Instrumenty 

pochodne

 

 

Rodzaje finansowych instrumentów 

pochodnych – podział ze względu na sposób 

rozliczania transakcji 

                                                             RODZAJE

                                               TRANSAKCJI FINANSOWYCH

 
                 

TRANSAKCJE                                               TERMINOWE         

             RZECZYWISTE                              TRANSAKCJE 

NIERZECZYWISTE

    

Transakcje             Rzeczywiste         OPCJE                        

Nierzeczywiste

natychmiastowe       transakcje                             FUTURES    

transakcje

      SPOT                    terminowe                                                     

SWAP

 

                                                                                              

            

FORWARD           Rzeczywiste transakcje

                                                       SWAP

Instrumenty terminowego rynku finansowego

 

 

Finansowe instrumenty pochodne 

podział według instrumentu 

bazowego z którego są tworzone:



walutowe, oparte na kursach walut;



procentowe, oparte na obligacjach, 
bonach lub depozytach; 



udziałowe, oparte na cenach akcji lub 
poziomie indeksów cen akcji.

 

 

Rodzaje instrumentów 
pochodnych - podział według 
praw stron

caps, flors, collars

Instrumenty 

pochodne

Symetryczn

e

Niesymetrycz

ne

SWAPY

FORWARD

S

FUTURE

S

OPCJ

E

WARRANTY

 

 

Istota transakcji 

terminowych



Terminy zawarcia i wypełnienia  transakcji są od 

siebie oddalone



Wykonanie kontraktu następuje w określonym 

momencie w przyszłości



Przedmiotem transakcji mogą być towary lub 

instrumenty finansowe o ściśle określonych 

standardach 



Motywem transakcji jest zabezpieczenie kursów 

(lub ceny) na określony moment w przyszłości.

Financial futures

 

 

IV. TRADYCYJNE a NOWOCZESNE 

      KONTRAKTY TERMINOWE

 

Zbiorcze porównanie cech charakterystycznych kontraktów tradycyjnych i 

nowoczesnych zaprezentowano w tabeli

CECHA 

„ FORWARD”

„FUTURES”

1

2

3

Zorganizowany rynek 

obrotu

 

nie istnieje 

istnieje 

Wielkość kontraktu 

negocjowana 

standardowa

Termin wykonania 

negocjowana 

standardowy

Sposób ustalania ceny 

przez strony umowy 

otwarty publiczny 

okrzyk -na zasadzie 

„open outery”- forma 

przetargu 

Depozyt 

nieobligatoryjny 

obligatoryjny 

Częstotliwość 

dokonywania transakcji 

-zgodna z umową

wysoka 

ściśle określona

niska 

Gwarant dokonania 

transakcji 

nie istnieje izba 

rozliczeniowa

izba rozliczeniowa

Sposób rozliczania 

transakcji 

fizyczna dostawa 

możliwość zajęcia 

pozycji odwrotnej 

Możliwość uzyskania 

nadzwyczajnych zysków 

nie istnieje 

 istnieje 

 

 

Financial futures – definicja 

Transakcja 

- polegająca na zawarciu zobowiązań przez 

kupującego i sprzedającego do dostarczenia bądź zakupu 

wystandaryzowanej liczby i jakości instrumentów 

finansowych 

w określonym momencie w przyszłości.

Standaryzacja dotyczy:



określenie liczby kontraktów dla konkretnych 
instrumentów z wystandaryzowanym wolumenem



określenie terminów zakończenia  transakcji (zwyczajowo 
odstępy kwartalne)

 

 

Rozwój rynku financial futures 

poprzez:

 



uproszczenie zawierania umów - umowy  

standardowe (tzw. kontrakty)



zcentralizowanie rynków, na których 

dokonuje się obrotu kontraktami (giełdy)



uproszczenie warunków dopuszczenia



włączenie organizacji clearingowej do każdej 

transakcji pomiędzy kupującego, a 
sprzedającego (ułatwienie zawarcia kontraktu 
oraz umożliwienie zamknięcia istniejącej 
pozycji).

 

 

Typowe kontrakty futures:

 

1. „futures” - opiewające na waluty 

(foreign exchange " futures "),

2. „ futures” - opiewające na 

oprocentowane instrumenty 
finansowe (interest rate „futurest "),

3. „futures " opiewające na indeksy 

ekonomiczne (index  futures ).

