Ubezpieczenie społeczne i zdrowotne

Przemysław Pankowski

przemyslawpankowski@gmail.com

Bydgoszcz, 20 październik 2010 r.

Zabezpieczenie społeczne

Zabezpieczenie społeczne

Zabezpieczenia społeczne:
System zinstytucjonalizowanych form pomocy pieniężnej i rzeczowej, mający na celu 

zagwarantowanie zaspokojenia podstawowych potrzeb wszystkim członkom danego 

społeczeństwa. Tak pojmowane zabezpieczenie społeczne oznacza zapewnienie 

obywatelom bezpieczeństwa socjalnego i ochronę przed różnymi rodzajami ryzyka 

socjalnego, jak: niezdolność do pracy ze względów zdrowotnych, utrata pracy, 

macierzyństwo, starość, zgon żywiciela rodziny.

 
Bezpieczeństwo socjalne - działania państwa, zmierzające do zapewnienia 

wszystkim obywatelom minimalnych warunków życia. Źródłem tych środków są: praca, 

świadczenia społeczne oraz urządzenia takie jak np. placówki służby zdrowia i oświaty. 

Bezpieczeństwo socjalne dotyczy przede wszystkim osób chorych, bezrobotnych, 

bezdomnych, biednych i polega na umożliwieniu korzystania bezpłatnie z oświaty, 

lecznictwa, pomocy materialnej itp.

Zabezpieczenia społeczne mają charakter powszechny i oparte są głównie na środkach 

publicznych. Zalicza się do nich: 



 ubezpieczenia społeczne



 ochronę zdrowia 



 opiekę i pomoc społeczną



 rehabilitację inwalidów



 stypendia, opiekę nad sierotami itp.

Realizacja zabezpieczenia społecznego wymaga funkcjonowania specjalnych instytucji 

opieki społecznej, powoływanych przez państwo lub terenowe władze samorządowe.

W realizacji zabezpieczenia społecznego 

stosuje się 3 techniki administracyjno-

finansowe:

1) ubezpieczenie społeczne - system zagwarantowanych 

ustawowo i związanych z pracą świadczeń o charakterze 

roszczeniowym (na wniosek osoby ubezpieczonej), pokrywający 

straty spowodowane zdarzeniami losowymi. Zadania te są 

realizowane przez zobowiązane do tego instytucje ze środków 

finansowych pochodzących z rozłożenia ciężaru tych świadczeń 

w całości lub w części na zbiorowość osób do nich 

uprawnionych. Zalicza się tu: ubezpieczenie chorobowe, 

rentowe, wypadkowe. 

2) zaopatrzenie społeczne - również ma charakter roszczeniowy. 

Świadczenia są finansowane z funduszy publicznych 

(podatków). Ustawowo określona jest ich wysokość i warunki 

udzielania. Mogą przysługiwać obywatelom danego kraju 

należącym do określonej grupy zawodowej lub społecznej.

3) pomoc społeczna - świadczenia są przyznawane 

indywidualnie z funduszy publicznych osobom wnioskującym o 

te świadczenia. Przyznanie świadczeń jest poprzedzone 

zbadaniem warunków życia tych osób, a warunki nabycia prawa 

do tych świadczeń są określone w obowiązującym prawie.

Świadczenia społeczne

to środki zaspakajania indywidualnych 
potrzeb jednostki i rodziny, których 
uzyskanie nie jest bezpośrednim efektem 
własnej pracy. Są one podstawowym 
instrumentem polityki społecznej i formą 
realizacji - zabezpieczenia społecznego. 
Prawo do świadczeń społecznych mieści się 
w katalogu podstawowych - praw człowieka. 

Świadczenia społeczne mogą mieć:

formę pieniężną:

- renty
- zasiłki

rzeczową:

- sprzęt rehabilitacyjny

usług społecznych:

- publiczna służba zdrowia
- oświata

Główne funkcje świadczeń społecznych:

a.

zabezpieczenie bezpieczeństwa socjalnego 
(dostarczanie całości lub części dochodów osobom 
niepracującym, np. zasiłki dla bezrobotnych, oraz 
uzupełnienie dochodów z pracy, np. zasiłki rodzinne),

b.

ochrona przed skutkami różnych rodzajów - ryzyka 
socjalnego - (bezzwrotna pomoc, np. dla ofiar klęsk 
żywiołowych, wypadków przy pracy, w przypadku 
śmierci głównego żywiciela rodziny),

c.

łagodzenie nierówności społecznej i wyrównywanie 
szans życiowych ( stypendia, bezpłatne obiady w 
szkołach dla dzieci najuboższych rodzin).

