S
Własność
intelektualna
Prawa autorskie podmioty chronione i zakres ochrony
S
Własność
intelektualna
Prawa autorskie podmioty chronione i zakres ochrony
Twórca
Art. 8. 1. Prawo autorskie przysługuje twórcy, o ile ustawa nie
stanowi inaczej.
2. Domniemywa się, że twórcą jest osoba, której nazwisko w tym
charakterze uwidoczniono na egzemplarzach utworu lub której
autorstwo podano do publicznej wiadomości w jakikolwiek inny
sposób w związku z rozpowszechnianiem utworu.
3. Dopóki twórca nie ujawnił swojego autorstwa, w wykonywaniu
prawa autorskiego zastępuje go producent lub wydawca, a w
razie ich braku - właściwa organizacja zbiorowego zarządzania
prawami autorskimi.
Pełna definicja twórcy
twórcą może być wyłącznie osoba fizyczna, co wynika
z samej natury procesu twórczego. Nie może być jako
twórca traktowana maszyna (robot, komputer), mimo iż
dostarcza „produktów" kwalifikujących się do kategorii
dzieł korzystających z autorskoprawnej ochrony.
Uznaniu danej osoby za twórcę nie może sprzeciwiać się
zarówno fakt włączenia w proces twórczy elementów
przypadku, jak i nieprzewidywalność ostatecznego
kształtu dzieła.
Twórczość komputerowa
nie jest dotychczas, z nielicznymi wyjątkami (do których należy np.
ustawa brytyjska), rozstrzygany wprost w przepisach ustawy o prawie
autorskim.
myśl której wyłącznym podmiotem praw autorskich, przynajmniej praw
majątkowych, jest osoba posługująca się programem.
W legalnym wprowadzeniu do obrotu programu stosowanego w procesach
twórczych dopatrzyć się bowiem można zezwolenia uprawnionego na
wykorzystanie programu zgodnie z jego przeznaczeniem, w czym mieści
się także zezwolenie na rozpowszechnianie, bez dodatkowej zgody i
zapłaty, dzieł stworzonych za pomocą tego programu.
Domniemanie prawne
określonego przymiotu faktycznego (autorstwa), z którym dopiero ustawa łączy
skutki prawne.
Nie istnieje domniemanie przysługiwania praw autorskich, przeto nie można mówić
o jakimkolwiek nabyciu praw autorskich w dobrej wierze ze względu na
zawarcie umowy z osobą, której nazwisko podane było jako nazwisko twórcy.
stosuje się odpowiednio do praw pokrewnych.
Domniemanie każe widzieć podmiot określonych praw pokrewnych w tych, których
nazwa została w tym charakterze (a więc jako nazwa artysty wykonawcy,
producenta fonogramu czy wideogramu, nadawcy bądź wydawcy) uwidoczniona na
egzemplarzu lub podana w inny sposób do powszechnej wiadomości
Skutki prawne domniemania polegają na przeniesieniu w razie sporu ciężaru
dowodu co do wykazania autorstwa na osobę, która przeczy temu domniemaniu.
Ustawa nie określa, w jaki sposób powinno być podane nazwisko twórcy, by można
było się powołać na domniemanie autorstwa
wskazówka zawartą w konwencji berneńskiej: reguły zwyczajowo przyjęte dla danych
rodzajów dzieł i dla danych sposobów eksploatacji. Nazwisko twórcy często podawane
jest „przed utworem" (na karcie tytułowej, w górnej części pierwszej strony tekstu, w
czołówce filmu; bywa jednak i tak, że podawane jest „na końcu utworu").
Nie można wiązać domniemania ze sposobem lub rozmiarami reprodukcji utworu,
którego egzemplarze uwidoczniają nazwisko twórcy. Możliwości powołania się na
domniemanie nie eliminuje też okoliczność, że na oryginale utworu (podobnie: na
manuskrypcie, na egzemplarzach poprzednich wydań) nie zamieszczono nazwiska
twórcy.
nota copyright: wskazuje ona najczęściej właściciela praw do zwielokrotniania utworu,
nie zaś jego twórcę.
Fałszerstwo
Polega na tym, iż twórca zataja swe własne nazwisko, a niekiedy
posługuje się nadto cudzym nazwiskiem lub oznaczeniem nie tylko po
to, aby ukryć własne autorstwo, ale by równocześnie sugerować cudze
autorstwo.
Związane z kopiowaniem cudzych dzieł lub naśladownictwem cudzego
stylu, techniki artystycznej itp.
Konsekwencje prawne tego rodzaju działań mogą występować w
obrębie różnych dziedzin prawa.
