Dr hab. Teresa H. Bednarczyk prof.
Dr hab. Teresa H. Bednarczyk prof.
nadzw.
nadzw.
Ubezpieczenia
Ubezpieczenia
Wy 7. Elementy gospodarki
Wy 7. Elementy gospodarki
finansowej ubezpieczycieli
finansowej ubezpieczycieli
Dr hab. Teresa H. Bednarczyk prof.
Dr hab. Teresa H. Bednarczyk prof.
nadzw.
nadzw.
Ubezpieczenia
Ubezpieczenia
Wy 7. Elementy gospodarki
Wy 7. Elementy gospodarki
finansowej ubezpieczycieli
finansowej ubezpieczycieli
Literatura uzupełniająca
Ubezpieczenia. Podręcznik
akademicki, red. J. Handschke, J.
Monkiewicz, Poltext, Warszawa
2010, r. 7.
Pojęcie gospodarki
Pojęcie gospodarki
finansowej
finansowej
W świetle nauki finansów
W świetle nauki finansów
gospodarka
gospodarka
finansowa to wszelkie czynności związane z
finansowa to wszelkie czynności związane z
tworzeniem, gromadzeniem i wydatkowaniem
tworzeniem, gromadzeniem i wydatkowaniem
zasobów pieniężnych.
zasobów pieniężnych.
Gospodarka finansowa
Gospodarka finansowa
przedsiębiorstwa
przedsiębiorstwa
– to
– to
szeroko rozumiane operacje i procesy
szeroko rozumiane operacje i procesy
finansowe
polegające
na
ciągłym
i
finansowe
polegające
na
ciągłym
i
odpowiednim
organizowaniu
procesu
odpowiednim
organizowaniu
procesu
gromadzenia
dochodów
oraz
realizacji
gromadzenia
dochodów
oraz
realizacji
wydatków.
wydatków.
Gospodarka finansowa
Gospodarka finansowa
przedsiębiorstwa
przedsiębiorstwa
obejmuje
następujący
zakres
obejmuje
następujący
zakres
działań:
działań:
planowanie
planowanie
operacji pieniężnych
operacji pieniężnych
,
,
realizację
realizację
operacji pieniężnych
operacji pieniężnych
,
,
ewidencję
ewidencję
operacji pieniężnych
operacji pieniężnych
,
,
ocenę
ocenę
przebiegu operacji
przebiegu operacji
pieniężnych
pieniężnych
Podstawowe
cele
gospodarki
finansowej
maksymalizacja nadwyżki
finansowej;
rozwój inwestycji, które posłużą do
zwiększania efektywności;
powiększanie kapitału własnego.
Gospodarka finansowa
ubezpieczycieli
Regulacja prawna gospodarki
finansowej zakładów
ubezpieczeń
Regulacja ogólna -
rozdział 7 ustawy
z dnia 22 maja 2003 r. o
działalności ubezpieczeniowej
(Dz.U.2003, Nr 124, poz. 1151)
Gospodarka finansowa
ubezpieczycieli prowadzona jest
według następujących reguł:
zachowanie stałej wypłacalności,
zachowanie stałej płynności finansowej
(właściwe planowanie procesu dopływu
składek i zróżnicowana struktura
lokat);
utrzymywanie odpowiedniej proporcji
między aktywami i rezerwami
techniczno-ubezpieczeniowymi
(pokrycie rezerw aktywami).
Gospodarka finansowa
ubezpieczycieli
różni się od
gospodarki finansowej innych
przedsiębiorstw:
podstawowym źródłem finansowania
działalności są składki ubezpieczeniowe
proces występowania szkód jest losowy,
stąd koszty odszkodowań i świadczeń
obarczone są losowością;
ubezpieczyciel musi przewidywać, czyli
obliczać wartość oczekiwaną przyszłych
zobowiązań, które mogą pojawić się
nawet po wygaśnięciu umów
c.d.
