UKŁAD OKRESOWY 

PIERWIASTKÓW

 

 

W chemii od czasów najdawniejszych próbowano w 

różny sposób klasyfikować pierwiastki i związki 

chemiczne. 

Lavoisier podzielił substancje na:

• pierwiastki: tlen, azot;
• niemetale tworzące tlenki i kwasy: siarka, fosfor;
• metale tworzące tlenki i zasady: srebro, miedź, 

żelazo;

• substancje mające charakter ziemi, np. wapno, 

krzemionka.

 

 

Późniejsze zmiany opierały się na zastosowaniu 
matematyki w chemii, czyli szukaniu prawidłowości 
w zmianach wartości liczbowych określających ich 
właściwości. Powstało wówczas prawo triad, które 
mówi, że masa jednego pierwiastka jest równa 
średniej arytmetycznej mas atomowych pozostałych 
dwóch pierwiastków, np.: chlor, brom, jod lub 
siarka , selen, tellur. 
Newlands angielski chemik, układał szeregi 
pierwiastków według wzrastającej masy atomowej i 
zauważył, że co ósmy pierwiastek jest rodzajem 
powtórzenia tak, jak co ósma nuta jest 
powtórzeniem oktawy w muzyce. W 1864 
sformułował on prawo oktaw, które ze względu na 
pojawiające się odstępstwa zostało zarzucone. 

 

 

W  1869  roku  Mendelejew  przedstawił  układ 
okresowy  pierwiastków,  gdzie  zostały  one  ułożone 
według  wzrastającej  masy  atomowej  i  na  podstawie 
sformułowanego przez niego prawa okresowości.

Prawo okresowości mówi, że właściwości 
chemiczne i fizyczne pierwiastków 
uporządkowanych według wzrastającej masy 
atomowej zmieniają się okresowo. 

 

 

WSPÓŁCZESNY UKŁAD 
OKRESOWY 

Badania,  które  pozwoliły  na  poznanie  budowy  atomu, 
doprowadziły 

Moseleya 

w 

1913 

roku 

do 

sformułowania prawa okresowości: 

właściwości 

pierwiastków 

uporządkowanych 

według 

wzrastającej 

liczby 

atomowej 

(Z) 

zmieniają  się  okresowo.  Można  więc  stwierdzić, 
że 

pierwiastki 

uszeregowane 

są 

według 

wzrastającego ładunku jądra atomowego. 

Od  czasów  Mendelejewa  wiele  się  zmieniło,  odkryto 
nowe  pierwiastki,  więc  układ  okresowy  musiał  zostać 
rozbudowany.  Uzupełniono  puste  miejsca,  dodano 
grupę gazów szlachetnych, lantanowce i aktynowce.

 

 

Współczesny układ okresowy podzielony jest na 18 
grup (kolumny pionowe). W grupach znajdują się 
pierwiastki o podobnych właściwościach 
chemicznych. Wynika to z podobieństwa powłok 
walencyjnych ich atomów. Układ podzielony jest 
również na 7 okresów (rzędy poziome). W 
okresach właściwości pierwiastków zmieniają się 
stopniowo. Każdy okres rozpoczyna się od 
aktywnego metalu, stopniowo właściwości 
metaliczne ustępują cechom niemetali. Każdy 
okres kończy się gazem szlachetnym.