4 . „futures " opiewające na opcje

 

 

Porównanie sposobów 
zabezpieczania

Instrument 

Opcja 

Transakcja 

terminowa 

forward

 

Kontrakt terminowy 

(futures) 

Prawa

i obowiązki

Posiadacz ma prawo 

wykonania opcji, wystawca 

musi spełnić żądanie.

Obowiązek 

spełnienia 

świadczenia 

dotyczy obu 

stron.

Obowiązek spełnienia

 

świadcz-enia dotyczy obu

 

stron, ale istnieje 

możliwość

 

wyzerowania 

pozycji (zawarcia 

transakcji przeciwnej).

Gwarancja   

wykonania

a) Zagwarantowane  przez 

Options   

   Clearing Corporation.

b) Brak.

Brak.

Zagwarantowane przez 

Exchange Clearing

 

House.

Częstotliwość

 

fizycznego

 

wykonania

a) W mniej niż

  

2%przyp.

b) Regularne fizyczne

  

wykonanie.

Regularne 

fizyczne 

wykonanie.

W mniej niż 2% 

przypadków.

Anonimowość

partnerów

a)   Zagwarantowana.

b) Brak.

Brak.

Zagwarantowana.

Metody

 

dokonywania

transakcji

a) Jak kontrakt

 

terminowy 

(futures).

b) Jak transakcja  terminowa.

Bezpośrednio 

przez telefon 

pomiędzy

partnerami.

Pośrednio przez brokera

na centralnym rynku

aukcyjnym.

Wielkość

 

kontraktu

i okres życia

a) Wystandaryzowany.

b) Indywidualnie

 

 

kształtowany.

Indywidualnie

kształtowany.

Wystandaryzowany.

Depozyt 

zabezpieczający

Kupujący płaci premię,  

sprzedający deponuje 

depozyt:

a) „Marked to market",

b) Posiadanie linii   

dewizowej.

Brak, ale 

wymagane 

kontakty  z 

bankiem; 

ewentualnie 

obciąż-enie linii 

kredytowej.

Partnerzy.

Deponują depozyty, które

rozliczane są na zasadzie

„marked to market".

Prowizje

a)  Opłaty brokerskie

b) Brak (tylko  bidasked 

spread)

Tylko dla małych 

inwestorów.

Opłaty brokerskie 

częściowo można 

negocjować.

Uwaga:a) Opcje walutowe będące przedmiotem obrotu giełdowego: b) opcje walutowe nic 

notowane na giełdzie                                                                                (OCT). 

 

 

Rodzaje financial futures



Financial futures na 

bazie rzeczywistej

 - 

dotyczą konkretnych przedmiotów obrotu. 
Możliwa jest fizyczna dostawa przedmiotu 
będącego podstawą kontraktu:



 futures walutowe (currency futures)



futures odsetkowe (interest ratę futures).



Financial futures na 

bazie abstrakcyjnej

 - 

dotyczą przedmiotów abstrakcyjnych. 

Bez możliwości fizycznego przekazania 
przedmiotu kontraktu np..-  futures  na indeksy 
kursów akcji.

 

 

Rodzaje financial futures



 1.Futures walutowe

 - umowne zobowiązanie 

do  zakupu  lub  sprzedaży  wystandaryzowanej 

ilości  określonej  waluty,  według  ustalonego  z 

góry  kursu  w  późniejszym  wystandaryzowanym 

terminie.

Zabezpieczenie przed ryzykiem zmian kursów 

walut.



2.Futures odsetkowe

 - umowne zobowiązanie 

do  kupna  lub  sprzedaży  ustalonego  w 

kontrakcie  instrumentu  finansowego  według 

ustalonego  z  góry  kursu  terminowego  w 

późniejszym wystandaryzowanym terminie.

Zabezpieczenie przed ryzykiem zmian stopy 
procentowej.

 

 

 

Rodzaje financial futures

 



3.Futures na indeksy kursów akcji

 

- umowne zobowiązanie do kupna lub 

sprzedaży wystandaryzowanej wartości 

indeksu kursów akcji według ustalonej 

z góry wartości indeksu w późniejszym 

wystandaryzowanym terminie.

Zabezpieczenie przed zmianami kursów 

papierów wartościowych (akcji).