suma zobowiązań umownych ubezpieczycieli
nosi nazwę
rezerw techniczno-
ubezpieczeniowych,
a ich wartość musi
być adekwatna do skali prowadzonej
działalności – problem ustalenia ich
wysokości jest ważny i jednocześnie trudny
ubezpieczyciele muszą tworzyć z zysku
dodatkowe fundusze rezerwowe w postaci
kapitału zapasowego i rezerwowego
reasekuracja
Odwrócony
ODWERÓCONY CYKL UBEZPIECZENIOWY
działalność przygotowawcza
faza I – akwirowanie
faza II – polisowanie
faza III – ochrona ubezpieczeniowa
faza IV - świadczenie odszkodowania
S
S
kutki odwróconego cyklu
kutki odwróconego cyklu
produkcyjnego
produkcyjnego
ubezpieczycieli
ubezpieczycieli
konieczność tworzenia
konieczność tworzenia rezerw
rezerw
techniczno-ubezpieczeniowych
techniczno-ubezpieczeniowych
i
i
nwestowanie równowartości rezerw
nwestowanie równowartości rezerw
w
w określone prawem rodzaje aktywów
określone prawem rodzaje aktywów
u
u
stawowa
stawowa ingerencja państwa w
ingerencja państwa w
gospodarkę finansową z powodu
gospodarkę finansową z powodu
wysokich kosztów upadłości i
wysokich kosztów upadłości i
zagrożenia dla stabilności rynków
zagrożenia dla stabilności rynków
finansowych
finansowych
Sprawozdanie finansowe
Sprawozdanie finansowe
ubezpieczycieli
ubezpieczycieli
Bilans
Bilans
ubezpieczycieli
ubezpieczycieli
- cechy
- cechy
specyficzne
specyficzne
1.
1.
Zawiera pozycje typowe tylko dla
Zawiera pozycje typowe tylko dla
ubezpieczycieli
ubezpieczycieli
2.
2.
Kryterium płynności nie jest
Kryterium płynności nie jest
nadrzędne
nadrzędne, aktywa uporządkowane są
według ich znaczenia w gospodarce
finansowej oraz zgodnie z potrzebami
oceny wypłacalności (według
rodzaju
instrumentów działalności lokacyjnej).
c.d.
c.d.
3
3
.
.
P
P
asyw
asyw
a
a
nie są porządkowane
nie są porządkowane
według kryterium wymagalności lecz
według kryterium wymagalności lecz
według tytułów ich tworzenia
według tytułów ich tworzenia
4
4
. Rezerwy techniczno-
. Rezerwy techniczno-
ubezpieczeniowe
ubezpieczeniowe
– główna pozycja
– główna pozycja
pasywów
pasywów
prezentowane są w ujęciu
prezentowane są w ujęciu
brutto oraz na udziale reasekuratora
brutto oraz na udziale reasekuratora
Majątek ubezpieczycieli
występuje w trzech
postaciach:
1/
Wartości niematerialne i prawne
2/ Nieruchomości
3/ Aktywa finansowe
Majątek trwały będący w dyspozycji zakładu
ubezpieczeń nie jest wykazywany w
odrębnej grupie, zawiera się w 2
grupach: .
B. Inwestycje
E. Inne składniki aktywów
Charakterystyka aktywów
Charakterystyka aktywów
A. W
A. W
artości niematerialn
artości niematerialn
e
e
i prawn
i prawn
e
e
Do wartości niematerialnych i
Do wartości niematerialnych i
prawnych zalicza się: prawo do
prawnych zalicza się: prawo do
projektów, patentów, znaków
projektów, patentów, znaków
towarowych, licencji, koncesji, prawo
towarowych, licencji, koncesji, prawo
do korzystania z doświadczeń
do korzystania z doświadczeń
naukowych, oprogramowanie
naukowych, oprogramowanie
komputerowe, wartość firmy itp.
komputerowe, wartość firmy itp.
