to objaw kliniczny polegający na znacznym
zwiększeniu liczby wypróżnień w ciągu doby, lub
zmianą konsystencji stolca na płynną lub
półpłynną. Biegunką określa się również stan,
gdy nawet jednorazowo w stolcu pojawia się
treść patologiczna, taka jak śluz, ropa lub krew.
Biegunce towarzyszy wzmożona perystaltyka
jelit i często kurczowe bóle brzucha. Stan
chorobowy trwający do 10 dni określany jest
jako biegunka ostra, natomiast utrzymywanie się
objawów chorobowych ponad 10 dni nosi nazwę
biegunki przewlekłej. W krajach Trzeciego Świata
biegunka jest główną przyczyną śmierci
niemowląt, zabijając ponad 1,5 miliona dzieci
rocznie.
Biegunka najczęściej jest efektem
zakażeń
bakteryjnych, wirusowych i
pasożytniczych
, powodujących m.in.
zmianę przebiegu procesów wchłaniania i
wydzielania w przewodzie pokarmowym
bądź uszkodzenie komórek błony śluzowej
jelit. Może też być spowodowana
uczuleniem lub nietolerancja
pokarmową
(np. celiakia),
chorobami
układu pokarmowego
(np. wrzodziejącym
zapaleniem jelit i niektórymi nowotworami, i
innymi),
działaniem niektórych leków
(np. po środkach przeczyszczających), może
wystąpić po zastosowanych
preparatów
minerałów
(np. sole magnezu), czy być
spowodowana silną
nerwicą
gorączka,
uczucie rozbicia,
osłabienie,
bóle brzucha i głowy,
nudności,
wymioty.
Ten rodzaj biegunki może być spowodowany
m.in. działaniem niektórych leków (np.
środków przeczyszczających), niedoborem
laktazy (enzym trawiący laktozę – dwucukier
znajdujący się w mleku). Biegunkę tego typu
mogą wywołać również sole magnezu,
mikroelementu stosowanego z powodzeniem
nie tylko przy niedoborach tego pierwiastka,
ale także w chorobach serca czy
zaburzeniach funkcjonowania układu
nerwowego.
Mamy z nią do czynienia wówczas, gdy
z komórek tworzących ścianę jelita do
jego światła dostaje się zwiększona
ilość płynów (woda, elektrolity). W tym
przypadku najczęstszymi winowajcami
są gronkowce, Escherichia coli (i rzadko
przecinkowiec cholery).
Pojawia się, gdydo światła jelita oprócz
wody dostaje się krew, białko i śluz,
mamy z nią do czynienia w przebiegu
np. wrzodziejącego zapalenia jelit i
niektórych nowotworów
Biegunka może być wywołana
zażywaniem niektórych antybiotyków i
zachwianiem równowagi naturalnej
flory bakteryjnej jelit
Ma miejsce, gdy towarzyszy infekcjom
bakteryjnym i wirusowym. Przykładowo
czas inicjacji – 2–4 godziny w przypadku
zakażenia np. gronkowcem, którego
toksyny tworzą się w żywności jeszcze
przed jej spożyciem, do 12–24 przy
zatruciu np. salmonellą. Może być
jednym z niezauważanych bądź
bagatelizowanych objawów nowotworów
(złośliwych i niezłośliwych) przewodu
pokarmowego.
Według Roberta Hegglina biegunki obserwuje się w
następujących schorzeniach:
1. Zakażenia znanym zarazkiem (bakterie, wirusy i choroby zakaźne
przenoszące się drogą zakażenia jelitowego).
2. Choroby jelit - rozlane zmiany anatomiczne ściany jelita, w których
nie znamy wywołującego je zarazka (nieżyt jelit cienkich, nieżyt jelita
grubego, wrzodziejące zapalenie jelita grubego).
