PORÓD 

FIZJOLOGICZNY

Katedra i Klinika Rozrodu 
Zwierząt                        Wydz. 
Med. Wet. UP  w Lublinie

Prof. dr hab. Władysław 
Wawron

 

Poród  ((partus  –łac.;  parturition  jest 
to  złożony  proces  fizjologiczny  w 
efekcie  którego  dochodzi  do  wydalenia 
z organizmu matki dojrzałego, żywego i 
zdolnego  do  dalszego  życia  noworodka 
oraz błon i wód płodowych.

Poród pozorny – syn. rzekomy, urojony.
(  partus  spurium  –  syn.  sphalerotocia    jest  to 
wystąpienie 

u 

wysokociążarnych 

samic 

przedwczesnych  bólów  porodowych-  przed 
spodziewanym  terminem  porodu-  przy  czym 
brak  jest  typowych  objawów  zwiastunowych 
takich  jak  obrzęk  sromu,  powiększenie  szpary 
sromowej,  zwiotczenie  więzadeł  szerokich 
miednicy i powiększenie gruczołu mlekowego z 
pojawieniem się siary.

Poród  przedwczesny-  syn.  poród  przed 
terminem 
(partus  praematurus    jest  to  urodzenie 
rozwiniętego  fizycznie  płodu  (  prawidłowa 
wielkość  i  owłosienie)  przed  osiągnięciem 
dojrzałości  do  porodu.  Noworodki  takie  są 
zdolne  do  życia  tylko  w  odpowiednich 
warunkach  bytowych;  w  przeciwieństwie 
do  noworodków  człowieka,  utrzymywanie 
przy  życiu  wcześniaków  zwierząt  jest 
sporadycznie praktykowane.

Fizjologia przebiegu porodu.

A. okres przygotowawczy – objawy zwiastunowe porodu.
- zwiotczenie więzadeł szerokich miednicy na 14 do 8 dni przed porodem,
- tzw. nalewanie dołem czyli postępujący obrzęk fizjologiczny wymienia,
- stopniowo powiększający się obrzęk sromu ( tzw. nalewanie górą),
-  obrzęk  i  rozpulchnienie  okołopochwowej  tkanki  łącznej  i  zapadanie  się 
słabizn,
-  rozluźnienie  nieruchomych  zwykle  połączeń  kostnych  w  obrębie  kości 
miednicy,
-  obrzęk  warg  sromowych,  poszerzenie  i  wydłużenie  krocza,  powiększenie 
szpary sromowej,
-  tzw.  puszczanie  sznurów  (  upłynnienie    czopu  śluzowego  w  zewn.  ujściu 
szyjki macicznej,
- pojawienie się siary w gruczole mlekowym,
- na 12-36 godz. przed porodem spadek ciepłoty ciała lecz nie niżej niż 38ºC.

Schemat hormonalnej regulacji porodu.

Pod  wpływem  płodowego  ACTH  (  wzrost  sekrecji  tej  tropiny  jest  sygnałem,  iż  płód  może  poradzić  sobie  ze  stresem 
związanym z przebywaniem poza organizmem matki) dochodzi do wzrostu kortykosterydów nadnerczowych płodu. Poziom 
kortykosterydów  we  krwi  płodowej  wzrasta    i  na  3  tyg.  przed  porodem  wynosi  5  ng/ml.  W  4  dniu  przed  porodem  ma  już 
wartość 25 ng/ml a w chwili porodu  około 70 ng /ml. W odpowiedzi na ten wzrastający poziom kortykosterydów płodowych, 
przenikających do organizmu matki przez łożysko, wzrasta aktywność 17-α hydroksylazy, C-17 i C -20 hydroksylazy a także 
aromatazy w łożysku, które z kolei stymulują  przekształcanie w łożysku C-21 sterydów( progesteron, pregnenolon u klaczy) 
do  C-19  sterydów-  prekursorów  estrogenów,  prowadząc  do  stopniowego  wzrostu  estrogenów,  odpowiedzialnych  między 
innymi  za  przygotowanie  dróg  rodnych  do  zbliżającego  się  porodu.  Rezultatem  zmian  w  sekrecji  tych  hormonów  jest 
obniżanie stężenia progesteronu, dodatkowo wspomagane produkowaną  w łożysku prostaglandyną F

2

α. 

