UM

UM

WWL|SII/5

WWL|SII/5

Zaburzenia snu 

występują często w populacji ogólnej, jednak 

niektóre grupy osób są na nie narażone w większym stopniu, a są to:



osoby w podeszłym wieku,



kobiety,



pacjenci ze współistniejącymi schorzeniami ogólnymi, psychicznymi i 

neurologicznymi. 

Osoby starsze częściej dotknięte są zaburzeniami oddychania podczas snu, nasila 

się u nich fragmentacja snu (sen przerywany), pogorszeniu ulega jakość snu. 
Kobiety częściej niż mężczyźni cierpią na zaburzenia snu, do czego przyczyniają się
prawdopodobnie zmiany hormonalne w różnych fazach ich życia (cykl 

menstruacyjny, ciąża, menopauza). Występowanie bezsenności u kobiet ocenia się 

na ok. 40% w okresie menopauzy i w wieku pomenopauzalnym.

Schorzenia ogólne, z którymi często współistnieją zaburzenia snu, to: przewlekłe

schorzenia bólowe, schorzenia przewodu pokarmowego, schorzenia układu
krążenia, schorzenia układu oddechowego, schorzenia metaboliczne.
Schorzenia neurologiczne: padaczka, SM, otępienie, ch. Parkinsona, ch. Alzheimera,
przewlekłe zespoły bólowe. 
Schorzenia psychiczne: depresja, zaburzenia afektywne.



Chrapanie pierwotne 

Chrapanie pierwotne 

–

–

 jest złożonym zjawiskiem spowodowanym 

interakcją różnych grup mięśni w obrębie górnych dróg 

oddechowych (np. języka, podniebienia miękkiego, gardła) i ścian 

dróg oddechowych.

Czynniki ryzyka p. ch.



Otyłość 



Spożywanie alkoholu



Palenie tytoniu



Leki uspokajające lub rozluźniające mięśnie



Niedoczynność tarczycy i inne choroby somatyczne



Pozycja na wznak podczas snu



Obturacja i  niedrożność nosa



Nieprawidłowa budowa anatomiczna g.d.o.

Postępowanie u osób zdrowych:

Postępowanie u osób zdrowych:



Obniżenie masy ciała



Unikanie spania na wznak



Stosowanie specjalnych aparatów wewnątrzustnych

                                 

                                 

 

ocena laryngologiczna  

                               

bad. 

polisomnograficzne



Sen nie dający wypoczynku



Nadmierna senność w ciągu dnia



Gorsze funkcjonowanie w ciągu dnia



Bóle głowy



Trudności w koncentracji uwagi

Leczenie:



Eliminacja czynników ryzyka



Śr. Nawilżające śluzówkę nosa i udrażniające nos



Wymuszanie zmiany pozycji



Leczenie chirurgiczne



Chirurgia laserowa

Pacjenci wymagający  większej uwagi:

Pacjenci wymagający  większej uwagi:



Zespół  zwiększonej  oporności  w  g.d.o.

Zespół  zwiększonej  oporności  w  g.d.o.

  –

  –

 

 

oznacza 

zwiększenie  oporności  w  g.d.o.  i  zmniejszenie  przepływu 
powietrza,  które  nie  pozwalają  zdiagnozować  spłyconego 
oddechu lub bezdechu.

Objawy kliniczne:

Objawy kliniczne:



Stwierdzenie fragmentacji snu



Zaburzenia funkcjonowania w trakcie dnia



Badania dod. potwierdzają zwiększony opór w g.d.o.

Leczenie:

Leczenie:



Zabiegi laserowe



Inne  metody  eksperymentalne  w  zakresie  badania  nosa  i 
gardła

c. d. zaburzeń oddychania w czasie snu

c. d. zaburzeń oddychania w czasie snu



Zespół obturacyjnego bezdechu – spłyconego oddechu w czasie 

Zespół obturacyjnego bezdechu – spłyconego oddechu w czasie 

snu 

snu 

– 

– 

występują krótkie epizody zatrzymania oddechu, podczas którego 

saturacja  krwi  O2  spada,  natomiast  stężenie  CO2  rośnie.  Podjęcie 

oddychania na nowo przywraca prawidłowe stężenie O2 i CO2, pacjent 

wykonuje  kilka  normalnych  oddechów  lub  „łapie”  powietrze.  Bezdech 

lub  spłycony  oddech  charakteryzują  się  całkowitym  lub  częściowym 

zamknięciem  górnych  dróg  oddechowych  podczas  snu,  co  w  wyniku 

zatrzymania  przepływu  powietrza,  hipoksemii  lub  obu  tych  czynników 

może  spowodować  przebudzenie  chorego.  Jest  to  poważne  zaburzenie, 

wymagające diagnostyki i szybkiego leczenia.