3. Ograniczone zmiany ściany jelita (gruźlica, rak, odcinkowe
zapalenie jelita krętego czyli choroba Leśniowskiego-Crohna, kiła,
promienica, rzeżączka)
4. Niestrawność fermentacyjna i gnilna
5. Biegunki pochodzenia żołądkowego
6. Sprue (postać pierwotna i wtórna)
7. Choroby trzustki
8. Lipodystrofia jelitowa (choroba Whipple'a)
9. Zaburzenia wydzielania wewnętrznego [nadczynność tarczycy,
niedoczynność nadnerczy (choroba Addisona), niewydolność
przytarczyc, cukrzyca
10. Biegunki pochodzenia uczuleniowego
11. Biegunki pochodzenia nerwowego (czyli postać biegunkowa
zespołu jelita nadwrażliwego)
12. Zmiany jelit na tle toksycznym (mocznica, ciężkie ogólne
schorzenia zakaźne, zatrucie rtęcią, arsenem)
13. Zakażenia pasożytami jelitowymi.
Leczenie biegunki polega na:
- uzupełnieniu płynów i elektrolitów
- zahamowaniu zbyt dużej liczby
oddawanych stolców
Po rozpoznaniu przyczyn
biegunki podaje się
odpowiednie leki
. W przypadku
biegunek bakteryjnych stosuje się na
ogół antybiotyki lub odpowiednie
chemioterapeutyki. W biegunkach
wywołanych przez pasożyty – leki
przeciwpasożytnicze.
powodują zahamowanie nadmiernych
ruchów perystaltycznych jelit,
przedłużają czas przebywania treści
pokarmowej w przewodzie
pokarmowym, niektóre mają działanie
chemioterapeutyczne (hamujące
rozwój drobnoustrojów
chorobotwórczych, np. sulfonamidy,
antybiotyki), przeciwpasożytnicze,
przeciwzapalne i absorbujące.
1.Środki ściągające.
2.Środki adsorpcyjne.
3.Środki wpływające na mięśnie gładkie.
4.Inne.
powinno się rozpocząć od podania środka
przeczyszczającego, w celu usunięcia z przewodu
pokarmowego zapalnej wydzieliny,
drobnoustrojów, trujących produktów przemiany
materii, alergenów, toksyn organizmów
patogennych. Dopiero po tym zabiegu należy
podać objawowe lub przyczynowe leki
przeciwbiegunkowe. Jeśli przyczyna biegunki jest
złożona lub nieznana zaleca się terapię od
podania bezpiecznych i prostych chemicznie
leków adsorpcyjnych i ściągających. Podobnie,
warto postępować w przypadkach długotrwałej
biegunki lub jeśli nie jest możliwe podanie środka
przeczyszczającego (poważne zaburzenia wodno-
elektrolitowe, ostry stan zapalny błony śluzowej).
.
Zahamowanie biegunki silnymi lekami
poza zatrzymaniem utraty płynów, soli
mineralnych i pokarmów ułatwia
wchłanianie ze światła jelit toksyn
bakteryjnych i toksycznych produktów
nieprawidłowego rozkładu treści
jelitowej. Można temu zapobiec
podając substancje adsorbujące.
Osoby majace biegunkę powinny
wypijać duże ilości wód zdrojowych
wysokozmineralizowanych, ubogich
jednak w związki siarki. Wody zdrojowe
szybko uzupełniają niedobory
elektrolitowe. Korzystne jest doustne
podawanie glukozy, która wzmaga
wchłanianie sodu i wody z jelit do krwi
By zapobiec znacznym stratom wody i
elektrolitów w biegunkach, stosuje się
środki zapierające (obstipantia). Ich
działanie ma jednak charakter
objawowy i krótkotrwały, a podawanie
można rozpocząć dopiero po
dokładnym wyjaśnieniu przyczyn
biegunki.
Działanie ściągające polega na
nieznacznym stopniu denaturacji śluzu i
białek na powierzchni błony śluzowej
.Powoduje to utrudnienie i zwolnienie
wymiany płynów poprzez zdenaturowaną
warstwę, a więc zmniejszenie przesięku i
wysięku oraz utrudnienie działania
substancji zawartych w treści
pokarmowej na mięśnie gładkie i
gruczoły jelit. Działaniu temu towarzyszy
umiarkowany efekt przeciwzapalny.
