• to łączna wartość eksportu i
importu z/do poszczególnych krajów
• jest ważnym czynnikiem
dynamizującym ogólny rozwój
gospodarczy, zapewnia stałe
dostawy niezbędnych surowców,
płodów rolnych, dóbr
kooperacyjnych oraz technologii
Handel zagraniczny
Handel zagraniczny
• różna rola handlu zagranicznego
w gospodarce narodowej
• różna rola handlu zagranicznego
w bilansie płatniczym
Międzynarodowe obroty
towarowe
• import
• eksport
• reeksport
• reimport
Przyczyny rozwoju importu
• brak produkcji w kraju importującym
• występowanie międzynarodowych
różnic kosztów i cen towarów
• zróżnicowanie towarów i preferencji
konsumentów oraz strategia
przedsiębiorstw
Przyczyny rozwoju
eksportu
• trwałe lub przejściowe dysponowanie
określonymi towarami przy ich
jednoczesnym braku w innych krajach
• występowanie komparatywnych różnic
kosztów i cen w ujęciu międzynarodowym
• efekt strategii przedsiębiorstw,
uwzględniającej m.in. zróżnicowanie
popytu na rynkach międzynarodowych
Przedklasyczne teorie handlu
międzynarodowego
• teoria psychozy lęku przed brakiem
towarów
• teoria dogmatu słusznej ceny
• doktryna merkantylizmu
Psychoza lęku przed brakiem
towarów
• dążenie do uzyskania możliwie jak
największej ilości dóbr, przy jednoczesnym
oferowaniu w zamian możliwie jak
najmniej (cel: przez podział pracy, czasami
noszący nawet znamiona rabunku,
dysponowanie towarami umożliwiającymi
zaspokojenie potrzeb produkcyjnych i
konsumpcyjnych)
• koncepcja realizowana przez starożytny
Egipt, Fenicję, Grecję oraz Rzym
Dogmat słusznej ceny
• handel korzystny dla partnerów pod
warunkiem, że jest realizowany po
słusznej cenie
• słuszna cena – cena, która pokrywa
koszty produkcji (od XII w. cena,
która kształtuje się na rynku)
Merkantylizm
• w teorii ekonomii pojawia się na przełomie XVI
i XVII w.
• merkantyliści dopatrywali się źródeł bogactwa
narodu w korzystnym kształtowaniu się jego
bilansu handlowego i bilansu szerzej
rozumianej wymiany gospodarczej z zagranicą
• założenie o celowości zwiększania przez kraj
zasobów różnego rodzaju kruszców i (lub)
pieniędzy oraz stosowania polityki
ekonomicznej ułatwiającej osiągnięcie tych
celów
Zwykły środek do pomnożenia naszego
bogactwa naszego stanu posiadania
metali szlachetnych wynika z handlu
zagranicznego, przy czym musimy stale
przestrzegać reguł, aby corocznie
sprzedawać za granicę większą wartość
niż od niej nabywamy.
T. Mun
Źródło: Międzynarodowe stosunki gospodarcze, red. J. Rymarczyk, PWE, Warszawa 2006, s. 22.
Merkantylizm w wybranych
krajach
• Hiszpania – klasyczny monetaryzm
oparty na kruszcu napływającym z kolonii
zdobytych w Ameryce
• Holandia – popieranie handlu morskiego
• Francja – początkowo forsowanie eksportu
rolnego, później popieranie eksportu
przemysłowego, rozwoju floty, portów, itp.