Obraz  kliniczny:

  nadmierna  senność  w  ciągu  dnia,  bóle  głowy, 

zaburzenia  koncentracji,  zmęczenie,  depresja.  Objawy  nocne,  to: 

chrapanie, bezdechy potwierdzane przez inne osoby, czkawka, duszność 

nocna,  brak  uczucia  wypoczynku,  nadmierna  potliwość,  częste 

oddawanie moczu w nocy, refluks żołądkowo-przełykowy i ślinienie.

Leczenie:

Leczenie:



Uwzględnienie towarzyszących schorzeń  somatycznych oraz stylu życia 

pacjenta



Zastosowanie aparatu mającego na celu utrzymanie drożności g.d.o.  w 

czasie snu. Nowoczesne aparaty CPAP – badania snu są skuteczne.

c. d. zaburzeń oddychania w czasie snu



Centralny  bezdech  senny 

Centralny  bezdech  senny 

– 

– 

w  czasie  snu  określa  się  okres  trwający  co 

najmniej 10 sek., podczas którego nie jest rejestrowany przepływ powietrza w 

drogach oddechowych, jak również nie obserwuje się wysiłku oddechowego. B. 

c.  wynika  z  obniżonego  napędu  oddechowego,  co  prowadzi  do  bezdechu  lub 

zatrzymania  przepływu  powietrza.  Etiologia  tego  typu  bezdechu  nie  jest 

wyjaśniona.

Obraz  kliniczny  –

Obraz  kliniczny  –

  objawy  są  zróżnicowane  i  zależą  od  stopnia  ciężkości 

bezdechu,  nadmierna  senność  w  ciągu  dnia,  bezsenność,  chrapanie 

umiarkowanego  stopnia,  sen  nie  dający  wypoczynku,  przebudzanie  z 

krztuszeniem.

Cechy  b.  c.  w  badaniu  polisomnograficznym  –

Cechy  b.  c.  w  badaniu  polisomnograficznym  –

  rejestruje  się  brak 

przepływu powietrza przez nos i usta. Pasy założone na kl. piersiową i brzuch 

rejestrują  brak  ruchów,  co  wskazuje  na  niemożność  podjęcia  wysiłku 

oddechowego przez pacjenta.

Epidemiologia  –

Epidemiologia  –

  wg  różnych  autorów:  12-66%  w  różnych  populacjach, 

częściej  u  mężczyzn.  Chorych,  u  których  rozpoznano  b.  c.  ciężki  wykazują 

przeważnie  objawy  kardiomiopatii  rozstrzeniowej,  serca  płucnego  i  obrzęków 

obwodowych.

Leczenie  –

Leczenie  –

  wymagana  jest  ok.  wentylacja  przez  maskę,  leczenie 

wspomagające  oddychanie  w  nocy.  W  przypadku  poważnych  zaburzeń  – 

tlenoterapia  z  zastosowaniem  aparatu  doustnego  CPAP.  Tracheostomia 

obecnie jest procedurą ostatniego wyboru. 

c. d.  zaburzeń oddychania w czasie snu

Bezsenność

Bezsenność

 –

 –

 subiektywne skargi na zaburzenia ilościowe i/lub jakościowe snu, 

które wpływają na pogorszenie funkcjonowania w ciągu dnia.

Do objawów zaburzeń snu należą:

Do objawów zaburzeń snu należą:



Trudności z zasypianiem w pierwszej połowie nocy



Trudności z utrzymaniem snu (tzn. częste lub przedłużające się przebudzenia w 

ciągu nocy)



Przedwczesne budzenie się nad ranem połączone z niemożnością ponownego 

zaśnięcia



Poczucie, że sen nie przynosi wypoczynku i ma złą jakość



Po przebudzeniu pacjenci z bezsennością skarżą się, że nie są wypoczęci



Budzenie się rano z uczuciem zmęczenia

Bezsenność –

Bezsenność –

 jest rozpoznaniem klinicznym stawianym w oparciu o subiektywne 

skargi pacjenta.

Chociaż badania snu pacjentów cierpiących na bezsenność przeważnie potwierdzają 

ich subiektywne relacje, to stwierdzane obiektywne zaburzenia snu nie zawsze są 

ściśle skorelowane z odczuciami pacjenta i jego reakcją na leczenie.

