Kopia Wyrobiska górnicze

Politechnika Śląska

Wydział Geologii i Górnictwa

Kierunek: Geologia i Górnictwo

PRACA ZALICZENIOWA

„Wyrobiska górnicze”

Opracowanie:

Radosław Pałyga

Piotr Rynk

Barbara Siwiec

GIG gr. 10

Październik 2009

Wyrobiska górnicze

Wyrobiskami górniczymi nazywane są puste przestrzenie powstałe w kopalinie

uŜytecznej  lub  w  skale  płonnej  w  wyniku  prowadzenia  robót  górniczych.    Inaczej  mówiąc,
wyrobisko  to  wolna  przestrzeń  w  kopalni,  pozostała  w  miejscu,  skąd  usunięto  urobek
górniczy.  Wyrobiska  górnicze  występują  zarówno  przy  eksploatacji  odkrywkowej,  wtedy
mowa  jest  o  wyrobiskach  odkrytych  (odkrywki)  lub  przy  eksploatacji  pod  powierzchnią  -
wyrobiska podziemne.

W kopalniach wyrobiska górnicze mogą znajdować się w :

•

Węglu i wtedy mowa jest o wyrobiskach węglowych

•

Kamieniu (skale płonnej) i wtedy nazywają się wyrobiskami kamiennymi

•

Częściowo w węglu, a częściowo w kamieniu, wtedy noszą nazwę wyrobisk
węglowo-kamiennych.

Ze względu na kształt wyrobisk moŜna wyróŜnić wyrobiska o kształtach zbliŜonych do

sześcianów, prostopadłościanów, graniastosłupów, walców lub ich róŜnych połączeń.
Natomiast pod względem przekroju poprzecznego tych wyrobisk moŜna wyróŜnić:
prostokąty, trapezy, kwadraty, koła, elipsy lub ich odcinki i połączenia.

W kształcie i w budowie wyrobisk górniczych moŜna wyróŜnić powierzchnie boczne,

czyli ociosy, powierzchnię górną zwaną pułapem lub piętrem, oraz powierzchnię dolną zwaną
spodkiem. W przypadku gdy wyrobisko zostało wykonane w pokładzie tak, Ŝe pułap
wyrobiska jest stropem pokładu, to nazywamy ją stropem wyrobiska, natomiast kiedy
spodek wyrobiska jest spągiem pokładu, to powierzchnię tę nazywa się spągiem wyrobiska.

Rysunek 1 Źródło: Bielewicz T., Prus B., Honysz J.: Górnictwo część I

Czołem wyrobiska nazywana jest powierzchnia, która w skutek urabiania przesuwa się

w głąb calizny. Natomiast przestrzeń wyrobiska przyległa do czoła nazywana jest przodkiem.

Do czynności jakie prowadzą do powstania wyrobiska naleŜą: urabianie, czyli

czynność odspajania skał od calizny, wybieranie urobionej skały zwanej urobkiem. Taki
zespół wyrobisk górniczych połączonych ze sobą w sposób planowy wraz z budowlami i
urządzeniami pomocniczymi, a słuŜący do wydobywania kopaliny, nazywamy kopalnią.

Wyrobiska górnicze moŜna podzielić ze względu na róŜne kryteria. Głównym podziałem

wyrobisk jaki moŜemy rozpatrzyć jest podział ze względu na przeznaczenie. Wyrobiska
górnicze są dzielone na:

•

Poszukiwawczo-rozpoznawcze, których celem jest znalezienie złoŜa lub określenie
jego parametrów, do nich zalicza się otwory wiertniczne, szybiki poszukiwawcze,
rowy, sztolnie poszukiwawcze i inne wyrobiska;

•

Udostępniające,  czyli  te  które  otwierają  dostęp  do  złoŜa  i  umoŜliwiają  jego
eksploatację,  naleŜą  do  nich  szyby,  sztolnie,  upadowe  wykonane  z  powierzchni,
przecznice,  przekopy  kierunkowe,  szybiki  i  inne.  W  kopalniach  odkrywkowych  są  to
wyrobiska odkrywające złoŜe kopaliny uŜytecznej przez zdjęcie nadkładu. Wyrobiska
te uŜytkowane są przez długi czas (moŜe to być nawet kilkadziesiąt lat);

