Obrażenia czaszkowo - mózgowe

ANATOMIA I FIZJOLOGIA:

•

Mózg

stanowi 2% masy ciała, ale 

potrzebuje 18% rzutu minutowego serca i 

20% tlenu zużywanego przez organizm

•

Prawidłowy przepływ krwi przez mózg 

wynosi około  50 ml/100 g. tkanki 

mózgowej

ANATOMIA I FIZJOLOGIA:

Powłoki czaszki składają się z 5 warstw:

• skóry
• tkanki podskórnej
• czepca ścięgnistego 
• luźnej tkanki łącznej
• okostnej

ZŁAMANIA CZASZKI:

•

złamania linijne, gwiaździste, 

rozfragmentowane

• złamania z wgłobieniem

• złamania złożone 

• złamania podstawy czaszki

BADANIE NEUROLOGICZNE:

1. Stan świadomości

a) pełna przytomność
b) somnolencja
c) stupor 
d) śpiączka

2. Badanie źrenic
3. Odruchy z pnia mózgu

SKALA ŚPIĄCZKI GLASGOW                           

( GLASGOW COMA SCALE, G.C.S.)

1. Otwieranie oczu

- spontaniczne                       -

4 pkt.

- na polecenie                       -

3 pkt.

- na bodziec bólowy               -

2 pkt.

- brak                                   -

1 pkt.

2. Odpowiedź słowna

- zorientowana                      

- 5 pkt.

- splątana                             

- 4 pkt.

- nieodpowiednie użycie słów  

- 3 pkt.

- niezrozumiałe dźwięki          

- 2 pkt.

- brak                                  

- 1 pkt.

SKALA ŚPIĄCZKI GLASGOW –

C.D.

3. Reakcja ruchowa:

- wykonuje polecenia                               

- 6 pkt.

- wskazuje bolące miejsca                        

- 5 pkt.  

- cofa kończynę (po bodźcu bólowym)       

- 4 pkt.

- zgina kończynę (po bodźcu bólowym)      

- 3 pkt.

- prostuje kończynę (po bodźcu bólowym)  

- 2 pkt.

- brak                                                     

- 1 pkt.

Suma punktów: (1+2+3)

USZKODZENIA MÓZGU SĄ 

NAJCZĘŚCIEJ NASTĘPSTWAMI 

GWAŁTOWNIE DZIAŁAJĄCYCH NA 

TEN NARZĄD PRZYSPIESZEŃ

• Wstrząśnienie pnia mózgu

jest określeniem 

klinicznym, którego elementem jest utrata 

świadomości, rozpoczynająca się podczas 

urazu i trwająca kilka minut lub kwadransów

• Stłuczenie mózgu

jest terminem 

morfologicznym i obejmuje organiczne 

uszkodzenie powierzchownych i/lub głębszych 

struktur mózgu

• Ilościową zmianą o typie stłuczenia mózgu jest 

rozerwanie mózgu

i zwykle opon miękkich 

(

laceratio cerebri

)

KRWIAKI 

WEWNĄTRZCZASZKOWE:

• Krwiak nadtwardówkowy

(

nadoponowy, 

haematoma epidurale

) to nagromadzenie krwi 

między powierzchnią zewnętrzną opony twardej a 

kością czaszki.

• Przyczyny krwiaków nadtwardówkowych:

a) uszkodzenie tętnicy oponowej środkowej

b) uszkodzenie zatok opony twardej (zatoki 

strzałkowej, poprzecznej, klinowo-ciemieniowej)

c) uszkodzenie żył śródkościa

d) uszkodzenie żyły środkowej mózgu

e) krwawienie mieszane, tętniczo-żylne

NIE MA PEWNYCH OBJAWÓW 

KLINICZNYCH ŚWIADCZĄCYCH O 

OBECNOŚCI KRWIAKA 

NADOPONOWEGO!

W 30 % przypadków obserwuje się tzw. 

triadę objawów:

1. Powrót przytomności przed wtórną jej 

utratą –

lucidum intervallum

2. Jednostronne poszerzenie źrenicy (po 

stronie krwiaka) –

anisocoria

3. Niedowład kończyn – przeciwstronny 

(

hemiparesis

)

BADANIE TK PRZEDSTAWIA 

CHARAKTERYSTYCZNY OBRAZ: 

SOCZEWKOWATĄ MASĘ  O DUŻEJ 

GĘSTOŚCI, PRZYLEGAJĄCĄ DO 

KOŚCI CZASZKI

OBRAZ ŚRÓDOPERACYJNY:

LECZENIE:

1. Bardzo małe krwiaki nadtwardówkowe

, które 

nie wywołują objawów efektu masy i 

klinicznych ubytków neurologicznych mogą 

być monitorowane serią badań TK. Jeżeli 

krwiaki nie narastają lub nie powodują 

neurologicznych objawów ubytkowych, 

wystarcza obserwacja i leczenie 

zachowawcze

2. Krwiaki nadtwardówkowe

, 

którym towarzyszą 

ubytki neurologiczne

lub wyraźny efekt masy, 

należy ewakuować, a uszkodzone naczynie 

krwionośne zidentyfikować i podwiązać 

KRWIAK PODTWARDÓWKOWY

(

HAEMATOMA SUBDURALE

) TO 

NAGROMADZENIE KRWI POMIĘDZY OPONĄ 

TWARDĄ A PAJĘCZYNÓWKĄ

Przyczyny powstawania krwiaków 

podtwardówkowych:

a) uszkodzenie żył łączących – najczęściej
b) uszkodzenie ściany zatoki
c) krwawienie tętniczo-żylne z korowych 

ognisk stłuczenia i zranienia mózgu

d) pęknięty tętniak mózgu do przestrzeni 

podtwardówkowej

Krew może gromadzić się bardzo powoli w ciągu kilku 

dni, a nawet tygodni po urazie (często z pozoru 

błahym). Wielokrotnie wynaczyniona krew podlega 

procesowi wchłaniania oraz zostaje otoczona torebką 

z tkanki włóknistej i drobnych naczyń włosowatych, 

tworząc 

przewlekły krwiak podtwardówkowy

.

