Uzależnieni
e
od środków
masowego
przekazu
Uzależnieni
e
od środków
masowego
przekazu
„Środki masowego
przekazu"
inaczej: środki komunikowania masowego, mass
media, środki masowej informacji i propagandy
urządzenia, instytucje, za pomocą których
kieruje się pewne treści do bardzo licznych i
zróżnicowanych odbiorców
ogół sposobów zapisywania, odtwarzania i
rozpowszechniania obrazów i dźwięków, które
stosuje się w komunikowaniu masowym w celu
zorganizowanego odbioru indywidualnego lub
zbiorowego
Funkcje mass mediów:
Funkcja informacyjna - polega na zaspokajaniu
potrzeby i prawa człowieka do informowania i
bycia informowanym.
Funkcja opiniotwórcza - polega na
kształtowaniu przez środki masowego przekazu
opinii publicznej w różnych dziedzinach życia.
Funkcja edukacyjna - jest realizowana poprzez
przekazywanie i popularyzację wiedzy, np. przez
przedstawianie najnowszych odkryć naukowych,
prezentowanie dzieł sztuki, pokazywanie życia
zwierząt i roślin.
Funkcja rozrywkowa - polega na oferowaniu
odbiorcom przyjemności i odpoczynku. Muzyka,
filmy, gry itp. przynoszą odprężenie, oderwanie
od trudnych problemów, łatwy sposób
wypoczynku.
Rodzaje
mass
mediów:
Telewizja
Prasa
Internet
Gry komputerowe
Telefonia
komórkowa
Psychologiczne
oddziaływanie środków
masowego przekazu
Media manipulują człowiekiem,
wykorzystując wiedzę o nim.
Poznają potrzeby, obawy, oczekiwania
ludzi. Analizują bodźce, które mogą
wywołać zamierzone efekty.
Odkrywają w ludzkiej psychice motywy
strachu, źródła poczucia
niebezpieczeństwa, skrywane pragnienia.
Następnie włączają te motywacje w treść
zwodniczego i iluzyjnego przekazu.
Dlaczego niektórzy używają mass
mediów
w sposób szkodliwy? Czynniki ryzyka:
1.
Brak oparcia w rodzinie i zaspokojenia
w niej potrzeb (media jako ucieczka od
nieatrakcyjnej i bolesnej rzeczywistości)
2.
Poczucie osamotnienia, trudności w
nawiązywaniu kontaktów (sieć jako
substytut obecności innych, możliwość
natychmiastowego wycofania się z relacji)
3.
Zaniżone poczucie własnej wartości i
brak samoakceptacji (możliwość
kreowania swojej osoby)
4.
Grupa rówieśnicza, zwłaszcza w młodym
wieku (podsycanie zainteresowania
mediami, wymiana doświadczeń,tworzenie
specyficznej mody np. na bycie internautą)
5.
Nuda i pustka, samotność, brak zajęcia,
bezrobocie (media stymulują, pobudzają,
zapełniają doświadczaną pustkę)
O nadużywaniu mówi się jeśli w ciągu
ostatniego roku wystąpił jeden z poniższych
objawów :
zaniedbywanie podstawowych obowiązków w
domu, szkole i pracy,
powtarzanie pewnych zachowań w sytuacjach,
gdy jest to niebezpieczne,
powtarzające się konflikty z prawem,
wynikające z wykonywania pewnych czynności,
kontynuowanie wykonywania czynności
pomimo zaburzeń w funkcjonowaniu
społecznym i w stosunkach międzyludzkich,
Nadużywanie środków masowego
przekazu wstępem do uzależnienia.
Uzależnien
ie
Uzależnienie od mediów
można zaliczyć do
uzależnień czynnościowych
o charakterze psychicznym.
Każde medium ma swój
specyficzny charakter.
W związku z tym
uzależnienie od danego
medium również ma pewne
szczególne cechy.
Uzależnienie od telewizji
silna potrzeba, wręcz przymus oglądania programów
telewizyjnych,
oglądanie coraz więcej i coraz dłużej,
nie korzystanie z programu telewizyjnego, włączanie
odbiornika bez zamiaru obejrzenia jakiejś konkretnej audycji,
nieustanne zmienianie kanałów,
pierwsza czynność po przebudzeniu - włączenie telewizora
obsesyjnie myśli o tym, co się dzieje z jego ulubionym
bohaterem filmowym,
tematyka rozmów skupia się na zagadnieniach poruszanych
w programach telewizyjnych lub na losach serialowych
bohaterów,
oglądanie telewizji w czasie wizyt u znajomych czy krewnych,
harmonogram dnia porządkują godziny emisji seriali i
programów,
ograniczone do minimum albo rezygnacja z kontaktów
społecznych,
oglądanie telewizji jedyną formą spędzania wolnego czasu.