Niski  poziom  progesteronu  a  wzrastający 
poziom 

estrogenów 

powodują 

wzrost 

kurczliwości  mięśniówki  macicy  i  jej 
wrażliwość 

na 

oksytocynę, 

która 

bezpośrednio 

odpowiada 

za 

skurcze 

mięśniówki 

macicy. 

Przy 

porodzie 

fizjologicznym u krowy poziom progesteronu 
na  48-24  godzin  przed  porodem  jest  niski  i 
przybiera wartość 1 ng/ml w surowicy krwi.

     

 

Istotnym  hormonem  biorącym  udział  w 

przygotowaniu 

do 

porodu 

jest 

relaksyna, 

odpowiedzialna  za  rozluźnienie  szyjki  macicznej 
oraz  sztywnych  połączeń  w  obszarze  kości 
miednicy  oraz  rozluźnienie  więzadeł  szerokich 
miednicy.  Zlokalizowano  ją  w  komórkach  dużych 
ciałka 

żółtego 

ciężarnych 

krów. 

Nie 

jest 

produkowana  przez  łożysko  tak  jak  to  się  dzieje  u 
człowieka,  klaczy,  kotek,  macior,  królików  i  małp. 
Najwyższy  poziom  osiąga  na  1  dzień  przed 
porodem  i  powraca  do  podstawowych  wartości 
podczas  porodu.  Rola  relaksyny  w  przygotowaniu   
dróg  rodnych  do  porodu  u  krów  jest  ostatnio 
kwestionowana.

  Oksytocyna    pozostaje  na  niskim  poziomie  do 
czasu  rozpoczęcia  akcji  porodowej  (poniżej  3 
pg/ml).  Podczas  przechodzenia  płodu  przez  kanał 
szyjki  macicznej  poziom  jej  dochodzi  do  62-194 
pg/ml  i  utrzymuje  się  do  2  godzin  na  tym 
poziomie.  Podczas  wypierania  łożyska  obserwuje 
się ponowny choć niższy wyrzut oksytocyny.

Trzy fazy porodu:

- I faza:  rozwieranie szyjki macicznej ( 2- 10 
 godzin)
-  II  faza:  wypieranie  płodu,  trwa  zazwyczaj 
od 30 minut    do 2 godzin
-  III  faza:  wypierania  popłodu  (  łożyska), 
trwa od 6 do 12 godzin

Prowokowanie porodów u bydła.

      Do  wywoływania  przedwczesnych  porodów  u  była 
wykorzystuje  się  PGF

2

α  lub  jej  syntetyczne  analogi. 

Prostaglandyna ta jest w tym zakresie skuteczna do 120 dnia 
ciąży  (sztuczne  ronienia)  i  powyżej  250  dnia  ciąży  (  poród 
przedwczesny,  prowokowany).Po  przejęciu  przez  łożysko 
produkcji  progesteronu  pomiędzy  120  a  250  dniem  ciąży, 
podanie egzogenne prostaglandyny F

2

α nie jest skuteczne. Do 

wywoływania  ronień  czy  przedwczesnych  porodów  można 
wykorzystać 

iniekcje 

kortykoidów 

/ 

Dexametazon, 

Flumetazon /. Parenteralnie podane kortykosterydy naśladują 
w  działaniu  płodowy  kortyzol,  powodując  wzrost  syntezy 
estrogenów  łożyskowych.  Łączne  podanie  kortykosterydów  i 
prostaglandyny  F

2

α  wywołuje  wydalenie  płodu  bez  względu 

na  okres  ciąży.  Pomiar  stężenia  progesteronu  może  być 
miarodajnym  wskaźnikiem  czasu  wystąpienia  porodu.  Nagłe 
obniżenie jego wartości poniżej 2 ng/ml występuje zwykle na 
24 godziny przed porodem. 

