W.8 PODSTAWY
TEORII
PRZEDSIĘBIORSTW
A
W.8 PODSTAWY
TEORII
PRZEDSIĘBIORSTW
A
Przedsiębiorstwo
To wyodrębniona pod względem
ekonomicznym jednostka
prowadząca działalność
produkcyjną, handlową lub
usługową.
Odrębność ekonomiczna – oznacza
wydzielenie określonego majątku,
pokrywanie wydatków z własnych
przychodów, posiadanie rachunku
rozliczeniowego w banku;
Formalnym wyrazem odrębności
ekonomicznej jest zazwyczaj osobowość
prawna przedsiębiorstwa, tj. zdolność do
zawierania umów i wstępowania w stosunki
cywilno-prawne z innymi podmiotami;
Przedsiębiorstwa zróżnicowane są
pod względem wielkości, formy
własności i struktury
organizacyjnej
Podział przedsiębiorstw ze
względu
na formę własności
Przedsiębiorstwa prywatne
(spółki prawa handlowego);
Spółdzielcze;
Państwowe;
Komunalne.
Cele działalności
przedsiębiorstwa
Celem nadrzędnym
jest maksymalizacja zysku
Cele podrzędne
przedsiębiorstwa
Cele społeczne
Cele związane z jakością
Cele bezpieczeństwa
……………………………..
Majątek przedsiębiorstwa
Majątek trwały (środki trwałe);
maszyny, urządzenia produkcyjne,
budynki, środki transportu
Majątek obrotowy (środki
obrotowe);
Materiały, paliwo, wyroby gotowe,
produkcja w toku, środki pieniężne.
W księgowości cały majątek
trwały i obrotowy będący do
dyspozycji przedsiębiorstwa
określa się jako AKTYWA, ze
względu na to, że trwałe i
obrotowe składniki majątku biorą
aktywny udział w realizacji zadań
gospodarczych przedsiębiorstwa.
Źródła finansowania
majątku
1) Fundusze własne będące
równowartością wkładu kapitałowego
powiększonego o część zysków
przeznaczonych na rozwój
przedsiębiorstwa;
2) Fundusze obce – kredyty bankowe,
pożyczki i zobowiązania wobec
dostawców, budżetu państwa oraz
innych instytucji.
Suma wszystkich aktywów musi się
równać sumie wszystkich pasywów,
czyli źródeł ich finansowania – zasada
równowagi bilansowej;
Bilans przedsiębiorstwa to zestawienie
wszystkich elementów majątku
przedsiębiorstwa i źródeł ich
pochodzenia, sporządzone na
określony dzień.
AKTYWA
∑
PASYWA
∑
I.
Aktywa trwałe
1. Grunty
2. budynki
3. Maszyny i urządzenia
4. Wartości niematerialne i
prawne
II. Aktywa obrotowe
a)
Zapasy
b)
Materiały
c)
Towary
d)
Produkcja w toku
e)
Wyroby gotowe
3. Należności
2. Środki pieniężne
10 000
50 000
85 000
5 000
30 000
10 000
50 000
20 500
5 000
60 250
1.
Kapitał własny
2.
Kapitały obce
3.
Kredyty
bankowe
4.
Zobowiązania
wobec
dostawców
5.
Zobowiązania
wobec budżetu
6.
Inne
zobowiązania
III. Wynik finansowy
netto (zyski nie
podzielone)
203
000
50
000
30
550
20
000
2 000
20
200
Ogółem aktywa
325
750
Ogółem pasywa
325
750
Uproszczony bilans
przedsiębiorstwa
Koszty przedsiębiorstwa
1. Rodzajowy układ kosztów:
Amortyzacja;
Wartość materiałów zużytych w produkcji,
Wartość zużytej energii;
Wynagrodzenie pracowników
Usługi obce;
Podróże służbowe;
Koszty reprezentacji i reklamy
Koszty przedsiębiorstwa
1. Kalkulacyjny układ kosztów:
Koszty bezpośrednie – które ponosi
się przy produkcji konkretnych
wyrobów
Koszty pośrednie (amortyzacja, koszty
materiałów, energii, wynagrodzeń),
które sa rozliczane na poszczególne
wyroby według określonego klucza;
Rachunek wyników
Przychód ze sprzedaży
własnej
Koszty własne produkcji
Zysk operacyjny
Zyski nadzwyczajne
Straty nadzwyczajne
Zysk bilansowy brutto
Podatek dochodowy
Zysk netto
Zysk jest specyficzną formą
dochodu
nie może być negocjowany lub
ustalany wcześniej, lecz jest
wartością wynikową;
może być dodatki lub ujemny.
