Wykład 6

Wykład 6

Odczytanie fragmentu Rdz 12,1-4a

Ks. Michał Bednarz

Powołanie Abrahama

Prowadzący: Dlaczego powołanie Abrahama jest tak waŜne?

Wykładowca: Pierwsze rozdziały Księgi Rodzaju przedstawiają proces odchodzenia ludzi od Boga. Natomiast
począwszy od dwunastego rozdziału, autor ukazuje, jak Bóg zaczyna tworzyć nową ludzkość. Z tego względu
powołanie Abrahama stanowi punkt zwrotny w dziejach świata (Rdz 12,1-4). Po okresie dekadencji ludzkości
w dziedzinie moralnej i religijnej zainterweniował Bóg, aby ukazać człowiekowi cel i pociągnąć go ku Sobie.
Zaczął przemianę od jednego człowieka. Był nim Abram, który opuścił najpierw Ur chaldejskie i udał Charanu.
Następnie w Ŝyciu patriarchy zdarzyło się coś niezwykłego. Gdzieś nad Eufratem, w tajemniczy sposób, prze-
mówił do niego Bóg i skierował go ku temu, co nieznane.

Było to waŜne wydarzenie, gdyŜ powołanie Abrahama nie było czymś jedynie przeznaczonym dla niego, ale –
podobnie jak kaŜde powołanie – pozostawało w jakiejś relacji do innych ludzi. Abraham miał być ojcem wiel-
kiego narodu i miał posiąść ziemię zarówno dla siebie, jak i dla innych. W jego osobie był powoływany i obda-
rzony specjalnymi obietnicami cały, przyszły, co prawda, lecz w planach BoŜych juŜ istniejący, naród, a w dal-
szej kolejności takŜe lud BoŜy Nowego Przymierza. Ale Bóg nie tylko wezwał Abrahama, ale dał mu takŜe
obietnicę. Przyrzekł mu szczęście-zbawienie, którego obrazem i symbolem jest ziemia. Wybrał zatem jednego
człowieka jako nosiciela objawienia i zbawienia dla całej ludzkości. Powołał go nie tylko po to, aby przyczynił
się dla dobra ludzi ze swego klanu, ale takŜe dla „ludów całej ziemi”. Było to zaproszenie, które miało sprawić,
by Abraham poczuł się odpowiedzialny za własną przyszłość i za przyszłość innych. Bóg skierował do niego
apel-wezwanie i odtąd całe jego Ŝycie będzie naznaczone tym wezwaniem, które wciąŜ na nowo będzie musiał
realizować.

Prowadzący: Co jest najwaŜniejsze w opisie powołania Abrahama?

Wykładowca: Trzeba pamiętać o tym, co jest najwaŜniejsze we wszystkich powołaniach przedstawionych na
kartach Pisma Świętego. Inicjatywa naleŜy zawsze do Boga. W wypadku Abrahama autor natchniony uczy, Ŝe
rodząca się wiara w jednego Boga jest przede wszystkim dziełem objawiającego się Stwórcy, który wkroczył w
Ŝ

ycie pasterza z Ur, pouczył go i kierował jego losem. To miłość BoŜa go wybrała. Ale autorzy natchnieni cią-

