Edukacja przedszkolna w 

Edukacja przedszkolna w 

Niemczech

Niemczech

Edukacja w Niemczech 
jest kwestią landów, co 
oznacza, że każdy 
Bundesland posiada 
własny system 
kształcenia

System zarządzania 
edukacją:

Ministerstwo Edukacji i 
Kultury

Władze 
administracyjne landu

Administracja miast i 
szkół 



Najważniejszym aktem, 

regulującym funkcjonowanie 

edukacji przedszkolnej i 

szkolnej w Niemczech jest, 

przyjęty w roku 1990 z 

ostatnimi poprawkami z roku 

1998, tzw. "Akt młodzieżowej 

opieki społecznej" 

(Jugendwohlfahrtsgesetz). Dwa 

jego najważniejsze punkty, 

dotyczące przedszkoli to: 

1) 

Przekazanie na poszczególne 

Landy organizacji i 

finansowania na terenach 

lokalnie nie administrowanych 

przy zachowaniu ogólnych 

wytycznych programowych, 

opracowanych przez 

Ministerstwo edukacji, 

2) zagwarantowanie każdemu 

dziecku w wieku 3-6 lat, przy 

wyrażeniu odpowiedniej woli ze 

strony rodziców, miejsca w 

przedszkolu na terenie danego 

Landu.

REKRUTACJA 

W Niemczech wczesne rozpoczęcie 

edukacji od lat cieszy się dużym 

poparciem rządu (obecnie obowiązkowa 

szkoła podstawowa rozpoczyna się w 

wieku 6 lat).

Od 3 roku życia każde dziecko może 

pójść do przedszkola, jednak otrzymanie 

miejsca w przedszkolu jest w Niemczech 

bardzo trudne.

Rodziny niemieckie korzystają z 

przedszkoli na szeroką skalę dopiero od 4 

roku życia dzieci. W 2010 roku tylko 

54,3% dzieci w wieku od 3 do 4 lat 

uczęszczało do tych placówek, podczas 

gdy dzieci w wieku 4-5 lat juz ponad 83%, 

a pięciolatków ponad 90%.



Na chwilę obecną przedszkola w 
Niemczech w zdecydowanej większości 
prowadzone są przez różnego typu 
organizacje charytatywne, miejskie, 
kościoły oraz firmy prywatne. Ponad 70% - 
utrzymana jest przez Kościoły, organizuje 
dobroczynne i osoby prywatne, a tylko 
30% podlega władzom samorządowym. 

Ciekawostką jest fakt, 
że każda placówka ma 
pozostawione miejsce na 
"dodanie" swojego 
aspektu ideologicznego 
bądź szczególne 
zaakcentowanie 
wybranego wycinka 
wiedzy.

Sporo placówek specjalizuje się w 
ekologii, jak chociażby przedszkole 
w Hilpolstein w Bawarii, założone i 
prowadzone przez Stowarzyszenie 
ochrony ptaków zagrożonych 
wyginięciem. Przedszkole 
położone jest na obszarze 
zalesionym, każdy piątek jest 
"dniem natury", raz do roku 
obchodzone jest święto lasu, 
budynek zbudowany z 
nieszkodliwych materiałów 
budowlanych (drewno, szkło, etc).

PODSTAWA PROGRAMOWA

Ramowe cele nauczania 

przedszkolnego: 

Ponieważ obecnie „Kinderkrippen” i 

„Kindergarten” oficjalnie nie są częścią 

publicznego systemu szkolnictwa w 

Niemczech, nie istnieje uniwersalny 

syllabus, określający program nauczania 

przeznaczony do zrealizowania w 

przedszkolach, kompetencje w tym 

zakresie zostały całkowicie przekazane 

dyrektorom tych placówek. Znane są tylko 

ramowe cele nauczania, zapisane w  akcie 

młodzieżowej opieki społecznej, które 

każda placówka powinna realizować:

„

Promować rozwój dziecka 

poprzez skupianie jego uwagi na 

zabawie, bez szczególnego 

wyróżniania żadnego z obszarów 

wiedzy, przeznaczonych do 

późniejszego opanowania w 

szkole. Dbać o rozwój zarówno 

fizyczny, jak i intelektualny 

dzieci, rozwijać umiejętności 

życia w grupie i społeczeństwie, 

sukcesywnie przygotowywać do 

wdrożenia dziecka w zbliżające 

się obowiązki szkolne”. 

Dla dzieci, które osiągnęły już wiek 

szkolny (6 rok życia), ale z różnych 

powodów, nie są jeszcze gotowe do 

rozpoczęcia nauki na poziomie szkoły 

podstawowej, istnieją wyrównawcze, 

obowiązkowe, jednoroczne 

"Vorklassen" lub "Schulkindergarten";

Dla dzieci z różnego typu zaburzeniami 

stworzone zostały 

"Sonderkindergarten", odpowiednik 

przedszkoli integracyjnych w Polsce. 