Podanie 

19-norstroidu 

– 

RU- 

486 

( antyprogesteron)    w 277 i 278 dniu ciąży 
wywołuje, 

bez 

widocznych 

klinicznie 

skutków  ubocznych,  poród  po  około  55 
godzinach od chwili podania.

W  chwili  obecnej  na  rynku  dostępny  jest  preparat  SENSIBLEX 
zawierający  w  swoim  składzie  chlorowodorek  denaweryny. 
Wskazania do stosowania tego preparatu u bydla są następujące: 
wywoływanie  akcji  porodowej  u  jałówek,  aktywacja  przerwanej 
akcji  porodowej,  niedostateczne  rozwarcie  kanału  miękkiego 
odcinka dróg rodnych spowodowane nieprawidłowym położeniem, 
postawą  czy  ułożeniem  płodu-  po  usunięciu  tych  przeszkód; 
zwężenia  światła  dróg  rodnych  w  wyniku  skrętu  macicy  –  po 
repozycji skrętu; w przypadku decyzji rozwiązania porodu metodą 
fetotomii po uprzednim wykonaniu znieczulenia nadoponowego. W 
przypadku aktywacji porodu preparat należy podawać w końcowej 
fazie  rozwierania  szyjki  macicznej.  W  razie  potrzeby  preparat 
można podać ponownie po upływie 40 – 60 min, stosując te same 
dawki  tj.  u  jałówek  5-10  ml(  200-400  mg/zwierzę)  i.m  lub  s.c.;  u 
krów – 10 ml ( 400 mg/zwierzę). Karencja nie obowiązuje

.

 

Denaweryna  jest  pochodną  kwasu  benzylowego  i 

wykazuje  działanie  relaksacyjne  na  mięśnie  gładkie. 
Działanie  to  odnosi  się  do  mięśniówki  macicy  w 
okresie 

przedporodowym 

oraz 

powoduje 

rozluźnienie  i  rozwarcie  części  miękkich  kanału 
rodnego.  Wykazuje  ponadto  działanie  znieczulające, 
przeciwdrgawkowe 

oraz 

lekkie 

działanie 

uspakajające  i  przeciwgorączkowe.  Po  podaniu 
domięśniowym,  podskórnym  czy  dootrzewnowym 
działanie  preparatu  następuje  po  15-  30  minutach. 
Działanie rozluźniające na mięśnie gładkie trwa kilka 
godzin  a  efekt  znieczulający  90  minut.  Denaweryna 
wspomaga  działanie  oksytocyny  i  morfiny.  Po 
pierwszym  otwarciu  flakonu  i  pobraniu  części  leku, 
pozostałą zawartość należy zużyć w ciągu 28 dni.

 

Owce, kozy

 
Okres przygotowawczy – objawy zwiastunowe porodu.
-  zwiotczenie  więzadeł  szerokich  miednicy,  wyraźnie 
widoczne u kóz; słabiej widoczne u owiec 
   ze względu na okrywę włosową (wełnę),
- obrzęk i przekrwienie sromu,
- powiększenie i obrzęk gruczołu mlekowego
-  na  kilka  dni  przed  porodem  wydłużenie  szpary 
sromowej i pojawienie się wydzieliny śluzowatej,
   
-  pojawienie  się  siary  w  gruczole  mlekowym  na  krótko 
przed porodem.

     

Fazy porodu u maciorek:
- I faza porodu: rozwieranie szyjki macicznej, 2-6 go-
   dzin,
 - II faza porodu: wypieranie płodu - 30 do 120 minut,
-  III  faza  porodu:  wypieranie  łożyska-  trwa  5  do  8 
godzin.
      Łącznie  poród    trwa  zwykle  od  3  do  10  godzin  (  w 
zależności  czy  to  pierwiastka  czy  wieloródka,  płód 
pojedynczy  czy  ciąża  bliźniacza,  trojacza,  samica 
młoda czy stara).

Mechanizm    zapoczątkowania  porodu  opracowany 
przez  Thorburna  w  1991  roku    przedstawia  się 
następująco:  w  ostatniej  fazie  wzrostu  płodu 
następuje  wzmożona  produkcja  PGE

2

  przez  łożysko. 

