje rozwój korozji podpowłokowej.

16. W technice rolniczej najczęściej spotykanymi silnikami są silniki

a)  dwusuwowe niskopręŜne.
b)  czterosuwowe niskopręŜne.
c)  czterosuwowe wysokopręŜne.
d)  odrzutowe.

17. Aby maksymalnie przedłuŜyć Ŝywotność i sprawność silnika czterosuwowego

wysokopręŜnego powinniśmy szczególnie dbać o obsługę układu
a)  tłokowo-korbowego.
b)  bateryjnego zapłonu.
c)  smarowania.
d)  komputerowego układu zapłonu paliwa.

18. Napięcie prądu elektrycznego w gospodarstwach domowych i zagrodach wynosi

a)  tylko 220 V.
b)  tylko 12 V.
c)  tylko 24 V.
d)  230 V w gospodarstwach domowych i 400 V w zagrodach w instalacji siłowej.

19. Najkorzystniejsze warunki pracy agregatu występują podczas

a)  100% wykorzystania mocy jednostki energetycznej.
b)  50% wykorzystania mocy jednostki energetycznej.
c)  40–50% wykorzystania mocy jednostki energetycznej.
d)  80–90% wykorzystania mocy jednostki energetycznej.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

KARTA ODPOWIEDZI

Imię i nazwisko ....................................................................

Charakteryzowanie maszyn rolniczych

Zakreśl poprawną odpowiedź

zadania

Odpowiedzi

Punkty

Razem: