SAMOBÓJSTWA WŚRÓD DZIECI I MŁODZIEŻY

Samobójstwo - definicja

•

według Światowej Organizacji Zdrowia

akt samobójczy ze skutkiem śmiertelnym

•

według Nowej Encyklopedii Powszechnej

celowe zachowanie samodestrukcyjne prowadzące do

śmierci biologicznej, które może mieć charakter gwałtowny

(np. samobójstwo przez powieszenie się) lub charakter

stopniowy (np. samobójstwo przez zagłodzenie się)

•

według Wincentego Okonia

świadome pozbawienie się życia[...]

•

według Emila Durkheima

każdy przypadek śmierci, będący bezpośrednim lub

pośrednim wynikiem działania lub zaniechania,

przejawionego przez ofiarę zdającą sobie sprawę ze

skutków swego zachowania

Samobójstwo - definicja

•

według Shneidmana

świadomy akt samounicestwienia; najlepiej rozumieć je

jako wielowymiarowy stan złego samopoczucia u osoby o

niezaspokojonych potrzebach, która samobójstwo uważa za

najlepsze rozwiązanie jakiegoś ze swoich problemów

•

według Diekstra

wybrane dobrowolnie zachowanie, które w możliwie

najkrótszym terminie ma spowodować własną śmierć

•

według Kay’a R. Janisona

śmierć na skutek obrażeń, otrucia lub uduszenia tam,

gdzie istnieją (pośrednie lub bezpośrednie) dowody na to,

że obrażenia denat zadał sobie sam i zamierzał odebrać

sobie życie

•

wg Encyklopedii Internetowej Wikipedia

śmierć jednostki, która nastąpiła w wyniku jej celowego,

świadomego działania

Samobójstwo - typy

•

samobójstwo

egoistyczne

– jednostka nie jest zintegrowana ze

społeczeństwem w stopniu wystarczającym i zmuszona zostaje

zaufać jedynie własnym możliwościom; jednostka odczuwa

głęboką osobistą porażkę

•

samobójstwo

altruistyczne

– jednostka identyfikuje się z

kulturą lub ideałem grupy, do której przynależy; jednostka

poświęca siebie jako ofiary dla dobra innych

•

samobójstwo

anomiczne

– jednostka znajduje się w stanie

moralnego rozregulowania, braku zwyczajowych standardów

społecznych; jednostka, znajdując się w sytuacji pozbawienia

punktów odniesienia, które do tej pory regulowały jej

zachowanie, może poczuć się bezużyteczna; życie dla tej

jednostki nie ma sensu; istnieje brak łączności z normami i

wartościami społecznymi

•

samobójstwo

fatalistyczne

– jednostka obciążona jest

przesadną regulacją; jednostka widzi jedyną możliwość ucieczki

z sytuacji , którą przeżywa, jako niemożliwą do zniesienia

Samobójstwo - przyczyny

•

Dlaczego ludzie popełniają samobójstwa? To pytanie nurtuje do

dziś wielu badaczy. Ważne jest to, by pamiętać, że nigdy jedna

przyczyna nie prowadzi do aktu samobójczego. Zawsze na czyn

autodestrukcyjny składa się wiele czynników. Do przyczyn

samobójstw należy:

1) choroba psychiczna

9) trwałe kalectwo

2) nieporozumienie rodzinne

10) AIDS

3) przewlekła choroba

11) niepożądana ciąża

4) warunki ekonomiczne

12) zaburzenia

osobowości

5) zawód miłosny

13) osamotnienie i poczucie

izolacji

6) nagła utrata źródeł utrzymania

14) nieprzystosowanie

społeczne

7) śmierć osoby bliskiej

15) chęć zemsty, kary,

próby szantażu

8) problemy szkolne

16) uzależnienie

Samobójstwo - przyczyny

•

Istnieje jeszcze wiele innych motywów

prowadzących do zachowań samobójczych.

Przedstawione powyżej przyczyny są najczęściej

spotykanymi. Warto również pamiętać, że

przyczyny zachowań autodestrukcyjnych u dzieci i

młodzieży nie są takie same jak u dorosłych.

Samobójstwa osób dorosłych są zazwyczaj

skutkiem niepowodzenia w realizacji własnych

planów życiowych lub nieuleczalnych chorób,

samobójstwa dzieci i młodzieży są natomiast

uwarunkowane zachowaniem innych osób,

zwłaszcza rodziców i nauczycieli

SYGNAŁY ZAGROŻENIA

SAMOBÓJSTWEM

•

Trudno jest przewidzieć zamach

samobójczy. Odróżnić grożenie

samobójstwem od chęci pozbawienia się

życia. Istnieje jednak możliwość

rozpoznania zmian w zachowaniu, które

mogą być sygnałem zagrożenia. Wtedy

jest możliwość udzielenia pomocy i

odwiedzenia niedoszłego samobójcy od

zamiaru pozbawienia się życia.