• Anglia – kolonizacja Ameryki Łacińskiej,
eliminowanie konkurencji (np. Akty
Nawigacyjne), popieranie rozwoju
kompanii handlowych i floty
Klasyczna teoria wymiany
międzynarodowej
Powstała w Anglii w XVIII w. Sformułowana na
podstawie następujących założeń:
• na rynku panuje doskonała konkurencja (żaden z
uczestników nie ma wpływu na cenę)
• rynek jest przejrzysty (wszyscy wiedzą, jakie są ceny)
• w danym kraju istnieje doskonała mobilność produkcji,
natomiast między krajami czynniki są niemobilne
• istnieje wolny handel
• nie bierze się pod uwagę kosztów transportu
Teoria kosztów absolutnych
Podstawą rozwoju specjalizacji
międzynarodowej i zarazem źródłem
osiągania korzyści z handlu
międzynarodowego jest
występowanie między różnymi
krajami bezwzględnych różnic
kosztów wytwarzania, mierzonych –
w ujęciu A. Smitha – nakładami pracy
Rozwój handlu międzynarodowego zgodnie
z zasadą kosztów absolutnych
Produkt
Krajowe
nakłady
pracy
ogółem
Ameryka
Europa
Pszenica 1 godz.
6 ton
1 tona
Sukno
1 godz.
3 metry
6 metrów
Źródło: P. Bożyk, J. Misala, M. Puławski, Międzynarodowe stosunki gospodarcze, PWE,
Warszawa 2002.
Specjalizacja
Produkcj
a
Eksport
Import
Ameryka –
całkowita
specjalizacja w
produkcji
żywności
6 ton
6 ton
6 metrów
sukna
Europa –
całkowita
specjalizacja w
produkcji sukna
6
metrów
6 metrów
6 ton
pszenicy
Teoria kosztów względnych
Wystarczającą przesłanką rozwoju
specjalizacji i handlu
międzynarodowego jest
występowanie względnych różnic
kosztów wytwarzania, mierzonych –
w ujęciu D. Ricardo– nakładami pracy
Korzyści komparatywne zależą wyłącznie od
kosztów względnych
Niezbędne nakłady pracy w produkcji
Relacja cen
(po
uruchomieni
u handlu)
Produkt
Niezbędne nakłady
pracy
(w roboczogodzinach)
w Ameryce
w Europie
1 jednostka
żywności
1
3
2
1 jednostka odzieży 2
4
3
Źródło: P.A. Samuelson, W.D. Nordhaus, Ekonomia, t. 2, PWN, Warszawa 2004, s. 501.
Założenia:
Płace realne mierzone są ilością towarów, jakie można nabyć za godzinowy
zarobek.
Każdy pracownik kupuje 1 zestaw dóbr (1 jednostkę odzieży i 1 jednostkę
żywności).
Zanim rozpocznie się handel:
1 zestaw dóbr kosztuje amerykańskiego pracownika 3 godziny pracy, a
europejskiego pracownika – 7 godz pracy.
Po uruchomieniu handlu:
1 zestaw dóbr kosztuje amerykańskiego pracownika 2,5 godziny pracy, a
europejskiego pracownika – 6,66 godziny (zakładamy, dodatkowo, że relacja
cen jednostka żywności/jednostka odzieży ukształtuje się na poziomie 2/3)
Teoria obfitości zasobów
• autorzy: E. Heckscher, B. Ohlin, P.A. Samuelson
• podstawową przesłanką rozwoju handlu
międzynarodowego, a zarazem czynnikiem
determinującym jego strukturę, jest
występowanie między krajami relatywnych
różnic kosztów i cen
• występowanie zróżnicowanych różnic kosztów i
cen jest spowodowane odmiennym
wyposażeniem w dwa podstawowe czynniki
produkcji, tj. kapitał i pracę
Twierdzenie Heckschera-
Ohlina
Kraj względnie lepiej wyposażony w
kapitał będzie się specjalizować w
produkcji i eksporcie dóbr
kapitałochłonnych, kraj relatywnie
lepiej wyposażony w pracę będzie się
specjalizować w produkcji i eksporcie
dóbr pracochłonnych.
Twierdzenie Heckschera-Ohlina-
Samuelsona
Rozwój wolnorynkowej wymiany
handlowej prowadzi do zmniejszenia
ię różnic cen nie tylko tych samych
towarów, ale i czynników produkcji,
mimo braku ich pełnej przenośności.