Spirometria
dr n. med. Konstanty Szułdrzyński
Oddział Intensywnej Terapii
II Katedra Chorób Wewnętrznych
Collegium Medicum Uniwersytetu Jagiellońskiego
Kierownik Katedry: Prof. dr hab. med. Jacek Musiał
Kierownik Oddziału: Dr n. med. Wiesław Królikowski
Pojemności i objętości płuc
Zależności pomiędzy wskaźnikami
przezentowanymi w układzie
objętość-czas i przepływ-objętość
Krzywa przepływ-objętość
Próba rozkurczowa.
Po stwierdzeniu obturacji (p. dalej)
można powtórzyć badanie 15 minut
po podaniu leku rozkurczowego.
Standardowo zaleca się 200 mg
salbutamolu lub fenoterolu w
inhalacji (najlepiej z użyciem tzw.
spejsera), dawki większe (400 mg)
stosowane są w protokołach
badawczych i eksperymentalnych.
Przygotowanie pacjenta
Przed wyznaczeniem terminu badania należy dowiedzieć się
od chorego o ostatnio stosowane leki i poinformować go
żeby:
– nie palił tytoniu na 24 godziny przed badaniem (minimum
2 godziny)
– nie spożywał alkoholu na 4 godziny przed badaniem
– nie wykonywał intensywnego wysiłku fizycznego na 30
min. przed badaniem
– założył ubranie pozwalające na swobodne ruchy w obrębie
klatki piersiowej i brzucha (nie wskazane paski, krawaty,
ciasne koszule, gorsety itp.)
– nie spożywał obfitych posiłków na ok. 2 godz. przed
badaniem
– unikał w miarę możliwości wziewnego stosowania leków
rozszerzających oskrzela.
Przygotowanie pacjenta
Przed planowanym badaniem z próbą rozkurczową
należy zaprzestać z odpowiednim wyprzedzeniem
stosowania następujących leków:
8 godzin betamimetyki krótkodziałające wziewne
12 godzin krótkotrwale działającą teofilinę i
doustne betamimetyki krótkodziałające
24 godziny betamimetyki długodziałające
doustne, teofilina o przedłużonym działaniu
(retard) leki antyleukotrienowe
48 godzin betamimetyki długodziałające,
teofilina o długotrwałym działaniu (long)
7 dni tiotropium
Wskazania
Wskazania diagnostyczne
Ocena czynności układu oddechowego po wystąpieniu: duszność, świsty, kaszel,
odkrztuszanie, orthopnoe, ból w klatce piersiowej), nieprawidłowe dźwięki oddechowe,
cechy rozedmy, wydłużenie fazy wydechu, sinica, deformacje klatki piersiowej, palce
pałeczkowate, nieprawidłowości w badaniach dodatkowych (nieprawidłowości w
obrazie radiologicznym klatki piersiowej, hipoksemia, hiperkapnia, poliglobulia
zwiększony hematokryt)
Badania przesiewowe u osób z czynnikami ryzyka (palenie tytoniu, narażenie na
czynniki toksyczne – pyły, gazy).
Badanie wpływu chorób pozapłucnych na czynność układu oddechowego
Ocena ryzyka okołooperacyjnego: operacje pozapłucne, operacje torakochirurgiczne
Ocena stanu czynności układu oddechowego przed rozpoczęciem forsownej
aktywności fizycznej.
Monitorowanie leczenia: lekami rozszerzającymi oskrzela, steroidami (astma, POCHP,
choroby śródmiąższowe płuc),
innymi lekami (np. antybiotykoterapia w mukowiscydozie), w przebiegu zastoinowej
niewydolności krążenia.
Obiektywna ocena przebiegu i wpływu chorób płuc i innych chorób na czynność
układu oddechowego.
Monitorowanie skutków leczenia o znanym, potencjalnie uszkadzającym wpływie na
układ oddechowy.
Monitorowanie czynności układu oddechowego u chorych po przeszczepach płuc i
innych narządów (nerki, szpik – GVH, BOOP).
Monitorowanie czynności układu oddechowego osób narażonych zawodowo.
Orzecznictwo
Przeciwwskazania
Przeciwwskazania bezwzględne: tętniaki (zagrożenie
pęknięciem tętniaka i krwotokiem przy zwiększonym
ciśnieniu w klatce piersiowej), niedawna operacja
okulistyczna (np. operacja zaćmy), zwiększone
ciśnienie wewnątrzczaszkowe, krwioplucie o nieznanej
etiologii, odma opłucnowa, świeży (w okresie
hospitalizacji) zawał mięśnia sercowego, świeży (w
okresie hospitalizacji) udar mózgu.
Przeciwwskazania względne: okoliczności podważające
wiarygodność badania (np. nudności, wymioty, stały
kaszel), stan po operacji brzusznej lub w obrębie klatki
piersiowej (ból pooperacyjny uniemożliwiający
prawidłowe wykonanie manewrów oddechowych w
czasie badania), zawroty głowy, zaburzenia rytmu
serca, znaczne zmniejszenie wysycenia hemoglobiny
tlenem przy przerwaniu tlenoterapii na czas trwania
badania.
Wyniki
Zakres wartości prawidłowych
definiowany jest na podstawie rozrzutu
danego parametru w populacji zdrowej.
Za granice przedziału normy uznaje się
wartości odpowiadające 5 i 95
percentylowi (u dzieci 3 i 97)
zakres normy dla VC i FVC oraz FEV
1
wynosi ok. ±20% należnej, dla FEV
1
%
(F)VC jest mniejszy i wynosi ok. ±11%
należnej (70%)
Interpretacja wyników
Interpretowanie wyniku powinno się rozpocząć od odszukania
wskaźnika FEV1% FVC. Jego wartość determinuje typ
stwierdzanych zaburzeń.
Jeżeli wskaźnik Tiffeneau jest w normie (>70%) można
wykluczyć zaburzenia obturacyjne.W takim przypadku należy
ocenić wskaźniki objętościowe biorąc pod uwagę możliwość
występowania zmian restrykcyjnych.
Jeżeli wskaźnik FEV1% FVC jest obniżony (< 70%)
rozpoznajemy zaburzenie wentylacji typu obturacyjnego i
wówczas należy wykonać test odwracalności obturacji celem
różnicowania astmy oskrzelowej i POChP.
Następnie na podstawie wartości parametru FEV1 oceniamy
stopień obturacji (patrz tabela). W tabeli przedstawiono schemat
oceny badania spirometrycznego z uwzględnieniem omówionych
parametrów, rozpoczynając od oceny wskaźnika Tiffeneau.
Interpretacja wyników
FEV
1
%FVC
<70%
FEV
1
%FVC
>70%
Typ mieszany Obturacja
Restrykcja
FVC<80%
FVC>80%
FVC<80%
FEV
1
<80%
>70%
50-69%
<50%
FEV
1
<80%
łagodna
umiarkowana
ciężka
Próba rozkurczowa
Próbę uznaje się za dodatnią, jeżeli
FEV1 i FVC zwiększa się ponad 200
ml i więcej niż o 12% w stosunku do
wartości należnej. Nie ocenia się
zmian w zakresie maksymalnych
przepływów wydechowych (MEFx) i
wskaźnika FEV1%(F)VC.