•

Przygotowawcze, które mają za zadanie przysposobić złoŜe do najbardziej
korzystnego sposobu wybierania. Mają one krótkotrwały charakter. RozróŜniany jest
jeszcze podział na:

Wyrobiska przygotowawcze główne, dzielące udostępniony pokład na piętra
i pola eksploatacyjne (chodniki, poziomowe, piętrowe, główne wentylacyjne,
główne międzypoziomowe pochylnie i upadowe);

Wyrobiska  przygotowawcze  drugorzędne  lub  rozcinkowe,  dzielące  pole
eksploatacyjne  na  pola  wybierania  i  filary  (chodniki  wybierkowe,
dowierzchnie).  Mają  one  najkrótszy  okres  uŜytkowania,  dla  ścian  wynosi  on
kilka miesięcy, dla zabierek kilka dni;

•

Wybierkowe, w których odbywa się zasadnicze wybieranie złoŜa i które po jej
wybraniu ulegają likwidacji;

•

Specjalne, do których naleŜą rozdzielnie, warsztaty dołowe, pompownie i inne.

Wyrobiska przygotowawcze i wybierkowe nazywane są wyrobiskami eksploatacyjnymi.
Wykonuje się je w kopalinie uŜytecznej, a czasem równieŜ w skale płonnej.

Kolejny podział wyrobisk, to podział ze względu na kryterium kształtu i wymiarów.

Dotyczy on podziału wyrobisk podziemnych, a dzielą się one na:

•

Wyrobiska

korytarzowe,

charakteryzujące

się

nieznacznym

przekrojem

poprzecznym w stosunku do ich długości. W kopalniach wysokość wyrobisk
korytarzowych powinna wynosić co najmniej 1,6 m Do nich zaliczane są szyby,
szybiki, sztolnie, przecznice oraz chodniki;

•

Wyrobiska komorowe, cechujące się znacznie większymi rozmiarami poprzecznymi
niŜ  poprzednie.  Najczęściej  wyrobiska  te  mają  specjalne  przeznaczenie,  których
przekrój  poprzeczny  i  długość  uzaleŜnione  są  od  liczby  oraz  wymiarów
zainstalowanych  w  nich  maszyn  i  urządzeń,  a  takŜe  wymaganych  odstępów
ruchowych  pomiędzy  urządzeniami  oraz  urządzeniami  i  obudową.  Standardowe
rozmiary  wyrobiska  komorowego  to  przekrój  powyŜej  20m².  Do  wyrobisk
komorowych  zaliczane  są  podszybia,  róŜne  komory  maszynowe,  elektryczne,
warsztaty dołowe

•

Otwory  wiertnicze,  które  są  cylindrycznymi  otworami  w  skorupie  ziemskiej
wykonanymi  za  pomocą  robót  wiertniczych,  średnica  ich  jest  mała  w  stosunku  do
długości. Odwiertami nazywane są otwory gotowe do uŜytkowania.

•

Wyrobiska wybierkowe, mają róŜnorakie kształty w zaleŜności od grubości i
nachylenia złoŜa (pokłady, Ŝyły) oraz praktykowanego systemu wybierania

Wyrobiska górnicze moŜna podzielić równieŜ w zaleŜności od połoŜenia w

górotworze. Są to wyrobiska poziome, pionowe i pochyłe. Natomiast w stosunku do
rozciągłości pokładu wyrobiska dzielą się na biegnące po rozciągłości, po wzniosie, po
upadzie lub przekątnie(diagonalnie).

Wyrobiska poszukiwawczo-rozpoznawcze

Aby rozpoznać znalezione złoŜe dokonuje się odsłonięcia go za pomocą górniczych robót

poszukiwawczych  (rowy  poszukiwawcze,  sztolnie  i  szybiki  poszukiwawcze)  lub  za  pomocą
wierceń  poszukiwawczych.  W  zaleŜności  od  tego  czy  złoŜe  leŜy  płytko,  czy  głęboko
podejmowane  są  odpowiednie  warianty.  Kiedy  złoŜe  znajduje  się  głęboko,  bada  się  je  za
pomocą  otworów  wiertniczych,  a  jeśli  znajduje  się  ono  płytko-  za  pomocą  górniczych  robót
poszukiwawczych.  Poszukiwanie  złoŜa  polega  na  określeniu  rozciągłości  warstw  za  pomocą
jednego  wyrobiska,  następnie  prostopadle  do  rozciągłości  zakłada  się  linię  poszukiwawczą,
wzdłuŜ której rozmieszczone będą górnicze wyrobiska poszukiwawcze lub otwory wiertnicze.
ś

adna z warstw nie moŜe zostać pominięta. Odległość między jedną a drugą linią

poszukiwawczą moŜe liczyć od 300 do 3000 m (w innych źródłach od 500 m do 1000). Kiedy
poprzez  wyrobisko  zostanie  ujawnione  złoŜe,  takie  miejsca  są  nazywane  punktami
stwierdzenia  złoŜa.  W  przypadku  badania  złoŜa  nieforemnego,  jak  równieŜ  poziomego  lub
prawie  poziomego  zlegania  złóŜ,  wyrobiska  poszukiwawcze  rozmieszcza  się  za  pomocą
siatki, której punkty przecięcia się linii są miejscem wyrobisk.

Do górniczych wyrobisk poszukiwawczych zaliczane są rowy poszukiwawcze, których

wykopy wykonywane są wzdłuŜ linii poszukiwawczych. Rowy mają zazwyczaj szerokość ok.
1  m  oraz  grubość  do  4  m.  Wyrobisko  te  stosuje  się  przy  stromym  zaleganiu  warstw  o
wychodniach  tuŜ  przy  powierzchni  ziemi,  bądź  przy  zaleganiu  warstw  pod  cienkim
nadkładem.  Kiedy  głębokość    jest  większa  od  2  metrów  lub  nadkład  tworzą  skały  sypkie,
stosowana jest obudowa rowu deskami.

Rysunek 2 Źródło: Chudek M., Wilczyński R., śyliński R.: Podstawy górnictwa.

Szybiki  poszukiwawcze  są  pionowymi,  a  rzadziej  pochyłymi  wyrobiskami  górniczymi  o
głębokości do 25 metrów. Zwykle przekrój szybików jest prostokątny o rozmiarach 1x1,5 m
lub    1,5x2m.  W  przypadku  skal  zwięzłych  szybiki  mogą  mieć  przekrój  okrągły  (średnica
około  1,2  m)  i  być  wykonane  bez  obudowy.  Przy  większej  miąŜszości  nadkładu  oraz  przy
stromym  zaleganiu  pokładu  wskazane  jest,  aby  stosować  szybiki  połączone  z  przekopami,
będącymi korytarzami łączącymi szybiki.

Rysunek 3 Źródło: Bielewicz T., Prus B., Honysz J.: Górnictwo część I

W rejonach górzystych poszukiwania górnicze prowadzone są za pomocą sztolni
poszukiwawczych, czyli wyrobisk poziomych lub lekko nachylonych mający wlot z
powierzchni, a udostępniających złoŜe ze stoku góry.

W przypadku duŜej miąŜszości warstw nadkładowych i poziomowego lub słabo

nachylonego  zalegania  warstw  stosuje  się  wiercenia.  Przez  otwór  wiertniczy  stosuje  się
wyrobisko  cylindryczne  wykonane  w  skorupie  ziemskie  metodami  wiertniczymi.  Odwiert
oznacza  ukończony  otwór  wiertniczy  obudowany  i  wyposaŜony  w  sprzęt  konieczny  do
eksploatacji  złoŜa.    W  kopalniach  podziemnych  wykonuje  się  otwory  wiertnicze  dla  celów
technicznych  związanych  z  udostępnieniem  i  eksploatacja  złoŜa,  a  więc  otwory  zsypne,
wentylacyjne,  odwadniające,  rurowe,  kablowe  itp.    Otwory  wierci  się  najczęściej  z
powierzchni  moŜna  je  jednak  wykonywać  ze  sztolni,  przecznic  lub  chodników
poszukiwawczych.    Wiercenia  wielkośrednicowe  (o  średnicy  od  0,6  do  8,0  m)  stosowane  są
niekiedy do wykonywania szybów i szybików a w razie potrzeby w celach ratowniczych.

Do głównych czynności jakie wykonywane są przy wierceniu otworów naleŜą:

•

Urabianie skały na dnie otworu

•

Usuwanie zwierciń z dna otworu

•

Zabezpieczenie ścian otworu przed osypywaniem się z nich skały

•

Obieranie próbek przewierconych skał

Z uwagi na głębokość wierceń, dzielone są one na wiercenia głębokie oraz płytkie.

Wiercenia płytkie wykonywane są ręcznie lub mechanicznie (głębokość do 75 m, zazwyczaj
30-50  m).  Kierunek  otworów  jest  najczęściej  pionowy,  ale  moŜe  teŜ  być  pochyły  lub
poziomy.
Głębokie  wiercenia  wykonuje  się  wyłącznie  za  pomocą  specjalnych  maszyn  wiertniczych,
które  umoŜliwiają  obecnie  wiercenie  do  około  10  000  m.  Otwory  te  są  w  zasadzie  tylko
pionowe- wykonuje się je z powierzchni ziemi.
Ze względu na sposób urabiania skały na dnie otworu wiercenia dzieli się na:

•

Udarowe, w których skała kruszona jest przez udar spadającego narzędzia (dłuto)

•

Obrotowe, w których obracające się na dnie otworu narzędzie wiercące (świder,
koronka wiertnicza) kruszy, skrawa lub ściera skałę. Do tych wierceń zaliczane są
równieŜ

wiercenia okrętne lub ręczne obrotowe, wykonywane w skałach miękkich i
sypkich (gliny iły, Ŝwiry, piaski)

W zaleŜności od rodzaju zwiercanych skał, głębokości otworów oraz rodzaju

poszukiwanych  złóŜ  wybierana  jest  odpowiednia  metoda  wiercenia  otworów.  Wiercenia
ręczne  obrotowe  wykonywane  są  przy  uŜyciu  przyrządów  składających  się  ze  świdra
łyŜkowego  lub  śrubowego,  Ŝerdzi  oraz  głowicy  z  drąŜkiem  słuŜącej  do  obracania  przewodu
wiertniczego. Pomocnik wiertacza obraca Ŝerdź za pomocą odpowiednich kluczy.

Rysunek 4 Źródło: Bielewicz T., Prus B., Honysz J.: Górnictwo część I

W skałach bardziej zbitych stosuje się wiercenie udarowe, które wykonuje się

dłutami o przekroju krzyŜowym lub płaskim. Świder wiertniczy udarowy musi być obrócony
po kaŜdym uderzeniu o pewien kąt. Przy tego typu wierceniu zarówno udar jak i obrót są
wykonywane mechanicznie według cyklu odpowiedniego dla maszyny wiercącej.

Rysunek 5 Źródło: Chudek M., Wilczyński R., śyliński R.: Podstawy górnictwa

W przypadku wykonywania wierceń głębokich o znaczeniu poszukiwawczym stosuje

się  najczęściej  wiercenia  rdzeniowe,  które  charakteryzuje  obrotowy  sposób  wiercenia.
Zastosowanie  tego  typu  wiercenia  umoŜliwia  pobranie  próbki  przewierconej  skały  w  formie
walca, czyli rdzenia.. Całość procesu wiercenia polega na skrawaniu lub ścieraniu narzędziem
urabiającym  (koronką  wiertniczą)  pierścienia  skalnego  na  obwodzie  dna  otworu  z
pozostawieniem  w  środku  nie  naruszonego  rdzenia,  który  wchodzi  nie  naruszony  w  do  rury
rdzeniowej.

Rysunek 6 Źródło: Chudek M., Wilczyński R., śyliński R.: Podstawy górnictwa

Innym rodzajem wiercenia obrotowego jest wiercenie bezrdzeniowe, które polega na

urobieniu skały na całej powierzchni dna otworu poprzez stosowanie specjalnych świdrów do
wierceń  obrotowych  typ.  „rybi  ogon”,  „świder  gryzakowy”.  Ten  typ  wiercenia  umoŜliwia
rozpoznanie złoŜa za  pomocą analizy zwiercin.

Wiercenia jakie moŜna jeszcze wyróŜnić to:

Wiercenia  obrotowe  małośrednicowe  –  prowadzone  są  do  głębokości  1200  m.  Średnica
otworów do 216 mm. Kierunek pionowy, poziomy lub pochyły.
Wiercenia  obrotowe  normalnośrednicowe - o średnicach do 120 do 550 mm, prowadzone
są na głębokość do 10 000m.
Otwory  wielkośrednicowe-  o  średnicach  powyŜej  600  mm  (największa  8750  mm).
Początkowo przewiercany jest otwór o małej średnicy, a następnie poszerza się go większymi
ś

widrami.