ROZPOZNANIE:

1. Ostry krwiak podtwardówkowy

powiększając się 

wywołuje objawy uszkodzenia. 

2. Przewlekły krwiak podtwardówkowy

najczęściej 

jest przyczyną dyskretnego, powoli 

postępującego pogorszenia stanu chorego (bólu 

głowy, niedowładu połowiczego, niedowidzenia 

połowiczego) w ciągu tygodni lub miesięcy, które 

często objawia się otępieniem. Często powoduje 

upośledzenie stanu psychicznego i pogłębienie 

ogniskowych ubytków neurologicznych. Przesuwa 

i uciska mózg. Po długim okresie bezobjawowym 

pojawiają się oznaki postępującego ubytku 

czynności mózgu w postaci spowolnienia, 

senności, niedowładu kończyn, ale bywają 

spostrzegane przypadki dużego krwiaka bez cech 

niedowładu.  Z czasem dołączają się bóle głowy, 

na dnie oczu może się rozwinąć tarcza 

zastoinowa. Jeśli objawy te występują w wiele 

miesięcy lub lat po urazie, nasuwa się podejrzenie 

rozwoju nowotworu mózgu.

Badanie TK jest metodą 

diagnostyczną z wyboru!

OSTRY KRWIAK PODTWARDÓWKOWY

PRZEDSTAWIA 

SIĘ JAKO ZMIANA O ZWIĘKSZONEJ GĘSTOŚCI, KTÓRA 

ODSUWA I UCISKA TKANKĘ MÓZGOWĄ. CZĘSTO JEST 

ZWIĄZANA ZE STŁUCZENIEM MÓZGU. NIE PRZYBIERA 

NA OGÓŁ KSZTAŁTU SOCZEWKOWATEGO; ZWYKLE 

KRWIAK MA ZARYS PRZYLEGŁEJ PÓŁKULI 

MÓZGOWEJ.

OBRAZ ŚRÓDOPERACYJNY:

PRZEWLEKŁY KRWIAK PODTWARDÓWKOWY

TWORZY 

OBSZAR HIPO- LUB IZODENSYJNY, PRZESUWA I 

UCISKA MÓZG. WYSTĘPUJE OBUSTRONNIE W 50% 

PRZYPADKÓW. IZODENSYJNE KRWIAKI MOŻNA 

WYKRYĆ ZA POMOCĄ TK Z KONTRASTEM.

OBRAZ ŚRÓDOPERACYJNY:

Rozpoznanie 

jest często utrudnione przez brak 

objawów pomostowych pomiędzy doznanym w 

przeszłości niewielkim urazem, a zmiennymi, 

niezbyt silnie wyrażonymi objawami, 

rozwijającymi się poza okresem pobytu chorego 

w szpitalu. Często też chorzy ci nie byli leczeni 

szpitalnie z powodu pospolitego urazu, który nie 

doprowadził do utraty świadomości. 

Różnicować należy – zwłaszcza u ludzi starszych 

– z niewydolnością naczyń mózgu. Zwykle chorzy 

trafiają do oddziałów neurologicznych z 

podejrzeniem guza mózgu lub uszkodzenia 

naczyniowego.

LECZENIE:

1. Ostry krwiak podtwardówkowy

przebiegający 

z upośledzeniem funkcji umysłowych lub 

ogniskowymi objawami neurologicznymi jest 

zazwyczaj wskazaniem do wykonania 

kraniotomii i chirurgicznej ewakuacji.

2. Przewlekły krwiak podtwardówkowy

–

początkowo można wykonać drenaż, 

nawiercając otwór w sklepieniu czaszki; 

powtórne gromadzenie się krwi stanowi 

wskazanie do kraniotomii i całkowitego 

drenażu lub połączenia przestrzeni 

podtwardówkowej z jamą otrzewnej.

Krwawienie podpajęczynówkowe

(haemorrhagia subarachnoidealis)

– najczęstszą 

przyczyną jest uraz. Zwykle dochodzi do rozległego 

nagromadzenia krwi w przestrzeni podpajęczynówkowej, 

którą w prawidłowych warunkach wypełnia płyn 

mózgowo – rdzeniowy. Krwawienie podpajęczynówkowe 

może wystąpić samoistnie w przypadku tętniaka lub wad 

rozwojowych tętniczo-żylnych.

ROZPOZNANIE:

Badanie TK

ujawnia prawie 90% 

krwawień podpajęczynówkowych. Jeżeli 

badanie jest ujemne i nie wykazuje 

objawów guza, wówczas można 

bezpiecznie wykonać punkcję 

lędźwiową w celu diagnostyki 

krwawienia podpajęczynówkowego. 

Jeżeli badanie TK lub punkcja lędźwiowa 

wypadają dodatnio, niezbędna jest 

angiografia.

OBRAZ SEKCYJNY: