Kreacja pieniądza
Anna Jasińska
Zbigniew
Mroziński
Damian Kulik
Kreacja pieniądza
Anna Jasińska
Zbigniew
Mroziński
Damian Kulik
Podaż pieniądza
Podaż pieniądza to wartość
występujących w obiegu rodzajów
pieniądza, będąca w dyspozycji
przedsiębiorstw i ludności.
Podaż pieniądza tworzą:
pieniądz gotówkowy
pieniądz bezgotówkowy banków
komercyjnych na rachunkach w banku
centralnym
Czynniki determinujące podaż
pieniądza
baza monetarna,
stopa ubytku gotówki,
stopa rezerw obowiązkowych,
od stopy procentowej,
od stopy redyskontowej,
operacje otwartego rynku.
Agregaty monetarne
stopa procentowa
wielkość kredytów udzielonych przez bank
wskaźniki masy pieniężnej (Mo,M1, M2, M3)
Agregat Mo
pieniądz gotówkowy w obiegu
rezerwy obowiązkowe banków
rachunki bieżące banków w Banku
Centralnym
Agregat M1
Mo
wkłady a vista
Agregat M2
M1
wkłady terminowe
Agregat M3
M2
wkłady oszczędnościowe
W Polsce od marca 2002 roku za podstawową miarę ilości
pieniądza Narodowy Bank Polski przyjął agregat M3
(zgodnie z ilością agregatów w UE)
Przez pojęcie płynności pieniądza rozumiemy
łatwość dostępu i możliwość użycia go w każdym
momencie w celu realizacji jego podstawowych
funkcji. W tej sytuacji najwyższy stopień płynności
ma pieniądz występujący w postaci gotówki. Pieniądz
w postaci czeku,
karty płatniczej czy środków na rachunku bankowym
jest już mniej płynny, zaś ulokowany w obligacjach
jest najmniej płynny.
W przypadku banków utrzymanie płynności
oznacza zdolność do wypłacania wkładów
(depozytów) na żądanie klienta.
Płynne rezerwy banków komercyjnych
środki utrzymywane na przez banki
na rachunkach w banku
centralnym
gotówka przechowywana
skarbcach banków komercyjnych
Rezerwy gotówkowe banków
składają się z dwóch
składników:
rezerw gotówkowych w kasach
banków (dobrowolnych ustalanych
indywidualnie przez poszczególne
banki),
rezerw obowiązkowych (ustalanych
obligatoryjnie) gromadzonych
przez banki na rachunkach w
banku centralnym.
Stopy rezerw
stopa rezerw obowiązkowych - Zro , r, re
–minimalny stosunek rezerw
gotówkowych do wkładów (depozytów)
w bankach komercyjnych
stopa rezerw nadobowiązkowych - rn
stopa całkowitych rezerw bankowych- Zr
– stopa rezerw bankowych faktycznie
utrzymywana przez banki komercyjne
Bank centralny ustala w każdym czasie
konieczną relację rezerw gotówkowych do
wysokości zgromadzonych przez banki
depozytów. Relację tę określa się mianem
obowiązkowych rezerw bankowych. Wzrost
wskaźnika rezerw obowiązkowych, oznacza
zmniejszenie możliwości kreowania nowych
wkładów (udzielania pożyczek) przez banki
komercyjne, natomiast zmniejszenie tego
wskaźnika możliwości te powiększa.
(od 2003roku w Polsce wynosi 3,5%wartości
wszystkich depozytów)
Przyjęta w danym czasie wysokość
obowiązkowych rezerw bankowych wyznacza
poziom tzw. mnożnika kreacji pieniądza
bezgotówkowego (zwanego też mnożnikiem
depozytowym –md). Jest on równy
odwrotności rezerwy obowiązkowej (r), czyli:
md=1/r
Mnożnik kreacji pieniądza
bezgotówkowego określa poziom
wielokrotności, do której mogą być
kreowane nowe pożyczki bankowe
w systemie bankowym na
podstawie depozytu pierwotnego.