Rola zysku w
przedsiębiorstwie
wielkość zysku decyduje o
możliwościach rozwojowych
przedsiębiorstwa, o tym ile można
przeznaczyć na inwestycje;
wielkość zysku przesądza o stopniu
samofinansowania działalności;
od wielkości zysku zależy wysokość
dywidend;
zysk pełni funkcję motywacyjną; zysk
określając możliwości rozwojowe firmy,
wpływa na wielkość zatrudnienia.
Krótkookresowa teoria
produkcji
PRODUKCJA polega na łączeniu
różnych czynników produkcji w
celu uzyskania określonej ilości
produktów.
FUNKCJA PRODUKCJI wyraża
relacje pomiędzy wielkością
produkcji a nakładami
poniesionymi na jej uzyskanie.
Funkcja produkcji
P
c
= f(N
z
, N
k
, N
p.
)
gdzie:
P
c
– produkt całkowity
N
z
– nakład ziemi
N
k
– nakład kapitału
N
p
– nakład pracy
Czynniki produkcji
Stałe czynniki produkcji – nakładów
tych czynników nie można zwiększyć
w danym okresie (np. grunty i
budynki);
Zmienne czynniki produkcji, których
podaż może być zwiększona w danym
okresie bez dodatkowych inwestycji
(np. surowce, paliwa, praca).
Czas a produkcja
Okres krótki – przynajmniej
jeden czynnik produkcji jest stały,
produkcja może wzrastać
wyłącznie przy użyciu większej
ilości zmiennych czynników;
Okres długi – wszystkie czynniki
produkcji są traktowane jako
zmienne.
Prawo malejących
przychodów
Polega na tym, że zwiększenie nakładów
czynnika zmiennego (przy założeniu, że
pozostałe czynniki są stałe) zaczyna od
pewnego momentu dawać coraz mniejsze
przyrosty produkcji. Produkcyjność
kolejnych jednostek czynnika zmiennego
zmniejsza się. Nie jest racjonalne
dodawanie kolejnych jednostek czynnika
zmiennego w celu zwiększenia produktu
całkowitego.
„Co za dużo to niezdrowo”
Zbiory pszenicy w ciągu
roku
Nakłady
pracy
(liczba
pracownikó
w) N
2
Produkt
całkowity
P
c
(w
tonach)
Produkt
przeciętn
y P
c
/N
p.
(w
tonach)
Produkt
krańcowy ΔP
c
/ΔN
p
(w tonach)
0
1
2
3
4
5
6
7
8
0
5
12
21
32
40
42
42
40
-
5
6
7
8
8
7
6
5
-
5
7
9
11
8
2
0
-2
Początkowo zatrudnienie każdego nowego
pracownika powoduje wzrost produktu
całkowitego (P
c
), produktu przeciętnego,
czyli produktu przypadającego na
jednostkę czynnika zmiennego Pc/Np. oraz
produktu krańcowego.
Dzieje się tak ponieważ dzięki
wzrastającym nakładom czynnika pracy
czynnik stały (czyli ziemia) jest coraz lepiej
wykorzystywany.
P
c
1 2 3 4 5 6 7
8
5
1
2
2
1
3
2
4
0
4
2
Nakłady
pracy
P
ro
d
u
k
t
c
a
łk
o
w
it
y
Krzywa produktu
przeciętnego i krańcowego
P
c
/N
p
1 2 3 4 5 6 7
8
5
1
2
2
1
3
2
4
0
4
2
Nakłady
pracy
P
ro
d
u
k
t
p
rz
e
c
ię
tn
y
i
k
ra
ń
c
o
w
y
ΔP
c
/ΔN
p
Długookresowa teoria
produkcji
W długim okresie wszystkie
czynniki produkcji są zmienne,
ponieważ istnieje możliwość
zwiększania ich nakładów w
przedsiębiorstwie;
Zwiększenie nakładów czynnika
produkcji prowadzi do wzrostu
rozmiarów produkcji.
