1

1

UKŁAD RUCHU

Pracę ogólnie dzielimy na: pracę 

fizyczna

 i 

umysłową

, lecz podział ten 

nie jest dokładny. 

Nie ma czystej pracy fizycznej, jak też nie ma czystej pracy umysłowej. 

Pracując fizycznie – musimy myśleć!, analogicznie pracując umysłowo 
niektóre nasze mięsnie też wykonują pracę.

Właściwszy podział więc powinien dzielić pracę na:

 

1. Pracę ze znaczną przewaga pracy fizycznej

2. Pracę ze znaczną przewagą pracy umysłowej. 

2

2

Ustalony podział pracy na fizyczna i umysłową pozostaje, lecz musimy 
pamiętać o powyższych uwagach. 

Praca fizyczna

 – występuje przewaga udziału organu 

   wykonawczego – mięśni.

Praca umysłowa

 – w przeważającym stopniu zaangażowany jest 

      system nerwowy człowieka.

3

3

PRACA FIZYCZNA

Z pracą fizyczną ściśle związany jest układ kostno-stawowy człowieka. 

Wraz ze chrząstkami i więzadłami stanowi rusztowanie dla organizmu, 
zapewnia mu odpowiednią wytrzymałość, kształt i wraz z układem 
mięśniowym umożliwia poruszanie.

Układ kostny dorosłego człowieka składa się z ponad 200 kości [206]. 

Waga statystycznego ludzkiego szkieletu waha się w okolicach 10-11kg. 

[np. sam szpik kostny to około 1,5kg]

4

4

Dzięki niemu możemy się m. in. poruszać, a wiec wykonywać 
pracę fizyczną. 

Kości połączone są ze sobą stawami w których elementami 
pomocniczymi są więzadła. 

Stawy można porównać do przegubów, a kości do dźwigien. 

Elementami napędzającymi są mięśnie.

Mięśnie dzielimy ze względu na: 

położenie, kształt, rodzaj 

przyczepu, zakres wykonywanych ruchów.

 

5

5

W ergonomii najbardziej interesują nas mięśnie dzięki który człowiek 
może się poruszać czyli za względu na zakres wykonywanych ruchów. 

Rozróżniamy tutaj: 

•   Zginacze 

•   Prostowniki 

•   Odwodziciele 

•   Przywodziciele. 

Ruch człowieka możliwy jest dzięki skurczom mięśni. 

Skurcze dzielimy na 

izotoniczne

 i 

izometryczne

. 

6

Skurcz izotoniczny

 – jest to skurcz w trakcie którego zmienia się długość 

        mięśnia przy stałym poziomie napięcia mięśniowego. 
        W wyniku takiego rodzaju skurczu powstaje ruch. 

Skurcz izometryczny

 - charakteryzuje się zmianą napięcia mięśnia bez 

        zmiany jego długości. Mięśnie wykonują pracę 
        statyczną - kąt w stawie nie ulega zmianie. 

Skurcz izometryczny

 występuje, gdy działają przeciwstawne grupy 

mięśni tzn. zginacze i prostowniki i wówczas żadne próby usiłowania 
skrócenia mięśnia, jego pociąganie elementów kostnych, nie zmienią 
długości mięśni, a dojdzie do zwiększenia napięcia mięśniowego

. 

7

Tego rodzaju skurcze występują w mięśniach stabilizujących naszą 
postawę. 

Przykładem tego typu skurczu jest stanie w miejscu, trzymanie ciężaru 
w ręku bez poruszania nim. 

Z rodzajem skurczów mięśni wiąże się rodzaj wykonywanej pracy 
fizycznej. Jeżeli podczas pracy fizyczne mięśnie wykonują skurcze 
izotoniczne, to taką pracę będziemy nazywali 

pracą dynamiczną

. 

Jeżeli mięśnie wykonywać będą skurcze izometryczne, to taką pracę 
będziemy nazywać pracą statyczną. 

8

8

Stosunek pracy użytecznej do pracy włożonej nazywamy 
współczynnikiem pracy użytecznej. 

Praca włożona jest zawsze większa od pracy użytecznej. 

Współczynnik pracy użytecznej (%) = 

W/E – e x 100

W

 – praca wykonana w jednostce czasu

E

 – ogólna ilość energii wydatkowanej w jednostce czasu

e

 – ilość energii wydatkowanej w spoczynku (spoczynkowa przemiana 

      materii) 

9

9

Współczynnik niski jest dla pracy o bardzo małej i bardzo dużej 
intensywności. 

