TAJEMNICA LEKARSKA – zakres, możliwości uchylenia, aspekty praktyczne.

Uwagi ogólne:

(USTAWA z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodzie lekarza )



Ze względu na unormowanie ustawowe tajemnicę

lekarską zalicza się do tajemnic zawodowych.



O obowiązku zachowania przez lekarza tajemnicy

mowa jest już w przysiędze Hipokratesa:

„

(…) cokolwiek bym podczas leczenia, czy

poza nim z życia ludzkiego ujrzał, czy

usłyszał, czego nie należy na zewnątrz

rozgłaszać, będę milczał, zachowując to w

tajemnicy (…)”

Uwagi ogólne:



Tajemnica lekarska należy też, obok tajemnicy adwokackiej i

dziennikarskiej, do najbardziej chronionych, co przejawia się

np. w poważnym ograniczeniu możliwości zwolnienia lekarza z

obowiązku jej zachowania nawet w postępowaniu karnym.



Prawem pacjenta jest zachowanie w tajemnicy informacji

związanych z jego leczeniem, przede wszystkim zaś informacji

o stanie jego zdrowia, a czasem nawet o samym fakcie

leczenia.



Tajemnica lekarska – jak zresztą wszystkie tajemnice

zawodowe w Polsce – nie jest tajemnicą bezwzględną i istnieją

przypadki, kiedy lekarz zwolniony jest z obowiązku jej

zachowania, a niekiedy wręcz zobowiązany do ujawnienia

tajemnicy.

Zakres tajemnicy

lekarskiej

(USTAWA z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodzie

lekarza )



Zgodnie z

art. 40 ust. 1 ustawy z dnia 5 grudnia 1996

r. o zawodzie lekarza (u.z.l.)

obowiązek zachowania

tajemnicy obejmuje informacje związane z pacjentem,

a uzyskane w związku z wykonywaniem zawodu.



Zakres tajemnicy jest w świetle tego przepisu

znacznie

szerszy

niż informacje uzyskane w związku z

leczeniem.

Tajemnicą lekarską objęte są także informacje o

pacjencie uzyskane przy okazji leczenia, a obejmujące

na przykład informacje o jego sytuacji rodzinnej,

majątkowej, wykonywanej przez niego pracy.

Zakres tajemnicy

lekarskiej

(USTAWA z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodzie

lekarza )



Informacjami chronionymi są także te, które dotyczą innych

schorzeń, nie będących przedmiotem zabiegów leczniczych

dokonywanych przez tego lekarza ale o których dowiedział

się on w związku z podejmowanym leczeniem.



Źródłem informacji o pacjencie

nie musi być

wyłącznie on

sam. Informacje uzyskane przez lekarza mogą pochodzić

także np. od osób najbliższych pacjentowi, które – zwłaszcza

w sytuacji kiedy jest on nieprzytomny czy w związku z jego

wiekiem – mogą być bardzo pomocne przy doborze właściwej

metody leczenia.

Obowiązkiem lekarza jest zachowanie w tajemnicy

wszystkich tych informacji uzyskanych zarówno od innych

osób bezpośrednio, jak i w postaci dostarczonej dokumentacji

medycznej.

Zakres tajemnicy

lekarskiej

(USTAWA z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodzie

lekarza )



W pewnym zakresie tajemnica lekarska obejmuje

też informacje dotyczące osób trzecich i chroni tym

samym także ich dobra osobiste. Informacje te

mogą dotyczyć w szczególności osób najbliższych

dla pacjenta.

Dla ilustracji wskazać można uzyskanie w związku z

leczeniem pacjenta informacji o bezpłodności jego

współmałżonka czy jego chorobie psychicznej.



Tajemnicą lekarską objęte są nie tylko ewentualne

wypowiedzi ustne lekarza, ale także sporządzane

przez niego dokumenty: wpisy do dokumentacji

lekarskiej, zaświadczenia, opinie itp.

Zakres tajemnicy

lekarskiej

(USTAWA z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodzie

lekarza )



W wypadku dokumentacji medycznej zastosowanie

mają także przepisy o ochronie danych osobowych

oraz o ochronie baz danych.



