Rachunkowość zarządcza –
wykład 2
Ewa Pastor
Rachunkowość zarządcza –
wykład 2
Ewa Pastor
Rachunkowość zarządcza w
gospodarce rynkowej
Rola rachunkowości w gospodarce rynkowej wzrosła przede
wszystkim z tego względu, iż stała się przedsiębiorstwu
potrzebna. Służy jego globalnym interesom.
Należy stwierdzić, iż w procesie transformacji najbardziej na
znaczeniu zyskały funkcje marketingowe oraz finansów i
rachunkowości.
O rosnącym znaczeniu rachunkowości w przedsiębiorstwie
można mówić dopiero wtedy, kiedy wyjaśnimy, jakim
potrzebom przedsiębiorstwa służy rachunkowość.
Syntetycznie rzecz ujmując, należy stwierdzić, iż rachunkowość
służy trzem głównym potrzebom przedsiębiorstwa, a
mianowicie:
• ewidencji operacji gospodarczych,
• wykorzystaniu danych do analizy i oceny działalności
przedsiębiorstwa,
• potrzebom zarządzania.
Rachunkowość finansowa a
przepływ informacji.
Rachunkowość finansowa służy głównie celom
zewnętrznym. Dostarcza informacji ujętych w
sprawozdaniach zewnętrznych, tj. w bilansie, rachunku
zysków i strat oraz sprawozdaniu z przepływu środków
pieniężnych.
Należy podkreślić, iż rachunkowość - realizując cel
zewnętrzny - stoi także na straży interesów państwa.
Główny księgowy jest nie tylko pracownikiem
przedsiębiorstwa, ale także pełni funkcje powiernika
dobra ogólnego. Kierując się ustalonymi przepisami
prawa, ma on obowiązek czuwania nad wysokością
dochodu państwa z działalności gospodarczej
prowadzonej w przedsiębiorstwach bez względu na formę
ich własności.
Rachunkowość zarządcza a
informacja
Rachunkowość zarządcza służy z kolei celom
wewnętrznym przedsiębiorstwa. Dostarcza w
odbiorcom w przedsiębiorstwie danych do
podejmowania decyzji bieżących i rozwojowych. Jest
więc ważnym elementem procesu zarządzania
przedsiębiorstwem. Ranga tego elementu
systematycznie wzrasta, ponieważ przedsiębiorstwo
działa w coraz trudniejszych warunkach zewnętrznych,
w których powinno być zarządzane sprawniej i
efektywniej.
Należy wskazać na jeszcze jeden ważny aspekt
znaczenia rachunkowości w gospodarce rynkowej. Jest
on związany ze standaryzacją rozwiązań rachunkowości
w skali międzynarodowej.
Rachunek kosztów
Rachunek kosztów pełnych powstał w okresie
produkcyjnej orientacji przedsiębiorstw, kiedy głównym
zadaniem przedsiębiorstwa była nie sprzedaż wyrobów, lecz
produkcja. Podstawową cechą tego rachunku było ustalenie
rzeczywistego kosztu jednostkowego wyrobu,
uwzględniającego wszystkie poniesione w przedsiębiorstwie
koszty, zarówno te, które wiązały się bezpośrednio z
wytworzonym wyrobem, jak i te, które nie miały ścisłego
związku. Taki rachunek kosztów miał charakter
informacyjno-kontrolny. Dostarczał danych o wysokości
poniesionych kosztów w celu ich minimalizacji.
Z charakteru i zadań tego rachunku wynika, iż był on bardziej
związany z rachunkowością finansową niż zarządczą.
Zmiany kształtowania się
rachunku kosztów pełnych
Zmiana orientacji z produkcyjnej na rynkową, która zaczęła się
wykształcać już w latach trzydziestych XX w., postawiła
przedsiębiorstwom wiele nowych zadań, takich jak:
• przewartościowanie struktury celów przedsiębiorstwa,
• koncentrowanie sił i środków nie na tym, co można wytworzyć, a na
tym, co można sprzedać,
• dążenie do sprostania coraz to nowym wymaganiom rynku,
• uznanie rynku i jego wymogów, a nie tylko produkcji, za główne
źródła sukcesu przedsiębiorstwa,
• przestawienie się z koncepcji przedsiębiorstwa jako systemu
zamkniętego na koncepcję przedsiębiorstwa otwartego na potrzeby
otoczenia,
• przesunięcie głównych zainteresowań przedsiębiorstwa z bieżącej
produkcji i bieżącego zysku na rozwój produkcji mogącej sprostać
przyszłym potrzebom i osiągnięciu przyszłego zysku.
