Molekularne aspekty 

działania 

leków.Wchłanianie i 

dystrybucja leków.

 

 

Mechanizm działania leku

Mechanizm działania leku polega na  
interakcji między lekiem a składnikami 
żywego ustroju, w wyniku której 
dochodzi do określonej zmiany 
czynności komórek, tkanek, narządów 
lub ustroju.

Działanie leku odbywa się na drodze 
fizykochemicznej lub chemicznej.

 

 

Mechanizm 

fizykochemiczny

• Substancja nieaktywna chemicznie 

np. N

2

O lub leki używane do 

znieczulenia swoje działanie uzyskują 
dopiero po związaniu się lipidami 
OUN= leki lipofilne

• Tzn. lek wiąże się z błoną lipidową 

komórki zmieniając jej funkcję

• leki hydrofilne= łączą  się z 

mostkami wodorowymi które łączą 
się z łańcuchami bocznymi białek i 
zmianie czynności białek powodując 
zahamowania przenoszenia impulsów

 

 

Mechanizm chemiczny 

działania leków

Teoria 
receptorowa:cholinergiczny 
M, N
adrenergiczny  alfa i beta
dopaminergiczny 
serotoninergiczny
histaminowy H

1

,H

2

,H

3

 

kininowy    

 

 

Receptor 

to takie 

„ukształtowanie” cząsteczek 
biofazy, które swoiście wiąże 
cząsteczkę leku w wyniku czego 
dochodzi do powstania efektu 
farmakokinetycznego.

• Lek o działaniu receptorowym 

posiada : powinowactwo do 
receptora i aktywność wewnętrzną

 

 

Agonista

Lek o dużym powinowactwie i 

dużej aktywności 

wewnętrznej; czyli z dużym 

pobudzeniem receptora.

 

 

Antagonista

Lek o dużym powinowactwie do 
receptora i bez aktywności 
wewnętrznej; hamują działanie 
receptora

 

 

Antagonizm kompetycyjny

Czyli walka o miejsce- 

zablokowany receptor przez 

antagonistę nie może być 

pobudzony przez agonistę 

( endogenny) np.. Adrenalina 

,acetylocholina

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Typy wiązań przy reakcji 

leku z receptorem

 
 
 
 
 
 

 

 

• Siły van der Waalsa- słabe polarne wiązanie o 

niewielkim zasięgu z dużym znaczeniem 
farmakologicznym

• Wiązanie wodorowe-słabe polarne wiazanie między 

donatorami wodoru a akceptorami wodoru

• Wiązania jonowe-wiązanie elektrostatyczne miedzy 

anionowymi i kationowymi grupami. Zależy od pH, 
duży zasięg, duże znaczenie w wiązaniu leku z 
receptorem

• Wiązanie kowalencyjne-bogatoenergetyczne i silne 

wiązanie przez wspólne pary elektronów

• wiązania chelatowe- szczególna forma wiazania 

kowalencyjnego.

 

 

Mechanizm wyzwalania efektu 

farmakologicznego

• Teoria „ okupacyjna” Clarka- 

klawisz organów

• Teoria dynamiczna Patona- klawisz 

fortepianu

 

 

Punkt uchwytu działania 

leków

1. Zmiana przepuszczalności błon 
biologicznych.
2.Zmiana zdolności transportowych.
3.Wywieranie lub hamowanie 
wytwarzania białek prowadzące do 
ograniczania czynności żywych 
komórek.
4. Hamowanie aktywności 
określonego enzymu.
5. Hamowanie metabolizmu komórek.

 

 

Ilościowe aspekty 

działania leku

- większa aktywność leku 
wynika z większego 
powinowactwa
-intensywność działania leku

 

 

Wybiórczość działania 

leku można osiągnąć 

przez

- większe zagęszczenie swoistych 
receptorów w danym narządzie

-gromadzenie się w większym 
stężeniu w narządzie efektorowym

 

 

Losy leku w ustroju

• Wchłanianie
• Uwalnianie
• Transport przez błonybiologiczne

 

 

Rodzaje transportu leków przez 

błony biologiczne

• Dyfuzja bierna / jest podstawowym 

mechanizmem przenikania 
większości leków przez błony 
biologiczne/.Wskutek dyfuzji 
biernej mogą przenikać przez 
błony tylko cząsteczki 
niezjonizowane i rozpuszczalne w 
tłuszczach

 

 

Rodzaje transportu leków przez 

błony

Dyfuzja przez pory / 
przenikanie leku przez 
wypełnione wodą kanaliki/. 
Kierunek i szybkość tej formy 
transportu zależy od różnicy 
ciśnień hydrostatycznych, od 
liczby porów w danej błonie, 
ich średnicy i długości

