GENY 

ZAANGAŻOWANE W 

DETERMINACJĘ PŁCI

GEN SRY

  pełni funkcję czynnika determinującego rozwój jądra 
(TDF)

 zmapowany w krótkim ramieniu chromosomu Y 
(region Yp3.11)

 nie zawiera intronów, koduje białko o wielkości 204 
aminokwasów i masie 23.9 kD

 w środkowej części białka region homologiczny z 
motywem HMG (high mobility group)

 większość opisanych mutacji koncentruje się w 
domenie HMG – chorzy to fenotypowe kobiety z 
prawidłowo rozwiniętymi narządami płciowymi, jedynie 
w miejscu jajników występują pasma tkanki łącznej

GEN SOX9

 

zmapowany w regionie 17q24.3-q25.1 zawiera 3 eksony 

kodujące białko o wielkości 509 AA, które ma funkcje 
czynnika transkrypcyjnego

 w białku obecna domena o sekwencji podobnej do SRY

 w końcu białka domena aktywująca transkrypcję, której 
brak w białku SRY

 ważny regulator powstawania chrząstki

 w gonadach pierwotnych ekspresja omawianego genu 
zachodzi u obu płci

 ekspresja rozpoczyna się w tym samym okresie co 
ekspresja SRY i trwa z tendencją wzrastającą w okresie 
różnicowania się jąder

 prawdopodobnie zaangażowany w determinację płci 
wszystkich kręgowców

 mutacja – dysplazja kampomeliczna (CD) – rzadki, letalny 
zespół wad wrodzonych dotyczących szkieletu 

DYSPLAZJA 

KAMPOMELICZNA

 75% chorych o męskiej płci genetycznej wykazuje 
całkowite lub częściowe odwrócenie płci

 częściowe odwrócenie płci – występowanie gonad 
obojnaczych i różnego stopnia obojnactwa narządów 
płciowych np. ślepej macicy, spodziectwa, szczątkowych 
przewodów Wolffa przy równoczesnym występowaniu 
żeńskich wewnętrznych narządów płciowych 

 całkowite odwrócenie płci – wewnętrzne i zewnętrzne 
narządy płciowe są prawidłowo wykształcone w kierunku 
żeńskim, jajniki słabo rozwinięte, w postaci pasm 
łącznotkankowych z nielicznymi pierwotnymi komórkami 
pęcherzykowymi

GEN WT1

  zawiera10 eksonów kodujących białko o sekwencjach 
aminokwasowych charakterystycznych dla czynników 
transkrypcyjnych

 białko WT1 wiąże się specyficznie z sekwencją DNA 
rozpoznawaną również przez czynnik EGR1 (early growth 
response gene 1) i działa jako represor transkrypcji

 gen aktywny w nerkach, grzebieniu płciowym oraz w 
gonadach pierwotnych we wczesnym okresie 
zarodkowym

 uszkodzenie – Zespół Denysa-Drasha – niedorozwój 
nerek, występowanie guza Wilmsa (dziecięcego raka 
nerek), często męski pseudohermafrodytyzm, 
wnętrostwo lub spodziectwo przy kariotypie 46, XY

GEN SF-1

 koduje receptor jądrowy, istotnym w regulacji 
hydroksylacji sterydów

 u dorosłych osobników SF-1 ulega ekspresji w całej 
tkance steroidogenicznej, podczas rozwoju 
embrionalnego ekspresja zachodzi w grzebieniu 
płciowym i utrzymuje się w jądrze, podczas gdy w 
jajniku zostaje przerwana

  dysfunkcja – agenezja nadnerczy i gonad

GEN DAX1

 znajduje się w regionie DSS (dosage sensitive sex 
reversal) pokrywającym się częściowo z AHC 
(adrenal hypoplasma congenita) na chromosomie X, 
podwojenie regionu DSS u osób o kariotypie 
męskim powoduje odwrócenie płci

 jeżeli matka przekaże duplikację męskiemu 
potomkowi, efekt białka SRY jest stłumiony efektem 
zdwojonej dawki DSS, co w konsekwencji prowadzi 
do zahamowania rozwoju jądra i powstaje fenotyp 
żeński

 mężczyźni z chromosomem X zawierającym 
delecję tego genu nie wykazują nieprawidłowości

 prawdopodobnie dax1 antagonizuje SRY

GEN DAX1

 zawiera 2 eksony kodujące białko o wielkości 470 
AA zaliczane jest do nadrodziny jądrowych 
receptorów hormonalnych

C-końcowa część białka wykazuje znaczne 
podobieństwo do domen wiążących ligand innych 
hormonalnych receptorów jądrowych

 N-końcowa część białka zawiera domenę wiążącą 
się z DNA

 aktywny w grzebieniu płciowym u zarodków 
męskich i żeńskich, następnie ekspresja zatrzymana 
w rozwijających się jądrach, podczas gdy w jajnikach 
trwa dłużej

ODDZIAŁYWANIE 

BIAŁEK DAX1 i SF1

 obie domeny białka DAX1: N-terminalna oraz 
domena wiążąca ligand oddziałują z białkiem SF1

 DAX1 przez wiązanie się z czynnikiem SF1 
hamuje jego transaktywną funkcję

REGULACJA EKSPRESJI 

GENU AMH PRZEZ 

SF1/SOFX9/WT1/SRY

 AMH (anti-Müllerian hormone) – czynnik należący 
do TGF beta hamujący rozwój przewodów Müllera w 
męskim zarodku

 promotor genu AMH zawiera miejsce wiązania 
czynnika SF1

 transfekcja SF1 do komórki aktywuje promotor 
AMH

 mutacja genu SF1 -> dysgenetyczne gonady i w 
pełni rozwinięte struktury Mullera

 SOX9 i SRY również wiążą się z promotorem AMH

  produkt genu WT1 oddziałuje z czynnikiem SF1, 
powodując znaczący wzrost ekspresji AMH

DZIĘKUJĘ ZA 

UWAGĘ