Zmiana orientacji produkcyjnej na orientację rynkową spowodowała
także nowe podejście do kalkulacji kosztów i ustalania wyniku
finansowego.
!!!
Dotychczasowy rachunek kosztów oparty na
kosztach pełnych okazał się w warunkach orientacji
rynkowej mało przydatny w zarządzaniu
przedsiębiorstwem, ponieważ :
• nie dostarczał informacji o kształtowaniu się
kosztów i wyników pod wpływem zmian rynkowych i
zmian stopnia wykorzystania zdolności produkcyjnych,
• nie uwzględniał warunków rynkowych w
kształtowaniu cen, przez co traciły one na
konkurencyjności względem innych wyrobów, z
powodu ustalania ich na podstawie pełnych kosztów
jednostkowych,
• nie był w pełni przydatny do podejmowania decyzji
inwestycyjnych
Rachunek kosztów zmiennych
Nowe warunki funkcjonowania przedsiębiorstw
zrodziły nową koncepcję rachunku kosztów -
rachunek kosztów zmiennych. Jego istota
polegała na podziale kosztów na koszty stałe i
koszty zmienne oraz na wliczaniu do kosztu
jednostkowego wyrobu tylko kosztów
zmiennych, czyli bezpośrednio zależnych od
wielkości produkcji. Natomiast koszty stałe
zostały wyeliminowane z kosztu
jednostkowego.
Ranga kosztów zmiennych w podejmowaniu decyzji i w
zarządzaniu przedsiębiorstwem systematycznie wzrasta.
Ten fakt sprawia, że następuje ciągły rozwój
rachunku kosztów zmiennych. Rozwijają się
rachunki problemowe dotyczące
gospodarowania poszczególnymi czynnikami
produkcji, np. rachunek kosztów pracy, czy też
odnoszące się do rozwiązywania określonych
problemów, np. rachunek kosztów jakości.
Koszty
Koszty w rachunkowości zarządczej są
jednym z istotnych elementów
decyzyjnych!!, natomiast w rachunku
kosztów!! stanowią zasadniczy cel ich
obliczania.
Ukierunkowanie rachunkowości zarządczej na
aktywne wspomaganie procesu podejmowania
decyzji w przedsiębiorstwie sprawia, że - oprócz
rachunku kosztów - w procesie tym
wykorzystuje się wiele innych narzędzi.
Pytania sprawdzające!!
1. Na co jest ukierunkowana gospodarka rynkowa?
2. Jakie zmiany w wyborach przedsiębiorstwa nastąpiły w gospodarce rynkowej?
3. Omów kryteria wyborów w gospodarce planowej i rynkowej.
4. Jaki jest wpływ otoczenia na wybory przedsiębiorstwa?
5. Dlaczego istotne stały się powiązania poziome między przedsiębiorstwami?
6. Co dowartościowało rachunkowość przedsiębiorstwa?
7. Jakie są główne wartości współczesnego przedsiębiorstwa?
8. Jakie czynniki wpłynęły na wzrost roli rachunkowości w gospodarce rynkowej?
9. Jakim potrzebom przedsiębiorstwa służy rachunkowość?
10. Na jakie potrzeby jest ukierunkowana rachunkowość finansowa?
11. Na jakie potrzeby jest zorientowana rachunkowość zarządcza?
12. Wyjaśnij istotę i cele rachunkowości zarządczej.
13. Jakim celom służą informacje rachunkowości zarządczej?
14. Wyjaśnij rolę rachunkowości zarządczej w sprawowaniu funkcji planowania.
15. Scharakteryzuj funkcję organizowania i jej cele.
16. Co jest treścią funkcji motywowania?
17. Co wchodzi w zakres funkcji kontroli?
18. Omów miejsce rachunkowości zarządczej w procesie decyzyjnym.
19. Jakie są cele rachunkowości finansowej?
20. Porównaj rachunkowość zarządczą z rachunkowością finansową.
21. Omów różnice między rachunkowością zarządczą a rachunkiem kosztów.