gle przypominają takŜe o udziale człowieka w dziele, do którego zostaje wezwany. Powinien on odrzucić logi-
kę ludzką, a jej miejsce ma zająć logika wiary. Powinien zdobyć się na szczerą i niezłomną wiarę, czyli poddać
się  bez  wahań  zamiarom  Boga.  Jednym  z  podstawowych  przymiotów  powołania  jest  bowiem  powierzyć  się  i
ufać. Podobnie jest w wypadku Abrahama. W słowach skierowanych do niego: „Wyjdź z twojej ziemi rodzinnej
i z domu twego ojca do kraju, który ci ukaŜę” (Rdz 12,1) mieści się niezwykłe wezwania, ale przede wszystkim
zaskakujące  wymaganie.  Musi  zerwać  wszystkie  dotychczasowe  związki  i  skierować  się  w  niepewną  przy-
szłość.  „Wyjdź  z  twojej  ziemi”,  czyli  z  ojczyzny  –  to  jest  najszerszy  krąg;  „z  twojej  ziemi  rodzinnej”,  czyli  z
miejscowości – to jest bliŜszy krąg; „i z domu twego ojca”, a więc z rodziny – to jest najwęŜszy krąg. Bóg do-
maga się od niego poświęcenia wszystkiego, z czym był dotychczas związany: ojczyzny, miejscowości, rodzi-
ny, a takŜe nawyków, przyzwyczajeń, zwyczajów i tradycji. Tak naprawdę to Abraham został wezwany do po-
rzucenia swojej toŜsamości. Powołanie dotyczy wszystkiego, czym był dotychczas. Bóg wkroczył w jego spra-
wy,  w  to,  co  posiadał,  w  całe  jego  dotychczasowe  Ŝycie;  we  wszystko,  co  przeŜył.  Polecił  mu  to  zostawić  za
sobą. Chodziło zatem o całkowite zerwanie z przeszłością.

Prowadzący: Czy łatwo było Abrahamowi uwierzyć i ufać Bogu?

Wykładowca: Nie zapominajmy, Ŝe Bóg, który mu się objawił, był dla niego kimś zupełnie obcym. Ponadto ten
Nieznany kazał mu opuścić rodzinną ziemię, dom ojca, większość krewnych i znajomych i wziąć tyle, ile moŜ-
na było zabrać ze sobą w ówczesnych warunkach podróŜowania i ruszyć w drogę. Choć Abraham prowadził
koczowniczy tryb Ŝycia, to jednak posiadał własną ojczyznę; był właścicielem licznych stad owiec, miał Ŝonę,
rodzinę, krewnych. Odtąd zaś miał ciągle rozbijać i składać namioty. I wędrować.

Abraham odpowiedział na BoŜe wezwanie. Odłączył się od swojego szczepu i razem z bratankiem Lotem udał
się w nieznane, do Kanaanu. Mógł przeŜywać i przeŜywał chwile załamania, gdyŜ BoŜe obietnice nie spełniały
się. Patriarcha był niecierpliwy i na ludzki sposób usiłował je przyspieszyć, ale przynosiło mu to rozczarowa-
nia. Był w dalszym ciągu bezdzietny. Sara nie rodziła mu oczekiwanego syna. Dlatego – zgodnie z ówczesnym
prawem – wziął jej niewolnicę jako nałoŜnicę – Hagar – aby przyspieszyć realizację BoŜej obietnicy. Wywoła-
ło to jednak konflikt i nie przyniosło oczekiwanego rozwiązania.

Autor  ustawicznie  zaznacza,  Ŝe  po  ludzku  rzecz  biorąc  było  niemoŜliwe,  aby  dawana  wielokrotnie  obietnica
mogła się spełnić. Bóg objawił się mu w obozie pod Mamre.  Abraham uwierzył Objawiającemu się. I doczekał
się  spełnienia  obietnicy.  Sara  urodziła  mu  wreszcie  syna,  któremu  Patriarcha  dał  imię  Izaak,  co  w  języku  he-
brajskim oznacza: on się śmieje.

Ale w tym momencie nie skończyły się trudności Abrahama. Jego wiara została wystawiona na największą
próbę. Autor Księgi Rodzaju pisze, Ŝe Bóg „wystawił Abrahama na próbę” (Rdz 22,1). Stwierdzenie to określa
istotę całego wydarzenia. Bóg bowiem zaŜądał od patriarchy ofiary z syna, nakazując nieoczekiwanie, aby zło-
Ŝ

ył Izaaka w ofierze na górze w kraju Moria. Jak potwierdzają wykopaliska archeologiczne ofiary tego rodzaju

praktykowane były przez dawnych mieszkańców Kanaanu (Kpł 18,21; 20,2; Pwt 12,31; 18,10; 2 Krl 16,3;
21,6).

