RYZYKO OPERACYJNE

DEFINICJA

Ryzyko poniesienia straty w wyniku 

działania niesprawnych systemów, 

niewystarczającej kontroli błędu 

człowieka lub niewłaściwego 

zarządzania.

Ryzyko operacyjne ze względu na 

swą naturę

• Często nie może być zmierzone 
• Nie używa się wobec niego żadnych 

standardowych parametrów, modeli 

matematycznych, ratingów kredytowych 

itd.

• Obejmuje ryzyko związane z poziomem 

wiedzy, odpowiedzialnością 

zarządzających, jakością dokumentacji, 

przejrzystością i przestrzeganiem procedur 

operacyjnych, przepisami prawnymi, 

oszustwami itp..

Definicja według Komitetu 

Bazylejskiego 

Wszelkie ryzyko niezwiązane 

bezpośrednio ze zmiennością rynku 

bądź zdolnością kredytową 

partnerów i klientów

 

Źródłem ryzyka jest sam bank i jego 

zdolność, bądź brak zdolności do 

reagowania na stale występujące 

wewnętrzne i zewnętrzne zagrożenia.

Przyczyny ryzyka

• Globalizacja rynków

• Gwałtowny rozwój technologii

• Presja władz regulacyjnych

Globalizacja rynków

• Zanikanie granic pozwala na transfer 

kapitału na wielką skalę

• Ekspozycja na ryzyko kursowe, 

międzynarodowych stóp 
procentowych, cen instrumentów itp.

• Zmniejszenie ostrości różnic między 

typami ryzyka

Rozwój technologii

• Konieczność wdrożenia nowych 

technologii

• Konieczność dostosowania 

zabezpieczeń

• Koszty wdrożenia i zabezpieczeń

Regulacje władz

• Nowe wymogi kapitałowe – 

konieczność poznania sposobów 
obliczania

• Konieczność dostosowania do 

nowych przepisów

Czynniki ryzyka

• Wewnętrzne

• Zewnętrzne 

Czynniki wewnętrzne

• Wynikające ze złego funkcjonowania 

banku

• Można nad nimi zapanować

Czynniki zewnętrzne

• Wynikające z funkcjonowania 

otoczenia banku

• Niezależne od zarządzających 

ryzykiem

Klasyfikacja ryzyka 

operacyjnego – kryteria 

podziału

• Charakter zagrożeń

• Ilość i jakość informacji

• Przyczyna ryzyka

• Poziom ryzyka

Charakter ryzyka

• Ryzyko relacji ze środowiskiem 

biznesowym

• Ryzyko kadrowe

• Ryzyko technologiczne

Ryzyko relacji ze środowiskiem 

biznesowym

• Relacje z klientem
• Relacje z akcjonariuszami
• Relacje z regulatorem
• Relacje z osobami trzecimi (np. z 

prasą)

Ryzyko kadrowe

• Kwalifikacje pracowników
• Celowe lub niezamierzone działanie 

na szkodę

• Dostępność kadry
• Praktyka zatrudnienia, kultura pracy
• Organizacja zarządzania

Ryzyko technologiczne

• Sprawność systemów 

informatycznych i komunikacyjnych

• Adekwatność wyposażenia

• Dostawy kluczowych usług (np. prąd, 

komunikacja itp.)

Ryzyko w zależności od ilości i 

jakości informacji

• Niezbędne

• Normalne

• Dopuszczalne

• Niedopuszczalne 

Ryzyko niezbędne

Ryzyko, na które nie można sobie nie 

pozwolić.

Ryzyko dopuszczalne

Ryzyko, na które możemy sobie 

pozwolić.

Ryzyko normalne

Ryzyko, które musimy podjąć, bo jest 

ono naturalne dla procesów 
gospodarczych

Ryzyko niedopuszczalne

Ryzyko przekraczające poziom 

dopuszczalny.

Ryzyko niezbędne

Ryzyko, na które nie można sobie nie 

pozwolić.