Badania polisomnograficzne 

Badania polisomnograficzne 

wykazują, że osoby skarżące się na bezsenność 

charakteryzuje przeważnie wydłużenie latencji snu, zwiększenie liczby i czasu 

okresów czuwania w nocy, skrócenie całkowitego czasu snu i zmniejszenie ilości 

snu wolnofalowego.

Wszystkie dopuszczone przez FDA leki nasenne znacznie poprawiają, zarówno 

subiektywne, jak i obiektywne parametry snu.

1.

Pacjent  zgłasza  jedną  lub  więcej  spośród  wymienionych  poniżej  dolegliwości 

związanych ze snem:

a)

Trudności z zasypianiem

b)

Trudności z utrzymaniem snu

c)

Zbyt wczesne budzenie się

d)

Stałe poczucie zmęczenia po obudzeniu lub poczucie złej jakości snu

2. 

Wymienione  powyżej  zaburzenia  występują  niezależnie  od  tego,  że  pacjent  ma 

odpowiednie warunki do snu.

3. 

Pacjent zgłasza co najmniej jeden z wymienionych poniżej objawów dotyczących 

zaburzeń funkcjonowania w ciągu dnia, wynikających z zaburzeń snu nocnego:

a)

Zmęczenie / złe samopoczucie

b)

Pogorszenie uwagi, koncentracji lub pamięci

c)

Zaburzenia funkcjonowania społecznego czy innej formy samorealizacji

d)

Zaburzenia nastroju / drażliwość

e)

Senność w ciągu dnia

f)

Zmniejszenie motywacji / energii / inicjatywy

g)

Skłonność do popełniania błędów, wypadki w pracy lub podczas prowadzenia 

samochodu

h)

Napięciowe  bóle  głowy  i  /  lub  zaburzenia  ze  strony  przewodu  pokarmowego, 

spowodowane niedoborem snu

i)

Niepokój i zamartwianie się w związku z zaburzeniami snu

Choroby i zaburzenia somatyczne:

Choroby i zaburzenia somatyczne:



Choroby nowotworowe



Choroby układu krążenia (zastoinowa niewydolność krążenia)



Przewlekłe zespoły bólowe



Choroby dermatologiczne (łuszczyca, wyprysk atopowy)



Zaburzenia endokrynologiczne (zab. funkcji tarczycy)



Zaburzenia ze strony przewodu pokarmowego (reflux żołądkowo-

przełykowy, choroby zapalne jelit, zespół jelita drażliwego)



Choroby zakaźne (HIV, borelioza)



Choroby neurologiczne (otępienie, choroba Parkinsona)



Okres perimenopauzalny



Choroby płuc (astma, bezdech centralny)



Choroby reumatologiczne (zapalenie stawów, fibromialgia)



Choroby urologiczne (przerost prostaty, nukturia)



Zaburzenia adaptacyjne



Zaburzenia lękowe



Zaburzenia odżywiania



Zaburzenia nastroju



Schizofrenia



Zaburzenia związane z nadużywaniem substancji 
psychoaktywnych



Zaburzenia rytmu okołodobowego (praca zmianowa, zab. po 
zmianie strefy czasowej)



Zespół niespokojnych nóg



Bezdechy senne

Etiologia zaburzeń snu

Etiologia zaburzeń snu

                                                                                           

pierwotna 

                  Bezsenność
                                                                                              wtórna

Leki mogące powodować bezsenność

Leki mogące powodować bezsenność



Leki przeciw depresyjne (fluoksetyna, sertralina, citalopram, 

paroksetyna, wenlafaksyna, buproprion)



Leki hipotensyjna (α i β – blokery)



Chemioterapia



Leki moczopędne



Leki zmniejszające przekrwienie (fenylafryna, pseudoefedryna)



Hormony (steroidy, hormony tarczycy)



Leki stosowane w chorobach układu oddechowego (teofilina, albuterol)



Leki stymulujące (kofeina, amfetamina, metyfenidat, modafinil)

 



Częstość  występowania  istotnej  klinicznej  bezsenności  (którą  zdefiniowano, 

jako  zaburzenia  snu  utrzymujące  się  przez  co  najmniej  2  tygodnie  w  ciągu 

ostatniego roku) w populacji ogólnej ocenia się na 10-15 %.



Jeżeli  przyjmiemy  mniej  rygorystyczne  kryteria,  to  częstość  występowania 

bezsenności może sięgać 50-60 %populacji.