 

 

Rodzaje transportu leków 

przez błony biologiczne

Transport przenośnikowy / 
przenośnik to związek chemiczny 
mający powinowactwo z 
transportowaną substancją

 

 

Rodzaje transportu przez 

błony biologiczne

Pinocytoza / lub cząsteczkowa 

absorbcja, ta drogą 

transportowane są kwasy 

tłuszczowe, fragmenty białek i 

kwasów nukleinowych

 

 

Wchłanianie leków

•Wchłanianie przez skórę

•transepidermalne - przez 
naskórek
•transfolikularne - przez mieszki 
włosowe, gruczoły łojowe i potowe

•intensywność i szybkość 
wchłaniania leków przez skórę 
zależy od stężenia leku, jego 
lipofilność i od stanu skóry

 

 

Wchłanianie leku

Wchłanianie przez płuca

-ściana pęcherzyków płucnych ma 
70m2,leki podawane w postaci 
aerozoli ulegają wchłanianiu jak po 
podaniu dożylnym

 

 

Wchłanianie leków

Wchłanianie przez błony śluzowe ( j. 

ustnej, żołądka, nosa, oskrzeli, dróg 

rodnych).

-błona śluzowa j. ustnej jest b. silnie 
ukrwiona, tu wiele leków wchłania 
się po podaniu podjęzykowym
-błona śluzowa żołądka - wchłanianie 
uwarunkowane pH żołądka, dlatego 
zmiana kwasowości soku 
żołądkowego może zmienić stopień 
wchłaniania leków

 

 

Dlatego leki wrażliwe na działanie 
kwasów podaje się doustnie w 
postaci kapsułek lub drażetek nie 
rozpuszczających się w kwaśnym 
środowisku

 

 

Wchłanianie leków

Wchłanianie w jelitach zwłaszcza 
cienkim jest głównym miejscem 
wchłaniania leków podanych 
doustnie

-powierzchnia 100m

2

-długi czas kontaktowania się 
leków
-budowa anatomiczna 
przystosowana do resorbcji

 

 

Bardzo istotne znaczenie we 
wchłanianiu leków ma skład treści 
jelitowej ( lepsze wchłanianie gdy p. 
pokarmowy jest niewypełniony). 
Tetracykliny nie podaje się z mlekiem, 
leki przeciwdepresyjne 
,przeciwgrzybicze i przeciwpasożytnicze 
podaje się z produktami tłuszczowymi.

 

 

Wchłanianie leków

Wchłanianie z tk. podskórnej i 
mięśniowej

-leki z tkanki podskórnej i 
mięśniowej wchłaniają się w 
zasadzie bezpośrednio do krwi, a nie 
do chłonki, przy czym zasadniczą 
barierą dla leku jest lipidowa błona 
ścian naczyń włosowatych. Ogrzanie 
skóry zwiększa wchłanianie leku. 
Roztwory olejowe wchłaniają się 
wolniej niż wodne.

 

 

Dystrybucja leków w 

ustroju

Wiązanie leków z materiałem 

biologicznym- leki po wniknięciu do 

krwi rozpuszczają się w całej 

objętości osocza co trwa zwykle 

około minuty.

 

 

Dystrybucja leków w 

ustroju

Właściwościami sorbcyjnymi 

odznaczają się albuminy w 

mniejszym stopniu globuliny

lek związany z białkiem jest 

nieaktywny, nie przenika do tkanek, 

nie wywiera działania 

farmakologicznego, nie jest 

metabolizowany, ani wydalany- 

stanowi formę magazynową      

( depot) z którego jest wolno 

uwalniany w miarę zmniejszania się 

frakcji wolnej w płynach ustrojowych

 

 

Dystrybucja leków

W przypadku hipoalbuminemii, gdy 
zdolność wiązania leku przez białka 
jest znacznie zmniejszona , już 
normalnie stosowana dawka może 
wywołać objawy zatrucia. 

Niski poziom białek występuje u 

noworodków!

 

 

Dystrybucja leków w 

ustroju

 Efekt wypierania leku z wiązań z 

białkiem.

 Jeśli chory ma cukrzycę leczoną 

tolbutamidem i zażyje z powodu 

infekcji sulfonamid ,to lek ten 

wyprze z wiązań z białkiem 

tolbutamid i spowoduje 

hipoglikemię.

 

 

Teoria kompartmentowa 

dystrybucji leków

• Objętość ustroju,w której lek ulega 

równomiernemu rozmieszczeniu nazywamy 
kompartmentem.

