Przemoc w instytucjach szkolno -
wychowawczych
Trudna młodzież czy chory
system?
Przemoc w instytucjach szkolno -
wychowawczych
Trudna młodzież czy chory
system?
Przemoc zachodzi wtedy,
gdy:
sprawca działa intencjonalnie
narusza dobra osobiste ofiary
ofiara ma osłabione zdolności do
samoobrony (zachodzi
dysproporcja sił)
działania sprawcy wywołują szkody
wg. J.Mellibrudy
Przemoc w szkole pojawia
się...
W relacjach:
pomiędzy
uczniami
pomiędzy
nauczycielami i uczniami
Pomiędzy
nauczycielami
Pomiędzy
nauczycielami i
rodzicami
System szkolny
Rada
pedagogiczn
a
Dyrektor
Pedagog
Psycholog
Uczniowie
Rodzice
Rada
rodzicó
w
Klasa
Wychowawca
Klasa
System funkcjonalny
Otwarta komunikacja
Przekazywanie informacji
Nazywanie problemów
Wyrażanie uczuć, potrzeb, oczekiwań
Zaufanie
Wsparcie
Współpraca
Podział odpowiedzialności
Stały rozwój kompetencji
Procedury działania w sytuacjach kryzysowych
(funkcjonalne)
W systemie funkcjonalnym problemy są wcześnie
wykrywane i rozwiązywane
Przypadek Patryka
Patryk, 14 lat, uczeń II klasy gimnazjum, jest wysoki, bardzo szczupły,
słabo skoordynowany fizycznie, nosi okulary, uczy się przeciętnie, nie
jest lubiany w klasie, nie ma przyjaciół, niechętnie chodzi do szkoły
Podczas lekcji wychowania fizycznego koledzy często nabijają się z
chłopca, który jest niezręczny i szczególnie słabo radzi sobie w grach
zespołowych. Czasami Patryk nie wytrzymuje i wybucha złością, co
tylko śmieszy innych. Niekiedy nawet nauczyciel wychowania
fizycznego nie potrafi ukryć zniecierpliwienia, kiedy Patryk znów cos
zrobi nie tak.
Po feriach zimowych Patryk wrócił do domu w brudnym ,
poszarpanym ubraniu. Początkowo nie chciał odpowiadać na pytania
matki, potem wyznał, że trzech chłopców z klasy przewróciło go na
ziemię i walało w błocie.
Prowodyrem był Michał (chłopiec, który ma opinię szkolnego
rozrabiaki, uczy się słabo, powtarzał I klasę gimnazjum i jest starszy o
rok od kolegów). Matka Michała często przychodzi wzywana do szkoły
przez nauczycieli, ale twierdzi, że jest bezradna wobec syna. Ojciec
nigdy nie pojawił się w szkole, matka mówi, że dużo pracuje. Ojciec
prowadzi prywatną firmę i sam utrzymuje rodzinę.
Przypadek Patryka
Patryk uprosił matkę, żeby nikomu nie mówiła o zdarzeniu, bo
będzie jeszcze gorzej
Kiedy kolejny raz Patryk wrócił do domu poszarpany, matka poszła
do wychowawczyni, która jednak powiedziała, że to Patryk
sprawia problemy- uczniowie go nie lubią, bo jest niekoleżeński.
Stwierdziła , że gdyby w klasie była przemoc, ona musiała by o
tym wiedzieć.
Patryk pogorszył się w nauce, zaczął często chorować, prosił
matkę, żeby nie dawała mu do szkoły pieniędzy ani żadnych
wartościowych rzeczy
Podczas zebrania rodziców matka powiedziała, że Patryk boi się
chodzić do szkoły, pytała, czy inne dzieci też, ale nikt się nie
odezwał
Afera wybuchła, gdy dwóch chłopców z innej klasy powiedziało
rodzicom, że byli szykanowani i musieli oddać pieniądze: została
wezwana policja, okazało się, że sprawcami byli prześladowcy
Patryka i że mieli na swoim koncie wiele przypadków wymuszania
i znęcania się nad słabszymi dziećmi
Proces narastania
przemocy
Patryk wyróżnia się
słabością fizyczną
Michał-dysfunkcje rodziny
problemy emocjonalne
agresja, dominacja
Michał zdobywa
popleczników
Ataki na Patryka na w-f
Patryk ma niską
pozycję w klasie
Michał wybiera
Patryka na ofiarę
Matka Patryka
zauważa problem i idzie
do wychowawczyni
Wychowawczyni
zaprzecza
i odrzuca problem
Matka Patryka zgłasza
problem na zebraniu
rodziców
Rodzice nie podejmują
tematu
Chłopcy tworzą gang
Wymuszają pieniądze
Ataki na Patryka
poza szkołą
Wybucha afera
Przyjeżdża policja
Brak reakcji
dorosłych
System dysfunkcjonalny
Komunikacja zaburzona
Ukrywanie informacji
Ukrywanie problemów
Ukrywanie uczuć , potrzeb, oczekiwań
Relacje: Nieufność, Wrogość, Podważanie kompetencji,
Poszukiwanie winnych, Rywalizacja
Niejasna odpowiedzialność i podział zadań
Niewystarczające kompetencje, brak rozwoju kompetencji
Brak procedur
W systemie dysfunkcjonalnym problemy są
Ukrywane - „tabu”
Przypisywane jednej osobie „kozioł ofiarny”
Delegowane poza system
System dysfunkcjonalny jest dobrym gruntem dla rozwoju
przemocy!