Financial futures

 

 

Uczestnicy rynku financial 

futures

 

Ze względu na 

motywy

 dokonywania transakcji 

uczestników rynku futures możemy podzielić na: 

spekulantów, hedgersów, arbitrażystów.



Spekulanci 

- dążą do uzyskania ponadprzeciętnych 

zysków z zawieranych transakcji poprzez wykorzystanie 
wahań kursu kontraktu lub kilku kontraktów. 
Zaangażowana kwota jest relatywnie niewielka w 
porównaniu do wartości kontraktu - efekt dźwigni 
(leverage).

 

 

Uczestnicy rynku financial 

futures

 

 Zabezpieczający się (hedgers)

 - wykorzystują 

financial futures w celu zabezpieczenia kursu (ceny) 

bazowych instrumentów finansowych (transfer ryzyka).

 Arbitrażyści

 - dążą do osiągnięcia zysków poprzez 

wykorzystanie różnic kursów kontraktów na różnych 

rynkach, lub między kontraktem terminowym, a 

porównywalnym instrumentem na rynku kasowym. 

Ryzyko zmiany ceny eliminują przez jednoczesne 

zawarcie transakcji (kupna-sprzedaży) na dwóch lub 

więcej rynkach.

Np. jednoczesna sprzedaż instrumentu względnie 

przewartościowanego i kupno instrumentu względnie 

niedowartościowanego.

Financial futures

 

 

 



Arbitraż bez ryzyka

 - jednoczesne 

nabywanie i sprzedawanie na dwu 

oddzielnych rynkach finansowych w celu 

osiągnięcia zysku dzięki różnicy cen na nich 

występujących.



Arbitraż z ryzykiem

 - (risk arbitrage) 

nabycie dużego pakietu udziałów lub akcji w 

korporacji, w przewidywaniu i oczekiwaniu 

zysku z fuzji albo przejęcia innej firmy.



Arbitraż przepisów

 - wykorzystywanie 

mniej restrykcyjnych przepisów finansowych 

występujących na innych rynkach i 

przeprowadzaniu na nich transakcji.

 

 

Uczestnicy rynku financial 

futures

 



Bezpośredni uczestnicy rynku 

- członkowie 

giełdy odpowiedniego rynku financial futures



Pośredni uczestnicy rynku

 - nie są 

członkami giełdy - dokonują transakcji poprzez 

dopuszczonego członka giełdy.

Najważniejsze giełdy  f. f. na świecie:

• CBT       - Chicago Board of Trade
• CME       - Chicago Mercantile Exchange
• COMEX - Commodity Exchange (Nowy Jork)
• DTB        - Deutsche Terminboerse (Frankfurt)
• LIFFE     - 

London International Financial Futures Exchange

• SIMEX    - Singapore International Monetary Exchange

Financial futures

 

 

ANEKS



PRZYKŁAD 1.



ZŁOTO

    



 

Cena uncji złota : 800$;



Inwestor kupuje (lub sprzedaje) 

kontrakt na 100 uncji za 80.000$   

wpłacając tylko 8000$ ( mnożnik 

9:1)



przy wzroście ceny o 80$ inwestor 

podwaja kapitał, przy spadku traci 

wszystko (100 * 80 = 8000 )

 

 

PRZYKŁAD 2.

AKCJE

A.

GRA NA ZWYŻKĘ (BYK):



Kupno akcji za         10 000 PLN



  Pożyczone u maklera     8 000 PLN



Własne                         2 000 PLN



Wzrost ceny o           20%



Sprzedaż i zarobek w ciągu miesiąca giełdowego 2 000 PLN

          - stopa zysku 100%.

•

Strata?

B.

GRA NA ZNIŻKĘ (NIEDŹWIEDŹ):



Pożyczka akcji za         10 000 PLN



Pożyczone od maklera:        8 000 PLN



Własne za:                          2 000 PLN



Natychmiastowa sprzedaż

Odkupienie akcji w ciągu jednego miesiąca i zwrot akcji 

maklerowi.

•

Zysk? 

•

Strata?

