Postępowanie

 z pacjentami 

ukąszonymi przez jadowite 

gady 

i owady

 

 

UKĄSZENIA PRZEZ JADOWITE 

WĘŻE

1. Częstość występowania

 

• Każdego roku w Stanach Zjednoczonych jest 

leczonych ponad 8000 ofiar ukąszeń

• przez jadowite węże. z czego 50 ofiar umiera. 

Oprócz' tego rejestruje się 38000 ukąszeń przez 
węże niejadowite.

.  

•  Większość ukąszeń jest odnotowywana w lipcu i 

sierpniu. Węże są zmiennocieplne, dlatego 
wykazują większą aktywność w lecie.

 

 

Obraz kliniczny

• 1. Objawy zależą od:

• a. ilości wstrzykniętego jadu,

• b. gatunku węża (siła jadu jest różna u 

różnych gatunków),

• c. wieku i wielkości węża,

• d. wieku i wielkości ofiary,

• e. stanu zdrowia ofiary,

• f. miejsca ukąszenia (ukąszenia w głowę 

bądź tułów są trzykrotnie bardziej niebez 

pieczne od ukąszeń w kończyny),

• g. otrzymanego leczenia.

 

 

 Efekty miejscowe

•  Ślady po ukąszeniu, z których sączy się 

niekrzepnąca krew, stanowią dowód zatrucia 

jadem. Niekrwawiące ślady lub ślady ze skrzepami 

krwi są najprawdopodobniej skutkiem niegroźnego 

ukąszenia, owada lub mistyfikacją. 

 Silny ból w stępujący natychmiast po ukąszeniu, 

nie współmierny do wyglądu rany, wskazuje na 

zatrucie jadem żmii.

•  Zdrętwienie obserwuje się po ukąszeniach węża 

koralowego.

•  Przez kilka godzin rozwija się miejscowo obrzęk. 

Może dojść do obrzęku, sinicy, krwotocznych 

pęcherzyków na skórze i objawów zapalenia 

naczyń chłonnych. Zmiany mogą postępować.

 

 

Skutki ogólnoustrojowe

•  a. Wstrząs i spadek ciśnienia tętniczego,

• b. zespół ciasnoty przedziałów 

powięziowych (compartment syndrome)

• c. przesunięcia płynów,

• d. hemoliza,

• e. zaburzenia krzepnięcia,

• f. wybroczyny i krwawienia,

• g. obrzęk płuc,

• h. neurotoksyczność (szczególnie w 

przypadkach i grzechotnika z pustyni 

Mojave).

 

 

Badania laboratoryjne. 

• U pacjentów z silnie zaznaczonymi 

objawami należy wykonać badania: 
morfologii krwi z oznaczeniem liczby 
płytek, stężeń w surowicy azotu 
mocznika, kreatyniny i elektrolitów, 
układu krzepnięcia, moczu; trzeba 
oznaczyć   krwi i wykonać próbę 
krzyżową 

 

 

Badania diagnostyczne i 

obrazowe 

• Wskazane jest wykonanie badania 

EKG i odpowiednich zdjęć 
rentgenowskich, przede wszystkim 
klatki piersiowej.

 

 

Leczenie

 

 

Postępowanie 

przedszpitalne 

1. Postępowanie przedszpitalne

•      a. Transport. Ofiarę należy jak najszybciej 

przetransportować do szpitala. Trzeba starać 

się uspokoić pacjenta, aby ograniczyć 

rozprzestrzenianie się, jadu. Jeśli to możliwe, 

na czas transportu powinno się unieruchomić 

ukąszoną część ciała i ułożyć pacjenta w taki 

sposób, aby znajdowała się ona jak najniżej. 

Dobrze jest, jeśli przy zachowaniu środków 

ostrożności przywiezie się węża sprawcę wraz 

z ofiarą do przyjęć w celu identyfikacji. ,

. 

•      

 

 

Postępowanie 

przedszpitalne

• b. Osoby udzielające pomocy 

przedszpitalnej nie powinny stosować lodu 

nacinania i wysysania, opasek uciskowych, 

uderzeń prądem elektrycznym. Ani 

podawać surowicy przeciwjadowej. 

Większość ukąszeń zdarza się niedaleko od 

szpitala dlatego "najlepszym środkiem 

pierwszej pomocy w razie ukąszenia przez 

węża jest komplet kluczyków' 

samochodowych".

 

 

W chwili przybycia do szpitala   

a. Wyrównywanie stanu ogólnego. Należy podtrzymywać 

czynności życiowe zgodnie ze schematem  ABC. 

W  przypadkach hipotensji i wstrząsu konieczne jest 

wdrożenie podaży płynów. Opaski 1 opatrunki uciskowe 
powinno się usuwać powoli po uprzednim zapewnieniu 
dostępu dożylnego.

b. Badanie. Pacjenta należy dokładnie zbadać ze 

szczególnym uwzględnieniem miejsca urazu. Dobrze 
jest oznakować skórę w okolicach zranienia, aby można 
było obiektywnie oceniać szybkość narastania rumienia 
i obrzęku oraz rozpoznać zespół ciasnoty przedziałów 
powięziowych. Szczególną uwagę należy zwrócić na 
objawy wskazujące na hipotensję, obrzęk płuc, 
zaburzenia  krzepnięcia i zaburzenia neurologiczne.

 

 

c.d.

c. Zapobieganie. W zależności od stanu odporności 

pacjenta podaje się anatoksynę przeciwtężcową. Wielu 
autorów zaleca profilaktyczne podanie antybiotyków o 
sze rokim zakresie działania, ale niewiele jest prac 
potwierdzających skuteczność takiego postępowania.

d. Chirurgiczne opracowanie rany. Miejsce urazu należy 

oczyścić i opracować chirurgicznie.

e. Zastosowanie surowicy przeciwjadowej jest leczeniem 

ostatecznym zatrucia jadem węża. Anatoksyna ta 
zawiera końskie przeciwciała wiążące się ze 
szkodliwymi substancjami jadu węży. W Stanach 
Zjednoczonych produkuje się dwa typy surowic, 
skuteczne wobec jadów crotalidae i elapidae.

 

 

Decyzja co do przyjęcia do 

szpitala.

Wszyscy pacjenci z poważnymi objawami 

zatrucia jadem węża muszą być 

hospitalizowani w celu kontynuowania 

leczenia i obserwacji. 

Ofiary drobniejszych ukąszeń, u których nie 

rozwinęły się żadne niepokojące objawy 

ogólne i nie stwierdza się istotnych zmian 

miejscowych, mogą być zwolnione do domu 

pod opieką odpowiedzialnej osoby 

towarzyszącej.

 

 

OWADY, PAJĘCZAKI, ICH UKĄSZENIA 

I UŻĄDLENIA

 

 

Ukąszenie przez czarną wdowę

1. Omówienie

• Pająki z gatunku czarna wdowa występują we wszystkich 

stanach USA (wyjątek to Alaska). Najlepiej czują się w 

bezpiecznych kryjówkach m.in. w pniach drzew, piwnicach 

i garażach. 

     Nazwa "czarna wdowa" wiąże się z obserwowanym 

niekiedy zachowaniem tych pajęczaków, polegającym na 

tym, że większa samica zabija i zjada mniejszego samca 

bezpośrednio po kopulacji.

b. Opis pająka. Jadowite są i samiec, i samica, ale tylko ta 

ostatnia może spowodować zatrucie jadem u człowieka. 

Samica jest dwukrotnie większa od samca, z tułowiem 

około 1 cm długości i całkowitą długością (wraz z 

kończynami) wynoszącą 3 cm. Tułów pająka jest czarny i 

połyskujący, na środku brzucha są widoczne dwa 

czerwone punkty, układające się klasycznie w 

charakterystyczny klepsydrowaty kształt. Samica nie jest 

agresywna, chyba że broni gniazda.

 

 

c. Patogeneza. Jad jest wydzielany z 

przekształconych gruczołów trawiennych, 
znajdujących się na szczękoczułkach pająka. 
Najbardziej trującym składnikiem jadu jest 
neurotoksyna, powodująca nadmierne uwalnianie 
acetylocholiny z zakończeń nerwowych, 
prowadzące do masywnego skurczu mięśni.

d. Niebezpieczeństwo silnej odpowiedzi. Do 

grupy zwiększonego ryzyka należą niemowlęta i 
małe dzieci 
(w związku z niewielkimi rozmiarami ciała). Osoby 
dorosłe cierpiące na jakąś przewlekłą chorobę 
również są dużo bardziej narażone.

 

 

2. Obraz kliniczny

   

Miejscowe. W chwili ukąszenia przez pająka 

odczuwalne może być ukłucie, ale często ofiary nie 

zauważają momentu ukąszenia. W otoczeniu 

ukąszonego miejsca rozchodzi się tępy ból, 

związany z uczuciem nasilającego się skurczu; 

towarzyszy mu uczucie drętwienia, które powoli się 

rozprzestrzenia.