Cechy dzieci, które spędzają zbyt
wiele godzin przed telewizorem
język nad wiek dojrzały, może zawierać aluzje seksualne;
wydawanie dźwięków imitujących strzelanie z broni
maszynowej;
Ospałość, nieuwaga, tendencja do porzucania działań
przed ich zakończeniem z powodu nienaturalnego
zmęczenia i znudzenia;
programy telewizyjne są jedynym układem odniesienia
(rzadko czytają książki, odwiedzają jakieś miejsca);
naśladowani ulubionych postaci szklanego ekranu;
tendencja do perfekcjonizmu, niechęć do twórczości
plastycznej z powodu przyzwyczajenia do doskonałej
grafiki telewizyjnej ;
aspiracje rzadko odbiegają od tego, co narzuca przekaz
telewizyjny;
trudności w nawiązywaniu kontaktów emocjonalnych z
innymi; kontakty, często są powierzchowne i krótkotrwałe;
telewizja ma pierwszeństwo w życiu przed nauką szkolną.
Uzależnienie od Internetu
Podtypy:
uzależnienie od sieci internetowej (net compulsions),
przeciążenie informacyjne, czyli przymus pobierania
informacji (information overload),
socjomania internetową, czyli uzależnienie od
internetowych kontaktów społecznych
(cyberrelationship addiction),
erotomania internetowa (cyberseksual addiction),
uzależnienie od komputera (computer addiction)
.
Kiedy korzystanie z sieci
przeradza się w uzależnienie?
Propozycja pytań, ułatwiających postawienie diagnozy
(Internet Addiction Disorder) wg K. Young:
Czy czujesz się zaabsorbowany Internetem do tego
stopnia, że ciągle rozmyślasz o odbytych sesjach
internetowych i/lub nie możesz doczekać się
kolejnych sesji?
Czy odczuwasz potrzebę zwiększenia ilości czasu
spędzanego w Internecie, aby uzyskać większe
zadowolenie?
Czy odczuwasz trudności w kontrolowaniu czasu
korzystania z Internetu lub podejmowałeś
wielokrotnie nieudane próby kontrolowania,
ograniczania lub zaprzestania korzystania z
Internetu?
Czy okłamujesz członków rodziny, aby ukryć
swoje wzrastające zaangażowanie w Internet?
Czy odczuwasz wewnętrzny niepokój, nastrój
depresyjny albo rozdrażnienie wówczas, kiedy
usiłujesz ograniczać lub przerwać korzystanie z
Internetu?
Czy zdarza ci się spędzać w Intemecie więcej
czasu niż pierwotnie planowałeś?
Czy używasz Internetu, aby uciec od
problemów albo kiedy dokucza ci poczucie
bezradności, winy, lęku lub przygnębienia?
Kiedy ... uzależnienie?
Czy kiedykolwiek narażałeś na szwank swój
związek, ważne relacje z innymi ludźmi, możliwości
nauki lub kariery zawodowej w związku ze
spędzaniem zbyt dużej ilości czasu w Internecie?
Czy masz więcej internetowych przyjaciół niż
znajomych w rzeczywistym świecie?
Czy powracasz do Internetu nawet wtedy, gdy
rachunki za korzystanie z niego przekraczają twoje
możliwości finansowe?
Udzielenie twierdzącej odpowiedzi na cztery lub
więcej spośród powyższych dziesięciu pytań
przemawia za istnieniem uzależnienia od Internetu.
Kiedy ... uzależnienie?
Etapy powstawania
uzależnienia od Internetu:
1.
Zaangażowanie (poznanie i efektywne
wykorzystanie Internetu).
2.
Zastępowanie (uzależnienie).
3.
Ucieczka (destrukcja).
1. Zaangażowanie
(poznanie i efektywne
wykorzystanie Internetu)
okazjonalne logowanie się do sieci,
źródło potrzebnych informacji, forma rozrywki,
uczucia związane z odkrywaniem nowej
rzeczywistości: zainteresowanie, oczekiwanie,
zafascynowanie, uczucie przypływu sił itp.
nawiązywanie kontaktu z innymi powoduje, że
znika poczucie osamotnienia i znudzenia.