Tajemnica lekarska obowiązuje w zasadzie w

odniesieniu do wszystkich osób i innych podmiotów

poza samym pacjentem. W szczególności tajemnica

lekarska nie pozwala także na przekazywanie

informacji uzyskanych w związku z wykonywaniem

zawodu lekarza innym pracownikom zakładu opieki

zdrowotnej – od personelu medycznego począwszy

na administracji skończywszy – jeżeli nie

uczestniczą oni w procesie leczenia

Zakres tajemnicy

lekarskiej

(USTAWA z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodzie

lekarza )



Oczywiście informacje niezbędne należy przekazać innym lekarzom lub

innym uprawnionym osobom w związku z udzielaniem świadczeń

medycznych, w szczególności zaś pielęgniarkom, ale tylko w zakresie, w

jakim jest w tym celu potrzebne.

Pielęgniarka, położna ma obowiązek do zachowania w tajemnicy informacji

związanych z pacjentem, a uzyskanych w związku z wykonywaniem

zawodu.

( USTAWA z dnia 5 lipca 1996 r. o zawodach pielęgniarki i położnej. )

Pielęgniarka uzyskując chronione tajemnicą informacje, sama staje się

zobowiązana do zachowania ich w tajemnicy i ponosić może ewentualną

odpowiedzialność za ich ujawnienie.

Pielęgniarka podobnie jak lekarz nie jest związana tajemnicą w stosunku do

samego pacjenta i na jego żądanie może mu udzielać informacji o jego

stanie zdrowia.

Zakres tajemnicy

lekarskiej

(USTAWA z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodzie lekarza )



W wypadku kiedy pacjent jest nieletni lub

ubezwłasnowolniony, ewentualnie nieprzytomny

lub niezdolny do zrozumienia znaczenia

informacji, tajemnica lekarska

nie obowiązuje

stosunku do osób, które mają prawo do wyrażania

zgody za pacjenta na wykonywanie zabiegów

medycznych, co odnosi się do przedstawiciela

ustawowego lub opiekuna faktycznego.

Osoby te muszą uzyskać informacje niezbędne do

świadomego wyrażenia zgody na ewentualny

zabieg.

Zakres tajemnicy

lekarskiej

(USTAWA z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodzie lekarza )

Tajemnica lekarska

nie ma

czasowego

ograniczenia obowiązywania, w szczególności

nie wygasa

również w razie śmierci pacjenta.

O chorobie i przyczynie zgonu lekarz ma jednak

prawo poinformować najbliższą rodzinę.

Nie może jednak tego uczynić, jeżeli pacjent

wyraźnie zabronił udzielania takich

informacji.

Zwolnienie z obowiązku

zachowania tajemnicy

lekarskiej

(USTAWA z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodzie lekarza )

Ustawa o zawodzie

lekarza

enumeratywnie

wylicza przypadki,

kiedy lekarz jest

zwolniony z

obowiązku

zachowania

tajemnicy lekarskiej.

Zgodnie z art. 40 ust.

2 u.z.l. obejmuje to

następujące

sytuacje:



1) tak stanowią inne ustawy;



2) pacjent lub jego przedstawiciel

ustawowy wyrażają na to zgodę;



3) zachowanie tajemnicy może stanowić

niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia

pacjenta lub innych osób;



4) badanie lekarskie zostało

przeprowadzone na żądanie uprawnionych

na podstawie odrębnych ustaw organów i

instytucji;



5) zachodzi potrzeba przekazania

niezbędnych informacji o pacjencie

związanych z udzielaniem świadczeń

zdrowotnych innemu lekarzowi lub

uprawnionym osobom uczestniczącym w

udzielaniu tych świadczeń;



6) jest to niezbędne do praktycznej nauki

zawodów medycznych;



7) jest to niezbędne do celów naukowych;

Zwolnienie z obowiązku

zachowania tajemnicy

lekarskiej

(USTAWA z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodzie lekarza )



1) tak stanowią inne ustawy;



W chwili obecnej ustawą taką jest przede wszystkim

ustawa z dnia 6 września 2001 r. o chorobach zakaźnych

i zakażeniach. Art. 20 tejże ustawy przewiduje nie tylko

prawo do ujawnienia tajemnicy lekarskiej, lecz także w

określonych wypadkach zawiadomienie odpowiednich

organów.