B. Lokaty (Inwestycje
B. Lokaty (Inwestycje
)
)
Przez
Przez
lokaty (
lokaty (
inwestycje
inwestycje
)
)
rozumie
rozumie
się aktywa nabyte
się aktywa nabyte w celu
w celu
osiągnięcia korzyści
osiągnięcia korzyści
wynikających
wynikających
z przyrostu ich wartości,
z przyrostu ich wartości,
uzyskania odsetek, dywidend lub
uzyskania odsetek, dywidend lub
innych pożytków w tym również z
innych pożytków w tym również z
ich sprzedaży
ich sprzedaży
z zyskiem
z zyskiem
.
.
Lokaty
Lokaty
podział
podział
Krótko
Krótko
długoterminowe
długoterminowe
Ubezpieczyciele działu II posiadają
Ubezpieczyciele działu II posiadają
głównie lokaty płynne –
głównie lokaty płynne –
krótkoterminowe.
krótkoterminowe.
Ubezpieczyciele działu I – lokaty
Ubezpieczyciele działu I – lokaty
głównie długoterminowe
głównie długoterminowe
Kategorie lokat ubezpieczycieli:
Kategorie lokat ubezpieczycieli:
n
n
ieruchomości
ieruchomości
lokaty w jednostkach podporządkowanych
lokaty w jednostkach podporządkowanych
(akcje i udziały, pożyczki dla tych
(akcje i udziały, pożyczki dla tych
jednostek, dłużne papiery wartościowe
jednostek, dłużne papiery wartościowe
emitowane przez te jednostki
emitowane przez te jednostki
);
);
inne lokaty finansowe (akcje, udziały,
inne lokaty finansowe (akcje, udziały,
dłużne papiery wartościowe, pożyczki
dłużne papiery wartościowe, pożyczki
udzielone przez zakład zabezpieczone
udzielone przez zakład zabezpieczone
hipoteką lub polisą itp.),
hipoteką lub polisą itp.),
należności depozytowe od cedentów
należności depozytowe od cedentów
Należności depozytowe od cedentów
Należności depozytowe od cedentów
występują w bilansie tylko
występują w bilansie tylko
reasekuratorów czynnych
reasekuratorów czynnych
Jest to część należnej składki z tytułu
Jest to część należnej składki z tytułu
reasekuracji czynnej, pozostawionej
reasekuracji czynnej, pozostawionej
(zdeponowanej) u reasekuratorów
(zdeponowanej) u reasekuratorów
biernych (cedentów) jako
biernych (cedentów) jako
zabezpieczenie ich interesów
zabezpieczenie ich interesów
ekonomicznych.
ekonomicznych.
Zgodnie z założeniami wynikającymi
z MSSR4: Umowy ubezpieczenia
W bilansie ubezpieczyciela należy
przedstawiać oddzielnie każdy
portfel umów ubezpieczeniowych,
w tym odrębnie aktywa i
zobowiązania wynikające z
ubezpieczeń na życie z UFK (unit-
linked)
C.
C.
Lokaty środków z tytułu ubezpieczeń na
Lokaty środków z tytułu ubezpieczeń na
życie, gdzie ryzyko lokaty ponosi
życie, gdzie ryzyko lokaty ponosi
ubezpieczający
ubezpieczający
Są to aktywa których wartość jest
Są to aktywa których wartość jest
wykorzystywana do wyceny zysku z
wykorzystywana do wyceny zysku z
ubezpieczeń
ubezpieczeń gr. 3 działu I
gr. 3 działu I
, czyli
, czyli
ubezpieczeń na życie z UFK.
ubezpieczeń na życie z UFK.
Od wartości tych lokat zależ
Od wartości tych lokat zależ
y
y
wysokość
wysokość
przyszł
przyszł
ych
ych
świadcze
świadcze
ń,
ń,
jakie otrzym
jakie otrzym
ują
ują
ubezpieczający.
ubezpieczający.
Są one wyceniane przez zakład
Są one wyceniane przez zakład
według
według wartości godziw
wartości godziw
ej
ej
na dzień
na dzień
bilansowy.
bilansowy.
Wartość godziwa
Kwota za jaką w warunkach rynkowych dany składnik
mógłby być wymieniony, a zobowiązanie zaspokojone
pomiędzy zainteresowanymi, niepowiązanymi i
dobrze poinformowanymi stronami .
