mgr inż. Piotr 

Bożęcki

E-mail

: 

peterbozecki@wp.pl

Telefon kontaktowy: (012) 617 – 23 – 73

Pokój 28 (wysoki parter)

Katedra Mineralogii, Petrografii i Geochemii

Zajęcia nr 9 –Krzemiany łańcuchowe, wstęgowe 

oraz warstwowe

„Mineralogia”

II rok studia dzienne

rok akademicki 2009/2010

Krzemiany 

łańcuchowe

Aniony krzemowe (lub 

glinokrzemowe)

    utworzone z 

tetraedrów [SiO

4

]

4-

 lub 

[AlO

4

]

5- 

połączone w 

wydłużone łańcuchy

Krzemiany łańcuchowe

PIROKSENY

          

M(1) M(2) [T

2

O

6

]

M(1) – Mg, Fe

2+

, Al, Fe

3+

, Mn, Ti

4+

, Cr, V 

M(2) – Ca, Mg, Fe

2+

, Na, Li, Mn,

T – Si, Al, Fe

3+

,

augit

Ca,Mg,Fe

+3

,Fe

+2

,Ti,Al)

2

[(Si,Al)

2

O

6

]

                                  PIROKSENY 

krzemiany łańcuchowe, układ rombowy i jednoskośny

Barwa

Pleochroiz

m

Łupliwość

Spękania

Relief

Morfologia

bezbarwn

e

brak

doskonała
przekrój:

║– pojedyncza
  2 kierunki 

spękań 87º

wysoki

Krótkie 

słupki,
często 

spękane
Przekroje  - 

ośmioboki

Barwy interferencyjne

Wygaszanie

światła

Inne

II rząd

(pir. rombowe 

szaro-żółte I rz.)

skośne - pir. 

jednoskośne

proste – pir. rombowe

Diallag – doskonała 

łupliwość

Augit – budowa 

klepsydrowa

Barwa i pleochroizm w piroksenach
  zależne od składu chemicznego

Fe

2+, 3+

,Ti- 

pirokseny

barwa

Pleochroizm

  Augit

  (obowiązkowy)

Bezbarwny 

lub słabo 

zabarwiony, lekko różowy 
(Ti)

Wyraźny dla 
odmian Ti

  Egiryn

Zielony, zielono-żółty

intensywny

  Hipersten

Czerwonawy, brązowawy

słaby

  Hedenbergit

Czerwonawy, brązowawy

słaby

Hipersten, 

NX

Hipersten,1N

Augit, 1N

Augit, 
NX

• budowa zonalna oraz 

budowa klepsydrowa 
(Ti-augity).

Augit - budowa klepsydrowa

Diallag

Krzemiany 

wstęgowe

Krzemiany wstęgowe

[Si

4

O

11

]

6-

aniony krzemotlenowe utworzone z [SiO

4

]

4-

 

lub [AlO

4

]

5-

, połączone tworzą płaskie, 

wydłużone aniony przypominające wstęgi :

   połączenie dwóch łańcuchów typu piroksenu 

(połączenie pierścieni sześciobocznych 
typu amfiboli),

AMFIBOLE

 

– krzemiany wstęgowe, 

układ rombowy i jednoskośny

A

2

-

3

B

5

[(OH)

2

|Z

8

O

22

]

 

Barwy 

interferencyjne

Wygaszanie

światła

Inne

pogranicze I/II 

rzędu,

II rząd

skośne – am. 

jednoskośne

proste – amfib. rombowe

Amfibole Ca-Mg – 

bezbarwne!, np. 

tremolit

Barwa

Pleochr.

Łupliwość

Spękania

Relief

Morfologia

Zabarwione!