 

 

PRZYKŁAD II:A



H.C. -rynek kontraktów terminowych 

bydła

1)    

Cena 1 funta mięsa:

         

                                        70,1 rano
                                        71,2 wieczorem
2)

  1 kontrakt 42 000 funtów ( ponad 20 ton,

                       1 funt jest równy 0,476 kg)

3)

  Zarobek na kontrakcie 462 $

4)

12 kontraktów * 462 = 5544 $

    W SUMIE - 5 300 $

 

 

PRZYKŁAD II: B

1) 42 000 funtów warte było około 30 000 $
2) Gdyby trzeba było obrócić fizycznie 

mięsem ( 12 kontraktów ) należałoby 
mieć kwotę 360 000 $



H.C. miała jedynie 1 000 $

3) Terminowy depozyt za kontrakt 

wynosiłby :

                    14 400$            12*1200

Makler Robert Bone dopuścił H.C.

Doradcą H.C. był James Blair pracujący dla 

firmy Tyson Foods. 

 

 

Krótka sprzedaż

1) X zleca sprzedaż 100 akcji, (których nie posiada) firmy A po 
    20 $ (zabezpiecza transakcję 50% depozytem — transakcja 
     na 7 dni).
2)  Biuro sprzedaje akcje a saldo rachunku X wynosi:
               100x20 = 2000$ 
            + depozyt   1000$
                               3000$
1)  Cena akcji spada np. o 25%. X wydaje polecenie ich kupna i 

zwrotu biuru maklerskiemu.

2)  Rachunek klienta:
                                                                  3000 $ 
                                              - 15 x 100 =1500 $
                 depozyt 1000 S, zysk 500 $ = 1500 $ 

Stopa zysku 50%

Każdorazowo, gdy cena idzie w dół, X może wycofać kwotę z 

depozytu do wysokości 50% wartości akcji, gdy cena idzie w 

górę - uzupełnić depozyt.

 

 

SPEKULACJA 1

PRZEWIDYWANY WZROST EURO (€) DO DOLARA ($)

1. Przewidując wzrost kursu euro do dolara spekulant "X" kupuje 25 kwietnia 20 
    kontraktów czerwcowych w euro po kursie 1,

2230

 USD/EUR (pozycja długa)

 

kontrakt = 25.000 €

"X" wpłaca obowiązkowy depozyt:

1000 $ * 20 kontraktów = 20.000 $

następuje wzrost kursu euro do dolara
2. Termin wykonania transakcji 19 czerwca - nowy kurs 

1,

4130

 USD/EUR

 "X" 

sprzedaje

     20 kontraktów czerwcowych po aktualnym kursie i – "X" wycofuje 

20.000 

USD

 depozytu.

3. Obliczenie zysku spekulacyjnego
   minimalna zmiana (punkt bazowy) dla kursu euro: 0,0005 USD/EUR co daje 

12,5 USD na każdym punkcie kontraktu 0,0005 * 25.000 = 12,5 $ (zysk 

na każdym punkcie kontraktu) różnica między kursami wynosi więc:

(

1,4130 – 1,2230) / 0,0005 = 380 punktów bazowych

     zysk z jednego kontraktu wynosi:
     zysk na punkcie kontraktu * ilość punktów zmiany

12,5 * 380 = 4750 $

     zysk łączny z transakcji wynosi:
     zysk z kontraktu * ilość kontraktów

4750 * 20 = 95.000 $

W ciągu półtora miesiąca X włożywszy 20.000 $ zarobił 95.000 $, a więc:
 - stopa zysku wyniosła 475 (zmiana kursów o 15%)
 - rzeczywista stopa zysku - przy regularnym wycofywaniu zysku jest dużo 

wyższa

.

 

 

SPEKULACJA 2

PRZEWIDYWANY WZROST EURO DO DOLARA

1

.  

25 kwietnia "X" kupuje 20 kontraktów czerwcowych w euro po 

kursie 1,2230 USD/EUR (pozycja długa) :   1 kontrakt = 25.000 €

"X" wpłaca obowiązkowy depozyt 1000 $ * 20 kontraktów = 

20.000 $

następuje spadek euro do dolara
2.  2 maja - nowy kurs 1,1580 USD/EUR
"X" otrzymuje wezwanie do wniesienia dodatkowych depozytów dla 
pokrycia strat kursowych:
różnica pomiędzy kursami wynosi:

(1,2230 – 1,1580) / 0,0005 = 130 punktów bazowych

strata z jednego kontraktu wynosi:     12,5 * 130 = 1625 $
strata łączna z transakcji w dniu 2 maja wynosi:   1625 * 20 = 

32500 $

"X„

wycofuje 20.000 $ 

depozytu likwidując swą 

długą pozycję i ponosząc 

stratę 32.500 $ 

nie wycofuje 20.000 $ 

depozytu utrzymując 

swą pozycję w 

oczekiwaniu na wzrost 

kursu 

 

 

HEDGING 1

 

PRZEWIDYWANY WZROST EURO DO DOLARA

1. 1 września importer amerykański kupuje w Belgii towary wartości 1.000.000 € na warunkach
        3-miesięcznego kredytu kurs kasowy euro w dniu 1 września – 1,2000 USD/EUR

2.    1 września importer kupuje 40 grudniowych kontraktów w euro (pozycja długa) po kursie 1,2150

 

USD/EUR

1 kontrakt = 25000 €

40 * 25.000 = 1.000.000 €

wpłaca obowiązkowy depozyt 1000 $ * 40 kontraktów = 40.000 $

Następuje wzrost kursu euro do dolara

3. 1 grudnia nowy kurs kasowy euro – 1,2200 USD/EUR 
       1 grudnia nowy kurs euro dla kontraktów "futures" – 1,2350 USD/EUR 
4. 1 grudnia importer kupuje za dolary w transakcji kasowej 1.000.000 € po aktualnym kursie 

1,2200 USD/EUR w celu wywiązania się ze swojego zobowiązania wobec importera ponosi tym 

samym stratę:

(1,2200 - 1,2000) * 1.000.000 = 

20.000 $

5. 1 grudnia importer sprzedaje 40 grudniowych kontraktów po aktualnym kursie 1,2350 USD/EUR 

zyskując na wzroście kursu:

(1,2350 – 1,2150) / 0,0005 = 40 punktów bazowych

1 punkty bazowy = 12,5 $

zysk z jednego kontraktu wynosi:

40 * 12,5 = 500 $

zysk łączny z transakcji wynosi:

500 * 40 = 

20.000 $

To rekompensuje straty poniesione na transakcji kasowej. 

 

 

HEDGING 2

PRZEWIDYWANY WZROST EURO DO DOLARA

1. 1 września importer amerykański kupuje w Belgii towary wartości 1.000.000 € na warunkach
       3-miesięcznego kredytu kurs kasowy euro w dniu 1 września – 1,2000 USD/EUR

2.  1 września importer kupuje 40 grudniowych kontraktów w euro (pozycja długa) po kursie 

1,2150 USD/EUR

1 kontrakt = 25000 €

40 * 25.000 = 1.000.000 €

wpłaca obowiązkowy depozyt 1.000 $ * 40 kontraktów = 40.000$
następuje spadek kursu euro do dolara

3.  1 grudnia nowy kurs kasowy euro – 1,1800 USD/EUR
1 grudnia nowy kurs euro dla kontraktów "futures" – 1,1850 USD/EUR
1 grudnia importer kupuje za dolary w transakcji kasowej 1.000.000 € po aktualnym kursie 

1,1800

USD/EUR w celu wywiązania się ze swojego zobowiązania wobec importera zyskuje tym samym:

(1,2000 - 1,1800) * 1.000.000 = 20.000 $

1 grudnia importer sprzedaje 40 grudniowych kontraktów po aktualnym kursie 1,1850 USD/EUR 
tracąc 
spadek kursu:

(1,2150 – 1,1850) / 0,0005 = 60 punktów bazowych

1 punkty bazowy = 12,5 $

strata na jednym kontrakcie wynosi:

60 * 12,5 = 750 $

strata łączna na transakcji wynosi:

750 * 40 = 30.000 $

Z bilansu obydwu operacji wynika strata : 10.000 $

 

 

ARBITRAŻ

Koszt zamrożenia kapitał to teoretyczna różnica między   
                                          kursem „futures” a kursem kasowym

KZK = KK * (ODE – ODEW) * LD /  360 (365)

gdzie:

• KZK        - koszt zamrożenia kapitału 

• KK          - kurs kasowy

• ODE        - oprocentowanie depozytów eurowalutowych

• ODEW     - ODE w danej walucie

• LD           - liczba dni od terminu wykonania transakcji.

