Łagodne choroby sutka
Katedra Ginekologii i Położnictwa
Klinika Rozrodczości i Położnictwa
dr n. med. Lidia Hirnle
Łagodne choroby sutka
Katedra Ginekologii i Położnictwa
Klinika Rozrodczości i Położnictwa
dr n. med. Lidia Hirnle
Łagodne schorzenia gruczołu sutkowego
• Rak sutka jest obecnie najczęstszym
nowotworem złośliwym u kobiet i zajmuje
pierwsze miejsce wśród przyczyn zgonów u
kobiet.
• Wzrasta też wśród kobiet zapadalność na
łagodne choroby sutka.
• Ponad 70% kobiet zgłasza się do lekarza podając
różnego rodzaju dolegliwości ze strony
gruczołów sutkowych /bolesność, wyciek z
brodawki sutkowej, wyczuwanie guzków,
zgrubień/
Łagodne schorzenia gruczołu sutkowego
• Zadaniem lekarza jest zebranie dokładnego
wywiadu chorobowego i rodzinnego,
przeprowadzenie właściwych badań
dodatkowych i przede wszystkim wykluczenie
procesu nowotworowego.
• Lekarz dysponuje szeroką gamą badań
diagnostycznych: badania hormonalne,
ultrasonograficzne połączone z
kolorowym dopplerem, mammografia, badania
cytologiczne, biopsja cienkoigłowa, biopsja
mammotomiczna, badania genetyczne.
Łagodne schorzenia gruczołu sutkowego
• Lekarze ginekolodzy powinni tworzyć
„pierwszą linię” w wykrywaniu i leczeniu
schorzeń sutka
• Każdy lekarz rodzinny powinien uczyć kobietę
samobadania gruczołu sutkowego
• Każdy lekarz powinien odpowiednio badać
gruczoły sutkowe pacjentek, szczególnie
powyżej 35 r.ż. Podczas każdego badania
klinicznego
Stany zapalne sutka
• 1. Związane z laktacją
Prawie zawsze wywołane są przez gronkowce
złociste
We wczesnej fazie proces może obejmować
tkankę łączną podskórną
Stosuje się leczenie antybiotykami
/cefalosporyny nowej generacji/
Stany zapalne sutka
2. Nie związane z laktacją
a/ ropień /na skutek infekcji, urazu, pęknięcia
przewodu mlekowego/
b/ cytosteatonekroza /przewlekły ziarniniak
pourazowy/
c/ przetoki, owrzodzenia, zimne ropnie związane
z gruźlicą
kiłą, brucelozą
d/ pooperacyjna choroba Mondora pojawiająca
się spontanicznie po zabiegu na sutku
Stany zapalne sutka
Ropnie sutka nie związane z laktacją
charakteryzują się podotoczkowym stanem
zapalnym powikłanym tworzeniem przetok
sutkowych i poprzecznym zaciągnięciem
brodawki i/lub zabarwionym wyciekiem. To
okołoprzewodowe zapalenie sutka występuje
głównie u palaczek.
Aby zapobiec tworzeniu się przetok, wskazane
jest postępowanie chirurgiczne poprzez
nacięcie i zdrenowanie ropnia.
Stany zapalne sutka
Leczenie już istniejących przetok wymaga
ostrożnego podotoczkowego cięcia z wycięciem
zajętych przewodów mlekowych
Każdemu opracowaniu chirurgicznemu musi
towarzyszyć antybiotykoterapia zgodna z
otrzymanym antybiogramem
W stanach zapalnych nie związanych z laktacją
głównymi patogenami są E. coli i bakterie
beztlenowe
Najskuteczniej działającymi lekami są
cefalosporyny nowej generacji
Anomalie brodawki
1. Wyciek z brodawki sutkowej /występuje u 5-10%
pacjentek zgłaszających się do poradni/
-wyciek z wieku przewodów, z obu gruczołów zasadniczo
nigdy nie wiąże się z obecnością raka i jest spowodowany
rozszerzeniem przewodów mlekowych
-obfita wydzielina występuje często u kobiet, które
rodziły w okresie premenopauzalnym i u palaczek tytoniu
-mlekotok może być wywołany gruczolakiem przysadki
-krwisty wyciek jest najczęściej wywołany
brodawczakiem śródprzewodowym
-jeżeli wyciekowi towarzyszy guzek, stan wymaga
weryfikacji histologicznej
Wyciek z brodawki sutkowej-etiologia
Brodawczak, gruczolak drzewiasty,
brodawczakowatość rozsiana,
włókniakogruczolak wewnątrzprzewodowy,
gruczolakowatość nadżerkowa brodawki,
zapalenia przewodów mlecznych, przerost
przewodów mlecznych, dystroficzne zmiany
sklerotyczne mezenchymy międzypłacikowej
Brodawczak- papilloma
Towarzyszy mu wyciek krwisty lub surowiczy
Należy przeprowadzić ocenę cytologiczną
ewentualniewykonać galaktografię
Leczenie polega na wycięciu zmiany
Anomalie brodawki-wciągnięcie brodawki
Wśród przyczyn wciągnięcia brodawki wymienić
należy:
• -anomalie wrodzone
• -stany pozapalne
• -rozszerzenie przewodów mlekowych w
okresie reprodukcyjnym
Anomalie brodawki-zmiany wypryskowe
• Choroba Pageta –rozpoczyna się od brodawki i
rozszerza na zewnątrz. Zmiana jest
powierzchownie wilgotna, skóra jest nabrzmiała,
często zmianie towarzyszy świąd. Wskazana jest
biopsja zmiany i jej wycięcie.