SYGNAŁY ZAGROŻENIA

SAMOBÓJSTWEM

•

1) werbalne znaki ostrzegawcze

•

otwarte werbalne znaki ostrzegawcze: „chcę

umrzeć”, „już dłużej nie mogę”, „wolałbym

nie żyć”, „wolałbym się nigdy nie urodzić”

•

aluzje: „już niedługo nie będziesz się musiał

o mnie martwić”, „niedługo nie będę

sprawiał ci kłopotów, „wszystko jest bez

sensu, wątpię, że to przeżyję”

•

żarty, dowcipkowanie o śmierci, pogrzebach,

samobójstwach

SYGNAŁY ZAGROŻENIA

SAMOBÓJSTWEM

•

2) zachowania jako znaki

ostrzegawcze

•

porządkowanie swoich spraw: rozdawanie swoich

ulubionych rzeczy, generalne porządki w pokoju,

biurku, wyrzucanie niepotrzebnych rzeczy

•

zmiana nawyków związanych ze snem i jedzeniem

•

zachowania agresywne, buntownicze

•

ucieczki z domu

•

sięganie po alkohol i narkotyki

•

unikanie kolegów i rodziny

•

ograniczenie normalnej aktywności

•

niedbałość o wygląd zewnętrzny

SYGNAŁY ZAGROŻENIA

SAMOBÓJSTWEM

•

zmiany w osobowości

•

nastrój zniechęcenia i nudy

•

trudności z koncentracją

•

gorsze wyniki w nauce

•

powtarzające się skargi dotyczące dolegliwości

fizycznych

•

utrata zainteresowań

•

negatywne reagowanie na pochwały i nagrody

•

nagłe objawy radości po okresie depresji = tzw.

huśtawka nastroju

•

złowieszczy spokój

SYGNAŁY ZAGROŻENIA

SAMOBÓJSTWEM

•

3) sytuacyjne znaki ostrzegawcze

•

osoba towarzysko wyizolowana, nie mająca przyjaciół lub

mająca problemy z podtrzymywaniem przyjaźni

•

osoba nadużywająca narkotyków i/lub alkoholu

•

osoba, która była lub jest maltretowana fizycznie,

werbalnie, seksualnie

•

osoba, która przeżyła lub przeżywa dużą stratę, np. śmierć

kogoś bliskiego, rozwód, rozstanie z partnerem, utratę

wcześniejszej pozycji finansowej

•

osoba, która jest najstarszym dzieckiem w rodzinie

•

osoba z historią zaburzeń psychicznych

•

osoba, która usiłowała już dokonać samobójstwa

•

osoba, której ktoś bliski odebrał sobie życie

•

osobowość perfekcjonisty

ZAPOBIEGANIE

SAMOBÓJSTWOM U DZIECI I

MŁODZIEŻY

•

1. "Zbuduj pomiędzy wami most":

•

bądź mocnym, mów tonem życzliwym ale stanowczym,

•

dostarczaj wzmocnienia pozytywnego za okazanie rozsądku i szukanie

pomocy przez skontaktowanie się,

•

ukaż, że obchodzi cię jej problem i jest dla ciebie ważny,

•

zapewnij oparcie emocjonalne.

•

2. "Otwórz drzwi i słuchaj":

•

pomóż tej osobie zacząć mówić, a wtedy słuchaj,

•

koniecznie postaraj się zrozumieć problemy, które kryją się za

wypowiedziami tej osoby.

•

3. "Oceń rzeczywistość":

•

na ile są poważne zamiary skończenia z sobą?

•

czy istnieje konkretny plan, czy jest to tylko powracająca myśl o

samobójstwie?

•

jeśli to konieczne, skieruj zagrożonego po pomoc do odpowiednich osób,

•

nie obiecuj tajemnicy, to może kosztować ludzkie życie,

ZAPOBIEGANIE SAMOBÓJSTWOM

U DZIECI I MŁODZIEŻY

•

4. "Oceń natężenie":

•

oceń, czy ta osoba ma poważne myśli samobójcze, czy

jest tylko bardzo wzburzona,

•

jak silne są emocje w tej chwili?

•

5. "Traktuj rozmówcę poważnie":

•

nie lekceważ ani nie umniejszaj znaczenia słów tej osoby, pod

pozornym spokojem może kryć się ogromne poczucie rozpaczy

•

zaufaj swoim podejrzeniom, że twój podopieczny może

myśleć o samozniszczeniu

•

6. "Zadaj właściwe pytania":

•

jeśli rozmówca ma myśli samobójcze, nie bój się o nie pytać,

•

samo "wyłożenie kart na stół" i przystąpienie do rozprawy z

problemem może mieć wartość terapeutyczną

ZAPOBIEGANIE SAMOBÓJSTWOM

U DZIECI I MŁODZIEŻY

•

7. "Znajdź i zmobilizuj systemy oparcia":

•

oceń, czy rozmówca ma w sobie siły, które mogą być dla niego

oparciem w pokonywaniu kryzysu,

•

dowiedz się, kto jest najważniejszą osobą w jego życiu (mającą

największy wpływ na jego życie), czy można się z nią

skontaktować, czy będzie pomocna, czy zachowa się wrogo.