2. Zastępowanie (uzależnienie)
potrzeba korzystania z sieci coraz częściej i
przez coraz dłuższy czas,
utrata innych zainteresowań,
wchodzenie we „wspólnotę internetową",
rezygnacja z dotychczas ważnych osób lub
rzeczy
przygnębienie i lęk, gdy nie można korzystać z
Internetu,
natrętne myśli dotyczące Internetu.
3. Ucieczka (destrukcja)
wielogodzinne i nieprzerwane korzystanie z
Internetu,
aktywność w sieci kosztem czasu
przeznaczonego na sen, odżywianie, naukę,
obowiązki rodzinne, kontakty towarzyskie itp.
ograniczenie, zaniedbanie lub całkowita
rezygnacja z szeregu ważnych czynności
rodzinnych, społecznych, zawodowych,
całkowita ucieczka od świata realnego,
pogłębienie depresji, intensyfikacja samotności,
wyrzuty sumienia z powodu zaniedbania
obowiązków czy rodziny,
narastające problemy po wyjściu z sieci,
Interakcje naturalne
a interakcje w wirtualnej przestrzeni
ograniczenie doświadczeń sensorycznych - w komunikacji
międzyludzkiej za pośrednictwem mediów dominuje forma pisana,
przeważnie nie ma kontaktu wzrokowego, fizycznego;
płynność tożsamości oraz anonimowość - internauta, komunikując
się za pomocą tekstu pisanego, może ujawnić jedynie niektóre
elementy swojej tożsamości albo udawać kogoś innego;
zrównanie statusów - przestrzeń sieci umożliwia kontakt wszystkim
jej użytkownikom, niezależnie od ich rasy, statusu czy zamożności;
pokonanie ograniczeń przestrzennych - pośrednictwo Internetu i
telefonu komórkowego daje możliwość kontaktowania się z osobami o
podobnych zainteresowaniach i potrzebach niezależnie od odległości;
rozciąganie albo koncentracja czasu - wirtualne środowisko tworzy
niepowtarzalną przestrzeń czasową, w której upływający czas
nienaturalnie rozciąga się lub przeciwnie - doświadczenie przemijania
czasu może być przyspieszone;
dostępność wielu kontaktów - z dużą łatwością można
porozumiewać się z wieloma osobami równocześnie;
możliwość zapisu - kontakty internetowe mogą być w całości
dokumentowane i przechowywane w postaci plików.
Uzależnienie od gier
komputerowych
Uzależnienie komputerowe wg M. Griffiths:
pierwotne - zależne od sprzętu i charakteru
gry: osoba gra dla emocji, dla sprawdzenia
swoich umiejętności, dla uzyskania gratyfikacji
społecznych (osoba gra dla efektu
pobudzenia);
wtórne - gra jest formą ucieczki przed
pierwotnymi problemami, np. związanymi z
rozpadem rodziny, niepełnosprawnością
(osoba gra dla efektu wyciszenia).
Komputer - „elektroniczny przyjaciel"
jest zawsze gotowy do podjęcia zabawy, nie męczy się i nie odmawia;
pozwala wielokrotnie powracać do tych samych miejsc, scenariuszy
lub akcji;
konsekwentnie ocenia błędy, ale równocześnie nie karze za nie
okazywaniem złości i rozczarowania;
daje graczowi poczucie władzy, który sam decyduje o rozpoczęciu lub
zakończeniu gry;
stanowi ucieczkowy, „idealny" świat dla gracza, w którym ma on
możliwość realizacji swoich marzeń i pragnień;
interpretacja przegranej lub wygranej z komputerem zawsze może
być pozytywna („przegrałem, ale tylko z maszyną"; „wygrałem z
maszyną, która nie popełnia błędów");
daje okazję do aktywności własnej w przeciwieństwie do biernego
towarzyszenia akcji przy czytaniu książki czy oglądaniu filmu;
emocje towarzyszące grze mogą być kontrolowane i stopniowane
(poziomy trudności), a ryzyko przeżywane jest w „bezpieczny„ sposób;
płeć nie ma znaczenia, bo gracz sam decyduje, jaką płeć wybiera dla
siebie - kobiecą czy męską;
daje możliwość rozładowania emocji w aktywny sposób bez
ponoszenia znaczących konsekwencji swoich czynów;
daje możliwość zaspokajania różnych popędów i potrzeb, np. agresji,
więzi, popędu seksualnego.