Kobiety skarżą się na bezsenność 1,4 razy częściej, niż mężczyźni.



Bezsenność  częściej  dotyczy  osób  w  podeszłym  wieku  –  skarży  się  na  nią 

około 25 % osób powyżej 65 r.ż.



Bezsenność  występuje  częściej  u  osób  leczących  się  z  powodu  schorzeń 

somatycznych  i  zaburzeń  psychicznych.  Te  drugie  są  w  większym  stopniu 

związane z bezsennością, niż jakiekolwiek choroby somatyczne.



Częstość zaburzeń psychicznych u pacjentów z bezsennością zgłaszających 

się  do  lekarza  POZ-ej  sięga  nawet  75  %.  Najczęściej  w  tych  przypadkach 

bezsenności towarzyszyła depresja. 



Rodzaj dolegliwości zgłaszanych przez pacjenta:

a) Charakter zaburzeń snu
b) Częstość
c) Nasilenie
d) Czas trwania
e) Wpływ na funkcjonowanie w ciągu dnia



Czynniki predysponujące (np. przewlekły lęk, czy reakcja na 

stres)



Czynniki wyzwalające (np. choroba, stresory)



Zachowania związane ze snem:

a)

Schemat snu, regularność

b)

Drzemki w ciągu dnia

c)

Niekorzystne zwyczaje związane ze snem

d)

Aktywność fizyczna



Wcześniejsze 

metody 

leczenia 

bezsenności 

i 

ich 

skuteczność



Stosowane leki i substancje psychoaktywne:

a)

Środki dostępne bez recepty

b)

Leki przepisane przez lekarza

c)

Alkohol, kofeina, tytoń

d)

narkotyki



Wywiad ogólny i badanie fizykalne



Badanie w kierunku zaburzeń snu:

a)

Bezdechy senne (np. chrapanie, otyłość, nadmierna 

senność w ciągu dnia)

b)

Zespół niespokojnych nóg

c)

Zaburzenia rytmu okołodobowego (okres snu w innym 

czasie niż pożądany)



Badanie polisomnograficzne u pacjentów z 

podejrzeniem bezdechów sennych lub zespołu 

niespokojnych nóg



Polega  na  wykrywaniu  i  leczeniu  wszystkich  chorób  somatycznych  i  zaburzeń 

psychicznych,  które  mogą  przyczynić  się  do  występowania  bezsenności  wtórnej  lub 

towarzyszącej innym schorzeniom.



Chorzy z bezsennością pierwotną, jak i wtórną, wymagają specyficznego leczenia, w 

zależności od charakteru zgłaszanych przez nich dolegliwości.

Metody leczenia bezsenności

Metody leczenia bezsenności

Terapia behawioralna 

Terapia behawioralna 

– wprowadzenie właściwej higieny snu

Zasady higieny snu:

Zasady higieny snu:

a)

Systematyczne wstawanie o tej samej porze każdego dnia

b)

Kładzenie się do łóżka o tej stałej porze

c)

Unikanie drzemek w ciągu dnia

d)

Używanie łóżka tylko do spania i seksu

e)

Unikanie czytania i robienia innych rzeczy w łóżku

f)

Zapewnienie w sypialni spokoju, niskiej temperatury i ciemności

g)

Prowadzenie regularnie ćwiczeń fizycznych późnym popołudniem

h)

Relaksacja i odprężenie przed położeniem się do snu

i)

Nie sprawdzanie godziny w nocy na zegarze

j)

Unikanie kofeiny i nikotyny co najmniej 6 godz. przed snem

k)

Alkohol tylko w umiarkowanych ilościach, unikanie jego spożywania na co najmniej 4 

godziny przed zaśnięciem



W  leczeniu  bezsenności  stosuje  się  wiele  różnych  leków,  w  tym  leki 

W  leczeniu  bezsenności  stosuje  się  wiele  różnych  leków,  w  tym  leki 

przebadane i zarejestrowane, jako środki nasenne, a także wiele innych 

przebadane i zarejestrowane, jako środki nasenne, a także wiele innych 

leków  dostępnych  na  receptę  i  bez  recepty,  które  mogą  wywoływać 

leków  dostępnych  na  receptę  i  bez  recepty,  które  mogą  wywoływać 

działanie  sedatywne,  jednak  niekoniecznie  zostały  zarejestrowane  do 

działanie  sedatywne,  jednak  niekoniecznie  zostały  zarejestrowane  do 

leczenia zaburzeń snu.

leczenia zaburzeń snu.



