6. OBLICZENIA TRAKCYJNE
Przejazd teoretyczny
Teoretyczny wykres jazdy zespołu trakcyjnego na odcinku 4,1 km o
profilu 6 i 3
0
/
00
1 – v = f(s), 2 – t = f(s), 3 - ∑IΔt = f(s)
linie ciągłe – jazda od A do B, linie przerywane – jazda od B do A
Metody analityczne wykonywania przejazdu opierają się na
zasadniczych równaniach ruchu pociągu.
k
p
dE
ds
F
ds
dv
v
m
v
m
ds
d
ds
dE
F
k
p
2
2
ds
dv
v
G
ds
vdv
g
G
F
p
127
,
0
6
,
3
1000
2
v
G
W
F
ds
dv
127
,
0
Rozwiązaniem tego równania jest:
2
1
127
,
0
v
v
W
F
vdv
G
s
Zależność na dv/ds można zapisać w innej postaci,
uwzględniającej czas t[sek]:
G
W
F
v
ds
dv
127
,
0
G
W
F
dt
ds
ds
dv
127
,
0
6
,
3
G
W
F
dt
dv
3
,
28
Rozwiązaniem tego równania jest:
2
1
3
,
28
v
v
W
F
dv
G
t
Trudność w rozwiązaniu obu całek polega na tym, że
zależności parametrów F,W,v podane są w postaci
charakterystyk, które trudno wyrazić analitycznie. Można je
jednak
obliczyć
metodami
przybliżonymi,
zastępując
różniczki przyrostami skończonymi, a całki – sumami.
Zakłada się, że wartość siły przyspieszającej (F-W) jest w
całym zakresie przedziału od v do v+Δv stała i równa sile
odpowiadającej prędkości v+Δv/2.
v
W
F
v
v
G
s
v
v
sr
sr
2
1
2
127
,
0
2
1
3
,
28
v
v
sr
sr
W
F
v
G
t
Tok postępowania przy obliczaniu przejazdu teoretycznego
wygląda pokrótce następująco.
Dla założonej prędkości średniej w przedziale vśr=vp+Δv/2
( gdzie vp jest prędkością początkową w przedziale) wyznacza
się kolejno:
- siłę pociągową F – z charakterystyki trakcyjnej,
- całkowite opory ruchu W – z odpowiedniej zależności,
- siłę przyspieszającą F-W,
- przyspieszenie średnie a,
- czas Δt odpowiadający przyrostowi prędkości Δv,
- sumę przyrostów czasu od chwili ruszenia ∑Δt,
- drogę Δs odpowiadającą przyrostowi prędkości Δv,
- drogę od chwili ruszenia ∑Δs,
- prąd jednego silnika I,
- iloczyn czasu i prądu pobieranego przez lokomotywę
nIΔt, gdzie n jest
współczynnikiem uwzględniającym liczbę
silników i ich połączenie,
- sumę przyrostów nIΔt,
- iloczyn I
2
Δt,
- sumę przyrostów I
2
Δt.
Na podstawie przeprowadzonych obliczeń uzyskuje się
zależności
v=f(s) oraz t=f(s).
Sumowanie iloczynów nIΔt służy do obliczenia całkowitego
zużycia energii, zaś sumowanie iloczynów I
2
Δt do wyznaczenia
prądu zastępczego.
t
t
I
I
t
z
0
2
t
z
dt
I
t
I
0
2
1
gdzie t jest czasem całego cyklu pracy
silnika
Całkowite zużycie energii trakcyjnej oblicza się na podstawie
przejazdu teoretycznego z zależności:
t
I
U
m
A
6
10
6
,
3
[kWh], I[A], Δt[sek]
gdzie: U – napięcie przypadające na jeden silnik,
m=m
r
m
s
m
r
– liczba silników połączonych
równolegle,
m
s
– liczba silników połączonych
szeregowo.