• Nie związane z białkiem cząsteczki leku 

przenikaja z krwi przez sródbłonki naczyń 
włosowatych do przestrzeni 
międzykomórkowej, a stad do komórek

• istotnym czynnikiem determinujacym 

rozmieszczenie leków wewnątrz ustroju i 
przenikanie ich do tkanek, gdzie dochodzi 
do interakcji lek- receptor, jest ukrwienie 
tkanki

 

 

Teoria kompartmentowa 

cd

•Niektóre leki maja szczególne 

powinowactwo do określonych tk. lub 

struktur, w wyniku czego są w nich 

wybiórczo kumulowane np. halotan w 

tk tłuszczowej,wit. B12 w tk. wątroby, 

jod w tarczycy.

•Szybkość transportu określonych 

leków do konkretnych tkanek jest 

uwarunkowane obecnością 

aktywatorów transportu błonowego 

np. Insulina, somatotropina, produkty 

rozpadu fibrynogenu i albumin

 

 

Teoria kompartmentowa 

cd

•Podstawowym środowiskiem, w 

którym rozmieszczają się leki jest 

woda ( płyny ustrojowe). Objętość 

wody całkowitej w ustroju człowieka 

wynosi około 51% u kobiet i 61% u 

mężczyzn.

 

 

Przenikanie leków do 

płynu mózgowo-

rdzeniowego

• Tkanki ośrodkowego układu 

nerwowego jest oddzielona od krwi 
lipidowymi barierami krew/mózg i 
krew/płyn mózgowo rdzeniowy

• przenikanie leków do tk. mózgowej 

odbywa się przez dyfuzję prostą 
( forma nie zjonizowana, lipofilna)

 

 

Przenikanie leków przez 

barierę łożyskową

• Przepuszczalność bariery łożyskowej 

zwiększa się u człowieka do 35 tyg. 
Ciąży, w ostatnim miesiącu gwałtownie 
się zmniejsza

• w transporcie łożyskowym leków 

odgrywają rolę te same mechanizmy 
jak w przenikaniu przez inne bariery 
biologiczne  ( dyfuzja bierna, dyfuzja 
ułatwiona, transport aktywny, 
pinocytoza).

 

 

Biotransformacja leków

Biotransformacja ( metabolizm) 
leków to przemiany chemiczne jakim 
ulega lek w żywym ustroju.Procesy 
te prowadzą do przekształcania 
związków rozpuszczalnych w 
tłuszczach i apolarnych na związki 
rozpuszczalne w wodzie i polarne, 
które mogą być usunięte z moczem.

 

 

Biotransformacja leków

• Najczęściej biotransformacja leku 

łączy się z utratą jego aktywności 
biologicznej, chociaż metabolity 
mogą mieć istotny wpływ na losy 
pierwotnego leku w ustroju

• głównym miejscem przemiany leków 

jest wątroba. Mechanizm leków jest 
procesem enzymatycznym

 

 

Biotransformacja leków

• Proces pierwszej fazy ( niesyntetyczna)- 

należą do nich procesy utleniania, 
redukcji, hydrolizy, dehalogenacji i inne.

• Inaktywują związek czynny, czasem nie 

zmieniają działania farmakologicznego 
albo nawet aktywują

• Proces drugiej fazy ( syntetyczne)- 

procesy chemiczne przebiegające 
najczęściej wtórnie po uprzednim 
przekształceniu leku w procesach 
pierwszej fazy

 

 

Biotransformacja leku

Procesy drugiej fazy polegają na 

sprzęganiu leku z określonymi 

związkiem endogennym np.. kw. 

glukuronowym, siarkowym, 

octowym, glicyną.

Reakcje drugiej fazy zawsze 

unieczynniają związek pierwotny , są 

procesami detoksykacyjnymi

 

 

Czynniki wpływajace na 

biotransformację leku

• Płeć
• wysoki poziom progesteronu i pregnandiolu w 

ciąży jest odpowiedzialny za osłabienie reakcji 
sprzęgania z kw. glukuronowym i siarkowym

• wiek-płody i noworodki mają bardzo zmniejszoną 

zdolność metabolizowania leków

• w wieku starszym zmniejsza się aktywność 

enzymów mikrosomalnych

• choroby wątroby- upośledzona biotransformacja 

leku

• temperatura ciała- podwyższenie o 10 stop. 

Zwiększa szybkość procesów chemicznych 2x

• inne leki
• samoindukcja- tolerancja na lek

 

 

Wydalanie leków

• Przez nerki z moczem
• przez wątrobę z żółcią
• przez błonę śluzową jelit z kałem
• przez gruczoły ślinowe ze ślina
• przez skórę z potem
• przez gruczoły mlekowe z mlekiem
• przez płuca