Zielona, brązowa

 

(hornblenda 

zwyczajna)

Brązowa, 

brązowoczerwona

(hornblenda 

bazaltowa 

-lamprobolit)

wyraźny

doskonała

przekrój:

║– 

pojedyncza;

  2 kierunki 

spękań 124º

dodatni

Długie słupki,

często 

spękane

Przekroje  - 

sześcioboki

Krzemiany 

warstwowe

Krzemiany warstwowe

[Si

4

O

10

]

4-

Podstawową jednostką strukturalną krzemianów 
warstwowych jest 

pakiet

. 

Jego zasadniczymi elementami są:

•    

Warstwa tetraedryczna

  (krzemotlenowa)

•     

Warstwa oktaedryczna 

(matalohydroksytlenowa)

             

Barwa

Pleochroizm

Łupliwość

Spękania

Relief

Morfologia

Bezbarwny

Brak

doskonała

jednokierunko

wa

 

dodatni

na =  1.55 

-1.57        

nb =  1.58 

-1.61

ng =   1.59 

-1.62

Blaszki, 

często 

powyginane, 

postrzępione

Barwy 

interferencyjne

Wygaszanie

światła

Inne

II rzędu, żywe

Prawie proste

(87

o

)

czasami faliste

Zrosty muskowitu z 

biotytem

Muskowit

 – krzemian warstwowy, u. 

jednoskośny

KAl

2

[(OH)

2 

|AlSi

3

0

10

]

Barwa

Pleochroiz

m

Łupliwość

Spękania

Relief

Morfologia

Zabarwiony!

Zielony, 

Brązowy

Silny!

doskonała

jednokierunko

wa

 

dodatni

na =  1.57 

-1.63        

nb =  1.61 

-1.70

ng =   1.61 

-1,70

Blaszki, 

często 

powyginane, 

postrzępione

. 

Barwy 

interferencyjne

Wygaszanie

światła

Inne

II rzędu, żywe

czasami II/III rz.

Prawie proste

(87

o

)

czasami faliste

Zmiany w biotycie – 

chlorytyzacja;

Wrostki cyrkonu w 

biotycie.

Zrosty biotytu z 

muskowitem

Biotyt

 – krzemian warstwowy, układ 

jednoskośny

 

K(Mg,Fe,Mn)

3

[(OH,F)

2 

|AlSi

3

0

10

]

Barwa

Pleochroizm

Łupliwość

Relief

Morfologia

zielony

obecny, ale 

najczęściej 

słabo 

widoczny

doskonała

dodatn

i

Zbite skupienia 

drobnych 

osobników; 

mikrokrystaliczne 

agregaty; 

formy 

kuleczkowe

Barwy interf.

Wygaszanie św.

Inne

II rz, 

niebiesko-

zielone

skośne

Bardzo drobne osobniki 

glaukonitu uniemożliwiają 

obserwacje wszystkich cech 

optycznych!

Wskaźnik środowiska 

morskiego

Glaukonit

, krzemian warstwowy, układ 

jednoskośny

Chloryty

 – krzemiany warstwowe, układ jednoskośny

Barwa

Pleochroiz

m

Łupliwość

Spękania

Relief

Morfologia

Zabarwione!

Zielone

Silny

doskonała

jednokierunko

wa

 

dodatni

Skupienia 

blaszkowe, 

łuskowe, zbite.

Barwy interferencyjne

Wygaszanie

światła

Inne

Subnormalne barwy 

interf.!

Brązowe, Fioletowe

skośne

Chloryty mogą 

powstawać kosztem 

przeobrażeń biotytu;

Barwa

Pleochroiz

m

Łupliwość

Spękania

Relief

Morfologia

Bezbarwny

Brak

doskonała

jednokierunko

wa

 

Lekko 

dodatni

na =  1.55 

-1.57        

nb =  1.56 

-1.57

ng =   1.56 

-1,57

Skupienia zbite,
kryptokrystalicz

ne

Barwy 

interferencyjne

Wygaszanie

światła

Inne

I rzędu, szare

Skośne

Zrosty robakowe

Kaolinit 

– krzemian warstwowy, układ 

trójskośny
Al

4

[(OH)

8 

|Si

4

0

10

]

Koniec

 