Efekty skali
Stałe efekty skali – rozmiary produkcji
powiększają się w takim samym tempie
jak nakłady czynnika produkcji;
Rosnące efekty skali – procentowy
wzrost rozmiarów produkcji jest większy
od wzrostu nakładów czynnika produkcji;
Malejące efekty skali – rozmiary
produkcji rosną wolniej niż nakłady
czynnika produkcji.
W długim okresie przedsiębiorstwo może
podjąć decyzje:
Dotyczące zmiany lokalizacji;
Dotyczące metod (technik)
wytwarzania.
Firma wykorzystuje tylko
dwa czynniki produkcji
Optymalna kombinacja czynników:
KP
p
/c
p
= KP
k
/c
k
gdzie:
KP
p
– krańcowy produkt pracy;
C
p
– cena pracy;
KP
k
– krańcowy produkt kapitału;
C
k
– cena kapitału.
KP
p
/c
p
> KP
k
/c
k
Firma wybiera metody bardziej
pracochłonne, ponieważ przynoszą
one większy produkt krańcowy KP
P
.
Zgodnie z prawem malejących
przychodów, powiększenie nakładów
pracy przy stałym udziale kapitału
będzie stopniowo dawało coraz
mniejsze przyrosty produktu.
Ostatecznie krańcowy produkt pracy
będzie malał, aż do momentu
ustalenia się równowagi.
a, b, c,… n – różne czynniki
produkcji;
KPa, KP
b
, KP
c
, ,,,, KP
n
– krańcowe
produkty tych czynników
c
a
, c
b
, c
c
, …, c
n
– ceny tych czynników
produkcji
KP
a
/c
a
= KP
b
/c
b
= KP
c
/c
c
= … =
KP
n
/c
n
Krzywa jednakowego
produktu Izokwanta
N
a
k
ła
d
y
k
a
p
it
a
łu
Nakłady
pracy
Q
1
Q
2
Q
3
Krzywa jednakowego
produktu - Izokwanta
Jest zbiorem technicznie
wydajnych kombinacji czynników
produkcji, które pozwalają
wytworzyć określoną ilość danego
produktu;
Poziomy Q
1
, Q
2
, Q
3
– odpowiadają
różnym poziomom produkcji.
Krańcowa stopa substytucji
Jest to stosunek przyrostu nakładów
pierwszego czynnika do
jednostkowego przyrostu
nakładów drugiego czynnika
K
ss
= ΔN
k
/ΔN
P
Krzywa jest malejąca
O
Nakłady pracy
N
a
k
ła
d
y
k
a
p
it
a
łu
Malejąca krańcowa
stopa substytucji
∆N
P
∆N
P
∆N
K
∆N
K
Stałe efekty skali
O
Nakłady pracy
N
a
k
ła
d
y
k
a
p
it
a
łu
Q = 100
Q = 150
Q = 200
Q = 250
Q = 300
1 2
3
1
2
3
Rosnące efekty skali
O
Nakłady pracy
N
a
k
ła
d
y
k
a
p
it
a
łu
Q = 100
Q = 150
Q = 200
Q = 250
Q = 300
1 2
3
1
2
3
Q = 350
Malejące efekty skali
O
Nakłady pracy
N
a
k
ła
d
y
k
a
p
it
a
łu
Q = 100
Q = 150
Q = 200
Q = 250
1 2
3
1
2
3
Geometryczne wyznaczenie
krańcowej stopy substytucji
O
Nakłady pracy
∆N
P
∆N
K
N
a
k
ła
d
y
k
a
p
it
a
łu
A
B
α
K
ss
= ∆N
K
/∆N
P
= tg
α
Linia jednakowego kosztu -
izokoszta
Pokazuje różne kombinacje
czynników produkcji, które przy
danych cenach producent może
kupić za posiadana wielkość
środków finansowych (nakładów)
(porównaj z linia ograniczenia
budżetowego).