 Transakcje zawierane są wtedy gdy relacje kosztów „futures” do 

kursów kasowych (bądź wzajemne relacje kursów „futures” na 

różne terminy) odchylają się od relacji wynikających z 

oprocentowania poszczególnych walut.

eurodolar - 

$ USA utrzymywany zazwyczaj w formie depozytów w  

                        bankach komercyjnych przez USA poza USA.

eurowaluta

 

– 

depozyt bankowy poza krajami pochodzenia danej  

                          waluty np. eurofunt, eurofrank szwajcarski.

Dla zrozumienia zagadnienia  należy;
- zapomnieć o nierzeczywistym charakterze transakcji futures.- pamiętać o  możliwości efektywnej dostawy;
- pamiętać, że jeśli ktoś kupuje kontrakty "futures" to przynajmniej w teorii można przyjąć, że będzie rzeczywiście 

potrzebował waluty

.

 

 

ARBITRAŻ 1

Przykład kalkulacji teoretycznej różnicy między kursem "futures", a 

kursem kasowym.

Założenia kalkulacji sporządzonej 19 marca:



kurs kasowy euro 19 marca – 1,4570 USD/EUR



termin wykonania na IMM czerwcowych kontraktów w euro: 18 czerwiec



stopy procentowe dla 3-miesięcznych depozytów na rynku eurowalutowym:

• depozyty eurodolarowe :

9,8750% - 

9 7/8 %

• depozyty euro

:

9,3125% - 

9 5/16 %

Koszt zamrożenia kapitału:

1,4570 * (0,098750 – 0,093125) * 91 / 365 = + 0,0020 USD / EUR

Dodając koszt zamrożenia do aktualnego kursu kasowego otrzymujemy:

-

teoretyczną wartość kursu "futures" dla kontraktów czerwcowych – wynosi ona:

1,4570 USD/EUR + 0,0020 USD/EUR = 1,4590 USD/EUR 

Gdy rzeczywisty kurs "futures" odchyla się od teoretycznego poziomu powstają 
warunki zyskownego arbitrażu między rynkiem "futures" a rynkiem transakcji 
kasowych.

Rzeczywisty – faktyczny kurs „futures”– na czerwiec wynosi 1,4580 - 

powstały więc warunki zyskownego arbitrażu.

 

 

ARBITRAŻ 2

Rzeczywiście;

1.  19 marca. teoretyczny kurs "futures"   1,4590 USD/EUR 19 marca 

faktyczny kurs "futures"   1,4580 USD/EUR kurs kasowy – 1,4570 USD/EUR

1 kontrakt = 25.000 €

2.a) 19 marca "X" pożycza na rynku euro 24433 EUR na 3 miesiące kwota do 

zwrotu:

odsetki 2,3281% / 3 m-ce (roczna stopa zwrotu: 9,3125)

(24433 * 102,3281) / 100 = 25.000 €

b) 19 marca "X" sprzedaje pożyczone euro za dolary w transakcji kasowej po 

kursie 1,4570 USD/EUR               24433 * 1,4570 = 35599 $

c)  19 marca "X" lokuje uzyskane USD na rynku eurodolarowym na 3 miesiące, 

co daje po 3 miesiącach:

 (35599 * 102,4687) / 100 = 36 478 $

(9,8750 / 4 = 2,4687)

d) 19 marca "X" kupuje 1 kontrakt czerwcowy w euro po kursie 1,4580 

USD/EUR równowartość kontraktu w dolarach wynosi: 25.000 * 1,4580 = 

36450 $

3.c’)

18 czerwca - podjęcie depozytu eurodolarowego - 36478 USD

d’) 

18 czerwca - rozwiązanie transakcji "futures" poprzez wymianę

36450 USD na 25000 EUR
a’) 

18 czerwca - spłata kredytu na rynku euro realizacja powyższych 

operacji daje zysk (c’ – d’)

36478 - 36450 = 28 $

 

 

ARBITRAŻ 3

 

1.      9,00,  19 marca - kurs kasowy euro 

1,4570 USD/EUR

   19 marca kurs "futures" euro na termin czerwcowy 

1,4580 USD/EUR

(1,4580 / 1,4570 = 1,0007)

9.00, 19 marca "X" sprzedaje 25.000 euro za dolary w transakcji kasowej

a.

