Polityka bezpieczeństwa Szwecji
Polityka bezpieczeństwa Szwecji
Polityka bezpieczeństwa Szwecji
Polityka bezpieczeństwa Szwecji
Polityka bezpieczeństwa
Polityka bezpieczeństwa
Szwecji
Szwecji
Państwo wybierające politykę neutralności, podobnie jak
państwo neutralne, zobowiązane jest do przyjęcia
pewnych zasad, zarówno w polityce zagranicznej, jak i
wewnętrznej.
Jego nienaruszalność terytorialna powinna łączyć się z
zakazem przemarszu wojsk, zakładania urządzeń i
tworzenia obcych oddziałów wojskowych. Zobowiązane
jest bronić swojego terytorium, co nie może być
traktowane jako akt nieprzyjazny. Narzędziem może być
tzw. wiarygodna obrona lub zbrojna neutralność
tzw. wiarygodna obrona lub zbrojna neutralność,
czyli budowa odpowiedniego potencjału militarnego,
który zniechęcać będzie do potencjalnego ataku
Polityka bezpieczeństwa
Polityka bezpieczeństwa
Szwecji
Szwecji
Do zewnętrznych aspektów „Ideologii neutralności"
zaliczyć natomiast należy:
■ bezstronność i przeciwstawianie się naciskom i
żądaniom stron;
■ pełnienie misji polubownych i zażegnywanie
konfliktów .
Powyższe elementy, w latach 60. uzupełnione o
solidaryzm
międzynarodowy,
miały
charakteryzować aktywną politykę neutralności,
tzn. taką, która pomimo naturalnych ograniczeń
wnosi swój wkład do systemu międzynarodowego.
Polityka bezpieczeństwa
Polityka bezpieczeństwa
Szwecji
Szwecji
Rys historyczny:
Korzenie szwedzkiej neutralności łączą się z obawą
przed
zwiększeniem
wpływów
Rosji,
której
potencjał przestrzenny, ludnościowy, ale także
zasadnicza odmienność kulturowa miały stanowić o
szwedzkim braku zaufania.
że Szwecja nie dążyła do utrzymania równowagi
siły, co byłoby wskazane z perspektywy państwa
neutralnego.
Sojusze z Wielką Brytanią i Niemcami w XIX w.
Polityka bezpieczeństwa
Polityka bezpieczeństwa
Szwecji
Szwecji
Dopiero w 1834 r. - w memorandum wysłanym rządom
brytyjskiemu i rosyjskiemu - król jednoznacznie
określił, iż unia Szwecji i Norwegii zamierza prowadzić
politykę „ścisłej i niezależnej neutralności".
Jednak elastyczne i pragmatyczne traktowanie
neutralności.
W czasie I wojny światowej polityka neutralności
została
dla
wymogów
bieżących
praktycznie
wstrzymana. Nie tylko wpływowe kręgi polityczne
opowiadały się za współpracą z Niemcami - które w
tym
czasie
stały
się
czołowym
partnerem
gospodarczym - ale nawet oficjalna propaganda
demonstrowała rezygnację z bezstronność
Polityka bezpieczeństwa
Polityka bezpieczeństwa
Szwecji
Szwecji
Okres międzywojenny początkowo Liga Narodów
i „rozbrojona neutralność".
W roku 1936 Szwecja (wraz z Danią, Norwegią,
Finlandią, Holandią, Hiszpanią i Szwajcarią)
oficjalnie wystąpiła z Ligi Narodów.
Szwecja, odchodząc od wcześniejszego idealizmu,
uznała za właściwy zbrojny unilateralizm i
rozpoczęła szybkie zbrojenia.
Szwedzka neutralność podczas II wojny światowej
Polityka bezpieczeństwa
Polityka bezpieczeństwa
Szwecji
Szwecji
System dwublokowy po II w. św. – początkowo
koncepcja Nordyckiej Unii Obronnej.
Przekreślona przez członkostwo Danii i Norwegii w
NATO.
Powrót do pozycji państwa neutralnego.
Konceptualnym streszczeniem ówczesnej polityki
bezpieczeństwa
stało
się
sformułowanie:
„niezaangażowanie w czasie pokoju, aby
umożliwić neutralność w czasie wojny",
używane w politycznym obiegu od początku lat 50.,
jednak formalnie zamieszczone w oświadczeniu
rządu dopiero 13 października 1956 r.