Napięcie U zależy od układu połączeń silników. Jeżeli do
wzoru na energię wprowadzić stałe napięcie sieci U
s
,
uzyska się:
10
6
,
3
10
6
,
3
10
6
,
3
6
6
6
t
I
m
U
t
I
U
m
t
I
m
U
m
A
r
s
s
r
s
s
Jednostkowe zużycie energii trakcyjnej
Bilans energii według jej ostatecznego przeznaczenia (dotyczy
trakcji prądu stałego z silnikami prądu stałego i rozruchem
oporowym):
1. praca użyteczna silników idąca na pokonanie oporów:
a) zasadniczych
b) krzywizn
c) wzniesień,
2. straty przy przyhamowywaniu na większych spadkach,
3. straty w oporach rozruchowych,
4. straty dodatkowe w silnikach spowodowane ich pracą przy
obniżonym napięciu (połączenie szeregowe),
5. straty przy hamowaniu na stacjach,
6. straty normalne silników w połączeniu zasadniczym.
Jednostkowe zużycie energii na pokonanie zasadniczych
oporów ruchu wynosi:
w
j
725
,
2
1
[Wh/tkm]
ds
v
k
w
s
ds
w
s
j
s
s
0
2
0
0
1
10
1
725
,
2
725
,
2
Do rozwiązania całki potrzebna jest znajomość przebiegu
v=f(s). Dla uproszczenia przyjmuje się, że istnieje pewna
prędkość zastępcza, z którą pociąg przebywa większą część
drogi, której kwadrat jest proporcjonalny do iloczynu
prędkości technicznej v
t
i prędkości maksymalnej v
m
. W ten
sposób
jednostkowe
zużycie
energii
na
pokonanie
zasadniczych oporów ruchu wyraża się wzorem:
k
v
v
w
j
m
t
100
725
,
2
0
1
[Wh/tkm]
Łuki na trasie powodują wzrost jednostkowego zużycia
energii o składnik:
ksr
w
j
725
,
2
2
[Wh/tkm
]
gdzie w
ksr
– średnie jednostkowe opory krzywizn
dla całej trasy.
Jednostkowe zużycie energii na pokonanie
wzniesień to:
0
3
725
,
2
725
,
2
i
s
h
j
[Wh/tkm]
gdzie: h [m]– różnica poziomów miedzy stacją końcową
a początkową,
s [km] – odległość między stacją początkową i
końcową.
Na linii o długości s średnie dodatkowe opory wywołane
przyhamowywaniem wynoszą:
i
i
w
sp
s
w
i
s
i
1
gdzie: i
>w
– spadek przekraczający opory ruchu przy
prędkości
dopuszczalnej,
w
i
– opory ruchu pociągu przy prędkości
dopuszczalnej,
Δs
i
– droga przyhamowywania.
Jednostkowe zużycie energii na pokrycie przyhamowań na
spadkach wynosi:
sp
i
j
725
,
2
4
[Wh/tkm]
Jednostkowa energia kinetyczna pociągu o prędkości początku
hamowania v
H
[km/h] liczona na kołach pociągu jest
proporcjonalna do wielkości:
2
'
10
54
,
2
H
v
h
[m]
zaś praca użyteczna na drodze hamowania, idąca na
pokonanie oporów ruchu, obliczona na jednostkę masy
pociągu, jest proporcjonalna do wielkości:
2
''
10
54
,
2
H
H
Hsr
v
f
w
h
gdzie: f
H
– jednostkowa siła hamująca,
w
Hsr
– średnie jednostkowe opory ruchu na drodze
hamowania.
Jeżeli zatrzymanie pociągu odbywa jednorazowo na odległości
międzyprzystankowej L[km], to jednostkowe zużycie energii
trakcyjnej (mierzone na kołach) traconej przy hamowaniu
będzie wyrażać się zależnością:
[m]
L
h
h
j
''
'
5
725
,
2
2
'
2
2
2
''
'
10
54
,
2
1
10
54
,
2
10
54
,
2
10
54
,
2
H
H
Hsr
H
H
H
Hsr
H
v
f
w
v
v
f
w
v
h
h
H
Hsr
f
w
1
'
2
0
10
2
1
H
Hsr
v
k
w
w
Zatem jednostkowe zużycie energii traconej przy
hamowaniu będzie wyrażać się zależnością:
2
'
5
10
54
,
2
725
,
2
H
v
L
j
Analizując moc i straty występujące podczas rozruchu pojazdu
oraz czasy trwania rozruchu przy poszczególnych połączeniach
silników można dowieść, że stosunek strat w oporach do energii
pobranej z sieci w czasie rozruchu wynosi:
- dla pojazdu 4-
silnikowego
- dla pojazdu 6-
silnikowego
k
1
1
2
1
k
k
1
1
3
1
gdzie k oznacza stosunek
strat w miedzi silników w
końcowej fazie rozruchu
do mocy lokomotywy
mierzonej na zaciskach
silników.