Hormon  ten  stymuluje  oś  przysadkowo-nadnerczową 
płodu, 

zwiększając 

sekrecję 

kortyzolu 

przez 

nadnercza  płodu.  Przypuszcza  się,  że  czynnikiem 
stymulującym  uwalniania  kortyzolu  może  być  także 
hormon 

melanotropowy- 

alfa. 

Wysoki 

poziom 

kortyzolu 

wzmaga 

aktywność 

17α-hydrolazy, 

wpływając  na  obniżenie  stężenia  progesteronu  a 
zwiększenie  syntezy  estrogenów.  Wzrost  stężenia 
estrogenów  przy  równoczesnym  spadku  produkcji 
progesteronu powoduje uwalniania z łożyska maciorki 
PGF

2

α.  Ten  hormon  tkankowy  ostatecznie  hamuje 

syntezę 

progesteronu 

i 

jednocześnie 

wzmaga 

aktywność  skurczowa  macicy  w  połączeniu  z 
estrogenami, 

a 

oksytocyna 

powoduje 

skurcze 

porodowe mięśniówki macicy.

 

U kóz poród związany jest ze wzrostem PGF

2

α i 17-β 

estradiolu 

równoczesnym 

obniżeniem 

poziomu 

progesteronu.  Nadnercza  płodu  produkują  w  chwili 
dojrzałości  lodu  do  porodu,  zwiększone  ilości 
kortykosterydów,  które  z  kolei  stymulują  produkcję 
PGF

2

α  przez  łożysko  i  endometrium  macicy. 

Prostaglandyna  F

2

α  hamuje  syntezę  progesteronu, 

powodując  spadek  jego  stężenia.  Estrogeny  zaś 
„uczulają” 

mięśniówkę 

macicy 

na 

działanie 

oksytocyny.  Regulacja  hormonalna  ciąży  u  kóz  różni 
się  od  regulacji  ciąży  u  owiec  tym,  że  utrzymanie 
ciąży  u  kóz  zależne  jest  od  nieprzerwanej  sekrecji 
progesteronu  z  ciałka  żółtego  ciążowego.  Łożysko 
kozy 

produkuje 

biologicznie 

mało 

aktywny 

pregnanendion  w  miejsce  progesteronu,  stąd  ciałka 
żółte  ciążowe  są  głównym  źródłem  produkcji 
progesteronu, odpowiedzialnego za utrzymanie ciąży.  

Wywoływanie porodów u kóz

  Prostaglandyna  F

2

α  jest  bardzo  skuteczna  w 

wywoływaniu  porodów  u  kóz,  gdyż  ciałko  żółte  jest 
jedynym źródłem progesteronu. Podanie jednorazowo 
15  mg  PGF

2

α  pomiędzy  140  a  142  dniem  ciąży 

inicjuje poród w 42-72 godzin. Dexametazon w dawce 
16-20  mg  stymuluje  wystąpienie  porodu  po  ok.  120 
godzinach.  W  przypadku  zastosowania  ww.   
prepa5ratów nie obserwuje się skutków ubocznych w 
postaci zatrzymań łożyska jakie występują u bydła.

Wywoływanie porodów u owiec

1.  Flumetazon  w  dawce  15-16  mg  lub  betametazon 
w dawce 2 mg mogą być użyte od 139 dnia 
        ciąży.  Porody  następują  po  24-50  godz.  po 
podania  preparatu.  Nie  obserwowano  zatrzymania   
łożysk.
    
2.  Naturalna  PGF

2

α  w  ilości  15  mg  lub    jej 

syntetyczny analog np. cloprostenol w dawce
    0,250 mg są  skuteczne jedynie w ostatnim dniu 
ciąży, stąd nie znalazły szerszego zastosowania.
    
3.  Benzoesan  estradiolu  w  dawce  2  mg  podany 
przez  kolejne  2  dni-  od  142  dnia  ciąży-  wywołuje 
porody jedynie u 53% maciorek., w czasie od 40 do 
70 godz. po podaniu  preparatu.