Bóg zaŜądał od Abrahama ofiary z syna. Fakt, Ŝe ofiary takiej domagał się Bóg, uspokajał sumienie Patriarchy.
Natomiast okoliczność, Ŝe złoŜenie ofiary pozbawia go potomka, odbierając mu przy tym wszelkie związane z
synem nadzieje, stanowiła dla jego wiary nową i najcięŜszą próbę. Ale Abraham wyszedł z tej próby zwycięsko
i dzięki temu uniknął konieczności złoŜenia ofiary. W miejsce syna ofiarował Bogu barana. W ten sposób oka-
zał siłę wiary i heroizm posłuszeństwa, a Bóg potępił zwyczaj składania ofiar z ludzi.

Patriarcha przezwycięŜył wszystkie trudności oraz wahania i dlatego autorzy natchnieni napisali o nim: „Abram
uwierzył i Pan poczytał mu to za zasługę” (Rdz 15,6). „Dzięki wierze ten, którego nazwano Abrahamem, usłu-
chał wezwania, by wyruszyć do ziemi, którą miał objąć w posiadanie. Wyszedł nie wiedząc, dokąd idzie” (Hbr
11,8). Dzięki zaufaniu dał początek narodowi, który w następstwie Przymierza pod Synajem stał się ludem Bo-
Ŝ

ym, wybranym, świętym.

Ks. Piotr Łabuda

Nowy Testament o Natchnieniu Ksiąg Nowego Testamentu

Prowadzący: Mówiąc ostatnio o natchnienia powiedzieliśmy, iŜ księgi Nowego Testamentu są świadectwem, iŜ
Stary Testament jest natchniony, czy, Ŝe Bóg go pragnął, Ŝe Bóg chciał, aby właśnie te treści tych ksiąg były
przekazywane, spisane i przekazywane. A jak się ma rzecz odnośnie natchnienia ksiąg Nowego Testamentu.

Wykładowca: W księgach Nowego Testamentu równieŜ znajdujemy teksty przypisujące taki sam autorytet i
znaczenie pismom Nowego jak i Starego Testamentu. Co prawda określenie „pisma-pismo” oznacza w Nowym
Testamencie najczęściej teksty Starego Zakonu (por. Mt 21,42; Łk 4,21; J 2,22; Dz 1,16), to jednak z czasem
ten sam boski autorytet przyznano pismom Nowego Przymierza.

I tak, św. Paweł w Liście do Tymoteusza zestawia cytaty ze Starego i Nowego Testamentu stawiając je wzglę-
dem siebie na równi: „Mówi bowiem Pismo: Nie zawiąŜesz pyska wołowi młócącemu (Pwt 25,4) oraz: „Godzien
jest robotnik zapłaty swojej” (Łk 10,7; 1 Tm 5,18). RównieŜ św. Piotr mówiąc o powtórnym przyjściu Chrystu-
sa, stawia na równi listy św. Pawła z pismami Starego Testamentu: „RównieŜ umiłowany nasz brat Paweł we-
dług danej mu mądrości napisał do was jak równieŜ we wszystkich innych listach, w których mówi o tym. Są w
nich trudne do zrozumienia pewne sprawy, które ludzie niedouczeni i mało utwierdzeni opacznie tłumaczą tak
samo jak i inne Pisma, na własną swoją zgubę” (2 P 3,15-16). Podobnie autor Apokalipsy podkreśla, iŜ napisał
księgę na wyraźny rozkaz BoŜy: „Posłyszałem za sobą potęŜny głos jak gdyby trąby mówiącej: Co widzisz na-
pisz w księdze i poślij siedmiu Kościołom” (Ap 1,10-11).