Ogólne objawy to zawroty głowy, nudności, ból głowy, 

swędzenie, nadmierne ślinienie, słabość mięśniowa 

oraz nagrzewanie się zajętej części ciała. Bardzo 

bolesne skurcze mięśni brzucha mogą przypominać 

"ostry brzuch". Ukąszenia w kończynę górną mogą 

być przyczyną skurczów klatki piersiowej, które 

mogą pozorować zawał serca lub inną poważną 

chorobę. Objawy ustępują po kilku godzinach.

 

 

3. Leczenie

a. Postępowanie przedszpitalne może polegać na 

umieszczeniu lodu na ukąszonym miejscu w celu 
ograniczania powstawania obrzęku i innych 
objawów. Jeśli to możliwe, to z zachowaniem 
środków ostrożności należy dostarczyć do szpi tala 
pająka sprawcę w celu rozpoznania go i 
wdrożenia odpowiedniego leczenia.

b. W chwili przyjęcia do szpitala

 

 

Decyzja co do przyjęcia do szpitala. 

Wszyscy pacjenci, u których rozwinęły się 

niepokojące objawy, wymagają hospitalizacji w 
celu wnikliwej obserwacji. 

Jeśli w 2 h od ukąszenia nie stwierdza się objawów, 

chorego można zwolnić do domu z zaleceniem 
stawienia się do szpitala natychmiast w razie ich 
stwierdzenia.

 

 

Ukąszenia przez samotnicę

• Pająki z gatunku samotnic zamieszkują głównie 

południowo-środkowe stany USA. 

    Najlepiej czują się w zacisznych miejscach, 

pniach drzew, pod powierzchnią uschniętej kory 

drzew oraz 

w zabudowaniach na strychach czy magazynach. 

Samotnica będzie unikać kąsania, dopóki nie 

zostanie ostatecznie sprowokowana. 

Pająk ten jest brązowy; jest mniejszy od czarnej 

wdowy (około 2 cm długości całkowitej); 

zazwyczaj na tylnej części głowotułowia 

występuje u niego znak w kształcie skrzypiec. 

 

 

Obraz kliniczny 

Objawy miejscowe. Ukąszenie niekiedy jest bolesne, 

ale może również być nie zauważone. Ból 

stopniowo narasta przez I - 2 h. Może się pojawić 

obszar rumienia otoczony białą obwódką skóry o 

obkurczonych naczyniach krwionośnych. W 

środku może się utworzyć ciemnoczerwony 

pęcherzyk, przypominający środek tarczy. 

Uszkodzone miejsce powoli się powiększa, 

pęcherzyk pęka, po kilku dniach powstaje 

owrzodzenie. Zajęte mogą być głębiej leżące 

tkanki, nawet mięśnie. Nad dużym obszarem 

uszkodzonych tkanek tworzy się czarny strup. 

Opisane zmiany skórne mogą być bardzo bolesne.

 

 

Objawy ogólne. Mimo że w przypadkach ukąszenia 

przez samotnicę objawami wysuwającymi się na 
plan pierwszy są uszkodzenia skóry i tkanki 
podskórnej, u ofiary można zaobserwować 
dreszcze, gorączkę, pogorszenie się 
samopoczucia, nudności i wymioty. U dzieci, 
rzadziej u dorosłych, może dojść do wewnątrz 
naczyniowej hemolizy, krwotoków, zespołu 
rozsianego wykrzepiania wewnątrz naczyniowego, 
małopłytkowości, niewydolności nerek i śmierci.

 

 

Leczenie ukąszeń samotnicy to zagadnienie będące 

przedmiotem sprzecznych opinii, z całą 
pewnością jednak istotne jest w tej sprawie 
miejscowe postępowanie podtrzymujące i 
ostrożne mycie wodą 
z mydłem. 
Istnieją wskazania do zastosowania profilaktyki 
przeciwtężcowej. Należy dokładnie nadzorować 
parametry życiowe i wydalanie moczu.

 

 

 

 

Decyzja co do przyjęcia do szpitala

a. Wypisanie do domu. Jeśli nie obserwuje się 

charakterystycznych objawów, a przesłanki, że 
doszło do ukąszenia przez samotnicę, są nikłe, to 
dalsze leczenie powinno się odbywać w trybie 
ambulatoryjnym.

b. Hospitalizacja. Wszyscy pacjenci z objawami 

zatrucia jadem powinni być przyj mowani do 
szpitala i wnikliwie obserwowani pod kątem 
hemolizy i innych powikłań. Niezbędna może się 
okazać dializa. Jeśli obserwowane objawy ogólne 
są poważne lub stwierdza się hemolizę, konieczne 
może się okazać przyjęcie na oddział intensywnej 
terapii.