Praca o średniej intensywności jest najbardziej wydajna. 

Wytrzymałość mięśniowa jest to zdolność mięśni do znoszenia 
zmęczenia.

W pracy fizycznej duże znaczenie ma także 

rytm pracy

. 

Przy rytmie prostym wykonujemy powtarzające się proste ruchy 
w jednakowym tempie, które prowadzą do nadmiernego obciążenia 
tylko niewielkiej grupy mięśni i monotonii. 

10

10

Takie ruchy nazywane są z definicji ruchami monotypowymi. 

Taki rytm pracy prowadzi również do uciążliwości pracy. 

Korzystniejsza jest praca, która ma charakter rytmu złożonego. 

Wykonywane są ruchy w różnym czasie i charakterze zmiennym. 

Nie powoduje to również nadmiernego obciążenia tylko niewielkiej 
grupy mięśni. 

11

11

Uciążliwość można klasyfikować według poniższego schematu: 

Liczba powtórzeń 

monotypowych ruchów na 

zmianę

Stopień uciążliwości

Siła > 98 N

Siła < 98 N

Słownie

W punktach

300

800

Mały

1-25

301-800

801-1600

Średni

26-50

801-1600

1601-3200

Duży

51-75

Powyżej 

1600

Powyżej 3200 Bardzo 

duży

76-100

12

12

POJECIE HIPOKINEZJI. 

Hipokinezja jest to zmniejszona aktywność ruchowa lub jej brak, niedobór 
ruchu; brak dostatecznej aktywności fizycznej 

Jest zjawiskiem negatywnym dla zdrowia osobowego i społecznego. 

Nasila się od drugiej połowy XX wieku. 

Polega na dysproporcji pomiędzy zwiększającym się obciążeniem układu 
nerwowego, a zmniejszającym się obciążeniem układu ruchowego. 

Prowadzi do zaburzeń w zakresie układów: sercowo-naczyniowego, 
trawiennego, autonomicznego, psychonerwowego. 

13

13

Uznana jest za zjawisko cywilizacyjne, wg Światowej Organizacji 
Zdrowia 

hipokinezja

 jest obecnie, bezpośrednio i pośrednio, główną 

przyczyną zgonów (z powodu zapaści, choroby wieńcowej serca), 
zwłaszcza w krajach rozwiniętych. 

Praca statyczna

 - mięśnie biorące udział w procesie pracy nie 

wykonują wtedy ruchów lecz ulegają napięciu. 

Następuje wówczas zwężenie naczyń krwionośnych, w wyniku czego 
przepływa przez nie mniejsza ilość krwi. 

To z kolei wpływa na zmniejszenie przemiany materii na skutek mniejszej 
ilości doprowadzonego do komórek O

2 

i równocześnie, wolniejsze 

odprowadzanie z nich szkodliwych produktów przemiany materii. 

14

14

Przebieg zmęczenia dla pracy statycznej i dynamicznej jest różny. 

Podczas pracy statycznej zmęczenie dużo szybciej osiąga stopień 
końcowy. 

Pojawia się już przy napięciu mięśni równym 5% siły maksymalnej, 
a swą wartość maksymalną osiąga przy napięciu jej 1/3 siły maksymalnej. 

15

15

W organizmie człowieka dynamiczny wysiłek fizyczny może:

•   wywoływać hamowanie wydzielania soków trawiennych 
    (w przypadku ciężkich i długotrwałych wysiłków), 

•   zmniejszyć objętość wody ustrojowej (utrata wraz z potem), 

•   zmniejszyć objętość krwi bieżącej, zwiększając zarazem jej prędkość 
    przepływu, 

•   zwiększyć stężenie potasu i nor adrenaliny we krwi, 

•   zwiększyć aktywność układu współczulnego i rdzenia nadnerczy,

•   pojawić się tzw. białkomocz wysiłkowy (pół godz. po zakończeniu 
    wysiłku). 

16

16

Obciążenie człowieka prącą może mieć charakter fizyczny lub psychiczny. 

Efektem obciążenia człowieka prącą może być zarówno uciążliwość 
jak i szkodliwość

W celu zmniejszenia uciążliwości pracy dokonuje się oceny obciążenia 
nią pracownika. 

Ocena taka powinna obejmować kompleksowe badania:

1.   wielkości wydatku energetycznego (WE), charakterystyczne 

    dla prac fizycznych, 

2.    udziału wysiłku o charakterze statycznym, 

3.    stopnia monotypowości ruchów