Analiza leków w
Analiza leków w
materiale
materiale
biologicznym
biologicznym
Analiza leków w
Analiza leków w
materiale
materiale
biologicznym
biologicznym
Leki
Lek – każda substancja,
niezależnie od pochodzenia
(naturalnego, syntetycznego,
roślinnego), wprowadzana do
organizmu w celu osiągnięcia
pożądanego efektu
terapeutycznego, lub w celu
zapobiegania chorobie, podawana
w ściśle określonej dawce.
Leki
Leki - substancje obce dla organizmu
Oprócz działania leczniczego (w zależności
od dawki, okresu ich podawania, osobniczej
wrażliwości na ich działanie) mogą wywołać
skutki ujemne w postaci różnych powikłań
lub obocznych, niepożądanych działań.
Ostre lub przewlekłe zatrucia spowodowane
są przedawkowaniem leku lub jego
kumulacją w organizmie.
Indeks
terapeutyczny
Indeks terapeutyczny
(zakres,
współczynnik terapeutyczny) -
stosunek dawki leku wywołującej objawy
toksyczne do dawki wywołującej efekt
terapeutyczny.
Indeks terapeutyczny
(
IT
) jest różny
dla różnych leków i charakteryzuje
bezpieczeństwo ich stosowania.
Im większy
IT
tym bezpieczniejszy lek.
Podział leków
Podział leków w zależności od ich wpływu na
sprawność psychomotoryczną (według
Danysza):
leki psychotropowe
leki przeciwlękowe i kojące
leki przeciwdepresyjne
leki nasenne
narkotyczne leki przeciwbólowe
leki stosowane przeciwko chorobom lokomocyjnym
Leki psychotropowe
Stanowią największe zagrożenie dla
uczestników ruchu drogowego, szczególnie
niebezpieczne są
neuroleptyki
, np.
fenotiazyny
(Thioridazin, Tisercin).
Wpływają na:
przebieg reakcji ośrodkowego układu nerwowego
przebieg procesów emocjonalnych
na krążenie i narządy ruchu.
powodują upośledzenie koncentracji uwagi
Fenotiazyny
Leki neuroleptyczne stosowane w
leczeniu schizofrenii i depresji, są
także używane jako środki
przeciwwymiotne i przeciwkaszlowe.
Leki przeciwlękowe i
kojące
Są zażywane bardzo często i mogą prowadzić
do:
podejmowania niewłaściwych decyzji
ograniczają też spostrzegawczość
upośledzają zdolność do właściwych reakcji
pogłębiają zmęczenie
Istnieje jednak pogląd, że niektóre leki z tej
grupy zastosowane w indywidualnie dobranych
dawkach, mogą poprawiać zdolność do
prowadzenia pojazdów, ponieważ hamują stany
napięcia emocjonalnego i lękowego.
Benzodiazepiny
Benzodiazepiny
– grupa leków o
działaniu przeciwlękowym,
uspokajającym, nasennym
przeciwdrgawkowym, relaksacyjnym.
Pod względem chemicznym są one
pochodnymi (alkilowymi, triazolowymi,
chlorowcowymi, fenylowymi itp.) benzo-
1,4-dwuazepiny.
Naśladują prawdopodobnie działanie
naturalnie występujących związków w
ośrodkowym układzie nerwowym, tzw.
endozepin.
Benzodiazepiny
Znanych jest obecnie ok.
2000 czynnych
pochodnych benzodiazepiny
,
zarejestrowanych i stosowanych w terapii ok. 100
35 jest wyselekcjonowanych przez WHO (World
Health Organisation) i zalecanych do leczenia
Aktywność tych związków zależy od ich budowy
chemicznej, zaś główny wpływ na ich właściwości
terapeutyczne i toksyczne mają podstawniki w
pozycji C7 (takie jak chlor i grupy nitrowe), a
także obecność pierścienia fenolowego w pozycji
C5.
Benzodiazepiny
Benzodiazepiny są stosowane także w preparatach
złożonych z innymi lekami nasercowymi i
uspakajającymi.
Należą do najbezpieczniejszych leków uspakajających i
nasennych.
Współczynnik terapeutyczny pochodnych
benzodiazepin jest wysoki.
Leki te dobrze wchłaniają się zarówno z przewodu
pokarmowego, jak i podane pozajelitowo. Wykazują
powinowactwo do tkanki lipidowej, łatwo przenikając do
mózgu. Maksymalne stężenie we krwi osiągają po 1 do
2 godzin, a okres ich połowicznego rozpadu (w
zależności od rodzaju pochodnej) wynosi 48-68 godzin.
Benzodiazepiny
Do najczęściej stosowanych należą:
diazepam (Relanium)
chlorodiazepoksyd (Elenium)
oksazepan
nitrazepam
temazepam (Signopam)
lorazepan
flurazepam
Oksazepam
Oksazepam - lek przeciwlękowy,
czynny metabolit diazepamu.
Wykazuje działanie nasenne,
uspokajające oraz powoduje
zwiotczenie mięśni szkieletowych.
Posiada krótki okres działania,
dlatego jest uznawany za
najbezpieczniejszy z leków
będących pochodnymi
benzodiazepiny (w leczeniu
starszych pacjentów).
Trójpierścieniowe leki
przeciwdepresyjne
Leki stosowane w
zaburzeniach psychicznych
o charakterze depresyjnym.
Do najczęściej stosowanych
należą:
Imipramina
Dezmetyloimipramina
Amitryptylina
Nortryptylina
imipramina
amitryptylina
Trójpierścieniowe leki
przeciwdepresyjne
Wchłaniają się łatwo z przewodu
pokarmowego, szybko ulegają dystrybucji
do tkanek, w których się gromadzą,
podczas gdy we krwi ich poziom spada.
