Aspekty fizjologiczne

reakcji na uraz

Rehabilitacja pourazowa

Michał Walczak

Zapalenie – reakcja na 

uraz

• Nie zależy od lokalizacji 
• Nie zależy od działającego czynnika
• Zawsze ten sam charakter reakcji

– Chemiczny
– Metaboliczny
– Wysiękowy
– Zmiany naczyniowe
– Reakcja naprawcza

Zapalenie

Odpowiedź organizmu na uraz, 

która w optymalnych warunkach 

prowadzi do gojenia i 

zastępowania uszkodzonej i 

zniszczonej tkanki, czemu 

towarzyszy restytucja funkcji.

Cykl urazu

• Pierwotne 

uszkodzenie – 
uraz

– Wynaczynienie 

krwi

– Uszkodzenie 

tkanek

Cykl urazu

• Wtórne uszkodzenie
• Wyindukowane przez 

reakcję organizmu

– Zmniejszenie 

przepływu krwi 
(wazkokonstrykcja)

– Hypoksja
Obumieranie tkanek
Tworzenie krwiaka

Cykl urazu

• Uwolnienie substancji 

wazoaktywnych

– histamina

• Wzrost 

przepuszczalności 
naczyń

• Ucieczka płynów do 

przestrzeni 
interstycjalnej
  

     Powstawanie obrzęku 

Cykl urazu

• Mobilizacja i transport 

wyspecjalizowanych 
komponentów krwi do 
miejsca urazu (zmniejszenie 
przepływu krwi)

• Neutrofile – jako pierwsze – 

gdy nie ma infekcji 
bakteryjnej obumierają, 
uwalniając enzymy 
proteolityczne

• Makrofagi – usuwają 

neutrofile i uszkodzone 
tkanki
  Początek procesu gojenia

Cykl urazu

Krwiak musi być 

usunięty przez 
makrofagi aby 
rozpocząć proces 
gojenia.

Redukcja krwiaka 

przyspiesza proces 
gojenia

Reakcja tkanek na uraz

Struktury stawowe

• Błona maziowa

– Przerost, przekrwienie, włóknienie
– Przewlekłe zapalenie błony maziowej

• Płyn stawowy

– Zmiana składu – białko – glukoza
– Zmiana lepkości; spadek zawartości 

hialuronianu

• Torebka stawowa

– Włóknienie, rozciąganie, utrata elastyczności.

Struktury stawowe

• Chrząstka stawowa

– Degradacja ze względu na:

• Obecność enzymów proteolitycznych
• Obecność wysięku
• Unieruchomienie

Artroza

Mięśnie

• Degradacja uszkodzonych włókien 

mięśniowych 

• Spadek masy włókien nieuszkodzonych
• Zmniejszenie ilości jąder i 

mitochondrów

• Zwłoknienia, skostnienia
• Spadek siły mięśnia, jego skrócenie, 

zmniejszenie obwodu

Kości

• Stłuczenie – krwiak podokostnowy

– Zaburzenia obrysu – guzki piłkarskie
– Zrosty z tkanką podskórną

• Złamanie

Efekty unieruchomienia

Mięśnie

• Spadek siły, masy, napięcia, 

przekroju mięśnia

• 6 tyg. -> 40 % spadku siły i masy
• Największy w początkowym okresie: 

       72 godz .-> 14 – 17% masy

• Szybkie włókna< wolne włókna
• Zaburzenia metabolizmu i funkcji

Mięśnie

• Selektywność:

– Pewne grupy mięśni degenerują 

szybciej

• Np. mm. czworogłowy > kulszowo-

goleniowe

• mm. ramienia > mm. dwugłowy ramienia

Mięśnie

• Hamowanie odruchów – głównie 

zależne od urazu stawu

– Np. uraz stawu kolanowego – 

hamowanie mm. czworogłowego_uda
tzw. Quad Shutdown

Mięśnie

• Zachowanie mięśnia w trakcie 

unieruchomienia zależy od:

– Jego napięcia i rozciągnięcia
– Kąta pod jakim staw został 

unieruchomiony

– Rodzaju i siły urazu

Chrząstka stawowa

• Zmiany zależą od:

– Długości unieruchomienia
– Pozycji unieruchomienia
– Obciążania stawu

Chrząstka stawowa

• Zmniejszenie syntezy proteoglikanów
• Rozmiękanie powierzchni chrząstki
• Zmniejszenie jej grubości
• Pojawienie się włóknisto-tłuszczowych 

zrostów powierzchniowych

• Nekroza uciskowa
• Obumieranie chondrocytów

Chrząstka stawowa

• Okresowe, częściowe obciążanie 

stawu powoduje stymulację 
przepływu płynu stawowego – 
odżywianie chrząstki, zapobiega 
powstawaniu w/w zmian

Więzadła

• Zmniejszenie grubości, napięcia, 

wytrzymałości

• Zmiany metaboliczne
• Zmiany strukturalne

Ćwiczenia: duża częstotliwość, 

krótkotrwałe

Tkanka łączna

• Efekt zwłóknienia i artrofibrozy

– Imobilizacja – spadek ilości 

glukozaminoglikanów

– Zaburzenia formowania włókien kolagenu
– Zmniejszenie jego elastyczności – 

włóknienie

Podobne zmiany w przestrzeniach 

stawowych – zarastanie tkanką włóknistą

Prewencja włóknienia i 

artrofibrozy

• Wczesne ćwiczenia mięśni
• Kontrola obecności krwiaka
• Redukcja bólu
• Kontrola bliznowacenia
• Edukacja pacjenta

Kości

• Twardość kości:

– 12 tyg. - > 55 – 60%wartości 

wyjściowej

Zmniejszenie elastyczności

Rehabilitacja

Rehabilitacja

• CPM – Continous Passive Motion

– Stymulujący efekt na chrząstkę, 

więzadła, ścięgna, zapobiega 
powstaniu zwłóknień i sztywności 
stawów.

– Nie wywiera negatywnego wpływu na 

rany pooperacyjne

Rehabilitacja

• Wczesny ruch – bierny, czynny, 

częściowe obciążanie

• Mięśnie – 3 – 5 dni
• Chrząstka – niektóre zmiany 

nieodwracalne (> 90 dni)

• Kość – dłuższy niż okres 

unieruchomienia

• Podobnie – ścięgna i więzadła

Rehabilitacja

• Ćwiczenia prioproceptywne – 

ćwiczenia odtwarzające zdolność 
percepcji własnego ciała

Dziękuję