Jednostkowa energia kinetyczna pociągu o prędkości końca
rozruchu v
R
[km/h] liczona na kołach pociągu jest
proporcjonalna do:
2
'
10
54
,
2
R
v
h
[m]
Praca użyteczna na drodze rozruchu, idąca na pokonanie
oporów ruchu, obliczona na jednostkę masy pociągu, jest
proporcjonalna do wielkości:
2
''
10
54
,
2
R
R
Rsr
v
f
w
h
[m]
gdzie: f
R
– jednostkowa siła rozruchowa,
w
Rsr
– średnie jednostkowe opory ruchu na drodze rozruchu.
Jednostkowe zużycie energii, mierzone na kołach, na jeden
rozruch przypadający na odległości międzyprzystankowej
L[km] wynosi:
L
h
h
j
R
''
'
725
,
2
2
''
2
2
''
'
10
54
,
2
10
54
,
2
10
54
,
2
R
R
R
Rsr
R
v
v
f
w
v
h
h
gdzie
:
R
Rsr
f
w
1
''
2
0
10
2
1
R
Rsr
v
k
w
w
2
''
10
54
,
2
725
,
2
R
R
v
L
j
To zużycie energii zostało już uwzględnione w bilansie w
innych składnikach: jednostkowym zużyciu energii na
pokonanie oporów ruchu na całej drodze L i jednostkowym
zużyciu energii traconym w hamulcach.
Straty w oporach rozruchowych wynoszą:
A
A
'
gdzie A – energia pobrana z
sieci.
Zatem jednostkowe zużycie energii na pokrycie strat w oporach
rozruchowych, liczone na kołach lokomotywy, określa
zależność:
2
''
6
10
54
,
2
725
,
2
R
v
L
j
przy założeniu, że sprawność silników przy rozruchu jest
równa ogólnej sprawności silników η.
Całkowite jednostkowe zużycie energii mierzone na obwodzie
kół napędnych jest sumą wszystkich podanych składników
6
5
4
3
2
1
j
j
j
j
j
j
j
Całkowite jednostkowe zużycie energii mierzone na zaciskach
silników określa zależność:
2
''
2
'
0
0
0
10
54
,
2
10
54
,
2
100
725
,
2
R
H
t
M
sp
k
z
v
L
v
L
k
v
v
i
i
w
w
j
[Wh/tkm]
gdzie:
H
Hsr
f
w
1
'
R
Rsr
f
w
1
''
Dla ułatwienia obliczeń, przyjmuje się, że w
przeciętnych warunkach:
μ
BB
≈ 0,55 oraz μ
CC
≈ 0,40.
Przykładowe wartości jednostkowego zużycia energii dla różnego
rodzaju pociągów są następujące:
rodz. poc. m[t] L[km] v
M
v
t
v
H
v
R
j
0
[Wh/tkm]
pospieszny 600 35 120 95 80 45
17,8
osobowy 450 6 100 70 70 45
24,4
towarowy 1800 45 70 55 45 45
10,2
zespół trakc. 160 3,5 90 65 70 35
33,5
Na podstawie danej prędkości handlowej pociągu V[km/h] i jego
masy M[t] można, znając jednostkowe zużycie energii, określić
średnią moc czerpaną przez pociąg z sieci:
1000
0
VM
j
N
sr
oraz średni prąd silników
lokomotywy:
mU
VM
j
I
sr
0
gdzie: U [V] – napięcie na zaciskach
silników,
m – liczba silników.
[A]
[kW]