Biotransformacja tych leków zachodzi
szybko w wątrobie.
Powstałe metabolity są czynnie
farmakologicznie i to im przypisuje się
działanie przeciwdepresyjne.
Trójpierścieniowe leki
przeciwdepresyjne
Najbardziej toksyczne leki
psychotropowe.
Dawka toksyczna jest tylko 3-4 razy
bardziej toksyczna niż maksymalna
dawka terapeutyczna i waha się w
granicach 2-4 g dla osoby dorosłej.
Leki nasenne
O przedłużonym działaniu (powyżej 7
godzin), jak np. fenobarbital lub
cyklobarbital.
Leki te powinny być zastąpione
lekiem o krótkim czasie działania.
Barbiturany
Barbiturany
, albo
barbituraty
– potoczna nazwa
pochodnych kwasu barbiturowego, używanych na
szeroką skalę w latach 50., 60. i 70. XX wieku jako
leki nasenne, znieczulające czy przeciwpadaczkowe.
Najbardziej znane są:
fenobarbital (Luminal – stosowany do dzisiaj)
cyklobarbital Fanodorm)
allobarbital
Barbital
sekobarbital
heksobarbital
Barbiturany
W latach 70. XX wieku były często
nadużywane w celach odurzających.
Ze względu na wady:
wytwarzanie tolerancji
kumulację
potencjał uzależniający
toksyczność przy przedawkowaniu (szczególnie w
połączeniu z alkoholem lub innymi lekami)
w zdecydowanej większości barbiturany zostały
wycofane z lekospisów w Polsce i większości
krajów świata.
Barbiturany
Wchłaniają się one łatwo z przewodu
pokarmowego, kumulują się w wątrobie, a
pochodne tych leków dobrze rozpuszczają
się w lipidach, co sprzyja gromadzeniu się
ich w mózgu.
Efekt działania toksycznego to uszkodzenie
wątroby i nerek, niedoczynność tarczycy,
zmiany psychiczne oraz parkinsonizm.
Barbiturany
Dawki śmiertelne tych leków wahają
się w granicach 4-40 gramów.
Barbiturany należą do leków o niskim
współczynniku terapeutycznym.
Dziesięciokrotne przekroczenie dawki
działającej nasennie powoduje
przeważnie zejście śmiertelne.
Narkotyczne leki
przeciwbólowe
Morfina
Stosowane są z reguły w silnych
stanach bólowych i zalicza się je –
zgodnie z wytycznymi Ministerstwa
Zdrowia – do grupy leków działających
podobnie do alkoholu.
Obowiązuje bezwzględny zakaz ich
zażywania przez prowadzących
pojazdy; dotyczy to również osób
uzależnionych od tych środków.
Materiał do badań na
obecność leków
Przy wyborze odpowiedniego materiału do
badań bierze się pod uwagę;
Pochodzenie materiału od osoby żyjącej czy ze zwłok
Informacja o przypuszczalnej przyczynie zgonu
Dane o schorzeniach osoby od której pobrano
materiał lub prowadzonej terapii i stosowanych
lekach
Znajomość przemian metabolicznych i dróg eliminacji
leku
Materiał do badań na
obecność leków
U osób żyjących monitoruje się terapię
pomiarem poziomu leku.
Do analizy pobiera się próby krwi i moczu
Krew ważny materiał do badań
toksykologicznych – poznajemy aktualną
obecność ksenobiotyku w organizmie
Nowoczesne metody analityczne:
HPLC
GC/MS
LC/MS
Materiał do badań na
obecność leków
Na podstawie analizy moczu można
ustalić czy lek był przyjęty przez daną
osobę ale nie można ustalić dokładnie
w jakim momencie oraz czy obecnie
dana osoba znajduje się pod jego
wpływem
Ważny element do badań – popłuczyny
po płukaniu żołądka
Materiał do badań na
obecność leków
Materiał ze zwłok:
wycinek wątroby
wycinek żołądka
treść żołądkowa
Wycinek wątroby - obecność nie tylko
leku ale także jego metabolitów
Materiałem sekcyjnym do badań może
być krew i mocz oraz ślina, pot, włosy
(te ostatnie nie są w Polsce stosowane)
Metody wyosabniania
leku
Metody specyficzne dla danej grupy leku
Najważniejsze etapy:
Odbiałczanie
Ekstrakcja rozpuszczalnikami organicznymi
Oczyszczanie ekstraktu
Metody wyosabniania
leku
Odbiałczanie:
chemiczne
enzymatyczne
Odbiałczanie chemiczne:
metoda siarczanowo-amonowa
metoda wolframowa
Metody wyosabniania
leku
Ekstrakcja - najczęstsza to ekstrakcja ciecz-
ciecz
Aby zwiększyć wydajność przeprowadza się
związki w formę niezdysocjowaną
Płyn po odbiałczeniu zakwasza się do pH = 2
- ekstrakcja eterem etylowym - leki o
charakterze kwaśnym
Alkalizacja do pH = 9 - ekstrakcja
chloroformem - leki o charakterze zasadowym
Metody wyosabniania
leku
Próby krwi i moczu nie wymagają
wcześniejszego przygotowania i
ekstrakcja prowadzona jest
bezpośrednio po zakwaszeniu lub
alkalizacji
Metody identyfikacji
leków
Chromatografia cienkowarstwowa –
ocena czy w badanym materiale znajdują
się leki jakiejś grupy leków czy nie
HPLC – rozdział mieszaniny leków o
podobnej budowie
GC/MS
LC/MS