Tak więc naruszenie autorskich praw majątkowych powstanie tylko
wówczas, gdy fałszerstwo związane będzie z przejmowaniem całości lub
części elementów twórczych z cudzych dzieł.
Samo wzorowanie się na stylu lub manierze innego
artysty nie może być uznane za naruszenie takich praw.
Jest to przestępstwo
działania sprzeczne z przepisami o zwalczaniu
nieuczciwej konkurencji.
naruszenie prawa do nazwiska, chronionego w prawie
cywilnym w ramach powszechnych dóbr osobistych
Dzieła folkloru
Nie jest możliwe sprawdzenie i identyfikacja co do
pochodzenia rezultatami działań zbiorowych, z
przekształcaniem istniejących już utworów
przekazywanych wraz z tradycją z pokolenia na pokolenie.
Pozostaje poza zakresem działania ustawy.
W konsekwencji dozwolone jest zarówno swobodne
rozpowszechnianie dzieł folkloru, jak i tworzenie oraz
eksploatowanie opartych na takich dziełach przeróbek,
adaptacji.
Ghostwriter
osoby przygotowujące politykom teksty mów i
wystąpień lub spisujące cudze wspomnienia.
następuje przeniesienia wszelkich autorskich praw
majątkowych, przy równoczesnym zrzeczeniu się
wykonywania praw autorskich osobistych.
W przypadku wkładu ghostwritera w postawnie
dzieła stosuje się powyższe zasady
Podstawowa zasada
zasada twórczości
prawo autorskie powstaje w sposób pierwotny na
rzecz twórcy;
Odejście od tej zasady wymaga szczególnego
przepisu ustawy.
pierwotne nabycie majątkowych praw autorskich
przez podmiot inny niż twórca;
nabycie praw przez pracodawcę odnosi się tylko do
części tych praw.
Zasady nabycia praw
autorskich
nabycie praw autorskich przez twórcę następuje z mocy prawa
wraz ze stworzeniem utworu i jest rezultatem nie aktu prawnego,
lecz aktu realnego, określonych czynności faktycznych,
psychologicznych.
nie mają znaczenia wszelkie okoliczności istotne dla skuteczności
oświadczeń woli, jak np. anormalny stan psychiczny wyłączający
świadome lub swobodne powzięcie i wyrażenie woli.
każda osoba, w tym też taka, która ma ograniczoną zdolność do
czynności prawnych lub nawet jest jej pozbawiona (z powodu
wieku, ubezwłasnowolnienia)
Brak pełnej zdolności do czynności prawnych
rzutuje na możność samodzielnego i skutecznego
wykonywania praw autorskich.
Osoba ograniczona w zdolności do czynności
prawnych:
nie będzie więc mogła zawierać samodzielnie umów
mających za przedmiot przysługujące jej majątkowe
prawa autorskie,
Prawa osobiste twórcy
Prawo do ujawnienia autorstwa
Twórca może swe autorstwo zataić przez publikację utworu
anonimowo, pod pseudonimem lub pod kryptonimem.
Pseudonim: imię, nazwisko lub inna nazwa, których ktoś
używa, aby ukryć swoje prawdziwe imię lub nazwisko
Kryptonim: rodzaj pseudonimu, inicjały lub kombinacja liter
prawdziwego bądź zmyślonego imienia i nazwiska; także
litera lub wyraz ukrywające właściwą nazwę.
Współtwórca
współtwórcom przysługuje prawo autorskie wspólnie. Udziały są równe co do
zasady.
Każdy ze współtwórców może wykonywać prawo autorskie do swojej części
utworu mającej samodzielne znaczenie, bez uszczerbku dla praw pozostałych
współtwórców.
Do wykonywania prawa autorskiego do całości utworu potrzebna jest zgoda
wszystkich współtwórców. W przypadku braku takiej zgody każdy ze
współtwórców może żądać rozstrzygnięcia przez sąd, który orzeka
uwzględniając interesy wszystkich współtwórców.
Każdy ze współtwórców może dochodzić roszczeń z tytułu naruszenia prawa
autorskiego do całości utworu. Uzyskane świadczenie przypada wszystkim
współtwórcom, stosownie do wielkości ich udziałów.
Do autorskich praw majątkowych przysługujących
współtwórcom stosuje się odpowiednio przepisy KC o
współwłasności w częściach ułamkowych.
kto jest współtwórcą utworu, rozstrzyga stan faktyczny.
Nie można uregulować tego w umowie
Nie może więc dojść do „ustanowienia" czy przeniesienia
współautorstwa na rzecz określonej osoby w drodze
czynności prawnej przez rzeczywistego twórcę
(współtwórcę).