Zwolnienie z obowiązku

zachowania tajemnicy

lekarskiej

(USTAWA z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodzie lekarza )



2) pacjent lub jego przedstawiciel

ustawowy wyrażają na to zgodę;



Pacjent, a w wypadku pacjenta nieletniego lub

ubezwłasnowolnionego przedstawiciel ustawowy, mogą

zezwolić na ujawnienie tajemnicy lekarskiej innym

osobom i organom. Pacjent powinien być przy tym

uprzednio poinformowany o niekorzystnych skutkach

ujawnienia tajemnicy.

Zwolnienie z obowiązku

zachowania tajemnicy

lekarskiej

(USTAWA z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodzie lekarza )



3) zachowanie tajemnicy może

stanowić niebezpieczeństwo dla życia

lub zdrowia pacjenta lub innych osób;



Ta podstawa zwolnienia lekarza z obowiązku zachowania

tajemnicy lekarskiej może mieć zastosowanie w odniesieniu do

pacjentów chorych na AIDS lub będących nosicielami wirusa

HIV. W sytuacji gdy pacjent nie chce sam poinformować

małżonka lub partnera seksualnego o grożącym

niebezpieczeństwie, wydaje się, że lekarz może, a nawet

powinien to uczynić, zwłaszcza mając uzasadnione podejrzenie,

że pacjent nie zamierza powstrzymywać się od stosunków

seksualnych.

Zwolnienie z obowiązku

zachowania tajemnicy

lekarskiej

(USTAWA z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodzie lekarza )



4) badanie lekarskie zostało przeprowadzone

na żądanie uprawnionych na podstawie

odrębnych ustaw organów i instytucji;



Organami tymi mogą być w szczególności policja, prokuratura,

sąd, Zakład Ubezpieczeń Społecznych. W tych sytuacjach lekarz

obowiązany jest poinformować o wynikach badań te właśnie

organy i wyłącznie je.



Organ lub instytucja żądające informacji i przeprowadzenia badań

powinny wskazać podstawę prawną swojego żądania, które z

reguły wymaga formy pisemnej. Przepisy szczególne mogą jednak

w wypadkach nie cierpiących zwłoki upoważniać określone organy

do żądania ustnego, które powinno być jednak następnie

potwierdzone pisemnie.

Zwolnienie z obowiązku

zachowania tajemnicy

lekarskiej

(USTAWA z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodzie lekarza )



5) zachodzi potrzeba przekazania niezbędnych

informacji o pacjencie związanych z udzielaniem

świadczeń zdrowotnych innemu lekarzowi lub

uprawnionym osobom uczestniczącym w

udzielaniu tych świadczeń;



Kwestia ta została omówiona już wcześniej.

Podstawa ta dotyczy w szczególności konsultacji z innym

lekarzem, przeprowadzenia zabiegu przez zespół lekarzy

i innych pracowników medycznych i udzielania zleceń

dokonania świadczeń medycznych pielęgniarkom.

Zwolnienie z obowiązku

zachowania tajemnicy

lekarskiej

(USTAWA z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodzie lekarza )



6) jest to niezbędne do praktycznej nauki zawodów

medycznych;



7) jest to niezbędne do celów naukowych;

W trakcie szkolenia personelu medycznego niezbędne jest udzielanie

informacji o stanie zdrowia pacjenta. Podobnie informacje o

poszczególnych przypadkach mogą być wykorzystywane w pracy

dydaktycznej i naukowej. W odniesieniu do obu tych sytuacji obowiązywać

powinna

zasada minimalizmu

: ujawniać powinno się tylko te dane, które są

niezbędne. W wypadku celu naukowego w szczególności nie powinno się

ujawniać danych personalnych pacjenta.

Oczywiście zawód czy miejsce zamieszkania mogą być istotne dla

prowadzonych badań naukowych dotyczących korelacji między ilością

zachorowań a miejscem zamieszkania lub pracy, ale te dane, które do

badań są zbędne, powinny pozostać zawsze w tajemnicy.