Polityka bezpieczeństwa
Polityka bezpieczeństwa
Szwecji
Szwecji
„Niezaangażowanie"
było
w
tym
kontekście
rozumiane jako zdystansowanie się wobec dwóch
rywalizujących bloków. O osiągnięciu neutralności
miały natomiast stanowić:
■ pozostawanie poza sojuszami, czyli bezaliansowość;
■ budowa własnej niezależnej obrony;
■ unikanie zobowiązań, które mogłyby zaszkodzić
wiarygodności państwa.
Obowiązki wynikające z neutralności postrzegano nie
tylko jako pozostawanie poza otwartymi konfliktami,
lecz jako aktywne działania na rzecz budowy pokoju.
Polityka bezpieczeństwa
Polityka bezpieczeństwa
Szwecji
Szwecji
inicjatywy pokojowe Szwecji, m.in. plan utworzenia
bezatomowego klubu w skali globalnej, przedstawiony w
październiku 1961 r. przez ministra O. Undena, oraz
odbywająca się w Sztokholmie „Konferencja KBWE w
sprawie środków budowy zaufania i bezpieczeństwa oraz
rozbrojenia w Europie" (1984-1986).
Szwecja potępiła w 1950 r. działania w Korei Północnej
(stała się następnie członkiem Komisji Rozjemczej ONZ),
rosyjską inwazję w Czechosłowacji w 1968 r. i w
Afganistanie w 1979 r., ale w latach 60. i 70. także wojnę
wietnamską,co spowodowało wycofanie amerykańskiego
ambasadora i praktyczne zamrożenie dwustronnych
stosunków w latach 1972-1974.
Polityka bezpieczeństwa
Polityka bezpieczeństwa
Szwecji
Szwecji
Szwecja przystąpiła do planu Marshalla, a następnie
aktywnie uczestniczyła - poprzez zorganizowanie w
1960 r. konferencji założycielskiej - w kształtowaniu
Europejskiego
Stowarzyszenia
Wolnego
Handlu,
którego głównym celem było zlikwidowanie wszelkich
barier we wzajemnym handlu i utworzenie strefy
wolnego handlu w obrębie państw członkowskich.
Ciągłe doskonalenie sił zbrojnych, maksymalna
samowystarczalność w zakresie surowców czy
półfabrykatów, oraz wysoka rentowność produkcji w
celu samofinansowania prac rozwojowych. Szwecja
eksporterem broni do NATO i na Daleki Wschód.
„Zbrojna” neutralność Szwecji .
Polityka bezpieczeństwa
Polityka bezpieczeństwa
Szwecji
Szwecji
poczucie zagrożenia wzrosło ponadto w wyniku
naruszania wód terytorialnych i przestrzeni
powietrznej przez wojska rosyjskie. Do najbardziej
poważnych należały następujące incydenty: tzw.
Whiskey on the Rocks w 1981 r., kiedy rosyjska
łódź klasy „Whiskey" (U-137) wpłynęła na wody
wokół bazy morskiej w Karlskrona i podobny
incydent w Harsfjarden w 1982 r.
Świadomość, że w przypadku konfliktu Szwecja
nie będzie tylko tłem.
Polityka bezpieczeństwa
Polityka bezpieczeństwa
Szwecji
Szwecji
Po zmianach 1990 – początkowo postawa wyczekująca.
Po zmianach 1990 – początkowo postawa wyczekująca.
Członkostwo w UE –dopiero 26 października 1990 r. rząd
szwedzki
ogłosił
rozpoczęcie
przygotowań
wniosku
aplikacyjnego.
W grudniu Riksdag większością 90% głosów przyjął decyzję o
złożeniu wniosku akcesyjnego, w którym nie znalazło się
żadne
odniesienie
do
szwedzkiej
neutralności
o
proeuropejskim wyniku zdecydowały przede wszystkim
czynniki natury zewnętrznej.
Złożenie wniosku aplikacyjnego w Brukseli 1 lipca 1991
nadanie
nowego
wymiaru
relacji
gospodarka
-
bezpieczeństwo,
przy
równoczesnym
utrzymaniu
neutralności.
Polityka bezpieczeństwa
Polityka bezpieczeństwa
Szwecji
Szwecji
Nowy premier Carl Bildt w 1991 r. Pod jego wpływem
wiosną 1992 r. Riksdag przyjął koncepcję, iż
podstawą szwedzkiej polityki bezpieczeństwa jest
„Nieuczestniczenie w sojuszach militarnych, aby
umożliwić krajowi zachowanie neutralności w
przypadku wojny w sąsiedztwie".