MoŜna więc powiedzieć, Ŝe zarówno Jezus jak i apostołowie nie tylko mówią wyraźnie o autorytecie i boskim
pochodzeniu ksiąg Starego Testamentu, ale takŜe swoim własnym przepowiadaniem dają początek pismom
Nowego Przymierza, których Kościół od pierwszych wieków potwierdzał charakter święty na równi z księgami
Starego Zakonu.

W dziele powstawania ksiąg Nowego Testamentu, zgodnie z instrukcją Komisji Biblijnej Santa Mater Ecclesia
z 21 kwietnia 1964 roku, moŜna wyróŜnić wszystkie etapy, które zostały wyróŜnione przy powstawaniu Stare-
go Testamentu. Księgi te w Nowym Testamencie znajdują swą kontynuację i dopełnienie.

Prowadzący: Jakie zatem są te etapy powstawania ksiąg Nowego Testamentu?

Wykładowca: Najpierw jest czas głoszenia Słowa BoŜego. Warto zwrócić uwagę, iŜ Dobra Nowina Mistrza z
Nazaretu ze swej natury była orędziem głoszonym. Jezus sam głosił Dobrą Nowinę, równieŜ posyłając swoich
uczniów, Jezus mówił: „idźcie i głoście” (np. Mt 10,7). Swoje pierwsze wystąpienie w Nazarecie rozpoczął Je-
zus od uroczystego stwierdzenia: „Duch Pański spoczął na Mnie, poniewaŜ namaścił Mnie i posłał Mnie, abym
głosił” (Łk 4,18). Będąc posłanym przez Boga, Jezus uczy stawiając siebie na równi z Bogiem (zob. Mt 5,21).
Swoje Słowo stawia na jednej płaszczyźnie z objawionym słowem Starego Testamentu: „Jeśli pismom jego (tj.
MojŜesza) nie wierzycie, jakŜe moim słowom będziecie wierzyli” (J 5,47). W przeciwieństwie do śydów
uczniowie Jezusa pojmują Jego słowo na równi z starotestamentalnym Słowem Boga.

Kolejnym  etapem  powstawania  ksiąg  Nowego  Przymierza  jest  przekazywanie  słów  Mistrza  z  Nazaretu  przez
pierwotną  wspólnotę.  Pierwsza  gmina  chrześcijańska  powstała  w  Jerozolimie,  gdzie  apostołowie  i  uczniowie
Jezusa  oczekiwali  wypełnienia  się  obietnicy  Mistrza  z  Nazaretu  (zob.  Dz  1,4.8.).  Potem,  na  mocy  polecenia,
otrzymanego od Chrystusa, Apostołowie idą i głoszą słowo Dobrej Nowiny (zob. Mk 3,14; 6,30par.). Aby ich
słowo miało moc i było owocne, zostają dane im dary Ducha Świętego, który pouczył ich o wszystkim i przy-
pomniał to, czego nauczał Jezus (zob. J 14,26; 15,26; Dz 1,8; 5,32). Działanie Ducha Świętego oczywiście nie
ogranicza się jedynie do apostołów. Jego asystencja towarzyszyła równieŜ późniejszym nauczycielom i głosi-
cielom  Słowa  BoŜego,  Ŝyjącym  we  wspólnocie  Kościoła.  Wszyscy  trwający  w  pierwotnym  Kościele,  mając
róŜne funkcje i zadania (zob. Ef 4,11), będąc takŜe nieustannie pod natchnieniem Ducha Świętego (zob. 1 Kor
12,11), uczestniczyli w przechowywaniu i przekazywaniu orędzia Jezusa.

Prowadzący: Na końcu jednak tego przekazywania nastąpiło spisanie tekstu orędzia nowotestamentalnego.