Linia jednakowego kosztu -
izokoszta
O
Nakłady pracy
N
a
k
ła
d
y
k
a
p
it
a
łu
A
B
α
I
C1
I
C2
I
C3
Optymalna kombinacja czynników produkcji
zapewniająca dany poziom produkcji przy
najniższym koszcie
O
Nakłady pracy
N
a
k
ła
d
y
k
a
p
it
a
łu
β
I
C1
I
C2
I
C3
N
P1
N
K1
∆N
P
∆N
K
W punkcie C następuje
zrównanie krańcowej stopy
substytucji czynników
produkcji ze stosunkiem ich
cen
C
Optymalna kombinacja czynników produkcji
zapewniająca najwyższy poziom produkcji
przy danych nakładach finansowych
O
Nakłady pracy
N
a
k
ła
d
y
k
a
p
it
a
łu
I
C
N
P2
N
K2
D
Q
1
Q
2
Q
3
Podział spółek handlowych
Spółki
handlowe
Spółki
kapitałowe
Spółki
osobowe
Spółka jawna
Spółka partnerska
Spółka
komandytowa
Spółka kom.
akcyjna
Spółka z o.o.
Spółka akcyjna
Podstawa prawna
Ustawa z dnia 15 września 2000
Kodeks spółek handlowych (Dz. U.
Nr 94,poz. 1037, z póź., zm.)
Spółka osobowa
jest własnością co najmniej dwóch
partnerów, którzy wnoszą odpowiedni
kapitał, wspólnie prowadzą działalność
gospodarczą, ponoszą ryzyko związane
z tą działalnością, dzielą się zyskami i
odpowiadają za powstałe
zobowiązania. Spółka osobowa nie ma
osobowości prawnej;
umożliwiają łączenie się pojedynczych
kapitałów w większa organizację
gospodarczą;
Spółka osobowa jawna
Jest umownym zrzeszeniem dwu lub
więcej osób mających na celu
prowadzenie przedsiębiorstwa
zarobkowego we wspólnym imieniu
wspólników, na zasadzie pełnej i
solidarnej odpowiedzialności wszystkich
wspólników. Zazwyczaj składa się z
niewielkiej liczby wspólników.
Spółka osobowa
komandytowa
Występują dwa rodzaje wspólników:
1)
Komplementariusze – odpowiadają
za zobowiązania prawne i finansowe
spółki całym majątkiem;
2)
Komandytariusze – odpowiadają za
zobowiązania spółki tylko do
wysokości wniesionych udziałów
kapitałowych
Spółka komandytowo-
akcyjna
Spółki kapitałowe
Spółki z ograniczoną
odpowiedzialnością;
Spółki akcyjne.
Spółki z ograniczoną
odpowiedzialnością
Wszyscy wspólnicy odpowiadają za
zobowiązania spółki tylko do wysokości
wniesionych przez nich udziałów
kapitałowych (pieniężnych lub rzeczowych);
Do powstania spółki wymagane jest
zawarcie umowy w formie aktu
notarialnego, wniesienie kapitału
zakładowego ustanowienie władz spółki,
wpis do rejestru handlowego. Spółka z o.o.
ma osobowość prawną.
Władzami spółki są: zgromadzenie
wspólników, rada nadzorcza oraz zarząd.
Spółka akcyjna
Jest spółka kapitałową, której
podstawą finansową jest kapitał
wniesiony przez wspólników w formie
akcji,
Spółka akcyjna ma zazwyczaj dużą
liczbę akcjonariuszy, którzy traktują
udział w spółce jako lokatę kapitału;
Spółka akcyjna jest również spółka z
o.o. w tym sensie, że udziałowcy
odpowiadają za zobowiązania spółki
tylko do wysokości zakupionych akcji.
Przedsiębiorstwa
państwowe
ZROBIĆ
Spółdzielnie
Przedsiębiorstwa komunalne