Nadzór merytoryczny nad w/w 

placówkami pełni Ministerstwo 

Edukacji.

Wiek dziecka 

Rodzaj placówki 

oświatowej 

Status 

Poniżej 3 lat 

Tzw. 

„Kinderkrippen” lub 
„Creches” (żłobek) 

Dobrowolny, płatny; 

prowadzony przez 
dany Land lub 
organ prywatny 

Poniżej 6 lat 

„Kindergarten” 
(przedszkole

)

Dobrowolne, w zasadzie 

darmowe, prowadzone 

przez dany Land lub 

organ prywatny; nadzór 

merytoryczny 

Ministerstwo Spraw 

Socjalnych (większość 

Landów) lub 

Ministerstwo Edukacji 

6-10 lat (Berlin + 

Brandenburgia 6-12 lat) 

„Grundschule” 

(szkoła 
podstawowa) 

Obowiązkowa, 

darmowa, klasy 1-4 

lub 1-6 (Berlin + 

Brandenburgia) 

„Vorklassen”„Schul

kindergarten”„Son
derkindergarten”

1-roczne 

przedszkola dla 
dzieci nie 
nadążających za 
rówieśnikami 

Metody nauczania

Dopuszczalna pełna dowolność, 

wybór sposobu nauczania po dokonaniu 
ewaluacji potrzeb danej grupy dzieci 
przez prowadzących zajęcia. Jedynym 
odnotowanym wymogiem jest to, aby 
stosowane techniki mieściły się w 
ramach generalnych celów i założeń 
pedagogicznych. Placówka ma oficjalną 
możliwość przekazywania swoich 
własnych wartości, np. Ideologicznych 
lub religijnych.

GRUPY PRZEDSZKOLNE

W niemieckich przedszkolach są 
tylko grupy mieszane wiekowo. 
Standardem są grupy dzieci od 3 
do 6 lat. W przedszkolach 
prywatnych bardzo często 
przyjmuje się młodsze dzieci, 
które ukończyły rok. Wówczas są 
to grupy mieszane nawet 1-6 lat.

Przedszkola w Niemczech 

prowadzą zajęcia raczej do 

wczesnych godzin 

popołudniowych, niewiele z 

nich oferuje opiekę 

całodzienną.

ORGANIZACJA DNIA W PRZEDSZKOLU

Godziny 

przedpołudniowe:

zabawy 

swobodne,

śniadanie,

zajęcia w 

grupach,

muzyka, 

majsterkowanie,

przedpołudniowy 

spacer – zabawa 

na terenie 

przedszkolnym.

Południe:

większość dzieci idzie 
do domu,

pozostałe jedzą obiad.

Godziny popołudniowe:

cisza poobiednia,

spacer.

Istotne są codzienne 
pobyty na świeżym 
powietrzu. Tylko 
podczas wyjątkowej 
niepogody dzieci 
zostają w budynku.

FINANSOWANIE



Większość przedszkoli w Niemczech 

utrzymywana jest z niewielkich opłat, 

wnoszonych przez rodziców, 

ustalanych indywidualnie w zależności 

od dochodów danej rodziny (istnieje 

możliwość całkowitego zwolnienia z 

opłat), oraz budżetów poszczególnych 

Landów.

KADRA



Kształcenie kadry na potrzeby 
wychowania przedszkolnego odbywa 
się w 3 lub 4 wyższych szkołach 
pedagogicznych. Kandydaci 
rekrutowani są z absolwentów szkoły 
realnej.



Osobny problem stanowią 

emigranci. 

Wiele rodzin emigrantów nie 

posyła swoich dzieci do 

przedszkola, tak że często zdarza 

się, iż w momencie rozpoczęcia 

szkoły podstawowej w wieku 6 lat 

dzieci nie mówią jeszcze zupełnie 

po niemiecku. Na samym 

początku są zatem w gorszej 

sytuacji. 



Wspieranie nauki języka dla dzieci 

emigrantów jeszcze przed posłaniem 

ich do szkoły  funkcjonuje zaledwie w 

niektórych niemieckich landach. Z 

reguły to nie land troszczy się o 

integrację, względnie zajęcia 

językowe dla dzieci emigrantów. 

Najczęściej są to inicjatywy 

obywatelskie podejmowane w 

konkretnych dzielnicach, oferujące 

popołudniowe bezpłatne korepetycje 

dla dzieci z rodzin emigrantów lub 

społecznie gorzej sytuowanych.



Takie zajęcia stanowią równocześnie 
formę zorganizowanej opieki dla 
dzieci, których rodzice pracują a nie 
są w stanie zapewnić im zajęć 
pozalekcyjnych. Trzeba też 
pamiętać, że zajęcia w szkole 
podstawowej trwają z reguły 4 
godziny dziennie, to znaczy mniej 
więcej do południa.

Dziękujemy za 

uwagę 