Przykład
R=20% (0,2), to md=5 , czyli jeśli
przyjmiemy, że depozyt w banku A
wynosi 10 000 , to po odtrąceniu
20% rezerwy obowiązkowej wzrost
depozytów wtórnych w całym
systemie bankowym może wynieść
8 000 ∙(1/0,2) =40 000
Przykład kreacji pieniądza
w systemie bankowym
Etapy kreacji pieniądza
Depozyty bankowe
Hipotetyczna
rezerwa
obowiązkowa
(20%)
Kredyty
udzielone
Bank A (I etap)
10 000
2 000
8 000
Bank B (II etap)
8 000
1 600
6 400
Bank C (III etap)
6 400
1 280
5 120
Bank D (IV etap)
5 120
1 024
4 096
Dalszy proces kreacji
…………..
…………….
…………
Kolejne banki razem
20 500
4 096
16 384
Ostatni etap kreacji
0
0
0
Razem system bankowy
50 000
10 000
40 000
Jeśli uchylić te założenia, to zauważymy, że
rozmiary kreacji pożyczek bankowych zależą
od tego:
jaką cześć depozytów pomniejszonych o
rezerwy
obowiązkowe banku centralnego banki
przeznaczą na tworzenie nowych pożyczek,
jaką część depozytów wtórnych powstających
w wyniku udzielania nowych pożyczek
zostanie zamieniona na pieniądz gotówkowy
( nie stanie się kolejnym wkładem),
jaka część pierwotnych wkładów
gotówkowych zostanie wycofana z banków.
Przykładowe zadania
Zadanie 1.
Bank komercyjny przyjął depozyt
gotówkowy w wysokości 66 mln
złotych. Stopa rezerw
obowiązkowych wynosi 12% w
stosunku do złożonego depozytu.
Oblicz sumę wykreowanego
pieniądza przez bank komercyjny.
Rozwiązanie
Re=re*D, gdzie:
D-wartość depozytu
re-stopa rezerw obowiązkowych
66000000*0,12=7920000
Suma wykreowanego pieniądza
przez bank komercyjny
66000000-7920000=58080000
Zadanie 2.
Oblicz wysokość rezerwy
obowiązkowej dla banku II przy 12-
procentowej stopie rezerwy
obowiązkowej i wkładach na
żądanie w wysokości 48 550000
złotych.
Rozwiązanie
48550*0,12=5826 zł (wysokość
rezerwy obowiązkowej)
48550-5826=42724 zł (wysokość
rezerwy nadwyżkowej)
Odp: Wysokość rezerwy
obowiązkowej wynosi 5826 zł.
D=R/r
gdzie:
D -wielkość do jakiej banki mogą
kreować pieniądz
R -wartość początkowej wpłaty
r -stopa rezerw obowiązkowych
Zadanie 3.
Oblicz maksymalną wielkość
kredytu bankowego w banku II przy
wartości rezerw 75 820 złotych
oraz wskaźniku rezerw 0,2.
Rozwiązanie
D=75820/0,2=379100 zł
D-R=379100-75820=303280
Odp: Maksymalna wartość kredytu
wynosi 303280 złotych.
Zadanie 4.
Oblicz mnożnik kreacji pieniądza przy
wskaźniku rezerw obowiązkowych
wynoszących 0,15.
md=1/r
Rozwiązanie:
M=1/0,15=6,66
Odp: Mnożnik kreacji pieniądza wynosi w
przybliżeniu 6,66.
Zadanie 5.
Oblicz mnożnik (współczynnik) kreacji
pieniądza przy rezerwie obowiązkowej
wynoszącej 5%.
Rozwiązanie:
D=1/r =1/0,05=20
Odp: Mnożnik kreacji pieniądza D jest
równy 20.
Zadanie 6.