Dla aktywów rzeczowych
ustala ją rzeczoznawca nie
rzadziej niż raz na 5 lat.
Przy ustalaniu
wartości godziwej
papierów
wartościowych bierze się pod uwagę kursy notowań z
trzech kolejnych miesięcy przed dniem bilansowym.
Wartość godziwą dla lokat położonych za granicą ustala
się według prawa tamtejszego.
D. Należności
D. Należności
Jako
Jako
należności
należności
traktuje się bezsporne
traktuje się bezsporne
kwoty od dłużników.
kwoty od dłużników.
Roszczenia -
Roszczenia -
to kwoty kwestionowane
to kwoty kwestionowane
przez dłużników np. regresy dochodzone
przez dłużników np. regresy dochodzone
na drodze sądowej.
na drodze sądowej.
Należności ubezpieczycieli
Należności ubezpieczycieli
dzielą się na 3 grupy:
dzielą się na 3 grupy:
z tytułu ubezpieczeń
z tytułu ubezpieczeń
bezpośrednich (należności od
bezpośrednich (należności od
ubezpieczających, innych
ubezpieczających, innych
ubezpieczycieli, pośredników,
ubezpieczycieli, pośredników,
sprawców szkód itp.),
sprawców szkód itp.),
należności z tytułu reasekuracji
należności z tytułu reasekuracji
inne należności.
inne należności.
E. Inne składniki
E. Inne składniki
aktywów
aktywów
Składniki te są przeznaczone na potrzeby
Składniki te są przeznaczone na potrzeby
bieżącej działalności ubezpieczycieli i
bieżącej działalności ubezpieczycieli i
obejmują:
obejmują:
rzeczowe składniki majątku (środki
rzeczowe składniki majątku (środki
transportu, urządzenia techniczne –
transportu, urządzenia techniczne –
ich udział jest zwykle niewielki)
ich udział jest zwykle niewielki)
Zasady ewidencji wyceny są takie same jak
Zasady ewidencji wyceny są takie same jak
w innych jednostkach.
w innych jednostkach.
środki pieniężne (czeki obce, weksle,
środki pieniężne (czeki obce, weksle,
środki pieniężne w drodze)
środki pieniężne w drodze)
pozostałe składniki aktywó
pozostałe składniki aktywó
w
w
F. Rozliczenia międzyokresowe
F. Rozliczenia międzyokresowe
czynne
czynne
:
:
W zakładach ubezpieczeń występują 2 pozycje
W zakładach ubezpieczeń występują 2 pozycje
specyficzne
specyficzne
:
:
aktywowane koszty akwizycji oraz
aktywowane koszty akwizycji oraz
zarachowane odsetki i czynsze
zarachowane odsetki i czynsze
a także aktywa z
a także aktywa z
tytułu odroczonego podatku dochodowego i inne
tytułu odroczonego podatku dochodowego i inne
rozliczenia międzyokresowe
rozliczenia międzyokresowe
aktywowane koszty akwizycji
aktywowane koszty akwizycji
- są to rozliczane w
- są to rozliczane w
czasie koszty akwizycji, ponoszone w okresie
czasie koszty akwizycji, ponoszone w okresie
bieżącym, które w części przypadają na przyszłe
bieżącym, które w części przypadają na przyszłe
okresy sprawozdawcze;
okresy sprawozdawcze;
zarachowane odsetki i czynsze
zarachowane odsetki i czynsze
– są to dochody
– są to dochody
naliczane na dzień bilansowy, które nie są jeszcze
naliczane na dzień bilansowy, które nie są jeszcze
zapadalne lub należne (będą realizowane w okresach
zapadalne lub należne (będą realizowane w okresach
następnych) np. należne czynsze płatne z dołu;
następnych) np. należne czynsze płatne z dołu;
Pasywa
ubezpieczycieli
Kapitały własne
Pozostałe pasywa
traktowane jako obce
źródłą finansowania
Kapitały
Kapitały
własne
własne
zakładu
zakładu
ubezpieczeń
ubezpieczeń
Na kapitały własne składają się
Na kapitały własne składają się
:
:
środki wniesione bezterminowo do
środki wniesione bezterminowo do
firmy przez założycieli (kapitały –
firmy przez założycieli (kapitały –
założycielskie)
założycielskie)
w
w
ypracowane przez firmę zyski, które
ypracowane przez firmę zyski, które
nie zostały wypłacone w ramach
nie zostały wypłacone w ramach
dywidendy, czyli zysk
dywidendy, czyli zysk
i
i
zatrzyman
zatrzyman
e
e
oraz fundusze tworzone z zysku.
oraz fundusze tworzone z zysku.