 

 

Użądlenia skorpionów

• Skorpiony są pajęczakami nocnymi, które 

zamieszkują południowo -zachodnie stany USA. Są 

uzbrojone w żądło ogonowe z dwoma gruczołami 

jadowymi. Większość gatunków jest względnie 

nieszkodliwa, a ich użądlenia zwykle wywołują 

odpowiedź miejscową, podobną do obserwowanej 

w przypadkach użądleń pszczelich. 

• Największe ryzyko wystąpienia powikłań dotyczy 

dzieci; w ciągu 30 min może się u nich rozwinąć 

niewydolność oddechowa.

 

 

Obraz kliniczny

 

Objawy miejscowe. Objawami ukąszenia przez 

skorpiona z gatunku są: silny ból w miejscu 

użądlenia, obrzęk i występujące z pewnym 

opóźnieniem zdrętwienie. Zraniony obszar jest 

nadwrażliwy, a jeśli jest umiejscowiony na 

kończynie, może dojść do jej porażenia 

Objawy ogólne. Neurotoksyna jest silnie 

cholinergiczna, można więc obserwować 

nadmierne ślinienie się, zamazane widzenie, 

skurcze mięśniowe, nadciśnienie i trudności z 

oddychaniem.

 

 

Leczenie
    

Postępowanie przedszpitalne polega na jak 
najszybszym transporcie ofiary do szpitala, 
umieszczeniu lodu w miejscu użądlenia i 
przywiezieniu z pacjentem skorpiona sprawcy w 
celu identyfikacji. 
Jeśli obserwuje się niepokojące objawy, to 
konieczne może się okazać rozpoczęcie czynności 
resuscytacyjnych.

 

 

Decyzja co do przyjęcia do szpitala. 

Wszystkie ofiary powinny być obserwowane przez 
24 h. Dzieci należy przyjąć do szpitala i wnikliwie 
monitorować. Pacjenci z wyraźnymi objawami 
powinni być również przyjmowani do szpitala, a 
jeśli objawy są poważne, przekazywani na oddział 
intensywnej terapii.

 

 

 

Użądlenia przez owady 

błonkoskrzydłe

Do błonkoskrzydłych zalicza się m.in.: 
- pszczoły, 
- osy, 
- szerszenie 
- i inne owady z rodziny Vespidae, 
- wszystkożerne, wędrujące mrówki z rodziny 

Solenopsis 

- i mrówki zbożowe z rodzaju Pogonomyrmex.

 

 

• Reakcja miejscowa to znaczny obrzęk, ból i 

rumień w miejscu użądlenia. Jeśli uraz dotyczy 
okoli  ust. lub gardła, to może dojść do 
zablokowania drożności dróg oddechowych. 

• Reakcja toksyczna. Objawy ogólnoustrojowe 

mogą się pojawić w przypadkach mnogich (ponad 
10) użądleń z powodu narażenia na działanie 
dużej dawki substancji trujących. W takich 
przypadkach obserwuje się wymioty, zawroty 
głowy, utratę przytomności, obrzęki i biegunkę. 

• Reakcja anafilaktyczna jest główną przyczyną 

zgonów związanych z użądleniem przez pszczoły 
lub osy.
Do poważnych objawów należą: zaburzenia 
oddychania, skurcz oskrzeli z wydzielaniem 
krwistej, pieniącej się wydzieliny, sinica, skurcze 
mięśniowe, nudności i wymioty, świst krtaniowy, 
spadek ciśnienia tętniczego, wstrząs, utrata 
przytomności i śmierć.

 

 

Leczenie
Reakcje miejscowe. Jeśli żądło znajduje się w ranie, 

należy je wyskrobać (nie wycisnąć) na zewnątrz. 
Rana powinna być dokładnie wymyta, a następnie 
powinno się przyłożyć do niej lód. W celu. 
zmniejszenia niekorzystnych objawów można 
podać doustnie leki przeciwhistaminowe i 
przeciwbólowe. W przypadkach przebiegających 
ze znacznym obrzękiem wskazane są unoszenie 
użądlonej kończyny i doustna podaż steroidów.

 

 

Decyzja co do przyjęcia do szpitala

a. Wypisanie do domu. Pacjenci z niewielkimi 

zmianami miejscowymi mogą być po 
zastosowaniu leczenia objawowego zwolnieni do 
domu.

b. Hospitalizacja. Każdy chory z objawami ogólnymi 

musi być leczony i wnikliwie obserwowany, a gdy 
objawy nie ustępują, przyjęty do szpitala. 
Pacjenci, u których  rozwinęła się reakcja 
anafilaktyczna, wymagają nadzoru na oddziale 
intensywnej terapii.

c. Pacjenci z bardzo silną reakcją na użądlenia przez 

błonkoskrzydłe wymagają leczenia 
długofalowego.