Wyrobiska udostępniające

Zasadniczym celem wszystkich wyrobisk udostępniających jest połączenie złoŜa

kopaliny uŜytecznej z powierzchnią ziemi oraz umoŜliwienie przygotowania złoŜa do
eksploatacji. Do wyrobisk udostępniających zalicza się sztolnie, szyby pochyłe, szyby
pionowe, szybiki, przecznice, przekopy, a drąŜy się je w zaleŜności od naturalnych warunków
zalegania złoŜa.

Podział wyrobisk udostępniających.

•

1.Pionowe

•

2.Poziome

•

3.Pochyłe

1.Do pionowych wyrobisk udostępniających zaliczmy.

•

Szyby

•

Szybiki

•

Dukle

•

Studnie

Szyb (rys. A-1) – Jest to pionowe wyrobisko udostępniające którego długość (głębokość) jest
większa  od  200m.  Pole  przekroju  poprzecznego  jest  większe  od  15  m²  oraz  kont  nachylenia
jest  większy  od  45˚.  Funkcje  szybu  :wentylacyjne,  zjazdowe,  wydobywcze,  materiałowe,
podsadzkowe.

Szybik – Jest to pionowe wyrobisko udostępniające którego długość jest mniejsza niŜ 200m i
pole przekroju poprzecznego jest mniejsze od 15m².

Dukla  –  Jest to pionowe wyrobisko udostępniające o głębokości do kilkudziesięciu metrów.
Prowadzone w skałach zwięzłych bez obudowy.

Studnia  –  Jest  to  pionowe  wyrobisko  udostępniające  w  którym  głębokość  sięga  do
kilkudziesięciu metrów. Prowadzone jest w skałach zwięzłych z obudową.

2. Poziome wyrobiska udostępniające to

•

Przekopy

•

Przecznice

•

Sztolnie

Wyrobiska te drąŜone są przewaŜnie z niewielkim nachyleniem do 5‰ w kierunku przewozu
urobku  dla  ułatwienia  pracy  lokomotyw  i  odpływu  wody  odprowadzanej  ściekami  do
odwadniania głównego kopalni lub na powierzchnię.

Sztolnia  –  Jest  to  podziemne  wyrobisko  poziome  mające  wyjście  bezpośrednio  na
powierzchnie  ziemi,  przeznaczone  do  celów  komunikacyjnych  i  wentylacyjnych  między
podziemnym złoŜem a powierzchnią ziemi.

Przecznice i przekopy kierunkowe.

Ze  względu  na  panujące  w  górotworze  ciśnienia  oraz  ze  względów  techniczno-
organizacyjnych  złoŜe  powinno  być  wybierane  planowo  i  po  kolei,  rozpoczynając  od
najwyŜej  połoŜonych  jego  części.  Dzieli  się  je  płaszczyznami  poziomymi  na  poziomy,  które
udostępnia się z szybu wyrobiskami korytarzowymi zwanymi przecznicami i przekopami.

Przecznicą  nazywa  się  poziome  wyrobisko  korytarzowe  udostępniające,  wydrąŜone  w
skałach płonnych do szybu poprzecznie do linii rozciągłości złoŜa

Przekop stanowi wyrobisko korytarzowe udostępniające, wydrąŜone w skałach

płonnych od przecznicy równolegle od rozciągłości pokładów.

Przecznice i przekopy stanowią połączenia między szybami i odcinkami złoŜa przy

czym  przecznice  mają  połączenie  bezpośrednie  ze  złoŜem(przechodzą  przez  pokłady),  a
przekopy połączyć moŜna z pokładem szybikami słuŜącymi komunikacji i wymianą urobku.
Płaszczyznę  poziomą  przechodzącą  przez  przecznicę  udostępniającą  i  oddzielającą połoŜony
nad  nią  odcinek  złoŜa  nazywa  się  poziomem,  a  określa  się  głębokością,  na  jakiej  łączy  się
wylot  przecznicy  z  szybem.  Na  przykład  nazwa  „poziom  600”  oznacza,  Ŝe  połączenie
przecznicy  udostępniającej  z  szybem  głównym  znajduje  się  na  głębokości  600m,  licząc  od
zrębu szczytu.