Wykładowca: Głosząc Dobrą Nowinę przyniesioną przez Jezusa Chrystusa, uczniowie i ich współpracownicy
na pewnym etapie dostrzegli potrzebę spisania słów Mistrza z Nazaretu. Co więcej jak wspomina autor Księgi
Apokalipsy, księgę tę napisał na wyraźny rozkaz Boga (zob. Ap 1,11; 2,1; 19,9). W ten sposób spisane Orędzie
stawało się przedłuŜeniem głoszenia Dobrej Nowiny. Spisane Księgi były, na ile to tylko o moŜliwe, najwier-
niejszym świadkiem orędzia przepowiadanego ustnie. Działający Duch Święty staje się obecny juŜ nie tylko w
głoszonym, ale równieŜ i w spisanym Chrystusowym Słowie, które jest prawdziwym Słowem Boga.

W Liście św. Piotra (2 P 3,15-16) znajdujemy znak równości pomiędzy pismami św. Pawła, w „których są
pewne trudne do zrozumienia sprawy”, z „innymi Pismami”, gdzie zwrot „inne Pisma” oznaczają księgi Starego
Testamentu. Jak zatem widać, listy Pawłowe stawiane są na równi z wszystkimi innymi Pismami. Są więc takŜe
i one objęte natchnieniem Boga.

Prowadzący: PowyŜsza nauka, to rzecz jasna, zasadniczo nauczanie i spojrzenie katolickie. Jak natomiast na
zagadnienia natchnienia patrzyli, czy teŜ patrzą nasi starsi bracia wierze, członkowie narodu wybranego?

Wykładowca: David Stern pisze, iŜ „Biblia jest nieporównanie bardziej autorytatywna niŜ cokolwiek innego, co
kiedykolwiek napisano, czy powiedziano. NiepodwaŜalną prawdę ujawnioną przez samego Boga o sobie samym
i o człowieku znajdziemy w Starym i w Nowym Testamencie, i w Ŝadnym innym miejscu. Wszystko to ma jeden
powód – Biblia jest natchniona przez Boga”

Zarówno judaizm palestyński jak i judaizm grecki podzielał przekonanie o natchnieniu Ksiąg Świętych. Prze-
konanie śydów o niezwykłości Ksiąg Świętych widzimy np. w Księdze Machabejskiej, w przesłaniu Jonatana
do  Spartan.  Stwierdza  on,  Ŝe  śydzi  nie  mają  potrzeby  zawierania  przymierza  z  ludźmi,  „poniewaŜ  pociechę
swoją  mają  w  księgach  świętych,  które  są  w  ich  rękach”  (1 Mch  12,9).  Podobne  przesłanie  odnaleźć  moŜna
równieŜ w przesłaniu Palestyńskiego historyka Józefa Flawiusza, który wraz z Filonem, śydem Ŝyjącym w dia-
sporze, wprowadził do literatury Ŝydowskiej pojęcie ksiąg  natchnionych.  Józef Flawiusz w dziele  Contra Ap-
pionem, stwierdza, iŜ dzieje święte śydów są dziełem proroków, którzy „dokładnie opowiedzieli odległe i sta-
roŜytne wydarzenia, otrzymawszy ich znajomość dzięki BoŜemu natchnieniu”. W konsekwencji tego „owe księgi

D. H. Stern, Komentarz śydowski do Nowego Testamentu, Warszawa 2004, s. 888-889.

zawierają wolę BoŜą”

. Stąd teŜ z BoŜych ksiąg nie moŜna niczego odjąć ani teŜ niczego dodać a w razie po-

trzeby naleŜy za nie oddać swoje Ŝycie

. Natomiast Filon wskazywał, iŜ natchnione jest równieŜ greckie tłuma-

czenie Biblii Hebrajskiej – Septuaginta. Według niego natchnienie polega na tym, iŜ w proroka wstępował duch
Boga – „pneuma theou”. Pod wpływem tego ducha prorok głosił prawdy, jakich sam nie był świadomy. Stąd
teŜ według niego Święte księgi cieszyły się i wciąŜ się cieszą najwyŜszym autorytetem, poniewaŜ „w nich mó-
wił człowiek natchniony przez Boga”.