 

25.000 * 1,4570 = 36425 $

9.00, 19 marca "X" kupuje jeden czerwcowy kontrakt "futures" w euro

b.

                     25.000 * 1,4580 =36450 $

2.  

19 marca, godz. 930 kurs kasowy euro 

1,4595 USD/EUR

     

19 marca, godz. 930 kurs "futures" euro na termin czerwcowy 

1,4615 

USD/EUR

      "X" kupuje w transakcji kasowej 

25.000 euro za dolary

c. 

25.000 * 1,4595 = 36487,5 $

              "X" sprzedaje kontrakt czerwcowy "futures"

d.

                   25.000 * 1,4615 = 36537,5

BILANS TRANSAKCJI

  - strata na operacjach kasowych:

36487,5 - 36425 = 62,5 $

   kupno-sprzedaż  [c’–a’]
   zysk na transakcji "futures":

36537,5 - 36450 = 87,5

 $

    sprzedaż-kupno  [d’–b’]
    zysk netto z operacji arbitrażowej:

87,5 – 62,5 = 25 $

 

 

Cechy instrumentów pochodnych

Każdy instrument pochodny można scharakteryzować za pomocą następujących cech:

•

Ryzyka

 – rozumianego jako prawdopodobieństwo osiągnięcia efektu niezgodnego z zamierzonym.

•

Płynności 

– określającej możliwość otwarcia lub zamknięcia pozycji na danym instrumencie w dowolnie 

wybranym 

momencie.

•

Czasu trwania

 – określającym punkt w przyszłości w którym instrument pochodny wygasa.

•

Rentowności

 – rozumianej jako stosunek możliwych do osiągnięcia zysków do zaangażowanego 

kapitału.

•

Pomiędzy tymi cechami zachodzą następujące zależności:

•

Ujemna korelacja

 pomiędzy płynnością i ryzykiem. Im niższa płynność na danym instrumencie tym 

większe ryzyko wystąpienia problemów przy zamykaniu otwartych pozycji. Zależność ta działa również 
odwrotnie: im większe ryzyko jest związane z danym instrumentem, tym mniejsza ilość podmiotów 
będzie zainteresowana otwieraniem pozycji na tym instrumencie a tym samym będzie niższa płynność.

•

Dodatnia korelacja

 pomiędzy czasem trwania i ryzykiem. Im dłuższy czas pozostał do wygaśnięcia 

instrumentu pochodnego tym większe prawdopodobieństwo wystąpienia sytuacji niezgodnej z 
oczekiwaną.

•

Ujemna korelacja

 pomiędzy czasem trwania i płynnością. Im większy czas trwania tym większe ryzyko 

a tym samym niższa płynność. Zależność tą bardzo dobrze widać porównując wielkości obrotów na 
różnych seriach tego samego instrumentu pochodnego różniących się między sobą tylko i wyłącznie 
czasem wygasania. Zawsze najbardziej płynna jest seria wygasająca najwcześniej.

•

Dodatnia korelacja

 pomiędzy rentownością i płynnością. Im większą rentowność jest w stanie zapewnić 

określony instrument pochodnych tym większa ilość podmiotów będzie nim zainteresowana co w 
prosty sposób przekłada się na większą płynność.

•

Instrumenty pochodne najczęściej są wykorzystywane w celu minimalizacji ryzyka prowadzonej 
działalności gospodarczej lub inwestycyjnej. Z uwagi na występowanie zjawiska tzw. dźwigni 
finansowej instrumenty pochodne umożliwiają osiągnięcie dużych zysków przy znacznie mniejszym 
zaangażowaniu kapitału niż w przypadku klasycznych instrumentów finansowych. 

Jednocześnie niosą 

ryzyko wielokrotnych strat.