• W przypadku podejrzanych przewodów
mlecznych usuwa się cały przewód poszerzając
zabieg poza płacik.
• W przypadku drobnych zmian wypryskowych
skuteczne jest leczenie miejscowe
przeciwzapalne /np.1% hydrokortyzon/.
Zmiany guzkowe sutka
Gruczolakowłókniak-adenofibroma
• Występuje najczęściej u kobiet między 20-40
r.ż. Zwykle jest to guzek o zaokrąglonym
kształcie, łatwo przesuwalny, niebolesny,
czasem występuje w postaci mnogiej.
• Zmiana powiększa się powoli, stopniowo
/zmiany łącznotkankowo-nabłonkowe/. W 25%
daje nawroty.
• Leczeniem z wyboru jest leczenie
chirurgiczne.
Zmiany guzkowe sutka
• Guz liściasty-cystosarcoma phylloides
• Jedynie w 10% występuje w postaci złośliwej a ta
w 25% daje przerzuty
• Występuje głównie w okresie pokwitaniowym i
okołomenopauzalnym. W postaciach łagodnych
występują wznowy miejscowe oraz zmiany
zapalne. W badaniu USG oraz badaniu
mammograficznym guz przypomina
gruczolakowłókniak.
• Leczeniem z wyboru jest leczenie chirurgiczne, w
przypadku dużych zmian także mastectomia.
Zmiany guzkowe sutka
Gruczołowatość-adenosis
• Występuje głównie w okresie okołopokwitaniowym
i okołomenopauzalnym
• Zmiana polega na zbytnim rozmnażaniu się
końcowych odcinków przewodów mlecznych
wewnątrzpłacikowych
• W badaniu stwierdza się twór guzkowy słabo
odgraniczony. W badaniach dodatkowych
niepokojące obrazy daje gruczołowatość
twardzinowa
• Leczeniem z wyboru jest leczenie operacyjne
Zmiany guzkowe sutka
Odpryskowiec-hamartoma
• Zazwyczaj jest to owalna, dobrze
odgraniczona, czasami duża zmiana dająca w
obrazie mammograficznym ciemne, gęste
strefy z wyspami przejaśnień zblożonymi do
echa tkanki tłuszczowej.
• Zaleca się chirurgiczne usunięcie zmiany
Zmiany guzkowe sutka
Tłuszczak-lipoma
• Zazwyczaj jest to twór miękki, jednorodny,
dobrze odgraniczony
• Zmianę można chirurgicznie usunąć
Zmiany guzkowe sutka
Guz Abrikosoffa-ziarnistokomórkowy
• Wywodzi się z komórek grzebienia
nerwowego, występuje rzadko.
• Zmianę usuwa się chirurgicznie
Zmiany guzkowe sutka
• Torbiel sutka-cystis mammae
• Częściej występuje u kobiet w okresie rozrodczym,
miewa charakter zmian mnogich, czasami
nawracających.
• Jeżeli stwierdzi się torbiel u kobiety starszej,
przyjmującej HTZ, zawsze należy podejrzewać rak
wewnątrz torbieli.
• W postępowaniu diagnostycznym stosuje się punkcję
torbieli połączoną z badaniem cytologicznym. Dalsze
postępowanie uwarunkowane jest wynikiem punkcji.
• K poniżej 20 mmol/l sugeruje małe ryzyko raka. Na/K
poniżek 3 lub K poniżej 75 mmol/l stanowi o wysokim
zagrożeniu rakiem.
Dysplazja sutka-mastopatia fibrocystica
• Powszechnie stosowaną nazwą tego
schorzenia jest mastopatia fibrocystica.
Jego istorę stanowi sterowany hormonalnie
proces przebudowy tkanki gruczołu
sutkowego występujący najczęściej w okresie
perimenopauzy. Chodzi tu o stan, który
charakteryzuje się wystąpieniem torbieli,
metaplazji komórkowej oraz ważnej z
prognostycznego punktu widzenia proliferacji
nabłonka.