Zasięg świadczeń społecznych:

Świadczenia społeczne mogą mieć zasięg powszechny 
(np. państwowe bezpłatne szkolnictwo, szczepienia 
ochronne dzieci) lub, z różnych względów, ograniczony 
(np. prawo do emerytury uzyskuje sie pod warunkiem 
płacenia składek i osiągnięcia odpowiedniego wieku, 
bezzwrotny zasiłek z pomocy społecznej może być 
przyznany tylko rodzinom o bardzo niskich dochodach, 
zapomogi ze związków zawodowych przysługują tylko 
ich członkom). Świadczenia społeczne są finansowane 
z budżetu państwa, budżetów lokalnych, funduszy 
celowych, ubezpieczeniowych, zakładowych funduszy 
socjalnych

.

Początki ubezpieczeń społecznych:

Około 2500 p.n.e wśród egipskich kamieniarzy istniała forma wzajemnej 
pomocy w pokrywaniu kosztów pogrzebu. Później pojawiły się porozumienia 
zawierane pomiędzy organizatorami karawan na Bliskim Wschodzie, których 
celem było wspólne ponoszenie szkód losowych powstałych wskutek 
padnięcia, rozszarpania przez drapieżniki lub rabunku wielbłądów.

Starożytność
W czasach starożytnych Grecy i Fenicjanie tworzyli zrzeszenia, aby wspólnie 
pokrywać szkody wynikłe wskutek rozbicia lub rabunku statku. W transporcie 
lądowym zaczęły się rozwijać umowy fikcyjnego kupna- sprzedaży.

Średniowiecze
W średniowieczu w Anglii, a następnie w krajach germańskich powstawały 
tzw. gildie (zrzeszenia) kupieckie i rzemieślnicze, które miały na celu 
wzajemną pomoc na wypadek zdarzeń losowych. 

Początki ubezpieczeń społecznych, c.d.:

Wiek XVII

Prymitywne ubezpieczenia przekształciły się w 
instytucje odznaczające się cechami ubezpieczeń 
współczesnych. 

Wiek XVIII i XIX- rozwój ubezpieczeń na 

życie
Rozwój ubezpieczeń na życie został 
zapoczątkowany już w formacjach 
przedkapitalistycznych. W niektórych krajach 
długoterminowe ubezpieczenia były prawnie 
zakazane, ponadto nie znano wtedy metod 
kalkulacji składek w zależności od wieku 
osoby ubezpieczonej. 

Druga połowa XIX i początek XX wieku to:

a)

 Koncentracja działalności ubezpieczeniowej,

b)

 Rozwój reasekuracji,

c)

 Interwencjonizm państwowy,

d)

 Nowe rodzaje ubezpieczeń,

e)

 Ubezpieczenia typu socjalistycznego.

XX wiek w krajach kapitalistycznych nie przyniósł zasadniczych zmian 
w systemie ubezpieczeń gospodarczych. Można tylko zaobserwować 
rozszerzenie działalności ubezpieczeniowej na nowe dziedziny 
gospodarki np.: transport morski, samochodowy i lotniczy. Głównym 
źródłem rosnących funduszy dużych towarzystw były nadal 
długoterminowe ubezpieczenia na życie. 

Początki ubezpieczeń społecznych, 

c.d.:

Ubezpieczenia społeczne

Ubezpieczenia społeczne są formą zabezpieczenia się 
poszczególnych grup ludności od wystąpienia konkretnych 
rodzajów ryzyka życiowego (np. choroby, śmierci, kalectwa) Są 
one oparte na technice ubezpieczeniowej, która zakłada 
gromadzenie środków na określonych funduszach przez ludzi 
narażonych na wymienione rodzaje ryzyka. Środki te są 
płacone przez pracowników lub i pracodawców z 
przeznaczeniem na pokrycie wydatków i strat wynikających ze 
zdarzeń losowych. Wysokość składak powinna być uzależniona 
od wysokości zarobków ubezpieczonego oraz od ryzyka 
wystąpienia zdarzenia losowego dla całej populacji w danym 
okresie.

Ubezpieczenia społeczne

Ubezpieczenia społeczne mają chronić przed dużą 
utratą dochodów spowodowaną zdarzeniem 
losowym i związanymi z nimi wysokimi oraz 
niespodziewanymi wydatkami. Obejmują one osoby 
utrzymujące się z pracy oraz ich rodziny.
Elementami ubezpieczenia są:
1) składka
2) fundusz
3) określone ryzyko losowe
4) wystąpienie szkody
5) pokrycie szkody określonym świadczeniem

Następny wykład:

Organizacja systemu 

ubezpieczeń społecznych w 

Polsce

Dziękuję

Przemysław Pankowski

przemyslawpankowski@gmail.com

Bydgoszcz, 20 październik 2010 r.