 

 

Instrument pochodny / Derivative - Instrument finansowy mający postać 

umowy, której wartość uzależniona jest od wartości jednego lub więcej 

określonych aktywów, stóp procentowych lub indeksów. Według formalnej 

definicji (patrz MSR nr 39) instrumentem pochodnym jest każdy instrument 

finansowy:

- którego wartość ulega zmianie wraz ze zmiana, określonej stopy procentowej, 

ceny papieru wartościowego, ceny określonego towaru, kursu walut, indeksu 

cenowego, indeksu stóp procentowych, klasyfikacji kredytowej, indeksu 

kredytowego lub innej podobnej zmiennej (zwanej czasem ..podstawowa");

- który nie wymaga żadnej początkowej inwestycji netto, lub wymaga niewielkiej 

inwestycji początkowej netto w stosunku do innych typów umów podobnie 

reagujących na zmiany warunków rynkowych;

- którego rozliczenie przypada w dacie przyszłej.
Wartość instrumentu pochodnego ma charakter „syntetyczny" - w takim 

sensie, że uzależniona jest od określonych warunków umownych. Stwarza to 

pole dla kreatywności i złożoności, ponieważ strony umowy mają praktycznie 

nieograniczoną swobodę w zakresie dostosowania jej warunków do swych 

specyficznych potrzeb. Mimo tej swobody, przeważająca większość instru 

mentów pochodnych to proste kontrakty typu „swap" (tzw. zamienne) na 

stopach procentowych i walutach. Obok spekulacji i arbitrażu, główną rolą 

instrumentów pochodnych jest zarządzanie ryzykiem. Przenoszą one wahania 

wielkości rynkowych (zazwyczaj fluktuacje kursów walut, stóp procentowych, 

cen towarów lub cen udziałów w kapitale własnym spółek) ze stron 

pragnących zabezpieczyć się przed określonym ryzykiem, na strony chcące 

zabezpieczyć się przed ryzykiem odwrotnym, lub na strony gotowe 

zaakceptować ryzyko w ramach spekulacji. O ile nic da się wyeliminować 

fluktuacji cenowych, można wyeliminować ryzyko związane z ich 

niekorzystnym oddziaływaniem.

 

 

Transakcja zabezpieczająca i spekulacja, połączone instrumentem pochodnym, 

absorbują ryzyko ,,niepomyślnego rozwoju wydarzeń". 
Przykładowo, produ cent, którego działalności zaszkodziłby spadek cen, może zgodzić 
się zabez pieczyć - a jednocześnie być zabezpieczanym - przez konsumenta, któremu 
z kolei zaszkodziłby wzrost cen. Ryzyko wynikające z fluktuacji absorbować mogą 
również spekulanci, gotowi podjąć ryzyko dla osiągnięcia potencjalnego zysku, 
stawiając na odmienne opinie rynkowe (i jednocześnie zapewniając płynność rynku). 
Instrumenty pochodne występują pod trzema podstawowymi postaciami:

Swap (czyli „zamiana"): umowa zobowiązująca dwie strony do wymiany płatności lub 

należności. Najpowszechniej spotyka się umowy polegające na zamianie walut i stóp 
procentowych. W umowie dotyczącej stóp procentowych, strony - z których jedna 
spłaca zadłużenie według stałej, a druga według zmiennej stopy procentowej - 
zamieniają się płatnościami odsetek i zobowiązują do honorowania zobowiązali strony 
przeciwnej (jednak nie w zakresie spłaty rat kapitałowych);

INSTRUMENT POCHODNY
Opcja: (na przykład typu „forward", opcje sprzedaży, opcje kupna, opcje typu „collar"; 

opcje na kontrakt typu „cap", opcje na kontrakt typu „floor") umowa umożliwiająca 
zakup lub zbycie towarów/kontraktów finansowychpo z góry ustalonej cenie;

Kontrakt futures: umowa zobowiązująca do dostarczenia określonych dóbrpo ustalonej 

cenie i w ustalonym terminie.

Pośrednikami między stronami transakcji zabezpieczającej są często instytucje finansowe, 

przyjmujące na siebie pewne ryzyko kredytowe. Banki same wykorzystują też 
instrumenty pochodne w celu zabezpieczenia własnych aktywów. Ze względu na 
swoją złożoność i duży udział dźwigni, dla niewtajemniczonych instrumenty pochodne 
przedstawiają nieprzewidywalne ryzyko. Niektóre z nagłośnionych potknięć w tej 
dziedzinie zniechęciły inwestorów publicznych do zajmowania się tymi instrumentami. 
Ważne jest przede wszystkim aby banki, finansiści i organy regulujące potrafiły 
zrozumieć istotę instrumentów finansowych i zmierzyć ich wartość - stąd potrzeba 
wiarygodnych metod rozliczania instrumentów pochodnych w rachunkowości.