Fizjologia narządu żucia

Jama ustna jest początkowym

odcinkiem przewodu

pokarmowego. Jamę ustną można

podzielić na jamę ustną właściwą i

przedsionek jamy ustnej.

Między nimi znajdują się wyrostki

zębodołowe szczęk z zębami.

Przedsionek jamy ustnej otoczony jest

przez wargi, policzki i wyrostki

zębodołowe szczęk

z zębami.

W przedsionku jamy ustnej można

wyróżnić jego sklepienie, wędzidełka

wargi górnej i dolnej, oraz bocznie

położone fałdy policzkowe.

Jama ustna właściwa:

ograniczają ją powierzchnie łuków

zębowych

i wyrostków zębodołowych szczęk,

podniebienie twarde i miękkie z łukami

podniebiennymi

i języczkiem podniebiennym.

W jamie ustnej właściwej znajduje się język.

Wargi są fałdami skórno-

mięśniowymi, ograniczającymi usta.

Włókna mięśniowe należą do mięśnia

okrężnego ust.

Wargi są od wewnątrz wysłane błoną

śluzową, na zewnątrz naskórkiem.

Wargi łączą się ze sobą w kątach ust.

Powierzchnia każdej wargi składa się

z trzech części:

♦zewnętrznej pokrytej naskórkiem,

znajdują się tu przydatki skóry

(gruczoły łojowe i potowe),

♦część środkowa - czerwień wargowa,

♦część śluzówkowa z licznymi

gruczołami mieszanymi śluzówkowo -

surowiczymi.

Policzki są fałdami mięśniowymi,

pokrytymi od zewnątrz skórą, od

wewnątrz błoną śluzową. Naprzeciw

drugiego zęba trzonowego górnego na

wewnętrznej powierzchni policzków

znajduje się wzniesienie z ujściem

przewodu ślinianki przyusznej.

Kostną podstawę policzków stanowią

kości jarzmowe i kości szczęki.

Wargi i policzki biorą udział w

pobieraniu pokarmów, przyjmowaniu

płynów, są ponadto pomocniczymi

elementami artykułowania mowy.

Podniebienie stanowi sklepienie jamy

ustnej. Podniebienie twarde

odgranicza jamę ustną od jamy

nosowej.

Podstawą kostną są wyrostki

podniebienne szczęk w 2/3 przednich i

blaszki poziome kości podniebiennych

w 1/3 tylnej.

Przez podniebienie przebiega szew

podniebienny, zakończony brodawką

przysieczną, pokrywającą ujście

przysiecznego kanału kostnego.

Za brodawką przysieczną znajdują się

fałdy podniebienne.

Podniebienie miękkie zbudowane jest

z tkanki miękkiej, bez podstawy

kostnej. Jest przedłużeniem

podniebienia twardego, z boków

przechodzi w ścianę gardła.

Tylny brzeg jest zakończany wolno

zwisającym do jamy gardła

języczkiem.

Okolica podjęzykowa znajduje się

między dolną powierzchnią języka a

żuchwą, ma kształt

półksiężycowaty, jest podzielona

fałdem błony śluzowej zwanym

wędzidełkiem języka na dwie

połowy.

Z obu stron wędzidełka znajdują się

uwypuklenia, utworzone przez

obecną pod błoną śluzową śliniankę

podjęzykową. Są to fałdy

podjęzykowe. Na tych fałdach

znajdują się drobne ujścia przewodów

ślinianki podjęzykowej (w ilości 8-12).

W przednim odcinku wędzidełka

języka, po obu jego stronach

obserwuje się zgrubienie zwane

brodawką podjęzykową. Na brodawce

znajdują się wspólne ujścia przewodów

ślinianki podżuchwowej Whartona oraz

większy podjęzykowej Bartholiniego.

Język zbudowany jest z mięśni

poprzecznie prążkowanych, pokrytych

błoną śluzową.

Mięśnie ułożone są podłużnie i

poprzecznie.

Język składa się z nasady, trzonu i końca.

Nasadę od trzonu oddziela rowek

graniczny. Nasada języka przytwierdzona

jest do dna jamy ustnej, łączy się z

łukami podniebiennymi

i nagłośnią i stanowi 1/3 tylną długości

języka. Przednia część języka jest wolna i

ruchoma.

Brzuszna - dolna powierzchnia języka

pokryta jest cienką błoną śluzową

wyścielającą

o umiarkowanej ruchomości. Nabłonek

jest cienki, nie zrogowaciały. Ten cienki

nabłonek

i bogate unaczynienie wpływają na

szybkie dostawanie się leków

podawanych tą drogą do krwiobiegu.

Górna, grzbietowa powierzchnia języka

jest błoną śluzową specjalną

przystosowaną do funkcji czuciowej i

mechanicznej.

Na tylnej nasadzie języka znajduje się

znaczne nagromadzenie grudek tkanki

limfatycznej nazwane migdałkiem

językowym. Grudki tkanki limfatycznej

wraz z migdałkiem podniebiennym

i brodawkami liściastymi języka tworzą

tzw. pierścień Waldeyera.

Grzbietową powierzchnię języka

charakteryzuje obecność brodawek.

Brodawki nitkowate stanowią ok. 90%

wszystkich brodawek języka. Wysokość

0,7 - 3,0 mm. Charakteryzują się słabym,

ale stałym wzrostem, ścierane są w

czasie aktu żucia.

Brodawki są pokryte nabłonkiem

rogowaciejącym.

Pełnią funkcję mechaniczną, umożliwiają

częściowe rozdrobnienie pokarmu.

Brodawki grzybowate języka

rozmieszczone są między brodawkami

nitkowatymi języka. Są nieliczne,

głównie w okolicy koniuszka języka i na

jego brzegach. Ich wysokość 0,7 - 1,8

mm.

Pełnią funkcje mechaniczną i smakową.

Brodawki okolone największe o średnicy

2 - 3mm, ich wysokość nie przekracza

1mm. Jest ich od 10 do 12,

rozmieszczone przed rowkiem

końcowym na granicy trzonu i nasady.

Pokryte są nabłonkiem

nierogowaciejącym.

W nabłonku brodawek na bocznej

powierzchni znajdują się kubki

smakowe, czyli są to brodawki smakowe.

Brodawki liściaste rozmieszczone są na

brzegach tylnej części trzonu języka, są

typu smakowego.

Na języku znajdują się drobne gruczoły

ślinowe: najwięcej śluzowych, surowicze

w okolicy brodawek okolonych, gruczoły

mieszane surowiczo - śluzowe w okolicy

przedniej języka na dolnej powierzchni.

Oprócz języka drobne gruczoły

ślinowe znajdują się w całej jamie

ustnej, szczególnie ich skupienia są

na wargach (mieszane) i

podniebieniu (śluzowe), policzkach

(mieszane).

Ślinianka podjęzykowa leży

podjęzykowo pod fałdem

podjęzykowym na mięśniu żuchwowo-

gnykowym, na fałdzie podjęzykowym

znajdują się drobne ujścia tej ślinianki,

większy przewód Bartholiniego łączy

się zwykle z przewodem ślinianki

podżuchwowej i uchodzi razem z nim

na brodawce podjęzykowej po obu

stronach wędzidełka języka.

Ślina jest płynem opalizującym,

produktem gruczołów ślinowych.

Stanowi mieszaninę wydzieliny

trzech par dużych i wielu drobnych

gruczołów ślinowych.

Rodzaj wydzielanej śliny zależy od

typu komórek danego gruczołu.

Gruczoły przyuszne wydzielają ślinę

surowiczą, podżuchwowe typu

surowiczo-śluzowego, podjęzykowe

mieszaną.

Ślina gruczołowa jest pobierana z ujść

ślinianek

i pobiera się ją z dna jamy ustnej.

Mieszana pochodzi z wydzieliny

wszystkich ślinianek.

Wydzielanie śliny wynosi 1,0 -1,5 l na dobę,

0,2 - 0,3 ml na minutę.

Ze ślinianki podżuchwowej pochodzi 69 %

śliny, przyusznej 26% i podjęzykowej 5%.

Istnieją dobowe wahania w ilości

wydzielonej,

w czasie snu wydzielanie śliny jest znikome.

Na wydzielanie śliny wpływa szereg

czynników pochodzenia

wewnątrzustrojowego np.

hormonalnego.

Niektóre hormony stymulują jej

wydzielanie, również nerwowego -

ślinianki posiadają bogate unerwienie

przez włókna nerwowe układu

parasympatycznego i sympatycznego.

Drażnienie układu

parasympatycznego powoduje

wydzielanie wodnistej i rzadkiej

śliny z dużą ilością składników

nieorganicznych, drażnienie

natomiast włókien sympatycznych

wydzielanie gęstej śliny.

Ślina jest na czczo hipotoniczna,

odczyn śliny 5,5 do 8.0 pH.

Spożywanie pokarmów wywołuje odczyn

zasadowy.

Ciężar właściwy śliny wynosi 1,002 do

1,012.

W ślinie znajdują się limfocyty i

granulocyty obojętnochłonne, złuszczone

komórki nabłonka, drobnoustroje i płyn z

kieszonki dziąsłowej.

Ślina zawiera 99% wody.

Głównym składnikiem organicznym śliny

jest białko, jego zawartość wynosi 2,2

g/l.

Białka obecne w ślinie to mukoid -

mucyna, albuminy i globuliny. Mucyna

jest glikoproteiną, nadaje ślinie lepkość,

co stymuluje odkładanie osadu i

kamienia nazębnego, sprzyja przyleganiu

resztek pokarmowych do powierzchni

zębów, zlepianiu drobnoustrojów.

W ślinie znajdują się pewne ilości

kwasu mlekowego, glukozy, lipidów,

związki wielocząsteczkowe, takie jak

enzymy, substancje grupowe krwi,

epidermalny czynnik wzrostu,

witaminy, substancje hormonalne,

mocznik, kwas moczowy, kreatynina.

Enzymy pochodzą z gruczołów

ślinowych, komórek nabłonka i

drobnoustrojów.

Związkami nieorganicznymi w ślinie są:

♦kationy: sodu, potasu, wapnia,

magnezu i miedzi,

♦ aniony: fluoru, jodu, siarki, chlorków,

rodanków, fosforanów i węglanów.

Ilość wapnia w ślinie spoczynkowej

kształtuje się w granicach 5,15 - 10,08

mg%.

Funkcje śliny:

♦wydzielnicza - utrzymująca wodną

równowagę organizmu,

♦ochronna - ślina zwilża błonę śluzową,

chroni ją przed wysychaniem i
narażeniem na działanie czynników
urazowych w czasie aktu żucia,

♦w jamie ustnej rozpoczynają się procesy

trawienne, następnie zwilżanie i
utworzenie kęsa pokarmowego,
umożliwienie jego przełknięcia,

♦opłukiwanie i oczyszczanie błony

śluzowej
i zębów,

Czynność obronna

♦mechanizmy swoiste IgA, IgM, IgG,

♦mechanizmy nieswoiste - czynniki

nieswoiste, enzymy, substancje

bakteriobójcze, bakteriolityczne,

♦lizozym posiada zdolność rozkładu

ścian komórkowych bakterii G-

dodatnich i niektórych Gram -

ujemnych,

Rozróżnia się 3 typy błony śluzowej

1. żująca - narażona na ucisk i pociąganie

ze zrogowaciałym nabłonkiem i gruba
blaszką właściwą- taka błona śluzowa
pokrywa dziąsło
i podniebienie,

2. wyścielająca - ruchoma,

niezrogowaciała
z luźną blaszką właściwą - wyściela
wargi, policzki, dno jamy ustnej,
brzuszną powierzchnię języka, dno
przedsionka podniebienie miękkie,

3. specjalna grzbiet języka, czerwień

wargi.

Czynności błony śluzowej

1. Czynność osłaniająca - nieuszkodzony

nabłonek nie przepuszcza
drobnoustrojów. Złuszczanie
nabłonka usuwa drobnoustroje
z powierzchni.

2. Czynność odnawiająca komórki

warstwy podstawnej - przemieszczają
się w kierunku powierzchni nabłonka.

3. Czynność obronna ślina - spłukuje

bakterie, zawarte w ślinie, ciała
bakteriostatyczne działają obronnie.

Wyrzynanie zębów mlecznych.

Rozwój i mineralizacja zębów trwa przez

kilka lat.

Na przebieg tych procesów ma wpływ

wiele czynników.

a. Funkcja gruczołów wydzielania

wewnętrznego, zwłaszcza przytarczyc,
przysadki mózgowej, tarczycy i
nadnerczy.

b. Dowóz składników mineralnych - Ca, P,

Mg, F.

Początkowo zawiązki zębów mlecznych i

stałych mieszczą się we wspólnym

zębodole.

Następnie w miarę wyrzynania się

zębów mlecznych tworzą się przegrody

kostne, oddzielające zębodoły zębów

mlecznych od krypt zawiązków zębów

stałych.

Początek mineralizacji siekaczy

mlecznych przypada na 4 - 5 miesiąc, a

kłów i zębów trzonowych na 5 - 6

miesiąc życia płodowego.

Mineralizacja twardych tkanek

pierwszych trzonowych zębów stałych

rozpoczyna się

w okresie okołoporodowym, siekaczy i

kłów stałych między trzecim

miesiącem i pierwszym rokiem życia.

Mineralizacja zębów trzecich

trzonowych rozpoczyna się między 8

- 10 rokiem życia dziecka.

Wyrzynanie zęba rozpoczyna się w

określonym stadium jego rozwoju tj.

po uformowaniu się korony zęba i

rozpoczęciu tworzenia się korzenia.

Wyrzynanie zęba mlecznego jest

procesem fizjologicznym, w którym

dochodzi do ukazania się zęba w jamie

ustnej dziecka poprzez przerwanie

ciągłości tkanek twardych i miękkich

pokrywających zawiązek zęba, bez

objawów krwawienia.

Wyrżnięcie zęba mlecznego poprzedza

resorpcja tkanki chrzęstnej i przerwanie

nabłonka, natomiast zęba stałego -

resorpcja kości i korzeni zębów

mlecznych oraz przerwanie błony

śluzowej.

W procesie wyrzynania wyróżnia się trzy

fazy:

♦przederupcyjna - w której zawiązek zęba

przesuwa się wzdłuż osi długiej zęba w
kierunku grzbietu wyrostka
zębodołowego,

♦przedfunkcyjna - w której ząb ukazuje się

w jamie ustnej i dąży do kontaktu z
zębem przeciwwstawnym,

♦ funkcyjna - w której ustaje ruch pionowy

zęba, ząb wykazuje ruchy związane z
jego funkcją, trwa nadal rozwój korzenia
oraz dalsza mineralizacja twardych
tkanek korony zęba.

Wyrzynanie zębów mlecznych w miesiącach

siekacze

przyśrodk

owe

siekacze

boczne

kły

pierwszy

trzonowie

drugi

trzonowie

szczęka

6 - 12

6 - 15

15 - 24

10 - 19

21 - 31

żuchwa

6 - 11

7 - 18

15 - 24

10 - 19

21 - 31

Na przebieg procesu ząbkowania

ma wpływ wiele czynników,

istotne znaczenie ma płeć, klimat,

ogólny stan rozwoju dziecka,

żywienie matki ciężarnej i dziecka,

choroby przebyte, funkcja

gruczołów dokrewnych.

Okres „życia „ zęba mlecznego można

podzielić na 3 okresy

- okres formowania się korzenia i

dojrzewania twardych tkanek korony

zęba,

II.

- okres całkowitego uformowania

korzenia,

III.

- okres resorpcji korzenia (na 2 - 4

lata przed wymianą).

Wyrzynanie zębów stałych

♦Towarzyszy temu rozwój nowych

struktur przyzębia, a także zmiany w

wymiarach wyrostków zębodołowych.

♦Na wyrzynanie zębów stałych ma

wpływ płeć, klimat, miejsce

zamieszkania ,rozwój dziecka, rozwój

kośćca.

♦W ostatnim okresie obserwuje się

przyśpieszenie terminów wyrzynania

zębów.

♦Zęby wyrżnięte określa się mianem

zębów niedojrzałych.

♦Zęby ulegają przemianom, a

ostatecznie wraz z wiekiem ulegają

starzeniu.

Terminy wyrzynania zębów stałych

siekacze

przyśro

dk.

siekacze

boczne

kły

przedtrz

pierwsz

trzonow

iec

drugi

trzonow

iec

trzeci

trzonow

iec

szczę

8 - 10

12 - 13

różnie

żuch

8 - 10

12 - 13

różnie

Document Outline