Uzależnienie od telefonu
komórkowego
Dwie grupy ludzi nadmiernie używających
telefonów :
1.
Pierwsi tłumaczą częste rozmowy telefoniczne
koniecznością załatwienia dużej ilości ważnych
spraw. Mają oni zwykle potrzebę kontrolowania
otoczenia. Odczuwają silny niepokój, jeśli zostają
pozbawieni bieżących informacji o tym, co robią inni
(najbliżsi, zwierzchnicy, podwładni itp.). Tę grupę
ludzi można określić jako żyjących cudzym życiem.
2.
Drugiej grupie osób telefon służy do długich
rozmów. Rozważają oni na bieżąco swoje nawet
najbłahsze sprawy i zawirowania emocjonalne. Jeśli
trafią na drugą taką osobę, mogą rozmawiać o tym
godzinami.
Uzależnieni od telefonów komórkowych:
nie rozstają się ze swoim aparatem,
rozmawiają przez telefon 8-10 godzin dziennie,
mają po kilka aparatów,
płacą ogromne rachunki, często zadłużają się, aby opłacić
kolejny rachunek telefoniczny,
wszelkie próby ograniczenia czasu poświęcanego na tę
aktywność kończą się niepowodzeniem,
sprawdzają właściwości nowych modeli, wymieniają aparat
na nowszy bez uzasadnienia,
kupowanie akcesoriów telefonicznych sprawia im wielką
przyjemność,
zaniedbują wiele, ważnych dotąd, dziedzin życia,
wykonują te czynności pomimo świadomości ich
negatywnych konsekwencji.
Liczba osób
uzależnionych
od telefonu
komórkowego
rośnie
proporcjonalnie
do wzrostu
liczby
abonentów
telefonii
komórkowej.
Konsekwencje używania i
nadużywania mass
mediów
s o m a t c z n e
p s y c h i c z n e
s p o łe c z n e
S z k o d y
Szkody somatyczne
Wady wzroku
Uszkodzenie słuchu
Wady postawy i zaburzenia somatyczne
Zaburzenia emocjonalne i
psychosomatyczne
Choroby cywilizacyjne
Szkody psychiczne
Desensytyzacja (znieczulenie, odwrażliwienie)
Zatarcie granic między światem fikcji a
rzeczywistością
Zapping (szybkie wycofywanie się z sytuacji
trudnych, brak odpowiedzialności i wytrwałości,
pogoń za nowym i bardziej przyjemnym)
Rozbudzanie tendencji do podglądactwa
Stymulowanie przemocy i dewiacyjnych
zachowań seksualnych
Zagubienie własnej tożsamości
Osłabienie twórczej wyobraźni
Natkotyczne stymulowanie wyobraźni
Zaburzenia osobowości pod postacią zachowań
antyspołecznych i agresywnych
Szkody społeczne
Wyobcowanie człowieka ze świata realnego
Osłabienie tożsamości narodowej i wartości
chrześcijańskich
Konsumpcyjny styl życia
Osłabienie komunikacji w rodzinie
Zagubienie
Anonimowość
Przestępczość komputerowa
Profilaktyka nadużywania
środków masowego
przekazu
1.
Strategie skierowane do nadawców:
regulacje prawne (publiczne i komercyjne),
skuteczne egzekwowanie tych ustaleń w
praktyce,
odpowiedzialność twórców przekazów
medialnych za to co prezentują odbiorcom.
2.
Strategie skierowane do odbiorców:
Wychowanie do korzystania z mediów – rola
rodziców
Edukacja medialna w szkole
Stołeczne Centrum Odwykowe w
Warszawie
pierwsi „zdiagnozowani siecioholicy" w Polsce
już na początku lat dziewięćdziesiątych,
ośrodek w Warszawie zajmuje się leczeniem
tego typu uzależnień od 11 lat,
rocznie zajmuje się około 80 osobami,
większość uzależnionych stanowią osoby młode,
poniżej 35 roku życia,
wśród najmłodszych przeważają dziewczynki,
coraz częściej zgłaszają się osoby, które od kilku
lat wyłączyły się całkowicie z utrzymywania
kontaktów międzyludzkich i obecnie nie mogą
znaleźć partnerów życiowych.
Dziękuję
za uwagę!