EGZOGENNE BODŹCE 

ŚRODOWISKA (czynniki 

środowiskowe)

Agnieszka Sikora

Michał Żydek

Agata Wilk

Gr. 4a

 

 

Czynniki środowiskowe

 

- 

stanowią zespół 

czynników zewnętrznych, 

które modyfikują 

pozytywnie lub 

negatywnie genetycznie 

uwarunkowany przebieg 

rozwoju dziecka, 

kształtując w ten sposób 

ostateczny fenotyp 

człowieka dorosłego

 

 

Czynniki środowiskowe to 

pojęcie, obejmujące:

 

Środowisko naturalne 

( powietrze, woda, gleba)

 Żywność

Warunki pracy ( mikroklimat 

pomieszczeń, hałas, wibracje, 

oświetlenie, inne rodzaje 

promieniowania 

elektromagnetycznego, pyły 

substancje chemiczne o działaniu 

toksycznym, drażniącym i 

uczulającym oraz narażenie na 

działanie czynników 

biologicznych)

 

 

Czynniki środowiska 

dzielimy na:

 

Modyfikatory naturalne czyli 

czynniki biogeograficzne

 Modyfikatory kulturowe czyli 

czynniki społeczno - ekonomiczne

 

 

Modyfikatory naturalne

 

Fauna i flora

 Pasożyty, bakterie, wirusy

 Zasoby wodne i mineralne, w tym 

mikroelementy gleby, wody

 Skład powietrz: pyły i aerozole

 Klimat

 Ukształtowanie terenu

 Grawitacja i przyśpieszenie

 

 

Modyfikatory kulturowe

 

Zarobki

 Wykształcenie

 Wielkość i charakter środowiska 

społecznego

 Miasto, wieś

 Tradycje

 Zwyczaje

 Religie

 

 

Wpływ klimatu na procesy 

wzrastania i rozwoju



Niewielki



 Najkorzystniejsze tempo rozwoju 

osiągają dzieci żyjące w klimacie 

umiarkowanym



 Największe przyrosty wysokości 

notowane są w miesiącach 

wiosennych



 Największy przyrost masy ciała 

następuje w okresach jesiennych

 

 

Żywienie

 

mają decydujący wpływ na procesy 

rozwoju człowieka

 niedobory żywieniowe białkowo – 

kaloryczne, występujące w każdym 

wieku, mogą spowodować poważne 

zagrożenie nieprawidłowego 

wzrastania i dojrzewania dziecka

 niedobór białka w 

najwcześniejszych okresach życia 

prowadzi do zaburzeń OUN, a w 

konsekwencji do niedorozwoju 

umysłowego

 

 

 

karmienie piersią (przez 6 

miesięcy po urodzeniu oraz łącznie 

z innymi pokarmami w 1 i 2 roku 

życia) może zapobiegać wielu 

chorobom, szczególnie we 

wczesnym okresie życia człowieka. 

Należą do nich: 

 

nadwaga 

 

otyłość



 choroby alergiczne



 inne choroby cywilizacyjne

 

 

Aktywność fizyczna

 



 

pozytywnie wpływają na procesy 

wzrastania



 prawidłowy wpływ na 

kształtowanie się właściwych 

proporcji pomiędzy 

poszczególnymi składnikami ciała 

tj. tkanką mięśniową, 

beztłuszczową masą ciała, tkanką 

tłuszczową

 

 

Mechanizmy 

utrzymywania równowagi 

między organizmem a 

środowiskiem

Czynniki środowiskowe możemy 

podzielić ze względu na ich 

natężenie:

 Jednorazowy krótkotrwały

Trwający dłużej, powtarzający się, 

o umiarkowanym nasileniu

 Długotrwały, silny

 Bardzo silny, decydujący o 

przeżyciu

 

 

Czynnik jednorazowy, 

krótkotrwały

 

odpowiedź organizmu na ten 

bodziec polega na krótkotrwałej 

zmianie obronnej lub mobilizacji 

organizmu do przetrwania

 przykłady:

• odruchy o działaniu 

obronnym

• reakcje emocjonalne (zmiana 

częstotliwości tętna i oddechu)

• reakcje immunologiczne

 

 

Dłużej trwający, 

powtarzający się czynnik o 

umiarkowanym nasileniu

 

odpowiedź organizmu polega na 

odwracalnych zmianach 

morfotycznych funkcji organów

 przykłady:

• aklimatyzacja

• przyrost roboczy komórek 

mięśniowych

• wzrost masy komórek 

mięśniowych

• zmiana behawioryzmu

 

 

Długotrwały, silny bodziec

 

następują nieodwracalne zmiany 

morfotycznych funkcji organizmu

 przykłady:

 • zmiany budowy kośćca

 • przyrost liczby komórek

 • zmiany w ontogenezie

 

 

Bardzo silny bodziec, 

decydujący o przeżyciu

 

bardzo rzadko występuje

 następuje zgon organizmu

 

 

CZYNNIK EKOLOGICZNY

 

Powstaje, gdy czynnik 

środowiskowy przekroczy granice 

tolerancji

 Czynnik ten wprowadza organizm 

w „grę ze środowiskiem” tzn. 

zmienia kierunek rozwoju na tor 

równoległy do zadanego mu 

genetycznie

Jeżeli siła i czas tego bodźca 

środowiskowego jest duża organizm 

może nie wrócić na tor genetyczny

 

 

 

Każdy człowiek różni się 

współczynnikiem tolerancji od 

innych organizmów i od siebie 

samych w różnych sytuacjach 

(wiekowy, życiowy)

 

 

Dziękujemy za uwagę