Kto nie jest współtwórcą
edukacyjne opracowanie cudzego utworu, przejrzenie tłumaczenia,
dodanie komentarza filologicznego, krytycznego, porównawczego;
wprowadzenie do podręcznika akademickiego poprawek
niemających charakteru merytorycznego, a jedynie będących
poprawkami stylistycznymi czy korektorskimi;
sama konsultacja i przedyskutowanie koncepcji projektu pomnika,
którego zaproponowana forma nie jest nowa i oryginalna;
wykonywanie przy tworzeniu obiektu fotograficznego tylko
czynności technicznych obsługi sprzętu fotograficznego ściśle
według wskazówek twórcy;
samo przejrzenie tłumaczenia utworu poetyckiego;
umowa, w wyniku której recenzent, wykorzystując swoją pozycję, doprowadza
krytyczną oceną do zawarcia z autorami porozumienia, w wyniku którego
miałby stać się współautorem dzieła przez włączenie do niego opracowanych
przez siebie części;
z istoty utworu literackiego będącego reportażem wynika, że jego twórcą jest
ten, kto zebrał i opracował materiał będący przedmiotem reportażu; nie jest
współtwórcą ten, kto dostarczył materiały do takiego utworu. W szczególności
dotyczy to osoby, która w rozmowach z reporterem, utrwalonych na taśmie
magnetofonowej, opowiedziała mu o wydarzeniach ze swego życia, chociażby
opowieść jej stała się następnie zasadniczą treścią reportażu. W takim
bowiem wypadku także osoba ta staje się obiektem reportażu.
Utwór pracowniczy
Jeżeli ustawa lub umowa o pracę nie stanowią inaczej, pracodawca, którego
pracownik stworzył utwór w wyniku wykonywania obowiązków ze stosunku pracy,
nabywa z chwilą przyjęcia utworu autorskie prawa majątkowe w granicach
wynikających z celu umowy o pracę i zgodnego zamiaru stron.
Jeżeli pracodawca, w okresie dwóch lat od daty przyjęcia utworu, nie przystąpi do
rozpowszechniania utworu przeznaczonego w umowie o pracę do
rozpowszechnienia, twórca może wyznaczyć pracodawcy na piśmie odpowiedni
termin na rozpowszechnienie utworu z tym skutkiem, że po jego bezskutecznym
upływie prawa uzyskane przez pracodawcę wraz z własnością przedmiotu, na
którym utwór utrwalono, powracają do twórcy, chyba że umowa stanowi inaczej.
Strony mogą określić inny termin na przystąpienie do rozpowszechniania utworu.
Jeżeli umowa o pracę nie stanowi inaczej, z chwilą przyjęcia utworu pracodawca
nabywa własność przedmiotu, na którym utwór utrwalono.
jeżeli pracodawca nie zawiadomi twórcy w
terminie sześciu miesięcy od dostarczenia utworu
o jego nieprzyjęciu lub uzależnieniu przyjęcia od
dokonania określonych zmian w wyznaczonym w
tym celu odpowiednim terminie, uważa się, że
utwór został przyjęty bez zastrzeżeń.
Strony mogą określić inny termin.
Jeżeli w umowie o pracę nie postanowiono inaczej, instytucji naukowej
przysługuje pierwszeństwo opublikowania utworu naukowego
pracownika, który stworzył ten utwór w wyniku wykonywania
obowiązków ze stosunku pracy. Twórcy przysługuje prawo do
wynagrodzenia. Pierwszeństwo opublikowania wygasa, jeżeli w ciągu
sześciu miesięcy od dostarczenia utworu nie zawarto z twórcą umowy
o wydanie utworu albo jeżeli w okresie dwóch lat od daty jego
przyjęcia utwór nie został opublikowany.
Instytucja naukowa może, bez odrębnego wynagrodzenia, korzystać z
materiału naukowego zawartego w utworze, oraz udostępniać ten
utwór osobom trzecim, jeżeli to wynika z uzgodnionego przeznaczenia
utworu lub zostało postanowione w umowie.
Producent i wydawca
osoba, której nazwisko lub nazwę uwidoczniono w
tym charakterze na przedmiotach, na których
utwór utrwalono, albo podano do publicznej
wiadomości w jakikolwiek sposób w związku z
rozpowszechnianiem utworu.
Praca
magisterska/licencjacka
Uczelni w rozumieniu przepisów o szkolnictwie
wyższym przysługuje pierwszeństwo w
opublikowaniu pracy dyplomowej studenta.
Jeżeli uczelnia nie opublikowała pracy dyplomowej
w ciągu 6 miesięcy od jej obrony, student, który ją
przygotował, może ją opublikować, chyba że praca
dyplomowa jest częścią utworu zbiorowego.