Struktura klasy
Prowodyr
przemoc
y
Satelita
Outsider
ofiara
przemocy
Zwykły
członek grupy
Klasa opanowana przez
przemoc
Prowodyr
przemoc
y
Satelita
Osoby nie
akceptując
e przemocy
Ofiara
przemocy
Outside
r
Norma grupowa: Rządzi
silniejszy!
MOBBNING w świetle badań
(D. Olweus)
Wielkość miasta, szkoły i liczebność
klasy nie ma wpływu na częstość
występowania mobbningu
Występowanie mobbningu zależy
od wieku uczniów→ w klasach 3-6 występuje
dwa razy częściej niż w 7-9
Chłopcy są bardziej narażeni na szykany
niż dziewczynki
Chłopcy są częściej sprawcami
Różnice w wyglądzie zewnętrznym mają
niewielki wpływ na występowanie mobbningu,
istotne znaczenie ma siła fizyczna
MOBBNING w świetle badań
Rola nauczycieli
Stosunek nauczycieli do mobbningu i
ich sposób reagowania ma kluczowe
znaczenie dla skali problemu
Zarówno ofiary jak i sprawcy twierdzą,
że rodzice i nauczyciele rzadko
interweniują
Przyczyny mobbningu
Wychowanie
(brak ciepła i granic, agresja rodziców wobec
dziecka)
Temperament
Mechanizmy grupowe
społeczne zarażanie się
osłabienie hamulców moralnych
rozmycie odpowiedzialności
deprecjonowanie ofiary
Wpływ mediów i otoczenia społecznego
Sprawcy
Fascynacja przemocą i jej narzędziami
Silna potrzeba dominacji
Agresja, impulsywność
Siła fizyczna
Niski poziom lęku i niepewności
Poplecznicy (satelity)
Skrywany lek, niska samoocena,
poszukują siły w orbicie sprawcy
Ofiary
Ostrożne
Wrażliwe
Nieśmiałe
Małomówne
Niska samoocena
Reakcja wycofania, ucieczki
Negatywnie nastawione do przemocy i jej
narzędzi
Słabość fizyczna
Ofiary prowokujące
Silnie pobudzone
Odpowiadają
na zaczepki
Swoim zachowaniem
wywołują napięcie
Szkolny program
przeciwdziałania przemocy
(Olweus)
Zakresy działania
Działania na poziomie szkoły
Działania na poziomie klasy
Działania na poziomie jednostki
Działania na poziomie
szkoły
Rada pedagogiczna- uświadomienie problemu,
tworzenie programu zaradczego, doskonalenie
umiejętności
Przeprowadzenie ankiety wśród uczniów- analiza
sytuacji
Dzień poświęcony mobbningowi w szkole- spotkania
rodziców, nauczycieli, uczniów. Ogłoszenie wyników
ankiety i dyskusja
Większa kontrola podczas przerw (Nie wystarczą
kamery, jest potrzebne osobiste reagowanie
nauczycieli na sytuacje przemocy)
Bank informacji o sytuacjach przemocy
Ogólnoszkolne zebranie rodziców- zaangażowanie
rodziców do współpracy
Działania na poziomie
klasy
Zajęcia integrujące klasę
Edukacja dotycząca przemocy i umiejętności reagowania
na nią
Metody: bajka, film, literatura, odgrywanie scenek
Sytuacje: godzina wychowawca, lekcje wych. fizycznego,
lekcje jęz. Polskiego, historii itp..
Stworzenie klasowego regulaminu zapobiegania przemocy
Diagnoza atmosfery w klasie
Działania mające na celu włączenie do grupy dzieci
zajmujących najsłabsze pozycje (np. powierzanie im
ważnych zadań, pomoc w rozwijaniu kompetencji itp.)