Zawężenie do sojuszy militarnych zostało celowo
wyszczególnione, ponieważ w tym kontekście
członkostwo w UE nie było sprzeczne z doktryną
bezpieczeństwa. Pojawił się również nowy, ważny
element, w formie wyraźnego odniesienia do
sąsiedztwa, które należy rozumieć jako region Morza
Bałtyckiego
.
Polityka bezpieczeństwa
Polityka bezpieczeństwa
Szwecji
Szwecji
Premier Bildt, podkreślał, że wkład Szwecji w misjach
pokojowych, w byłej Jugosławii jest większy niż wielu
państw członkowskich NATO, a aktywność szwedzka w
Chorwacji, Macedonii czy Bośni dowodzi, iż w praktyce
maleje znaczenie podziału na członków sojuszu
militarnego i państwa do niego nienależące, ponieważ
najistotniejszy jest realny wkład w budowę pokoju.
Po
wstąpieniu
do
UE-
redefinicja
polityki
bezpieczeństwa
nieuczestniczenie
w
blokach
militarnych musi być połączone z aktywnym popieraniem
bezpieczeństwa międzynarodowego, jako najlepszy
sposób „ochrony wolności i niezależności kraju",
przyczyniający się do „ograniczania napięć i zmniejszania
niebezpieczeństwa kryzysów i wojen" .
Polityka bezpieczeństwa
Polityka bezpieczeństwa
Szwecji
Szwecji
Od 1999 r. widoczna stała się tendencja ku poszukiwaniu
nowej koncepcji dla szwedzkiej polityki neutralności.
Rząd socjaldemokratyczny Gorana Perssona - przy
poparciu niektórych posłów opozycji - twierdził, że
odwoływanie się do neutralności w oficjalnych
dokumentach prowadzi do ograniczenia działań Szwecji
w UE, Unii Zachodnioeuropejskiej, także innych formach
współpracy.
Za realne zagrożenia uznano natomiast pogłębiające się
podziały,
niewłaściwe
wykorzystanie
środowiska
naturalnego,
konflikty
zbrojne
i
destabilizację
gospodarczą w Azji, Rosji i Ameryce Łacińskiej.
Polityka bezpieczeństwa
Polityka bezpieczeństwa
Szwecji
Szwecji
W listopadzie 2000 r. premier G. Persson jednoznacznie
określił
neutralność
jako
nieaktualną
w
okresie
pozimnowojennym. Stwierdził, że rezygnacja z neutralności
dałaby Szwecji lepsze możliwości rozwiązywania takich
problemów, jak: rozbrojenie, kontrola broni atomowej i
ogólnoeuropejska stabilizacja.
Ostatecznie 11 lutego 2002 r. rząd podjął historyczną
decyzję i zrezygnował z jakiegokolwiek odniesienia w
doktrynie
do
neutralności.
Szwedzka
polityka
bezpieczeństwa miała opierać się na:
pozostawaniu poza sojuszami wojskowymi;
odpowiednich możliwościach defensywnych;
aktywnej współpracy międzynarodowej
Polityka bezpieczeństwa
Polityka bezpieczeństwa
Szwecji
Szwecji
W 2004 r., bazując już na nowej doktrynie, do
głównych założeń polityki bezpieczeństwa zaliczono:
zachowanie pokoju i narodowej niezależności;
■ promowanie
stabilności
i
bezpieczeństwa
w
bezpośrednim sąsiedztwie;
wzmacnianie
międzynarodowego
pokoju
i
bezpieczeństwa .
Tak więc definitywne odrzucenie neutralności zajęło
Szwecji siedem lat - począwszy od przystąpienia do
Unii w 1995 r. - i stanowiło duże wyzwanie zarówno
dla elit rządzących, jak i dla społeczeństwa.
Polityka bezpieczeństwa
Polityka bezpieczeństwa
Szwecji
Szwecji
Szwecja przystąpiła do programu Partnerstwo dla
pokoju w 1994 roku.
Członkostwo w NATO -dane z 2009 r. pokazują, że
poparcie dla akcesji wyraża jedynie ok. 30 proc.
Obywateli.
Listopad 2012 – umowa państw nordyckich Dania
Norwegia, Szwecja, Finlandia i Islandia o wspólnej
flocie wojskowych samolotów transportowych,
oraz w przyszłości systemów radarowych i
holowników marynarki wojennej - Pooling and
Sharing