Idealny  lek  nasenny  powinien  powodować  poprawę  snu  poprzez 

Idealny  lek  nasenny  powinien  powodować  poprawę  snu  poprzez 

skracanie  jego  latencji,  skracanie  okresów  czuwania  w  czasie 

skracanie  jego  latencji,  skracanie  okresów  czuwania  w  czasie 

przeznaczonym na sen, zwiększanie całkowitej ilości snu bez zaburzenia 

przeznaczonym na sen, zwiększanie całkowitej ilości snu bez zaburzenia 

jego  normalnej  struktury,  powodowanie  poprawy  jakości  snu  i  lepszego 

jego  normalnej  struktury,  powodowanie  poprawy  jakości  snu  i  lepszego 

funkcjonowania w ciągu dnia bez nadmiernej sedacji następnego dnia.

funkcjonowania w ciągu dnia bez nadmiernej sedacji następnego dnia.



Wszystkie  obecnie  dostępne  leki,  zarejestrowane  przez  FDA  w  celu 

Wszystkie  obecnie  dostępne  leki,  zarejestrowane  przez  FDA  w  celu 

leczenia  bezsenności  są  agonistami  receptora  benzodiazepinowego. 

leczenia  bezsenności  są  agonistami  receptora  benzodiazepinowego. 

Należą  do  nich  leki  z  grupy  benzodiazepin  i  nowsze  leki,  nie  będące 

Należą  do  nich  leki  z  grupy  benzodiazepin  i  nowsze  leki,  nie  będące 

benzodiazepinami, różniące się od nich nie tylko pod względem budowy 

benzodiazepinami, różniące się od nich nie tylko pod względem budowy 

chemicznej,  ale  również  sposobem  wiązania  się  z  receptorem 

chemicznej,  ale  również  sposobem  wiązania  się  z  receptorem 

benzodiazepinowym.

benzodiazepinowym.



Inne  leki  często  stosowane  w  terapii  bezsenności  to  leki  przeciw 

Inne  leki  często  stosowane  w  terapii  bezsenności  to  leki  przeciw 

depresyjne,  przeciw  psychotyczne,  przeciw  histaminowe,  przeciw 

depresyjne,  przeciw  psychotyczne,  przeciw  histaminowe,  przeciw 

drgawkowe.

drgawkowe.



Trazodon  –

Trazodon  –

 lek przeciw depresyjny o działaniu sedatywnym był lekiem 

 lek przeciw depresyjny o działaniu sedatywnym był lekiem 

najczęściej stosowanym w leczeniu bezsenności. 

najczęściej stosowanym w leczeniu bezsenności. 



Wybór leku jest zależny od indywidualnych cech 
pacjenta, takich jak wiek, płeć, jednoczesne stosowanie 
innych leków, współwystępujące choroby somatyczne i 
psychiczne oraz rodzaj skarg związanych z 
bezsennością. Zawsze należy dążyć do stosowania jak 
najmniejszych skutecznych dawek leków przez możliwie 
jak najkrótszy czas.

Nowsze leki nasenne: 

Nowsze leki nasenne: 



Ramelteon  –

Ramelteon  –

  agonista  receptorów  melatoniny  typu  1  i  2  . 

Może  być  stosowany  przewlekle  i  bez  stałego  schematu 
dawkowania.



Indiplon  – 

Indiplon  – 

będzie  dostępny  w  postaci  o  natychmiastowym 

uwalnianiu oraz w postaci o przedłużonym uwalnianiu.

a)

Narkolepsja

 -  nadmierna senność w ciągu dnia

b)

Katapleksja – charakteryzuje się występującymi napadowo 

epizodami osłabienia siły mięśniowej lub całkowitej atonii, 

wywołanej śmiechem lub emocją.

c)

Hipersomnia

 – manifestuje się przedłużonymi epizodami 

nadmiernej  senności,  między  którymi  występują  okresy 

prawidłowego poziomu czuwania i funkcjonowania.

d)

Parasomnie

  –  są  to  niechciane,  mimowolne  zaburzenia 

ruchowe  i  inne  zjawiska  odczuwane  subiektywnie,  które 

występują  podczas  przejścia  między  czuwaniem  i  snem 

lub  podczas  wybudzeń  ze  snu.  [Somnambulizm, 

wybudzenie z dezorientacją].

e)

Zaburzenia 

ruchowe 

podczas 

snu

 

– 

zespół 

niespokojnych nóg, okresowe ruchy kończyn podczas snu, 

nocne skurcze nóg, bruksizm (zgrzytanie zębami podczas 

snu).