Przecznice i przekopy kierunkowe słuŜą do przewozu urobku, transportu materiałów,

ruchu ludzi doprowadzenia Lu odprowadzenia powietrza, odwadniania, doprowadzenia
energii itp. Ich przekrój poprzeczny musi być dostosowany do pełnienia wymienionych prac i
zadań.

Obok szybów przecznica jest najczęściej stosowanym do udostępnienia wyrobiskiem,

jej  kształt  moŜe  być  prostokątny,  trapezowy  –  w  skałach  bardziej  wytrzymałych,  lub
sklepiony.  Półkulisty  i  kolisty  (rys.  A-2)  –  w  skałach  mniej  wytrzymałych.  Wymiary  zaleŜą
od  funkcji  przecznicy  (transportowa,  wentylacyjna),  rodzaju  i  wymiarów  środków
transportowych,  szerokości  przejść  dla  ludzi  oraz  innych  urządzeń  w  wyrobisku.  Przeciętne
wymiary  przecznicy  wynoszą:  szerokość  do  3.5m,  wysokość  2,5m.  W  zaleŜności  od
wytrzymałości  skał  i  czasu  istnienia  przecznicy  jej  obudowa  moŜe  być  stalowa,  murowa,
betonowa.

3. Pochyłe wyrobiska udostępniające to

•

Szyb pochyły

•

Upadowa

•

Pochylna

Szyb  pochyły  jest  to  wyrobisko  korytarzowe  pochyłe  wykonane  w  skałach  otaczających
złoŜe, mające wlot na powierzchni.

Upadowa  jest  to  wyrobisko  korytarzowe  niestrome,  wykonane  w  złoŜu,  mające  wylot  na
powierzchni. Transport prowadzony jest z dołu do góry

Pochylna  jest  to  wyrobisko  udostępniające  pochyłe  prowadzone  w    złoŜu,  prowadzone  na
róŜnych głębokościach gdzie transport prowadzony jest z góry do dołu

Wybór sposobu udostępniania złóŜ

Często, aby udostępnić złoŜe stosujemy róŜnego rodzaju wyrobiska udostępniające

łącznie.  Wybór  sposobu  udostępniania  złoŜa  nie  jest  łatwy  ,  zaleŜy  przede  wszystkim  od
geologicznych warunków jego zalegania, takich jak ilość pokładów i ich odległość, głębokość
zalegania pokładów, kąt nachylenia pokładów i rzeźba terenu

W  terenach  górzystych  stosujemy  udostępnianie  za  pomocą  sztolni.  Udostępniamy  w  tedy
złoŜe  ze  stoku  góry  wyrobiskiem  poziomym.  Przy  bardziej  złoŜonej  budowie  złoŜa  w  celu

jego  udostępnienia  –  oprócz  stoczni  -  moŜna  stosować  szybik  ślepy  lub  przecznicę.
Uzyskujemy  wówczas  udostępnienie  duŜej  ilości  zasobów  przy  jednoczesnym  zmniejszeniu
długości dróg transportowych.

Przy  niegłębokim  zaleganiu  pokładów  nachylonych,  gdy  nakład  jest  cienki  –  zaleŜnie  od
wytrzymałości skał – stosujemy udostępnianie upadową lub szybem pochyłym, sposób ten ma
wiele  wad  i  obecnie  jest  stosowany  jedynie  w  wyjątkowych  przypadkach.  Przy  złoŜach
zasobnych,  tzn.  o  większej  ilości  pokładów,  stosujemy  najczęściej  udostępnienie  szybem
pionowym  w  połączeniu  z  przecznicami,  zaś  gdy  złoŜe  zalega  nieregularnie,  z  duŜą  ilością
zaburzeń geologicznych stosujemy dodatkowe szybiki ślepe.

Wyrobiska przygotowawcze

Udostępnione  złoŜe  przygotowuje  się  do  wybierania  dzieląc  je  na  sposobne  do  wybierania
odcinki zwane:
- polami wybierania
- działkami wybierania
- filarami

Podziału tego dokonuje się za pomocą wyrobisk korytarzowych, które w czasie

wybierania pola będą słuŜyć do odstawy urobku, dostawy materiałów, ruchu ludzi,
doprowadzenia powietrza, energii, podsadzki itp.

Zespół tych wyrobisk umoŜliwia bezpieczne i ekonomiczne korzystne wybranie

kopaliny uŜytecznej nosi nazwę robót przygotowawczych.