Dysplazja sutka-dysplasia fibrocystica
mammae
• W dysplazji sutka występują zmiany w
zakresie przewodów mlecznych i ich części
końcowych, zmiany tkanki między- i
śródzrazikowej. Torbiele tworzą się przez
zarastanie światła przewodu mlecznego
tkanką łączną /różnie nasilone strefy
przerostu nabłonkowego a następnie
stwardnienie tkanki łącznej/.
• W badaniu klinicznym można stwierdzić guzki,
stwardnienia, wycieki z brodawki, torbiele.
Dysplazja sutka
• Należy do najczęstszych chorób sutka. Ulega
zezłośliwieniu w 1,5-6%. Często kojarzy się z
mastodynią /45-50%/ lub patologiczną laktacją
/3-10%/.
• Etiopatogeneza zmian mastopatycznych nie
jest do końca poznana. Choroba rozwija się w
ciągu lat. Jeżeli dochodzi do niej w wieku
młodzieńczym, towarzyszy temu
brodawkowata proliferacja nabłonka, tzw.
brodawkowatość wieku dziecięcego.
Dysplazja sutka
• Anatomiczne i czynnościowe ukształtowanie
gruczołów sutkowych jest uwarunkowane złożoną
regulacją hormonalną, w której uczestniczą: układ
podwzgórzowo-przysadkowy, jajniki, nadnercza,
tarczyca, obwodowy metabolizm sterydów.
• Hormonalne uwarunkowania mastopatii wynikają
z:
• 1. Nadmiernej stymulacji estrogenami
• 2. Niedomogi ciałka żółtego
• 3. Hiperprolaktynemii
• 4. Upośledzonej funkcji tarczycy
Dysplazja sutka
• Podział wg Prechtel
• I - łagodna dysplazja bez przerostu
nabłonka, bez ryzyka zezłośliwienia
• II - łagodna dysplazja ze śródnabłonkowym
przerostem nabłonka ale bez atypii
• III - dysplazja ze śródnabłonkowym
rozrostem nabłonka z atypią /w 2/3
przypadków występują mikrozwapnienia,
występuje czterokrotnie większe ryzyko
wystąpienia raka/
Dysplazja sutka-leczenie
• W leczeniu mastpatii stosuje się kilka grup leków:
• - o działaniu antygonadotropinowym /analogi LH-
RH, Danazol/
• - o działaniu gestagennym /pochodne 17-
nortestosteronu, 17-hydroksyprogesteronu –
Norethisteron, Orgametril/
• - pochodne retroprogesteronu /Duphaston/
• - leki hamujące wydzielanie prolaktyny
/bromokryptyna/
• - leki o działaniu antyestrogennym /Tamoxifen,
Stimovul, Estriol, Clomid/
Dysplazja sutka-leczenie
• W I i II stopniu leczenie hormonalne oraz
diagnostyczno-lecznicze opróżnianie torbieli
• Zabieg chirurgiczny w przypadkach nie
reagujących na leczenie hormonalne oraz w
przypadkach nawrotów.
• W III stopniu dysplazji, ze względu na duże
ryzyko zezłośliwienia w wybranych
przypadkach nawet mastektomia podskórna z
wkładką inlay.
Ból sutka-mastalgia
• Jeżeli ból sutka występuje cyklicznie, związany
jest zwykle z brakiem równowagi hormonalnej,
która jest spowodowana nieprawidłową funkcją
ciałka żółtego a to z kolei prowadzi do
hiperestrogenizmu. Może występować także
przy podwyższonym poziomie PRL lub też przy
nadwrażliwości na PRL w trakcie fazy lutealnej,
nawet bez jej niedomogi.
• Uważa się, że przyczyną mastalgii jest nadmiar
tłuszczu w diecie, metyloksantyny, niedobór
wit. A, E, B1, B6
Ból sutka-mastalgia
• W leczeniu stosuje się mastodynon,
progesteron doustnie, przezskórnie,
retroprogesteron, pochodne 19
norprogesteronu, bromokryptynę, zaleca się
ograniczenie tłuszczu w diecie, stosowanie
oleju z wiesiołka, wit. A, B1, B6, E.
Czynniki ryzyka raka sutka
• Mastopatia cystica fibrosa 1,4-
2,5
• Torbiele bez metaplazji apokrynowej 3
• Torbiele z metaplazją apokrynową 10
• Przerost kanałów mlekowych
1,8-2,6
• Brodawczakowatość rozsiana 4,1
• Przerost zrazikowy atypowy przed 45 r.ż. 6
• Przerost zrazikowy atypowy po 45 r.ż. 3
• Otyłość, stres 2
Wskazania do wycięcia zmiany
• Wszystkie badalne zmiany po 40 r.ż.
• Rozszerzenie przewodów mlekowych
• Włókniakogruczolaki, brodawczaki itp.
• Prośba pacjentki