•

8. "Podejmij działania":

•

zrób coś konkretnego i namacalnego, daj osobie zagrożonej coś,

czego będzie mogła się uchwycić,

•

skoncentruj się na najważniejszej sprawie i zastosuj metody

pozytywnego opanowania problemu,

•

ustal hierarchię problemów i zaplanuj działanie,

•

skłoń rozmówcę do podjęcia decyzji, by zrobił coś

konstruktywnego w celu znamy swojej sytuacji,

•

jeśli to potrzebne, przejmij inicjatywę i bądź stanowczy,

•

na ile i kiedy to tylko będzie możliwe, odsuń osobę zagrożoną od

jej głównych środków samozniszczenia.

ZAPOBIEGANIE SAMOBÓJSTWOM

U DZIECI I MŁODZIEŻY

•

9. "Utrzymaj cel":

•

kryzys niekoniecznie można uznać za miniony tylko dlatego, że

osoba zagrożona twierdzi, iż tak się stało,

•

konieczne jest dalsze postępowanie, upewnij się, że tak się stało.

•

10. "Przekaż pałeczkę":

•

zapewnij "wyspy oparcia" wokół zagrożonej osoby,

•

włącz w to najwięcej pozytywnie nastawionych życzliwych osób, w

tym specjalistów,

•

zawsze dbaj o to, by osoba zagrożona była ciągle otoczona pomocą.

•

Zapobieganie samobójstwom zależy nie tylko od fachowych

kwalifikacji osób profesjonalnie zajmujących się tą dziedziną,

lecz przede wszystkim od zwykłej ludzkiej dobroci. W sytuacji

tzw. kryzysu samobójczego poszukuje się pomocy drugiego

człowieka. Zwłaszcza my, nauczyciele, postawieni na drodze

życiowej młodych ludzi powinniśmy być dla nich oparciem.

Zobowiązani jesteśmy czynić tak, by instynkt życia u młodych

ludzi był silniejszy niż instynkt śmierci.

Samobójstwo - statystyka

•

Najwięcej aktów samobójczych popełniają

ludzie w wieku 16–21 lat. Drugim,

niebezpiecznym okresem jest wiek 45–55

lat. Wbrew rozpowszechnionym sądom

samobójstwa w Polsce (oraz w większości

innych państw świata) częściej popełniają

mężczyźni niż kobiety, we wszystkich

grupach wiekowych. Zarówno w

pierwszej (16–21 lat) jak i w drugiej

grupie wiekowej (45–55 lat) mężczyźni

mają zdecydowaną przewagę.

Samobójstwo -

profilaktyka

Liczba samobójstw wymusza podejmowanie kroków,

które je powstrzymają. W Polsce najbardziej znaną osobą

zajmującą się samobójstwami jest

Brunon Hołyst

. Uważa

on, że zapobiegać zamachom samobójczym należy poprzez:

•

Edukację społeczną, która stworzy postawy akceptujące

życie, ułatwi rozwiązywanie problemów życiowych oraz

adaptację do różnych nowych okoliczności życiowych.

•

Działania skierowane do populacji zagrożonej potencjalnie

samobójstwem (np. osoby z chorobami terminalnymi, osoby

uzależnione, przeżywające żałobę itp.) budujące postawy

antysuicydalne.

•

Wpływ instytucjonalny i pozainstytucjonalny na osoby

znajdujące się w sytuacji presuicydalnej (zintegrowane

działania ośrodka interwencji kryzysowej, ośrodka pomocy

społecznej, telefonu zaufania, służby zdrowia i innych).

Samobójstwo -

profilaktyka

•

Pomoc w sytuacji kryzysowej poprzez restytuowanie możliwości

i motywacji do zachowania życia.

•

Oddziaływania postsuicydalne (psychologiczne, socjologiczne i

medyczne) powinny uwzględniać fakt, że po odratowaniu życia

osoby te nadal mają poważne kłopoty z radzeniem sobie z

problemami życiowymi, funkcjonowaniem w społeczeństwie

oraz to, że nadal są w nich bardzo silnie działające motywy

suicydalne.

Należy pamiętać również o tym, że samotnie nie można

prowadzić w profesjonalny sposób interwencji kryzysowej z

osobami o tendencjach samobójczych. Powinien nad tym

pracować interdyscyplinarny zespół, w którym zarówno lekarz

jak i psycholog, pracownik socjalny, prawnik ma do spełnienia

swoje niezmiernie ważne zadanie. Najważniejsze jednak to

mieć czas i uwagę dla innych. Może się bowiem okazać, że jest

to coś najlepszego, co można dać drugiemu człowiekowi.

Samobójstwo

A jakie jest Twoje zdanie na ten temat?

Czy rozumiesz lub starasz się zrozumieć ludzi

którzy próbują lub już dokonali takiego czynu?

Jakie środki zapobiegawcze Ty mógłbyś

zaproponować w walce z taką formą

rozwiązywania problemów przez ludzi?

ZACHĘCAM DO DYSKUSJI

Document Outline