Bezpośrednia interwencja w stosunki panujące w klasie
Ujawnienie problemu
Praca nad rozwiązaniem problemu
Zawarcie kontraktu
Regulamin grupowy
przeciwko przemocy
Regulamin powinien zawierać przynajmniej takie zasady jak:
Nie znęcamy się nad innymi
Staramy się pomoc dzieciom, nad którymi ktoś się znęca
Informujemy dorosłych o przypadkach znęcania się
Włączmy do zabawy, rozmów i wspólnego spędzania czasu dzieci, które
pozostają na uboczu
Konsekwencje za znęcanie się nad kimś są w naszej grupie są
następujące....
Wychowawca może z grupą co jakiś czas analizować stopień
przestrzegania zasad
Warto przypominać dzieciom, że informowanie o przypadkach
przemocy jest wyrazem odwagi i chęci pomocy słabszemu
Ważna jest praca nad integrowaniem grupy i poprawą pozycji
najsłabszych dzieci
Ważna jest obserwacja zachowań sprawców i ofiar i pozytywne
wzmacnianie konkretnych przejawów konstruktywnych
zachowań np. współpracy, pomocy
Ankieta
Jak się czujesz w klasie?
a.
Dobrze.
b.
Znośnie.
c.
Źle.
Jak oceniasz stosunek klasy do siebie?
a.
Większość mnie lubi.
b.
Niektórzy mnie lubią.
c.
Nie jestem specjalnie lubiany.
d.
Większość odnosi się podle w stosunku do mnie.
Klimat w naszej klasie jest:
a.
Dobry.
b.
Zadowalający.
c.
Zły.
Czy klasa jest zgrana?
a.
Tak.
b.
Mało.
c.
Wcale.
Zaznacz wypowiedzi, z którymi się zgadzasz.
a.
Jeden z uczniów/kilku ma naprawdę dobre pomysły.
b.
Jeden lub kilku uczniów jest bardzo miłych.
c.
Jeden z uczniów/kilku dominuje w klasie.
d.
Jeden z uczniów/kilku dokucza klasie.
e.
Jeden z uczniów/kilku jest ignorowanych.
f.
Większość stale ignoruje jednego z uczniów/niektórych uczniów.
g.
Jeden uczeń/kilku uczniów podlizuje się nauczycielom.
16
10
7
5
13
1
11
9
17
3
12
15
2
8
6
14
4
Socjogram
Działania na poziomie
jednostki
Rozmowy ze sprawcami przemocy
Rozmowy z ofiarami przemocy
Rozmowy z rodzicami
Wnioski końcowe
Przemoc w szkole należy traktować jako
dysfunkcję systemu, a nie problem
jednostek!
Jednostka (nauczyciel, rodzic, uczeń) nie jest w
stanie rozwiązać problemu przemocy w szkole –
potrzebne są działania systemowe
Działania systemowe są:
Zaplanowane i prowadzone w oparciu o diagnozę sytuacji
w szkole
Prowadzone na wszystkich poziomach systemu szkolnego
(środowisko nauczycieli, uczniów, rodziców)
Realizowane konsekwentnie i monitorowane
Szkoła potrzebuje wsparcia zewnętrznego w
rozwiązywaniu problemów przemocy
Rozwój kompetencji
Nauczyciel przedmiotu
Potrafi rozpoznać sytuacje przemocy
Wie, jak konstruktywnie zareagować
Wie, komu zgłosić problem
Wychowawca klasy
Potrafi diagnozować klimat w swojej klasie
Potrafi wypracować i zawrzeć kontrakt z klasą
Potrafi i ma gotowość (przy wsparciu profesjonalisty) pracować z klasą nad
rozwiązaniem problemu
Szkolny specjalista: pedagog, psycholog
Ma wiedzę o problemie przemocy, rozumie mechanizmy przemocy
Zna i potrafi stosować w praktyce metody rozwiązywania problemów
przemocy w środowisku szkolnym (diagnoza środowiska, analiza
problemu, budowanie strategii, planowanie i prowadzenie interwencji)
Potrafi udzielać konsultacji nauczycielom, wychowawcom, dyrektorowi;
wspierać ich w rozwiązywaniu problemów, zaplanowaniu pracy z klasą
Dyrektor
Rozumie działanie systemu społecznego szkoły, którą zarządza
Wie jakie warunki należy stworzyć w szkole, aby skutecznie
rozwiązywać problemy przemocy
Wsparcie zewnętrzne
Merytoryczne- rozwój kompetencji
Szkolenia
Konsultacje
Metodologia
Superwizje
Pomoc specjalistyczna
Środki materialne
Rozwiązania prawne, formalne w
sytuacjach problemów, które
przekraczają kompetencje szkoły