Rodzaje k
Rodzaje k
apitałów
apitałów
własnych ubezpiecz
własnych ubezpiecz
ycieli
ycieli
:
:
kapitał zakładowy,
kapitał zakładowy,
kapitał zapasowy- tworzony ze sprzedaży
kapitał zapasowy- tworzony ze sprzedaży
akcji powyżej ich wartości, z odpisów
akcji powyżej ich wartości, z odpisów
wypracowanych zysków, z
wypracowanych zysków, z
oprocentowania lokat kapitału
oprocentowania lokat kapitału
kapitał rezerwowy – tworzony jest z różnic
kapitał rezerwowy – tworzony jest z różnic
wynikających z aktualizacji wyceny
wynikających z aktualizacji wyceny
(przeszacowania) środków trwałych i
(przeszacowania) środków trwałych i
przeszacowania innych składników
przeszacowania innych składników
majątku, gdy różnice te nie zostały
majątku, gdy różnice te nie zostały
uwzględnione w kosztach lub przychodach
uwzględnione w kosztach lub przychodach
c.d.
c.d.
pozostały kapitał rezerwowy, np.
pozostały kapitał rezerwowy, np.
na
na
pokrycie nabycia akcji własnych
pokrycie nabycia akcji własnych
w
w
wysokości równej cenie nabycia akcji
wysokości równej cenie nabycia akcji
,
,
fundusz organizacyjny lub fundusz
fundusz organizacyjny lub fundusz
prewencyjny, inne fundusze
prewencyjny, inne fundusze
przewidziane statutem.
przewidziane statutem.
zysk lub strata z lat ubiegłych,
zysk lub strata z lat ubiegłych,
zysk (strata) netto roku
zysk (strata) netto roku
obrachunkowego.
obrachunkowego.
Kapitały własne
Kapitały własne
są gwarantem stabilizacji
są gwarantem stabilizacji
i bezpieczeństwa finansowego,
i bezpieczeństwa finansowego,
Rola kapitałów własnych
Rola kapitałów własnych
Rola poszczególnych rodzajów kapitałów
Rola poszczególnych rodzajów kapitałów
własnych nie jest jednakowa
własnych nie jest jednakowa
.
.
W okresie
W okresie
tworzenia firmy pierwszoplanową rolę odgrywa
tworzenia firmy pierwszoplanową rolę odgrywa
kapitał zakładowy
kapitał zakładowy
(funkcja gwarancyjna).
(funkcja gwarancyjna).
W rozwiniętym stadium działalności firm
W rozwiniętym stadium działalności firm
ubezpieczeniowych
ubezpieczeniowych kapitał zapasowy
kapitał zapasowy
jest
jest
większy niż kapitał zakładowy i to on przejmuje
większy niż kapitał zakładowy i to on przejmuje
rolę pierwszoplanową. Decyduje tak naprawdę
rolę pierwszoplanową. Decyduje tak naprawdę
o poziomie wypłacalności zakładu.
o poziomie wypłacalności zakładu.
Kapitał akcyjny
Kapitał akcyjny
jest wyłącznie kapitałem
jest wyłącznie kapitałem
gwarancyjnym i nie powinien być
gwarancyjnym i nie powinien być
wykorzystywany do bieżącej wypłaty
wykorzystywany do bieżącej wypłaty
odszkodowań.
odszkodowań.