Stopa rezerw obowiązkowych banków
komercyjnych wynosi 10%, klienci
banków część swoich zasobów
pieniężnych trzymają w bankach w formie
depozytów, część w postaci gotówki, przy
czym relacja gotówki do wkładów wynosi
1/5. Oblicz:
a) mnożnik kreacji pieniądza
b) podaż pieniądza w gospodarce, jeżeli baza
monetarna wynosi Bm=10
c) w jakiej sytuacji mnożnik kreacji pieniądza
będzie równy 1
Rozwiązanie
a) Zro =10%=0,1
um =1/5=0,2
Obliczam mnożnik kreacji pieniądza (w szerszym
znaczeniu)
Mm =um +1/um +Zro =0,2+1/0,2+0,1=1,2/0,3=4
b) Mm =4
Bm =H=10
M=Bm x Mm =10 x 4=14
Podaż pieniądza w gospodarce wynosi 40, jeżeli baza
monetarna (Bm ) jest równa 10.
Rozwiązanie cd.
c) Gdy Bank Centralny ustali stopę rezerw
obowiązkowych Zro (r) to wtedy mnożnik
kreacji pieniądza będzie równy 1.
Kreacja podaży
pieniądza i mnożnik
kreacji pieniądza
Kreacja pieniądza może być
rozpatrywana jako:
Kreacja pierwotna ( z udziałem banku
centralnego, powiększająca zasób
pieniądza gotówkowego w obiegu)
Kreacja wtórna ( w sektorze banków
komercyjnych).
Kreacja pieniądza
W sensie prawnym ilość pieniądza,
którą bank może tworzyć. Może
być rozpatrywana jako:
Kreacja wtórna polega na emisji
pieniądza bezgotówkowego przez
banki komercyjne w drodze
wycofania i wprowadzenia do
obiegu pieniądza bankowego.
W procesie kreacji pieniądza
można zastosować dwa rodzaje
mnożników, tj. wielkości
określających proces
pomnażania pieniądza banku
centralnego ( bazy
monetarnej):
Mnożnik kreacji depozytów
( kreacja pieniądza wyłącznie w
systemie bankowym),
Mnożnik kreacji pieniądza ( dotyczy
kreacji pieniądza w całej
gospodarce, tj. dodatkowo z
udziałem gotówki w obiegu
pozabankowym)
Mnożnik kreacji depozytów
Wielkość kreacji podaży pieniądza w systemie
bankowym oblicza się według następujących
formuł.
M= Bm*md
M
md =------
Bm
gdzie:
M- podaż pieniądza,
Bm- baza monetarna
md - mnożnik kreacji depozytów
md = 1/r; md jest odwrotnością stopy rezerwy
obowiązkowej.
Mnożnik kreacji pieniądza
Mnożnik kreacji pieniądza ( )
obrazuje wielkość zmiany
zasobu pieniądza wywołanej
zmianą bazy monetarnej o
jedną jednostkę (np. o 1 zł).
p
m
um
Zr
um
mp
1
Wyprowadzenie wzoru:
Bm
M
m
p
Mg
Mr
Md
Mg
mp
Md
Mr
Mg
Md
Md
Mg
mp
um
Zr
um
mp
1
Mr
Mg
M
Md
Mg
Bm
licznik i
mianownik
dzielimy przez Md
Objaśnienia
M-podaż pieniądza
mp-mnożnik pieniężny
Bm-baza monetarna
Mr-
Md-depozyty na żądanie
Mg-gotówka na żądanie
um-stopa ubytku gotówki systemu bankowego
Zr-stopa całkowitych rezerw bankowych
Wielkość podaży pieniądza jest
uzależniona od bazy monetarnej
(Bm) i powiązana z nią za
pośrednictwem mnożnika kreacji
pieniądza (mp).
Podstawą kreacji (pomnażania)
pieniądza w gospodarce jest pieniądz
gotówkowy wyemitowany przez bank
centralny (M0)
Mnożnik kreacji pieniądza (mp) obrazuje
wielkość zmiany zasobu pieniądza
wywołanej zmianą bazy monetarnej o
jedną jednostkę (np. o 1 zł).