Garbniki roślinne
Albuminian (białczan) taniny =
Tanalbina – Taninum albuminatum.
Sole bizmutawe.
Garbniki roślinne występuje m.in.
w :
korze dębu (Cortex Quercus),
galasówkach, czyli dębiankach (Gallae)
lisciach borówki – idalbina.
Albuminian (białczan) taniny = Tanalbina –
Taninum albuminatum. Białczan taniny uzyskuje się
łącząc kwas taninowy z białkiem roślinnym lub
zwierzęcym. Dzięki temu kwas taninowy zachowuje
swoje właściwości ściągające, odkażające i
przeciwzapalne, ale traci własności drażniące błonę
śluzową. Należy do najsilniejszych środków
przeciwbiegunkowych ściągających. Inaktywuje
większość toksyn bakteryjnych, grzybowych,
pierwotniakowych i wirusowych. Wiąże alkaloidy.
Hamuje odczyny zapalne i wysiękowe. Hamuje procesy
fermentacji i gnicia. Posiada silne właściwości
odwaniające. Hamuje drobne krwawienia w
przewodzie pokarmowym, obkurcza naczynia
krwionośne, hamuje rozwój grzybów. Absorbuje metale
ciężkie. W jelitach rozpada się do kwasu galusowego o
znacznych właściwościach antyseptycznych. Kwas
galusowy i jego pochodne wchłaniają się z jelit do krwi
i wydzielają wraz z moczem, odkażając drogi
moczowe. Stosowana w dawce 1-4 g/dziennie.
Sole bizmutu:
zasadowy azotan bizmutu
Bismuthum subnitricum,
zasadowy
węglan bizmutu
– Bismuthum
subcarbonicum,
zasadowy galusan
bizmutu
– Bismuthum subgallicum - należą
do starych i pewnych w działaniu leków
ściągających, przeciwzapalnych i
antyseptycznych. Zasadowy azotan
bizmutawy może ulegać w jelitach redukcji
przez bakterie z wytworzeniem azotynów,
gwałtownie obniżających ciśnienie krwi.
Związki bizmutu barwią kał na czarno.
Mają niewątpliwą wartość w ostrych
zatruciach pokarmowych- przebiegających z
biegunką lub bez niej. Wiażą one związki
szkodliwe(toksyny bakteryjne, trucizny),
drobnoustroje oraz substancje pobudzające
motorykę jelit. Działają nieswoiście, stąd
adsorbują również składniki pokarmowe,
witaminy i leki(dlatego jeśli konieczne jest
stosowanie innych leków, to należy je
podawać 1h przed podaniem środka
adsorbującego lub 1-2h po jego podaniu ).
Węgiel leczniczy (Carbo medicinalis)
Pektyny
Związki wapnia
Węgiel leczniczy
jest najlepszym
środkiem adsorbującym odznacza się
silnymi właściwościami wiążącymi.
Warunkiem powodzenia przy jego
podawaniu jest stosowanie dużych
dawek- w biegunce co najmniej 8-10
tabletek(rozkruszonych i zwilżonych
wodą) jednorazowo. Sproszkowany
węgiel leczniczy jest też dodawany do
płynu przy płukaniu żołądka w ostrych
zatruciach.
Pektyny
– wielocukry zbudowane z
kwasu galakturonowego, znajdują się w
wielu surowcach roślinnych, jak
marchew, jabłka, banany .Pektyny mają
właściwości adsorpcyjne; w jelitach są
częściowo rozkładane zakwaszając
treść jelitową i wytwarzając w ten
sposób niesprzyjające warunki dla
drobnoustrojów chorobotwórczych .Są
szczególnie korzystne u dzieci.
Związki wapnia są środkami
uszczelniającymi ściany naczyń w
stanach zapalnych i zmniejszających
wysięk. Maja tez działanie zapierające.