Zwolnienie z obowiązku

zachowania tajemnicy

lekarskiej

(USTAWA z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodzie lekarza )

W praktyce najczęściej pojawiające się wątpliwości wiążą się z

pytaniami o stan zdrowia pacjenta ze strony zakładów pracy, które

chcą dokonać weryfikacji zwolnień lekarskich oraz firm

ubezpieczeniowych. W większości wypadków instytucje te nie

przedstawiają jednak formalnych pism z żądaniem informacji, często

próbując ją uzyskać telefonicznie.

W wypadku zwolnień lekarskich organem, który uprawniony jest do

badania zasadności ich wystawienia, jest Zakład Ubezpieczeń

Społecznych, a zakład pracy nie może prowadzić ustaleń, na jakie

schorzenie cierpi pracownik i jaki jest stan jego zdrowia.

Szczególne przepisy

dotyczące zachowania

tajemnicy

Poza ustawą o zawodzie lekarza mającą znaczenie

ogólne wskazać trzeba na unormowania zawarte

także w innych ustawach dotyczących szczególnych

sytuacji.

Są to przede wszystkim:

ustawa z dnia 19 sierpnia 1994 r.

o ochronie zdrowia

psychicznego

, której art. 50 ust. 1 przewiduje

zachowanie w tajemnicy danych o leczeniu

psychiatrycznym przez cały personel, który się z

nimi zetknął;

Szczególne przepisy

dotyczące zachowania

tajemnicy

ustawa z dnia 7 stycznia 1993 r.

o planowaniu rodziny,

ochronie płodu ludzkiego i warunkach przerywania ciąży

której przepis art. 4c zapewnia zachowanie w tajemnicy

danych o wszystkich czynnościach dokonywanych na

podstawie tej ustawy; przepis ten odsyła jednak do innych

przepisów o tajemnicy (bez wskazania ich, przede

wszystkim chodzić więc będzie o tajemnicę lekarską);

ustawa z dnia 26 października 1995 r.

o pobieraniu i

przeszczepianiu komórek, tkanek i narządów

, której art. 12

zapewnia zachowanie w tajemnicy danych dawcy i biorcy;

w wypadku żyjącego dawcy ma on jednak prawo poznać

osobę biorcy i

vice versa

Odpowiedzialność za

ujawnienie tajemnicy

lekarskiej

Ujawnienie tajemnicy lekarskiej może skutkować

odpowiedzialnością cywilną związaną z naruszeniem dóbr

osobistych pacjenta. Jeżeli przez ujawnienie tajemnicy pacjent

poniósł szkodę, to możliwa jest także odpowiedzialność na

zasadzie odpowiedzialności za czyny niedozwolone.

Niezależnie od odpowiedzialności cywilnej nie jest wykluczona

także odpowiedzialność karna – przede wszystkim ze względu na

sam fakt ujawnienia tajemnicy zawodowej przez osobę, która

była zobowiązana do jej zachowania – przede wszystkim chodzić

zatem będzie o odpowiedzialność za przestępstwo z art. 266 k.k.:

Kto, wbrew przepisom ustawy lub przyjętemu na siebie

zobowiązaniu, ujawnia lub wykorzystuje informację, z którą

zapoznał się w związku z pełnioną funkcją, wykonywaną pracą,

działalnością publiczną, społeczną, gospodarczą lub naukową,

podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia

wolności do lat 2

Odpowiedzialność za

ujawnienie tajemnicy

lekarskiej

Wchodzić może też odpowiedzialność karna za inne

przestępstwa, np. z art. 265 k.k.:

Kto w celu użycia za autentyczny podrabia lub przerabia

dokument albo takiego dokumentu jako autentycznego używa,

podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 5

Jeżeli udzielono nieprawdziwych informacji, możliwa jest także

odpowiedzialność karna – w związku ze sporządzeniem

dokumentów lub rozpowszechnianiem nieprawdziwych

informacji, które mogą wyrządzić szkodę pacjentowi.

Wypada też zauważyć, że żaden z tych rodzajów

odpowiedzialności nie wyklucza odpowiedzialności

dyscyplinarnej.

Document Outline