Przestrzeń 

osobista i jej 

determinanty

Metody badania, determinanty 

sytuacyjne, wynikające z różnic 

indywidualnych itd.. 

 

 

Metody badania 

przestrzeni osobistej

• Badania o charakterze 

eksperymentalnym mają różną 

metodologię

– Metody laboratoryjne

•

Pomiary taśmą itp.

•

Techniki symulacyjne (manipulacja lalkami itp.)

– Metody terenowe

•

Obserwacje, 

•

Eksperymentowanie w warunkach naturalnych

 

 

Metody badania 

przestrzeni osobistej

• Konsekwencją stosowania różnych 

technik pomiaru była możliwość 

porównywania wyników pochodzących z 

badań o różnej metodolgii

• Okazało się że poziom zbieżności jest 

jedynie umiarkowany

• Oznacza to że muszą istnieć jakieś 

specyficzne determinanty wpływającej 

na przestrzeń pomiędzy osobami

 

 

Sytuacyjne determinanty 

przestrzeni osobistej

• Wpływ wzajemnej atrakcyjności

– W ujęciu klasycznym (Allgeier i Byrne, 1973) jeśli 

kobiety i mężczyźni wzajemnie się sobie 
podobają to dystans interpersonalny jest 
mniejszy

– Na dystans mogą mieć wpływ podobieństwa na 

wymiarach osobowościowych

– Bliskie odległości między przyjaciółmi odmiennej 

płci zawdzięczamy inicjatywie kobiet. (Kobiety 
reagują skracaniem dystansu silniej niż 
mężczyźni)

 

 

Sytuacyjne determinanty 

przestrzeni osobistej

• Wpływ wzajemnej atrakcyjności

– W parach damsko – damskich 

następuje zbliżenie wraz ze wzrostem 
sympatii

– W parach męsko – męskich brak jest 

zmiany dystansu

 

 

Sytuacyjne determinanty 

przestrzeni osobistej

• Wpływ innych rodzajów podobieństwa

– Podobieństwo cech osobowościowych 

prowadzi do wzajemnej atrakcyjności

– Mniejszy dystans utrzymują ludzie w 

podobnym wieku (Latta, 1978)

– Mniejszy dystans utrzymują ludzie tej samej 

płci lub rasy, należący do tej samej 
subkultury, wyznający tę samą religię, o 
podobnym statusie społecznym oraz mający 
podobne preferencje seksualne.

 

 

Sytuacyjne determinanty 

przestrzeni osobistej

• Rodzaj interakcji a dystans
• Sytuacje o zabarwieniu negatywnym 

wydłużają dystans

• Kobiety są szczególnie skłonne w 

sytuacjach zagrożenia bardzo szybko 

zwiększać dystans osobisty

• Są sytuacje wyjątkowe – bardzo 

rozgniewane osoby mogą chcieć 

skracać dystans – postawa odwetowa

 

 

Różnice indywidualne – 

determinanty

 przestrzeni 

osobistej

• Determinanty kulturowe i etniczne 

– Kultury kontaktowe (arbabska, 

śródziemnomorska) mają zachowują 

mniejsze odległości niż kultury 

dystansowe (europejska-północna, 

amerykańska[nielatynowska])

– Dużo mniej jednoznaczne są badania 

subkulturowe – np. w obrębie kultury 

północnoamerykańskiej

 

 

Różnice indywidualne – 

determinanty

 przestrzeni 

osobistej

• Determinanty biologiczne 

– Kobiety utrzymują przeciętnie większą 

przestrzeń osobistą w czasie 

miesiączki, by skrócić ją do minimum 

w okresie owulacji (Gallant, 1991)

– Normy dotyczące przestrzeni 

osobistej kształtują się między 4 a 6 

rokiem życia, a następnie zmieniają 

się wraz z rozwojem i dojrzewaniem.

 

 

Różnice indywidualne – 

determinanty

 przestrzeni 

osobistej

 

 

Różnice indywidualne – 

determinanty

 przestrzeni 

osobistej

• Determinanty 

osobowościowe 

– Umiejscowienie kontroli – 

„zewnętrzni” utrzymują 

większy dystans do 

obcych niż „wewnętrzni”

– Wyższy poziom lęku – 

większy dystans

– Introwertycy – większy 

dystans

– Osoby o niskiej 

samoocenie – większy 

dystans

– O niskiej potrzebie afiliacji 

– większy dystans 

• Osoby zależne od pola – 

mniejszy dystans

• Schizofrenicy – większy 

dystans

• Osobowość typu- 

borderline – zaburzenia 

dystansu

 

 

Architektoniczne 

determinanty

 

przestrzeni osobistej

• Mężczyźni potrzebują więcej przestrzeni gdy sufity 

zawieszone są nisko

• Wielkość przestrzeni osobistej rośnie gdy maleje 

pomieszczenie

• Ludzie potrzebują więcej przestrzeni w pokojach 

podłużnych

• Zainstalowanie przepierzeń osłabia efekt naruszania 

przestrzeni.

• Ciemość sprzyja skracaniu dystansu

• Ludzie zachowują większą przestrzeń w rogu pokoju niż 

na środku

• Siedzący ma większy dystans niż stojący

• Większy dystans wewnątrz niż na zewnątrz

• W zatłoczeniu większy dystans niż wtedy gdy go nie ma

 

 

Pozycja ciała a kontakty 

interpersonalne

• Mężczyźni gdy kogoś lubią stają 

twarzą w twarz

• Kobiety wolą gdy lubiane osoby są 

obok nich

• Współpraca – obok siebie
• Współzawodnictwo – naprzeciw

 

 

Realizowany cel a dystans 

interpersonalny

• Niezależnie od kultury osoby 

nadające przekaz traciły wpływ 
społeczny wraz z rosnącą 
odległością od odbiorcy (Latane, 
Liu, Nowak, Bonevento, 
Zheng,1995).

 

 

Realizowany cel a dystans 

interpersonalny

Prowadzący

Poziom W

Poziom W

Poziom W

Poziom U

Poziom W

Poziom U

Poziom U

Poziom W

Poziom U

Poziom N

Poziom U

Poziom N

Udział w zajęciach a miejsce zajmowane na zajęciach

 

 

Zawód a odległość

• U psychologa i psychiatry najlepszy 

dystans pośredni (ok1,5m)

• Podobnie w relacji nauczyciel-student
• Gdy chcemy aby ludzie nie wchodzili 

w interakcje ustawiamy długie rzędy 

krzeseł – poczekalnie, dworce itp.

• Lider  grupy powinien siedzieć 

naprzeciw 

 

 

Konsekwencje naruszania 

przestrzeni

• Przy naruszaniu przestrzeni 

najczęściej występują zachowania 
o charakterze ucieczkowym.

• Ludzie w tłoku chodzą szybciej
• Osoby „zaatakowane” odwracają 

się, unikały kontaktu wzrokowego, 
stawiały bariery.