Woda wapienna(Aqua Calcis),
fosforan wapnia(Calcium phosphoricum),
węglan wapnia(Calcium carbonicum),
mleczan wapnia(Calcium lacticum),
glukonian wapnia(Calcium gluconicum)
Morfina i inne związki pobudzające receptor
opioidowy, zwiększają napięcie mięśni gładkich jelit i
w związku z tym powodują zaparcia. Z uwagi na
zagrożenia związane ze stosowaniem opioidów, mogą
one być stosowane jako środki zapierające tylko
wyjątkowo.
Znacznie bezpieczniejsze jest stosowanie opioidów
zsyntetyzowanych specjalnie w celu działania
zapierającego są to
difenoksyla
t i
loperamid.
O ile po
difenoksylacie opisano zatrucia u dzieci (przenika do
OUN ), o tyle loperamid wydaje się być wolny od tego
zagrożenia. Leki te nie są wskazane we
wrzodziejącym zapaleniu jelita grubego.
Zahamowanie biegunki bakteryjnej po opioidach
sprzyja wchłanianiu toksyn bakteryjnych i przedłuża
czas kontaktu drobnoustrojów ze ścianą jelit.
Należą tutaj substancje będące konkurencyjnymi
antagonistami acetylocholiny w receptorach
cholinergicznych, przez co znoszą objawy
pobudzania układu przywspółczulnego.
1. Atropina i hioscyna występują w pokrzyku
wilczej jagodzie Atropa belladona, w lulku czarnym
Hyoscyamus niger i w bieluniu dziędzierzawie
Datura stramonium. Alkaloidy te zmniejszają
napięcie mięśni gładkich i hamują ruchy
robaczkowe układu pokarmowego. Należy je
podawać łącznie z lekami przeciwzapalnymi.
Należą do najsilniejszych leków
przeciwbiegunkowych
Stosowana w biegunkach związanych ze
względnym nadmiarem kwasów
żółciowych(np. po wycięciu jelita cienkiego,
kiedy kwasy te nie mogą się zwrotnie
wchłonąć) lek ten należy do tzw. żywic
syntetycznych, jest wymiennikiem jonowym.
Może być ona również stosowana w świądzie
wywołanym przez kwasy żółciowe. Wiąże
także inne aniony, hamuje wchłanianie
cholesterolu i glikozydów nasercowych.
Podobnie działa
kolestipol
.
W leczeniu biegunek coraz częściej
stosuje się również odpowiednio
spreparowane związki krzemu np.
smekta.
Jest to nowy lek przeciwbiegunkowy.
Lipofilna pochodna tiorfanu, do którego
szybko ulega przekształceniu w ustroju
(jest więc prolekiem).Tiorfan hamuje
aktywność enkefalinaz związanych z
błonami komórkowymi nabłonka
przewodu komórkowego, wskutek
czego dochodzi do zahamowania
rozkładu naturalnych enkefalin.
Obecnie przyjmuje się ,że leczenie
banalnych biegunek powinno się
sprowadzać wyłącznie do tzw. rehydratacji.
Metoda ta sprowadza się do odpowiednio
dużej podaży dostarczanych doustnie
roztworów elektrolitów ( NaCl, KCl ) z
dodatkiem glukozy.
Stosowanie w banalnych biegunkach
jakichkolwiek środków
chemioterapeutycznych jest
nieuzasadnione.
Calicii carbonas
Calperos
Caltrate 600
Carbonium
Carbo medicinalis
Colestipoli hydrochloridum
Colestid
Colestyraminum
Questran
Colestyramini chloridum
Vasosan P
Vasosan S
Diphenoxylati hydrochloridum cum
atropini sulfas
Reasec
Electrolyta
Gastrolit
Loperamidi hydrochloridum
Imodium
Loperamid
Loperamidi hydrochloridum cum
simeticonum
Imodium Plus
Racecadotrilum
Hidrasec
Tiorfan
Smectinum
Smecta
Tanninum albuminatum
Tanninum albuminatum
Salotanal