Kino gatunków 

Analiza genealogiczna

utworu filmowego

 

 

Co to jest gatunek?

• Określenie gatunku wskazuje na 

konkretne ukierunkowanie 
wypowiedzi filmowej i sugeruje 
widzowi konkretny typ sensów 
danego filmu, przez co określa 
postawę odbiorczą

• W teorii filmu jest to jednak pojęcie 

niejasne i mobilne

 

 

Jak wyodrębnic gatunek 

filmowy?

   Podejście aprioryczne:
   badanie nad jednym gatunkiem „czystym” 

filmowo

   Podejście aposterioryczne
   zasady formatywne gatunku są mobilne, ale 

do pewnego stopnia uniwersalne, tym 

samym gatunki są zjawiskami zdecydowanie 

dynamicznymi, a ich istotę i właściwości 

można dostrzec tylko w „procesie 

ewolucyjnym”

 

 

Gatunek jako zwyczaj

• Wobec ostatniego podejścia gatunek 

jest utrwalonym społecznie 
sposobem postępowania 
artystycznego. Rzadko jest nakazem 
– raczej: intersubiektywnie 
utrwalonym sposobem 
postępowania, daje się porównac do 
zwyczaju, jest swego rodzaju 
niepisanym kodeksem kina

 

 

Gatunek jako wzorzec

• Na gruncie wiedzy o filmie gatunek jest 

więc rozumiany jako element stylu oraz 
typ konstruowany przez badacza na 
podstawie dostępnych konkretów. Ma 
więc charakter dynamicznego, 
ewolucyjnego wzorca idealnego. Jest 
pewnym uogólnionym modelem, 
sumującym wszystkie istotne właściwości 
strukturalno – historyczne określonej 
grupy filmów

 

 

Gatunki filmowe

-  W myśli europejskiej gatunki filmowe zwykło 

się klasyfikowac według koncepcji rodzajów i 
gatunków zaczerpniętej z 
literaturoznawstwa: film fabularny, 
dokumentalny, oświatowy, 
eksperymentalny, animowany

 - Myśl amerykańska posługiwała się 

podziałem na „kino gatunków” 
(skonwencjonalizowane) i „kino artystyczne” 
(indywidualne, niepowtarzalne)

 

 

Ch.F. Altman „W stronę teorii 

gatunku filmowego” „Kino” 

1987/6

• Autor najbardziej trafnej 

charakterystyki kina gatunków, 
wywiedzionej z obserwacji okresu 
klasycznego w kinie amerykańskim i 
zrytualizowanych form uczęszczania 
do kina

• Kino gatunków to według niego 

rytuał, który posiada siedem cech

 

 

Cechy kina gatunków

• Dualizm (opozycje kultury i 

kontrkultury)

• Powtarzalnośc (te same konfrontacje 

zdarzeń i przebiegów)

• Kumulatywnośc (gromadzenie 

powtarzających się obrazów, motywów 
i konfiguracji)

• Przewidywalnośc (opowieśc rozwija się 

według znanego widzom wzoru) 

 

 

Cechy kina gatunków II

• Nostalgicznośc (gra pomiędzy tradycją a 

współczesnością)

• Symbolicznośc (znaczeniowe nacechowanie 

rekwizytów, zachowań, miejsc akcji)

• Funkcjonalnośc (kompensacja ukrytych, 

zakazanych pragnień)

KINO DZISIEJSZE DĄŻY DO TWORZENIA 

MEGAGATUNKÓW (THRILLER), MIESZANIA, 
NAKŁADANIA SIĘ GATUNKÓW H

 

 

WESTERN

• Arcygatunek, synonim, kwintesencja 

filmowości

• Dla Amerykanów stanowi ich własną 

najbardziej znaną mitologiczną 
tradycję

• Istota: zdarzenia i postaci autentyczne 

mieszają się z fikcyjnymi, to samo 
dzieje się w mitach i legendach

 

 

Retoryka westernu

• Westernowe mity w nowych wersjach 

zawsze karmiły się zmityzowaną niby 
– rzeczywistością (Wyatt Earp)

• Jest to gatunek zakorzeniony głęboko 

w kulturze plebejskiej

• Wypracował własną, czytelną i 

powszechnie znaną retorykę 

 

 

Retoryka westernu

• Galeria postaci: dobry kowboj, 

romantyczny jeździec znikąd, zbieg 
wyjęty spod prawa, uczciwy i prawy 
szeryf, elegancki szuler, niewinna 
dziewczyna, szlachetna upadła 
prostytutka, czrny charakter, groźny 
rewolwerowiec, banda złoczyńców, 
chciwy bogacz, żółtodziób ze 
Wschodu, tchórzliwy barman   

 

 

Western - retoryka

• Typowe sceny i sytuacje niezmienne 

mimo ewolucji gatunku: 

• Sceneria
• Dynamiczna akcja ze scenami walk, 

ucieczek, strzelanin, galopad, 

• Czarno – biały schemat
• Zwycięstwo dobra nad złem
• Ikonografia (wygląd i zachowanie postaci)

 

 

Historia 

• Rozwój westernu nastąpił w latach 

1914 – 1970, twórcy: John Ford, 
Howard Hawkes, Fred Zinneman

• W latach 70-tych nastąpiła 

demitologizacja gatunku, ale w 
latach 90-tych western powrócił: 
„Wyatt Earp”, „Tańczący z wilkami”, 
„Bez przebaczenia”    

 

 

Model klasyczny

• Przybycie bohatera do społeczności 

żyjącej na pograniczu ładu i 
cywilizacji a zła: Indianie, zły ranczer

• Opowiedzenie się bohatera po stronie 

dobra, zwycięstwo i odejście

• Dwuznaczne zakończenie: bohater 

odchodzi, ponieważ miłuje wolnośc i 
przestrzeń – JEST WESTERNEREM

 

 

PRZYKŁADY

• „Dyliżans” reż. John Ford, 1939 – wyznacznik 

gatunku: galeria postaci, galeria motywów, 

galeria obrazów

• „Jeździec znikąd” 1952 – synteza gatunku
• „W samo południe” 1952 – nurt nadwesternu, 

formuła zdolna udźwignąc problemy 

współczesności. Punktem wyjścia jest 

porządek, który był zamknięciem klasycznego 

westernu, a który okazuje się być kruchy i 

ambiwalentny. Pętla historyczności westernu 

zbliżyła się do czasów współczesnych