Przyczyna ryzyka

• Ryzyko handlowe
• Ryzyko zmiany koniunktury
• Ryzyko zmian legislacyjnych
• Ryzyko techniczne
• Ryzyko zdarzeń losowych

Ryzyko handlowe

• Związane z bankructwem i 

niewypłacalnością, przewlekłą zwłoką

• Dotyczy polskich przedsiębiorstw 

oraz  banków mających problemy z 
wypłacalnością partnerów i klientów

Ryzyko zmiany koniunktury

• Prowadzi do obniżenia możliwości 

rozwoju, a nawet upadłości

• Szczególnie uciążliwe w przypadku 

rynków niepewnych i narażonych na 
fluktuacje

Ryzyko zmian legislacyjnych – 

regulacyjne 

• Zmiany przepisów wywołują 

konieczność dostosowania się do 
nowej sytuacji

• Obowiązek uzyskania koncesji 

(licencji)

Ryzyko techniczne

• Problemy z funkcjonowaniem sieci 

telekomunikacyjnej

• Problemy technologiczne

• Brak dostępu do nowych technologii

• Błędy w oprogramowaniu

• Niedostateczne procedury

• Niesprawna kontrola wewnętrzna

• Awarie 

• Niewystarczająca infrastruktura i jej 

funkcjonowanie

Ryzyko zdarzeń losowych

• Zjawiska nieprzewidywalne

• Nie dają się w pełni prognozować 

pomimo monitoringu

Poziom ryzyka

• Ryzyko niskie

• Ryzyko średnie

• Ryzyko wysokie

Ryzyko niskie

Nie ma potrzeby podejmowania 

szczególnych działań 

zapobiegawczych.

Ryzyko średnie

Stanowi fazę ostrzegawczą.

Ryzyko wysokie

Występuje pilna konieczność podjęcia 

działań obronnych.

Pomiar ryzyka

• Analiza zewnętrzna – otoczenia

• Analiza wewnętrzna – działalności 

podmiotu

Kluczowym elementem zarządzania 

ryzykiem jest analiza organizacyjna 

obejmująca

• Analizę struktury organizacji
• Analizę obiegu dokumentacji
• Analizę procesów projektowania
• Inspekcję majątku organizacji
• Analizę procesów kontroli

Etapy analizy

• Określenie zakresu informacji 

potrzebnych do określenia poziomu 

ryzyka

• Wskazanie źródeł informacji
• Zebranie informacji
• Analiza wielkości i częstotliwości 

wystąpienia szkody

• Wskazanie konsekwencji wystąpienia 

szkody

Zarządzanie ryzykiem rozpoczyna 

określenie celów, które powinny być:

• Jasne

• Mierzalne

• Realne 

Podstawowy cel zarządzania 

ryzykiem 

• Wyznaczenie wskaźnika 

dopuszczalnego poziomu ryzyka – 
iloczynu wysokości szkody i 
prawdopodobieństwa jej wystąpienia

• Każda szkoda powyżej wskaźnika 

musi być asekurowana jedną z metod 
ograniczania ryzyka

Metody ograniczania ryzyka

• Unikanie

• Transfer

• Retencja 

• Redukcja 

Unikanie 

Kierowanie działalnością w taki sposób, 

aby ryzyko było możliwie jak 

najmniejsze (nie podejmowane, gdy 

przekracza dopuszczalny poziom).

Transfer ryzyka

• Przeniesienie bezpośrednich skutków 

wystąpienia szkody lub jej 
konsekwencji na inny podmiot

• Najbardziej skuteczna forma 

transferu –  ubezpieczenie 

Retencja - zatrzymanie ryzyka

• Retencja aktywna – stworzenie 

specjalnego, wewnętrznego funduszu 

lub innego zabezpieczenia na 

pokrycie szkód

• Retencja pasywna – oczekiwanie 

na szkodę bez tworzenia systemu 

zabezpieczeń i pokrywanie ich z 

bieżących zasobów

Retencji nie stosuje się w 

przypadku

• Łatwych do przewidzenia skutków i 

wysokości potencjalnych szkody,

• Relatywnie niskiej wysokości 

pojedynczej szkody

• Małego prawdopodobieństwa 

znacznej kumulacji szkód

Redukcja 

• Wprowadzenie specjalnych 

zabezpieczeń (np. 

przeciwkradzieżowych, kontroli 

jakości)

• Dobór zabezpieczeń do rodzaju i wagi 

ryzyka

• Planowanie i organizacja 

zabezpieczeń