Do wyrobisk przygotowawczych naleŜą:

- chodniki
- dowierzchnie
- przecinki

Chodniki-  są  to  górnicze  wyrobiska  korytarzowe  prowadzone  poziomo  lub  prawie  poziomo
do  5  stopni  nachylenia,  nie  mające  bezpośredniego  wyjścia  na  powierzchnie  ziemi.  DrąŜące
są w złoŜu dając urobek będący kopaliną uŜyteczną.

Dowierzchnie- jest kaŜde pochylone wyrobisko korytarzowe łączące dwa lub więcej punktów
znajdujących  się  na  róŜnych  poziomach,  wydrąŜone  mniej  więcej  równolegle  do  linii
nachylenia pokładu.

Dowierzchnie dostosowaną do transportu w niej urobku nazywa się:
- pochylnia, jeŜeli urobek jest opuszczany z góry na dół
- upadową, jeŜeli urobek jest wyciągany z dołu do góry

Do wyrobisk przygotowawczych zalicza się:
- chodniki podstawowe
- chodniki piętrowe
- pochylnie polowe

Przeznaczeniem chodnika są zadania jakie musi on spełniać w czasie eksploatacji

przygotowawczego odcinka złoŜa, a więc juŜ w czasie wykonania robót przygotowawczych,
szczególnie w czasie jego wybierania.

Ze względu na przeznaczenie rozróŜnia się:
- przewozowe
- transportowe
- dojazdowe
- wodne
- podsadzkowe

W pokładach węgla wyrobiska przygotowawcze zazwyczaj prowadzi się w węglu.

JeŜeli grubość pokładu jest mała i przekrój poprzeczny chodnika nie mieści się w pokładzie to
zachodzi konieczność przybierania spągu lub stropu.

Rysunek 7 Rysunek 8 Źródło: Bielewicz T., Prus B., Honysz J.: Górnictwo część I

Poprzeczne przekroje wyrobisk przygotowawczych powinny być tak dobrane, aby zapewnić
bezpieczne i sprawne wykonanie zadań do których je przeznaczono.

Wyrobiska wybierkowe

Wyrobiska, w których dokonuje się ostatecznego wybierania kopaliny uŜytecznej i

które pozostają w wyniku tego wybierania, noszą nazwę wyrobisk wybierkowych. SłuŜą one
wyłącznie do wybierania kopaliny uŜytecznej, dlatego teŜ po jej wybraniu wyrobiska te
ulegają likwidacji.

W wyrobiskach wybierkowych zasadniczymi czynnościami wybierania są urabianie

złoŜa oraz ładowanie i odstawa urobku.

W celu zabezpieczania pracujących ludzi, maszyn oraz urządzeń wykonuje się

obudowę zabezpieczającą strop i ociosy wyrobiska przed zawaleniem. Po wybraniu kopaliny
uŜytecznej wyrobisko wybierkowe przestaje być potrzebne i wtedy likwiduje się przez
wypełnienie materiałem skalnym dostarczonych z zewnątrz albo skała płonną z zawału
stropu.

Rysunek 10 Rysunek 11 Źródło: Bielewicz T., Prus B., Honysz J.: Górnictwo część I

Zabierki-  są  to  górnicze  wyrobiska  wybierkowe  powstające  przy  wybieraniu  pokładu
krótkimi  odcinkami  szerokości  do  10m  i  długości  równej  odległościami  miedzy  chodnikami
filarowymi  lub  dowierzchniami,  przy  czym  przodek  posuwa  się  zawsze  od  calizny  w  stronę
zrobów.

Komory-  stanowiące  górnicze  wyrobiska  wybierkowe  podobne  są  do  zabierek  ,  lecz  maja
znaczne  większe  wymiary  poprzeczne.  Prowadzenie  oraz  utrzymanie  wyrobisk  komorowych
jest moŜliwe przy bardzo mocnych stropach, dlatego teŜ rzadko stosowane jest w górnictwie
węglowym, często natomiast przy wybieraniu złoŜa soli i rud metali.

Ściana-  stanowi  wyrobisko  ubierkowe  długości  większej  od  40m.  W  polskim  górnictwie
węglowych  sciany  są  najczęściej  zalecanymi  i  stosowane  wyrobiskami  wybierkowymi.  Ich
długości wynoszą przewaŜnie od 100m do 200m ,ale bywają teŜ dłuŜsze.