Prowadzący: Jaki pogląd na natchnienie znajdujemy w kościele pierwszych wieków?

Wykładowca: Kościół pierwszych wieków, zapewne będąc takŜe pod wpływem poglądów judaizmu, równieŜ
głosił naukę o natchnieniu. Owo przekonanie o natchnieniu było powszechne. Ojcowie Kościoła, nie zadawala-
jąc się stwierdzeniem istnienia natchnienia, próbowali bliŜej wyjaśnić charyzmat natchnienia poprzez pozytyw-
ny wykład biblijny oraz przez uŜywanie nowopowstających terminów takich jak: autor, narzędzie, oświeceni.
Następcy apostołów byli kontynuatorami nauki Jezusa i apostołów, chociaŜ naleŜy zauwaŜyć, Ŝe równocześnie
dokonywało się pogłębianie nauki Apostołów o natchnieniu.

Prowadzący: Co to oznaczało w praktyce?

Wykładowca: Mówiąc o kontynuacji nauczania apostolskiego, egzegeci zajmujący się tym zagadnieniem pod-
kreślają najczęściej trwanie Ojców Kościoła przy stwierdzeniu, iŜ Pismo Święte jest prawdziwym słowem Bo-
ga, napisanym pod natchnieniem Ducha Świętego. Najchętniej ojcowie apostolscy posługiwali się terminami
biblijnymi, jak „Bóg mówi”, „zostało powiedziane przez Boga” (Didache), „mówi Duch Święty” (Klemens
Rzymski). Jako kontynuatorów apostolskich moŜna wymienić św. Justyna, który wskazywał, iŜ hagiografowie
„zostali poruszeni przez Boga” i mówili mocą Ducha Świętego; czy św. Teofila Antiocheńskiego, który wska-
zuje, Ŝe święci pisarze są zgodni ze sobą, gdyŜ „wszyscy poruszeni są przez Ducha i mówią w Duchu BoŜym”.
Są oni natchnieni i pouczeni przez Boga. Według św. Augustyna, natchnienie jest mową Ducha Świętego przez
usta świętego proroka. Głoszący pod natchnieniem Ducha Świętego prorocy spisali Pisma, które św. Jan Chry-
zostom określa, jako zapisane przez Ducha, stąd teŜ mieszczą one w sobie ogromny skarb. Tertulian zaś powie,
iŜ „Pismo Święte jest Ŝywym słowem Boga”

Prowadzący: Dziękujemy za wykład. Dalsze nasze rozwaŜania odnośnie kolejnych epok, prowadzić będziemy
juŜ po świętach wielkanocnych. Kolejne nasze spotkanie odbędzie się za dwa tygodnie, a więc w niedzielę mi-
łosierdzia BoŜego. Za tydzień bowiem przeŜywać będziemy radosny czas świąt Zmartwychwstania Chrystusa,
na które Ŝyczę wszystkim naszym słuchaczom, wraz z Księdzem Michałem Bednarzem i księdzem Piotrem Ła-
budą, mocy Zmartwychwstałego Chrystusa.

Na koniec zaś pytanie konkursowe. Powrócimy w nim do Księgi Rodzaju. Brzmi ono: Czy powołanie Abraha-
ma jest przypadkowym wydarzeniem w dziejach świata? Dlaczego ma ono wyjątkowy charakter?

Odpowiedzi prosimy przysyłać emailem, lub listownie na adres naszego Studium Biblijnego. Wszelkie dane
moŜna znaleźć na stornie:

www.studiumbiblijne.diecezja.tarnow.pl

Wszystkiego dobrego na czas wielkiego tygodnia i nadchodzące święta!

Zob. J. Flawiusz, Contra Appionem I, 8,37.

Zob. J. Flawiusz, Contra Appionem I, 8.37.44.