Większość kapitałów obcych
Większość kapitałów obcych
ubezpieczycieli nie ma charakteru
ubezpieczycieli nie ma charakteru
klasycznego długu
klasycznego długu
Są to środki pieniężne
Są to środki pieniężne
pochodzące ze
pochodzące ze
składek ubezpieczeniowych
składek ubezpieczeniowych
–
– dominujący
dominujący
udział –
udział –
źródło typowe tylko dla
źródło typowe tylko dla
ubezpieczycieli
ubezpieczycieli
inne środki obce będące w czasowej
inne środki obce będące w czasowej
dyspozycji ubezpieczycieli
dyspozycji ubezpieczycieli
, np. kredyty,
, np. kredyty,
dłużne papiery wartościowe – rzadko są
dłużne papiery wartościowe – rzadko są
wykorzystywane przez ubezpieczycieli, w
wykorzystywane przez ubezpieczycieli, w
przeciwieństwie
przeciwieństwie do innych przedsiębiorstw
do innych przedsiębiorstw
Obce źródła finansowania
ubezpieczycieli
B. Zobowiązania podporządkowane
C. Rezerwy techniczno-ubezpieczeniowe,
D. Rezerwy techniczno-ubezpieczeniowe na
udziale reasekuratora (wartość ujemna)
E. Oszacowane regresy i odzyski (wartość
ujemna)
F. Pozostałe rezerwy
G. Zobowiązania z tytułu depozytów
reasekuracyjnych
H. Pozostałe zobowiązania i fundusze specjalne
I. Rozliczenia międzyokresowe
B. Zobowiązania
B. Zobowiązania
podporządkowane
podporządkowane
Pożyczki udzielane przez spółkę
Pożyczki udzielane przez spółkę
matkę spółkom powiązanym
matkę spółkom powiązanym
Długoterminowe (3-5lat)
Długoterminowe (3-5lat)
W przypadku likwidacji lub
W przypadku likwidacji lub
upadłości zakładu są spłacane na
upadłości zakładu są spłacane na
końcu, po zaspokojeniu wszystkich
końcu, po zaspokojeniu wszystkich
innych wierzytelności zakładu.
innych wierzytelności zakładu.
C. Rezerwy techniczno-
C. Rezerwy techniczno-
ubezpieczeniowe
ubezpieczeniowe
odgrywają najważniejszą rolę wśród obcych
odgrywają najważniejszą rolę wśród obcych
źródeł finansowania
źródeł finansowania
odzwierciedlają rzeczywiste zobowiązania
odzwierciedlają rzeczywiste zobowiązania
ubezpieczycieli z tytułu prowadzonej
ubezpieczycieli z tytułu prowadzonej
działalności ubezpieczeniowej.
działalności ubezpieczeniowej.
tworzenie ma charakter ewidencyjny i polega
tworzenie ma charakter ewidencyjny i polega
na rozliczaniu w czasie przychodów i kosztów
na rozliczaniu w czasie przychodów i kosztów
Cel i skutki tworzenia rezerw
Cel i skutki tworzenia rezerw
techniczno-
techniczno-
ubezpieczeniowych
ubezpieczeniowych
Cel główny - pokrycie bieżących i
Cel główny - pokrycie bieżących i
przyszłych zobowiązań
przyszłych zobowiązań
wynikających z umów
wynikających z umów
ubezpieczeniowych
ubezpieczeniowych
S
S
kutki
kutki
-
-
ich tworzenie i
ich tworzenie i
rozwiązywanie powoduje zmiany w
rozwiązywanie powoduje zmiany w
strukturze pasywów
strukturze pasywów
Rezerwy techniczno-
ubezpieczeniowe nie są
klasycznym długiem
Dług klasyczny
Rezerwy techniczno-
ubezpieczeniowe
Znany okres zapadalności
roszczenia
nieznany okres zapadalności
roszczenia
Znana wartość nominalna
roszczenia
nieznana wartość nominalna
roszczenia – charakter losowy
Dowolne przeznaczenie
Ściśle określone
przeznaczenie
Znany koszt kapitału
Zerowy koszt kapitału
Dziękuje Państwu za uwagę
Dziękuje Państwu za uwagę